Marek Krajewski 
Złodzieje trupów
Wydawnictwo Znak, Kraków 2026
Rekomendacja: 5/7
Ocena okładki: 3/5
Niczego mi proszę pana tak nie żal
jak porcelany…
No i wreszcie Wałbrzych (w niektórych kręgach znany pod pieszczotliwym mianem Wałbrzuch) ma swoje pięć minut! Krajewski nader serio potraktował zobowiązanie literackie odpłacenia się miastu za rezydencję-gościnę twórczą. No i mamy ciąg dalszy wałbrzyskiej serii – może tylko trylogii, bo nie wiem, czy budżet miasta stać na więcej – ale jeśli dobrze się rozkręci, to kto wie… Może pisanie samo na siebie zarobi?
Bo też i jest o czym pisać. Wałbrzych (dawniejszy Waldenburg – za Niemca…) to w końcu duże (w Rzeszy miało jakieś 100 tysięcy mieszkańców, podobnie jak dziś) miasto górniczo-przemysłowe (kopalnie węgla, koksownie, fabryki porcelany), do tego otoczone wieńcem uzdrowisk oraz uroczych instalacji historyczno-sentymentalnych (zamek Książ na przykład!) tudzież martyrologicznych (Gross-Rosen i tajne hitlerowskie kompleksy nie-wiadomo-dokładnie-czego w Górach Sowich). No i ta historia, gęsta od zdarzeń tyleż niezwykłych, co i niesamowitych. Nie wspominam już o topografii – dzielnice w dolinach, oddzielonych pokaźnymi górkami, wymuszającymi pokrętną zabudowę tudzież infrastrukturę. I w ogóle urbanistyka podporządkowana naturze, aczkolwiek tu i ówdzie ją ignorująca lub zgoła próbująca z naturą walczyć – w myśl kanonów panujących w okresie słusznie minionym…
Niewiele brakowało, a byłbym się tam urodził, albowiem memu ojcu zaproponowano (na szczęście nie w trybie nakazu pracy, tylko mniej zobowiązującego zaproszenia, po linii, powiedzmy, partyjno-towarzyskiej, lecz nie pepeerowskiej tylko pepeesowskiej; to było jeszcze przed tzw. zjednoczeniem ruchu robotniczego) znaczący udział w rekultywacji tamtejszych struktur medialnych. Ale byłem już w drodze, więc rodzina się nie zdecydowała. W sumie szkoda, bo po tej odmowie ojciec na kilka lat musiał rozstać się z dziennikarstwem, imając się zajęć osobliwych (jako to inspektora skupu w branży drobiarskiej czy kierownika cegielni).
W każdym razie Wałbrzych to kopalnia prawdziwa (nomen omen, choć węgla się już tam od dawna nie fedruje) fabuł prozatorskich różnego gatunku, więc i Krajewski ze swym pierwszorzędnym kryminalnym warsztatem się tam zmieści – ba, miejsce zajmie poczesne jako pionier i lider niekłamany. Z kolei zaś jego legendarna dokładność, wręcz jubilerska precyzja w bebeszeniu wszelkich dostępnych źródeł – choć czasem przeładowanie szczegółami (z oryginalną toponimią włącznie) wydaje się nieznośne zgoła, wręcz upierdliwe – daje gwarancję dobrej zabawy. Po to czyta się kryminały (i thrillery innych rodzajów), by się wszystko zgadzało. A gdy czytelnik wpada w pułapkę niedoróbek intelektualnych, wkurza się (by nie użyć grubszego słowa). Przy lekturze Krajewskiego w zasadzie taki stan umysłowej prostracji nikomu nie grozi.
Co do zasady Krajewski nadal eksploatuje tu fabularnie wykreowaną niedawno w sposób pełny figurę Herberta Anwaldta – medyka po studiach w Tybindze, którego los (a głównie przesłanki natury materialnej) rzucił do śląskiego Waldenburga, miasta, co tu kryć, prowincjonalnego w gruncie rzeczy, aczkolwiek z pretensjami metropolitalnymi. Zadomowił się, zaliczył pierwsze traumy miłosne i zawodowe, oprócz posady w szpitalu podjął prywatną praktykę – no i w ogóle stał się pełnoprawnym wałbrzyszaninem w sensie towarzyskim. Rok się zrobił 1927 i wiele wskazywało na to, iż status Anwaldta pod każdym względem będzie tylko rósł…
Ale przecie o tym thriller być nie może! Szczęściem największy lokalny przedsiębiorca pogrzebowy uwikłał się w aferę z piekła rodem: w trakcie pochówku na jednym z cmentarzy doszło do wypadku – żałobnik się potknął i z trumny wypadły zwłoki… dorodnej świni. Wściekli uczestnicy konduktu rozpoczęli awanturę z grabarzami, a ta – dzięki rosnącemu udziałowi bojowo nastrojonych wyznawców i skorych do rozróby lokalnych meneli – przeistoczyła się w zamieszki, zwieńczone spontanicznym rozkopaniem wszystkich mogił na feralnym cmentarzu. A tu w każdym grobie świnia…
Nieszczęsny biznesmen funeralny skrył się za granicą. Podminowani awanturnicy nie bardzo mieli na kim skupić swój słuszny gniew, więc cmentarna ruchawka zmierzała chybcikiem w stronę małej rewolucji o zabarwieniu klasowym, a udział sił politycznych, w tym naturalnie NSDAP i bojówek komunistycznych, był oczekiwany i bliski urzeczywistnienia. Policja nie miała wyraźnych wytycznych z centrali, więc zachowywała się niezwykle powściągliwie. Tym bardziej powściągliwie, im bardziej miejscowi notable zaczęli zdradzać zainteresowanie aferą, wykraczające poza zwykłe w takich razach gapiostwo i niezdrowe podniecenie. W zasadzie jednak opinia publiczną jęła skłaniać się ku mniemaniu, że oto na jaw wyszły jakieś niecne knowania jednej z licznie wtedy rozmnożonych tajnych diabolicznych sekt religijnych. Mistyka śmierci to wszak niezłe podglebie dla wynaturzonych praktyk metafizycznych czy schizmy zgoła…
Nasz przyjaciel Anwaldt oczywiście nie uległ psychozie tłumu, a jego detektywistyczne skłonności skierowały go na ścieżkę dochodzenia do prawdy. Co go na tej drodze spotkało – to już literalnie opowiedziane być nie może; wszak nasza dorozumiana umowa o unikaniu spojlerowania treści natury kryminalnej i pochodnych nadal obowiązuje. Godzi się wszelako napomknąć, iż w trakcie postępów dochodzenia afera „świńskich grobów” z demoniczno-mistycznej awantury sekciarskiej przekształciła się w trywialną (chociaż ciągle dość tajemniczą) machlojkę gospodarczą (a konkretnie: przemysłową) z podłożem zbrodniczym wprawdzie, lecz zorganizowaną dla zysku. Bez podtekstów metafizycznych – a cały sztafaż demoniczny posłużyć miał tylko skuteczniejszemu zamaskowaniu istoty przedsięwzięcia. Napomknę przeto, nie narażając się zbytnio na zarzut zdemaskowania intrygi, iż kręci się ona w delikatnym, wręcz kruchym, światku porcelany (stąd ten cytat z Miłosza – ale to pewnie rozpoznaliście – w tytule!), a w zasadzie biznesu porcelanowego (który już taki delikatny nie jest).
Na tym porcelanowym tle losy medicusa Anwaldta zaczynają nabierać bardziej krwistych (to nie odniesienie do rzeczywistości – raczej metafora…) kształtów. Krajewski wzbogaca swoją nową figurę bohatera fabularnego w co nieco traumatycznych doświadczeń (z oczekiwaną kremacją an żywca włącznie) i trosk egzystencjalnych, uczłowieczając Herberta w kierunku, z którego należy się spodziewać literackiego wykorzystania tej kreacji w tzw. dalszym ciągu – oczekiwanym i obiecującym. Krajewski zwykł bowiem swych bohaterów eksploatować ad nauseam (znaczy do porzygania). Anwaldta można (w sensie czysto literackim, fabularnym) teraz, u progu kariery, pchnąć w wielu kierunkach. Nadaje się na policjanta, na konsultanta-profilera, na tajnego agenta służb wywiadowczych… Między innymi. A może czeka nas wyprawa tropami tajemniczej pacjentki-samobójczyni na Archipelag Bismarcka, w poszukiwaniu kakadu niebieskookiej? Nie wiem, jaką mu drogę wyznaczy Krajewski, jaki obierze kierunek ewolucji postaci. Ale to wszystko jedno – będzie ciekawie…
Jakkolwiek potoczą się losy doktora Anwaldta (osobiście obstawiałbym karierę w Abwehrze), to przed Krajewskim ciekawe zadanie – taki spin-off (używam terminu będącego w obrocie intelektualnym u scenarzystów i producentów serialowych) zobowiązuje do najwyższej staranności. Rozbudzone nadzieje czytelników nie dadzą się zbyć byle czym. Ale Krajewski w tej mierze na ogół nie zawodzi – można polegać na jego kreatywnych talentach i fabularnej biegłości. Czas oczekiwania można sobie zatem skrócić, próbując odgadnąć, gdzie też los zawlecze Herberta Anwaldta? Obstawiałbym, że na razie pozostanie w Waldenburgu lub najbliższej okolicy (może na zamku Hochbergów) – bo przecież Krajewski musi się wywiązać z umowy rezydencjonalnej z władzami miasta…
Tomasz Sas
(14 11 2026)
Brak komentarzy