Mery Spolsky 
Gruba Chuda Mądra Głupia
Wydawnictwo Wielka Litera, Warszawa 2026
Rekomendacja: 4/7
Ocena okładki: 4/5
Życie nas kocha
„Żaden fragment tej książki nie może być wykorzystywany do szkolenia systemów sztucznej inteligencji.” Jak byk tak stoi w kolofonie (pewnie wiecie, co to jest?) „Grubej Chudej Mądrej Głupiej”. Szkoda! Dowolny algorytm AI, nakarmiony „kontentem” dziełka Mery Spolsky, szybko zwariowałby niechybnie, a ponieważ to przypadłość zaraźliwa (mam nadzieję), wariactwo rozniosłoby się pandemicznie na wszystkie inne algorytmy, na cały globalny zbiór algorytmów, kładąc w ten mało wyrafinowany, ale skuteczny sposób kres eksperymentowi znanemu pod nazwą „sztuczna inteligencja”.
Marzenie… No, ale gdyby ktoś złamał zakaz, wprowadziłby do systemu AI prawdziwego konia trojańskiego o randze iście apokaliptycznej. Mery Spolsky bowiem to gigantyczna bomba odłamkowa z niewyregulowanym zapalnikiem – rażąca dookolnie kiedy i kędy chce, z opóźnieniem albo i bez – każdego, kto lekkomyślnie wystawi łeb lub dupę zza zasłony i zbliży się do epicentrum. Znaczy – tego piździejewa, które panienka Mery raczy wokół siebie łaskawie roztaczać. Spolsky należy bowiem do tych okazów przyrody żywej, które bez ceregieli moszczą się w pejzażu; jest jak ta roślinka, która ledwie muśnięta, strzyka nasieniem (to metafora, nie żaden realny widok…) na dziesiątki, ba – setki metrów, chichocząc przy tym przeraźliwie.
Mery Spolsky – jak się dowiaduję z sieci i dostępnych tam leksykonów oraz innych źródeł – nazywa się naprawdę Marysia Żak i w zasadzie z zawodu jest muzykiem – maturę zagrała na skrzypcach – ale ponadto licencjatem filologii angielskiej i magistrem amerykanistyki. Czyli osóbką wszechstronnie i gruntownie wyedukowaną – co w jej pokoleniu choć formalnie częste, wcale takie serio i akuratne nie jest (bo można wszak mieć licencjat z kosmetologii i magisterkę z turyzmu). Lecz cóż – gruntowne i wszechstronne wykształcenie wespół z wyniesionym z domu pokaźnym kapitałem kulturowym w przypadku Mery wyraźnie widać. Przynajmniej w tym, jak potrafi pisać… Ze wstydem bowiem niemałym przyznać muszę, iż dorobek muzyczny Mery Spolsky jest mi niemal całkowicie obcy. To znaczy nie wątpię, że słyszałem to i owo z jej muzyki, ale nie potrafiłbym niczego ani wskazać, ani nazwać. Ani wyodrębnić z tła dźwiękowego. W samochodzie słucham radia, które na swoich całodobowych playlistach na pewno nie prowadzi i nie serwuje Spolskiej, a w domu słucham radia, które nie gra żadnych nut, tylko gada. Na koncerty nie chodzę od lat – ze strachu teraz chyba. Zatrzymałem się w fazie Grechuty, Zauchy, Sikorowskiego, Wysockiego, Ciechowskiego, Andrzejczaka czy Markowskiego. Zresztą i tak zawsze wolałem operę. Od panny Spolsky oddziela mnie zatem warstwa paru grających swoje pokoleń – plandeka nieprzemakalna i dźwiękoszczelna jak syberyjska kufajka.
Na szczęście Marysia posługuje się również słowem pisanym – i to arcysprawnie, czego dowody objawiły się opinii publicznej w 2021 roku, gdy opublikowała pierwszy swój esej autobiograficzny pod tytułem „Jestem Marysia i chyba się zabiję dzisiaj”. Rekomendowałem ten tekst w swoim blogu (entuzjastycznie, nie powiem…) 20 czerwca wspomnianego 2021 roku. Pięć lat temu bowiem Marysia osiągnęła szczytowy poziom mistrzowski, więc pojawiło się naturalne pytanie – co to będzie dalej? Ano, nic nie będzie – panna Spolsky ani na krok nie zlazła z tamtego K2. Wspięła się jeszcze wyżej, w górne warstwy atmosfery, choć mniej tam tlenu i zagraża hipoksja hipobaryczna. Ale jej w to graj. Ma na wszystko wywalone, a z góry lepiej widać – na co konkretnie. Co ma wywalone? Przede wszystkim jęzor… Mery Spolsky jest bowiem mistrzynią mowy polskiej – tak zawyrokowałem pięć lat temu i ten werdykt z całej mocy podtrzymuję. Choć wulgaryzmów typu ostrego (chuj, pizda, kurwa na przykład jako pierwsze z brzegu) więcej w nim niż rodzynek w keksie. Choć globalizmów (na ogół anglicyzmów) i naleciałości sieciowych w nim tyle, ile krowich placków na pastwisku. Choć ekshibicjonizm językowy to jej druga skóra, zrośnięta z pierwszą jak mech z betonem na Linii Maginota…
Mistrzostwo Mery polega oczywiście na dawaniu rzeczy właściwego słowa. Gdy się ma do dyspozycji aż tak bogaty wokabularz, wystarczy tylko wiedzieć, co do czego pasuje i nie nadużywać fantazji kreacyjnej; za to trzeba umieć celować. Mery ma dobre oko i ucho do słów. Niektóre z jej fraz – jak „dorabianie piździe uszu” (metafora; w zasadzie chodzi chyba o uszlachetnianie rzeczywistości) czy „obtłuszczone nadpiździe” (anatomia podbrzusza) wejdą na zawsze do skarbnicy mowy polskiej, cokolwiek sobie o tym myślą profesorowie Bralczyk oraz Miodek razem i każdy z osobna.
Zatem cóż takiego tym razem panna Mery sporządziła dzięki swym rozlicznym talentom? Formalnie „Gruba Chuda Mądra Głupia” to znów esej autobiograficzny – jak tamta „Jestem Marysia…” – ale zapisany w strukturze osobliwego dziennika: dniom tygodnia przyporządkowano po kilka takich niby-felietoników tematycznych, mniej więcej spójnych ideowo i sensualnie. Za to kompletnie niezgodnie z ruchem wskazówek zegara – jak się wydaje. Ale to nic nie szkodzi. Bo o co innego, niż odnotowywanie (rozpaczliwe!) upływu czasu tu chodzi. Panna Mery jest bowiem obsesjonatką losu siebie samej jako wzorcowej dziewczyny krajowego chowu, uwikłanej w banalne przygody egzystencjalne (plus jej muzyka, która przecież nie jest ani typowa, ani powszechna jako sposób życia). Innymi słowy: Mery Spolsky pisze o Mery Spolsky, bo tylko (no, prawie – i to jest jakaś usprawiedliwiająca różnica) Mery Spolsky ją interesuje, chociaż deklaruje przywiązanie do Taty, deklaruje, że Polskę kocha i facetów paru (nie razem i jednocześnie – po kolei, jak wyniknęło z harmonogramu płodozmianu), kocha pieski i pedałowanie na welocypedzie.
No i tak to się możemy bujać! Nawet po odrzuceniu pewnego procentu masy na konto bezczelnej prowokacji pozostaje wykreowany przez Mery ładunek intelektualny, oznaczony jako zasób jej tożsamości i świadomości, posag ideowy bez mała… To naprawdę daje już jakie takie pojęcie o kondycji umysłowej kobiety trzydziestoletniej (choć w tym przypadku powoływanie się na różnicę płci wydaje się zabiegiem niegrzecznym i nieprawdziwym). Mery Spolsky oczywiście nie nosi cech statystycznej typowości – nie można po nawet drobiazgowym oglądzie jej jestestwa i ducha postawić jakiejkolwiek uprawnionej tezy z wielkim kwantyfikatorem, tezy odnoszącej się do pokolenia czy mniejszej (ale donośnie krzykliwej) grupy – na przykład wielkomiejskich kobiet po trzydziestce, w luźnych związkach, grupy wykształconej i lewicowo-liberalnej, skorej do niepodległości tudzież spontanicznej. Mery nie jest reprezentatywna.
Co do zasady bowiem należy do mikroskopijnej mniejszości „świergolących trzydziestek” (taką kategorię pozwalam sobie dołączyć do zaczerpniętych z locji nawigacyjnych „ryczących czterdziestek” i „wyjących pięćdziesiątek”), których status zgoła inny jest niż przytłaczającej większości dam rówieśnych. Otóż Mery nie ma żadnych trosk materialnych, które ograniczałyby jej zasięgi i horyzonty. Dzięki rozsądnej monetyzacji talentów danych od Matki Natury… Konto w Zaiksie rośnie z automatu, management dostarcza nowe kontrakty, wystawia faktury i rozprowadza bilety. A tymczasem większość jej rówieśniczek (rówieśników pewnie też) żyje na krawędzi, na kredyt, od wypłaty do mamusinej zrywki. Macie pojęcie, jak to ogranicza możliwości, nie mówiąc o marzeniach i fantazjach? Dlatego czytajcie Mery jak reportaż z wypadu do egzotycznej krainy w stylu Shangri La, gdzie wszystko wolno – w warunkach swobodnego dostępu do dóbr tudzież w rygorach umiarkowanego postępu w granicach prawa (lub coś niecoś poza nimi, lecz tak, by nie narazić się na kłopoty z wymiarem sprawiedliwości).
Nie mam nic przeciw temu. Ochotników, zachęconych do lektury dziełka panny Mery, wzywam wszelako do wzmożonej czujności i ostrożności. Pamiętajcie, że jej ból istnienia to nie jest wasz ból istnienia. Ale dobra rozrywka – czemu nie; Mery Spolsky gwarantuje, że się oderwiecie. Wiecie od czego. Tylko się nie utożsamiajcie…
Tomasz Sas
(11 11 2026)
Brak komentarzy