{"id":993,"date":"2018-04-05T16:09:17","date_gmt":"2018-04-05T14:09:17","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=993"},"modified":"2018-05-02T01:50:25","modified_gmt":"2018-05-01T23:50:25","slug":"podziemne-zycie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2018\/04\/05\/podziemne-zycie\/","title":{"rendered":"Podziemne \u017cycie"},"content":{"rendered":"

Tullis C. Onstott \"\"
\nPodziemne \u017cycie
\nPrze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej Ho\u0142dys
\nWydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2018<\/h4>\n

Rekomendacja: 4\/7<\/span>
\nOcena ok\u0142adki: 3\/7<\/span><\/p>\n

Szukajcie, a znajdziecie – bakterie we Wszech\u015bwiecie…<\/span><\/h3>\n

Chodzimy po tej naszej Pramatce Ziemi, chodzimy \u2013 i oczywi\u015bcie zdajemy sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce naszym krokom trwo\u017cnie (albo zgo\u0142a oboj\u0119tnie…) przys\u0142uchuj\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy cienkiej warstewki naszej planetarnej skorupki, dla kt\u00f3rych nie zawsze jeste\u015bmy mi\u0142ymi, nieszkodliwymi s\u0105siadami. Takie d\u017cd\u017cownice, cho\u0107 pracowicie, po\u017cytecznie i bezinteresownie spulchniaj\u0105 gleb\u0119, poddawane s\u0105 masowej eksterminacji, by sko\u0144czy\u0107 jako przyn\u0119ta na w\u0119dkarskim haczyku. Mr\u00f3wkom i kretom wydajemy bezlitosne wojny. Bakterie polewamy wybielaczem. Grzyby zjadamy… No i w og\u00f3le depczemy, wykopujemy, zalewamy betonem. Nie \u017cyjemy w pokoju z naszymi s\u0105siadami spod ziemi, oj nie. Podobnie zreszt\u0105 jak i z tymi co w wodzie, w powietrzu i na ziemi.
\nZ drugiej wszelako strony pewien od\u0142am niespokojnych, analitycznych i dociekliwych umys\u0142\u00f3w ludzkiej populacji z\u017cera\u0107 pocz\u0119\u0142a ciekawo\u015b\u0107 \u2013 jak te\u017c \u201eoni\u201d tam \u017cyj\u0105 w tych skrajnie nieprzyjaznych warunkach \u2013 w ska\u0142ach, piaskach, \u017cwirach, i\u0142ach, mu\u0142ach, zamarzni\u0119tych na ko\u015b\u0107 b\u0142otach, w gor\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142ach, zasolonych, zakwaszonych jeziorkach podziemnych, podmorskich gejzerach i wulkanach – a w og\u00f3le byle gdzie, nawet w kosmosie… Ci niespokojni to oczywi\u015bcie uczeni: doktorzy nauk wszelakich, ambitni doktoranci,magistranci, profesorowie poluj\u0105cy na wolne katedry, \u0142owcy grant\u00f3w i kolekcjonerzy publikacji w periodykach z listy filadelfijskiej, zapewniaj\u0105cych punkty w osobistych rankingach, zbieracze wzmianek i cytowa\u0144.
\nNi st\u0105d, ni zow\u0105d nauka zacz\u0119\u0142a si\u0119 interesowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bciami \u017cycia w warunkach ekstremalnych, gdy dysponenci kosmicznych funduszy zacz\u0119li stawia\u0107 pytania, co w\u0142a\u015bciwe przyjdzie nam (to znaczy ludzko\u015bci, m\u00f3wi\u0105c globalnie i g\u00f3rnolotnie…) z eksploracji takiego Marsa nie przymierzaj\u0105c, czy innych obiekt\u00f3w przemieszczaj\u0105cych si\u0119 w przestrzeni oko\u0142os\u0142onecznej. Skoro mamy na to pieni\u0105dze z bud\u017cetu federalnego, to czego szukamy? \u015alad\u00f3w \u017cycia? Obcych?
\nNa prze\u0142omie lat 80. i 90. ubieg\u0142ego wieku do \u015bwiadomo\u015bci \u015brodowisk zajmuj\u0105cych si\u0119 szeroko poj\u0119tymi naukami o Ziemi dotar\u0142o, jak niewiele (zgo\u0142a nic…) wiemy o potencjalnej mo\u017cliwo\u015bci biologicznego \u017cycia w skorupie. Cienka warstewka gleby z humusem i wszelkimi produktami odpadowymi \u0142a\u0144cucha troficznego i kr\u0105\u017c\u0105cej w nim materii organicznej z punktu widzenia \u017cycia by\u0142a ju\u017c dawno zbadana, ze wzgl\u0119d\u00f3w praktycznych (rolnictwo!). Ka\u017cdy robaczek, ka\u017cda bakteria opisana i oceniona… Ale tylko na par\u0119 metr\u00f3w w g\u0142\u0105b. Dalej by\u0142y ja\u0142owe ska\u0142y, fascynuj\u0105ce geolog\u00f3w i g\u00f3rnik\u00f3w; \u017caden z nich, bior\u0105c do r\u0119ki kamie\u0144 i roz\u0142upuj\u0105c m\u0142otkiem, nie zastanawia\u0142 si\u0119, czy przypadkiem nie zak\u0142\u00f3ci\u0142 \u201emiru domowego\u201d kt\u00f3rej\u015b z licznych ziemskich form \u017cycia… Powszechnie uwa\u017cano, \u017ce skorupa naszego globu jest sterylna, a te formy \u017cycia, kt\u00f3re czasem kto\u015b odkrywa\u0142, to zanieczyszczenia zawleczone (podczas wierce\u0144 lub eksploracji kopalni…) albo dostaj\u0105ce si\u0119 naturalnymi drogami z powierzchni. Trudno by\u0142o z tym pogl\u0105dem dyskutowa\u0107, gdy jego zwolennicy dominowali na uniwersytetach, trzymali w mocnym u\u015bcisku (przy pomocy subtelnego instrumentu recenzji) ruch wydawniczy i po\u0142o\u017cyli \u0142ap\u0119 na funduszach na badania…
\nDopiero pal\u0105ca konieczno\u015b\u0107 zaj\u0119cia si\u0119 problemem zanieczyszcze\u0144 i zniszcze\u0144 po podziemnych wybuchach j\u0105drowych tudzie\u017c dylematami usuwania i neutralizacji odpad\u00f3w po produkcji materia\u0142\u00f3w rozszczepialnych i po zu\u017cyciu takowych w procesie wytwarzania energii odblokowa\u0142a temat. Twarde, odporne i nieprzepuszczalne formacje podziemnych ska\u0142 wyda\u0142y si\u0119 dostatecznie bezpiecznym \u015brodowiskiem ju\u017c to dla eksperyment\u00f3w, ju\u017c to dla magazynowania resztek. Ale to ju\u017c nale\u017ca\u0142o zbada\u0107 i udokumentowa\u0107. Nikt przy zdrowych zmys\u0142ach nie zaryzykowa\u0142by najmniejszego ruchu bez solennych bada\u0144. Wi\u0119c Departament Energii administracji USA, a w \u015blad za nim inne instytucje rzuci\u0142y na rynek naukowy troch\u0119 grosiwa z bud\u017cetu w postaci grant\u00f3w badawczych…
\nAutor \u201ePodziemnego \u017cycia\u201d Tullis C. Onstott by\u0142 wtedy m\u0142odym profesorem-geologiem z Uniwersytetu Princeton \u2013 dostojnej uczelni z tzw. Ligi Bluszczowej \u2013 wychowankiem naukowego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Shoemaker\u00f3w, geolog\u00f3w i… astronom\u00f3w; Gene i Carolyn w 1986 roku odkryli komet\u0119 (Shoemaker-Levy), kt\u00f3ra w lipcu 1994 roku dostarczy\u0142a spektakularnego materia\u0142u badawczego, zderzaj\u0105c si\u0119 z Jowiszem…
\nOnstott bada\u0142 zjawisko radiolizy \u2013 czyli przemian chemicznych pod wp\u0142ywem promieniowania jonizuj\u0105cego w obr\u0119bie ska\u0142 s\u0105siaduj\u0105cych z rejonami podziemnych eksplozji i miejsc sk\u0142adowania odpad\u00f3w radioaktywnych. To co\u015b w sam raz dla programu bada\u0144 podziemnego \u015brodowiska. Zw\u0142aszcza \u017ce falowo zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 doniesienia o odkrywaniu organizm\u00f3w \u017cywych (w zasadzie bakterii) na g\u0142\u0119boko\u015bciach poni\u017cej 3 kilometr\u00f3w i wi\u0119cej, a do tego w \u015brodowiskach skrajnie ekstremalnych, nieprzyjaznych takiemu \u017cyciu, jakie nauka zna\u0142a i bada\u0142a na powierzchni… \u017bycie podziemne nale\u017ca\u0142o wi\u0119c pozna\u0107!
\nOnstott przestudiowa\u0142 kilka fundamentalnych ksi\u0105g i podr\u0119cznik\u00f3w z dziedziny mikrobiologii, a u zaprzyja\u017anionego specjalisty wzi\u0105\u0142 kilka lekcji pracy w terenie, czyli techniki pobierania pr\u00f3bek do bada\u0144. Po tym cha\u0142upniczym kursie geomikrobiologii podpi\u0105\u0142 si\u0119 do rz\u0105dowego programu badawczego i jego funduszy, zanurzy\u0142 si\u0119 w odwiertach poszukiwaczy ropy i innych kopalin, przemierza\u0142 g\u0142\u0119bokie chodniki i wyrobiska kopalni z\u0142ota w basenie Witwatersrand w RPA, sondowa\u0142 ekstremalne szyby w kopalniach pod wieczn\u0105 zmarzlin\u0105 w kanadyjskiej tundrze i krasowe jaskinie w Meksyku. Po paru latach wychyn\u0105\u0142 z podziemi z reputacj\u0105 szcz\u0119\u015bliwego eksploratora, autorytetu w dziedzinie geomikrobiologii i sprawnego lidera program\u00f3w badawczych.
\n\u017bycie znajdowa\u0142 praktycznie wsz\u0119dzie: przewa\u017cnie kolonie bakterii obywaj\u0105cych si\u0119 bez tlenu, \u017cr\u0105cych siark\u0119, karmi\u0105cych si\u0119 wodorem z ulubionego przez Onstotta procesu radiolizy, wytrzymuj\u0105cych ekstremalne temperatury (zar\u00f3wno w g\u00f3r\u0119, jak i w d\u00f3\u0142 skali…). Ale przede wszystkim z \u201epapierami\u201d uwierzytelniaj\u0105cymi, \u017ce s\u0105 autochtonami z wieloma milionami lat przesz\u0142o\u015bci, a nie niedawnymi przybyszami czy migrantami. Ale taka bakteria, c\u00f3\u017c \u2013 prymitywny jednokom\u00f3rkowiec, daj\u0105cy sobie rad\u0119 wsz\u0119dzie i zawsze… Co innego z\u0142o\u017cone wielokom\u00f3rkowce.
\nW 2007 roku przyszed\u0142 i na nie czas \u2013 wsp\u00f3\u0142pracownik i przyjaciel Onstotta, belgijski mikrobiolog z Gandawy Gaetan Borgonie pobra\u0142 pr\u00f3bki gor\u0105cej, zasiarczonej i kwa\u015bnej wody z odwiertu w kopalni z\u0142ota Tau Tona w RPA kolo Bloemfontein. W pr\u00f3bkach \u017cy\u0142y nicienie, takie sobie robaki, sk\u0105din\u0105d po\u017ceraj\u0105ce bakterie… Dwa lata p\u00f3\u017aniej pobra\u0142 wod\u0119 z kopalni platyny Northam oddalonej o 300 kilometr\u00f3w i trafi\u0142 na nicienie tego samego gatunku, W ko\u0144cu Borgonie wyhodowa\u0142 w pr\u00f3bce wody z szczeliny na g\u0142\u0119boko\u015bci 1,5 kilometra m\u0142odego nicienia i nazwa\u0142 nowy gatunek Halicephalobus mephisto<\/em>. Odkrycie tego parumilimietrowego \u201epotworka\u201d i zbadanie jego ochoty do \u017cycia w warunkach skrajnych da\u0142o powa\u017cny sygna\u0142 decydentom w NASA, \u017ce w planowanym programie ekspedycji na Marsa warto jednym z priorytet\u00f3w uczyni\u0107 poszukiwanie \u015blad\u00f3w \u017cycia g\u0142\u0119boko pod powierzchni\u0105 Czerwonej Planety. W ten spos\u00f3b geomikrobiolodzy zapewnili sobie uwag\u0119 \u015brodowisk naukowych i w miar\u0119 stabilne finansowanie zachcianek…
\nA Onstott? Napisa\u0142 \u201ePodziemne \u017cycie\u201d. To fascynuj\u0105ca lektura. Wymagaj\u0105ca \u2013 ale nie fachowej wiedzy, tylko uwagi. Onstott przecie\u017c wie, \u017ce jego dziedzina badawcza jest do\u015b\u0107 egzotyczna dla nawet wyedukowanej publiczno\u015bci, tote\u017c nie nadu\u017cywa specjalistycznej, naukowej terminologii. A to czego u\u017cywa, nader dok\u0142adnie obja\u015bnia. Naprawd\u0119 trzeba tylko uwa\u017ca\u0107, by si\u0119 nie zgubi\u0107 i nie zniech\u0119ci\u0107 do lektury…
\nPrzy okazji profesor Onstott ujawni\u0142 sw\u0105 drug\u0105 natur\u0119: podr\u00f3\u017cnika i reportera. Doprawdy \u2013 tkanka \u0142\u0105cz\u0105ca naukow\u0105 narracj\u0119 to najwy\u017cszej pr\u00f3by reporta\u017c przygodowy, podr\u00f3\u017cnicza awantura w stylu \u201ePodr\u00f3\u017cy do wn\u0119trza Ziemi\u201d Juliusza Verne’a. O tyle lepsza od fantazji francuskiego pisarza, o ile prawdziwa. Onstott ma talent urodzonego gaw\u0119dziarza, ma oko do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, \u015bmiesznostek i anegdot; widzi i s\u0142yszy nie tylko swoje podziemne bakterie. Da\u0142by sobie rad\u0119 jako pisarz. Nie tylko popularyzator nauki, ale mistrz fabu\u0142y, na przyk\u0142ad kryminalnej. Jego \u201eg\u0142\u0119binowe\u201d przygody to idealny scenariusz thrillera z pozytywnym zako\u0144czeniem. Cho\u0107 w istocie nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 nigdy \u2013 tak jak nie ko\u0144czy si\u0119 nasza ciekawo\u015b\u0107…
\nTomasz Sas
\n(5 04 2018)<\/p>\n

\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tullis C. Onstott Podziemne \u017cycie Prze\u0142o\u017cy\u0142 Andrzej Ho\u0142dys Wydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2018 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/7 Szukajcie, a znajdziecie – bakterie we Wszech\u015bwiecie… Chodzimy po tej naszej Pramatce Ziemi, chodzimy \u2013 i oczywi\u015bcie zdajemy sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce naszym krokom trwo\u017cnie (albo zgo\u0142a oboj\u0119tnie…) przys\u0142uchuj\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy cienkiej warstewki naszej planetarnej skorupki, dla kt\u00f3rych nie zawsze jeste\u015bmy mi\u0142ymi, nieszkodliwymi s\u0105siadami. Takie d\u017cd\u017cownice, cho\u0107 pracowicie, po\u017cytecznie i bezinteresownie spulchniaj\u0105 gleb\u0119, poddawane s\u0105 masowej eksterminacji, by sko\u0144czy\u0107 jako przyn\u0119ta na w\u0119dkarskim haczyku. Mr\u00f3wkom i kretom wydajemy bezlitosne wojny. Bakterie polewamy wybielaczem. Grzyby zjadamy… No i w og\u00f3le depczemy, wykopujemy, zalewamy betonem. Nie \u017cyjemy w pokoju z naszymi s\u0105siadami spod ziemi, oj nie. Podobnie zreszt\u0105 jak i z tymi co w wodzie, w powietrzu i na ziemi. Z drugiej wszelako strony pewien od\u0142am niespokojnych, analitycznych i dociekliwych umys\u0142\u00f3w ludzkiej populacji z\u017cera\u0107 pocz\u0119\u0142a ciekawo\u015b\u0107 \u2013 jak te\u017c \u201eoni\u201d tam \u017cyj\u0105 w tych skrajnie nieprzyjaznych warunkach \u2013 w ska\u0142ach, piaskach, \u017cwirach, i\u0142ach, mu\u0142ach, zamarzni\u0119tych na ko\u015b\u0107 b\u0142otach, w gor\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142ach, zasolonych, zakwaszonych jeziorkach podziemnych, podmorskich gejzerach i wulkanach – a w og\u00f3le byle gdzie, nawet w kosmosie… Ci niespokojni to oczywi\u015bcie uczeni: doktorzy nauk wszelakich, ambitni doktoranci,magistranci, profesorowie poluj\u0105cy na wolne…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":995,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[27,22],"tags":[184],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/993"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=993"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":996,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/993\/revisions\/996"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/995"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}