![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/bjornsdottir-wyspa-20180324-poziom-300x169.jpg\")
\nWyspa
\nPrze\u0142o\u017cy\u0142 Jacek Godek
\nWydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2018<\/h4>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Ca\u0142kiem niedawno Islandia w trakcie og\u00f3lno\u015bwiatowego kryzysu finansowego 2008 roku prze\u017cy\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny armageddon w postaci za\u0142amania si\u0119 systemu bankowego, Dobrze prosperuj\u0105ce banki komercyjne z dnia na dzie\u0144 przesta\u0142y obs\u0142ugiwa\u0107 kr\u00f3tkoterminowe zobowi\u0105zania, albowiem klienci ich zagranicznych oddzia\u0142\u00f3w (w zasadzie wielokrotnie wi\u0119kszych ni\u017c macierzyste centrale na wyspie) masowo wycofali depozyty, a fundusz gwarancyjny nie mia\u0142 pokrycia (bo banki nie wp\u0142aca\u0142y obowi\u0105zkowych danin…). Wybuch\u0142a panika, a islandzki bank centralny musia\u0142 przej\u0105\u0107 aktywa zagro\u017conych bank\u00f3w, wystara\u0107 si\u0119 o kredyty na regulacj\u0119 zobowi\u0105za\u0144 wobec bank\u00f3w brytyjskich i holenderskich, kt\u00f3re sp\u0142aci\u0142y depozytariuszy. Banki likwidowano i przekszta\u0142cano, zawieszono kredytowanie i obs\u0142ug\u0119 funduszy emerytalnych, warto\u015b\u0107 waluty krajowej znacznie spad\u0142a, wzros\u0142a inflacja i d\u0142ug publiczny… Przywracanie r\u00f3wnowagi trwa\u0142o cztery lata… Sigr\u00ed\u0111ur Hagal\u00ecn Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir Wyspa Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jacek Godek Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2018 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Czy si\u0119 pozabijamy, je\u015bli zostaniemy sami? Ca\u0142kiem niedawno Islandia w trakcie og\u00f3lno\u015bwiatowego kryzysu finansowego 2008 roku prze\u017cy\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny armageddon w postaci za\u0142amania si\u0119 systemu bankowego, Dobrze prosperuj\u0105ce banki komercyjne z dnia na dzie\u0144 przesta\u0142y obs\u0142ugiwa\u0107 kr\u00f3tkoterminowe zobowi\u0105zania, albowiem klienci ich zagranicznych oddzia\u0142\u00f3w (w zasadzie wielokrotnie wi\u0119kszych ni\u017c macierzyste centrale na wyspie) masowo wycofali depozyty, a fundusz gwarancyjny nie mia\u0142 pokrycia (bo banki nie wp\u0142aca\u0142y obowi\u0105zkowych danin…). Wybuch\u0142a panika, a islandzki bank centralny musia\u0142 przej\u0105\u0107 aktywa zagro\u017conych bank\u00f3w, wystara\u0107 si\u0119 o kredyty na regulacj\u0119 zobowi\u0105za\u0144 wobec bank\u00f3w brytyjskich i holenderskich, kt\u00f3re sp\u0142aci\u0142y depozytariuszy. Banki likwidowano i przekszta\u0142cano, zawieszono kredytowanie i obs\u0142ug\u0119 funduszy emerytalnych, warto\u015b\u0107 waluty krajowej znacznie spad\u0142a, wzros\u0142a inflacja i d\u0142ug publiczny… Przywracanie r\u00f3wnowagi trwa\u0142o cztery lata… Sytuacja wr\u00f3ci\u0142a do normy, Islandia ostro\u017cniej post\u0119puje na mi\u0119dzynarodowych rynkach, ale w sumie prosperuje niezgorzej. Lecz nieoczekiwany kryzys wywo\u0142a\u0142 skutki trudne do zniwelowania (a w zasadzie niemo\u017cliwe do przezwyci\u0119\u017cenia…) w skali zapewne kilku pokole\u0144 wyspiarzy. Po prostu odebra\u0142 im poczucie bezpiecze\u0144stwa, islandzk\u0105 narodow\u0105 dum\u0119 (odbudowan\u0105 troch\u0119 dopiero dzi\u0119ki sukcesom reprezentacji pi\u0142karskiej na Euro 2016; doszli do \u0107wier\u0107fina\u0142u i po drodze wyrzucili za burt\u0119 Angli\u0119!) i pewno\u015b\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":982,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[13,17],"tags":[182],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/980"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=980"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1977,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/980\/revisions\/1977"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/982"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nCzy si\u0119 pozabijamy, je\u015bli zostaniemy sami?<\/span><\/h3>\n
\nSytuacja wr\u00f3ci\u0142a do normy, Islandia ostro\u017cniej post\u0119puje na mi\u0119dzynarodowych rynkach, ale w sumie prosperuje niezgorzej. Lecz nieoczekiwany kryzys wywo\u0142a\u0142 skutki trudne do zniwelowania (a w zasadzie niemo\u017cliwe do przezwyci\u0119\u017cenia…) w skali zapewne kilku pokole\u0144 wyspiarzy. Po prostu odebra\u0142 im poczucie bezpiecze\u0144stwa, islandzk\u0105 narodow\u0105 dum\u0119 (odbudowan\u0105 troch\u0119 dopiero dzi\u0119ki sukcesom reprezentacji pi\u0142karskiej na Euro 2016; doszli do \u0107wier\u0107fina\u0142u i po drodze wyrzucili za burt\u0119 Angli\u0119!) i pewno\u015b\u0107 siebie \u2013 nie wspominaj\u0105c ju\u017c o przekonaniu w kwestii s\u0142uszno\u015bci obranej drogi rozwoju. Od zwyci\u0119stwa w wojnie dorszowej (1958 \u2013 1976), czyli utrzymania poszerzonej strefy wy\u0142\u0105cznych po\u0142ow\u00f3w na Atlantyku do wielkiej wpadki 30 lat p\u00f3\u017aniej… To si\u0119 nie mog\u0142o nie odbi\u0107 na zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci narodu. Twardym wikingom zacz\u0119\u0142o nieod\u0142\u0105cznie towarzyszy\u0107 neurasteniczne poczucie niepewno\u015bci…
\nW literaturze \u015blady tych zmian zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci Islandczyk\u00f3w pojawi\u0107 si\u0119 te\u017c musia\u0142y. Wyspa znana by\u0142a do tej pory jako matecznik krymina\u0142u noir (w swoim stylu zreszt\u0105 doskona\u0142ego…) i r\u00f3wnie czarnej powie\u015bci psychologicznej, obficie wykorzystuj\u0105cej ponury klimat i r\u00f3wnie przygn\u0119biaj\u0105ce okoliczno\u015bci przyrody. Kryzysowe perturbacje stworzy\u0142y mocne podglebie dla prozy katastroficznej, eksploatuj\u0105cej wizj\u0119 \u015bwiata po krachu. Dziennikarka radiowa Sigri\u0111ur Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir posz\u0142a w tym wizjonerstwie najdalej. Stworzy\u0142a thriller w stylu orwellowskim albo mo\u017ce na podobie\u0144stwo \u201eNowego wspania\u0142ego \u015bwiata\u201d Huxleya. \u201eWyspa\u201d to dystopia (czyli utopia pesymistyczna) z wizj\u0105 Islandii odci\u0119tej od \u015bwiata (dos\u0142ownie…) i pozostawionej samej sobie \u2013 bez zapas\u00f3w i bez dost\u0119pu do globalnego obiegu informacji. Islandii wydanej na \u0142up chaosu, erozji dobrze dot\u0105d dzia\u0142aj\u0105cych struktur i instytucji; wreszcie spo\u0142ecznej depresji, celowo podsycanej przez \u201eochotnik\u00f3w\u201d do przej\u0119cia w\u0142adzy…
\nNie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir wywo\u0142a\u0142a szok w swej ojczy\u017anie. Po niedawnych do\u015bwiadczeniach z kryzysem, jego zjawiskami towarzysz\u0105cymi i skutkami ubocznymi nagle Islandczycy zdali sobie spraw\u0119, \u017ce katastrofa w ich izolowanym (i wyidealizowanym…) \u015bwiatku jest mo\u017cliwa. Ba, mo\u017ce przebiega\u0107 \u015bci\u015ble wed\u0142ug rozpisanego przez Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir scenariusza. Czy w to uwierzyli? Nie wiem. W ka\u017cdym razie czytali pilnie i polemizowali, co innym autorom islandzkim nie zdarza si\u0119 cz\u0119sto… Dyskutuj\u0105cy Islandczycy zastanawiali si\u0119, czy to mo\u017cliwe, by drzema\u0142y w nich takie straszne demony, potwory nacjonalizmu, ksenofobii, rasizmu, przemocy i zbrodni. Przecie\u017c s\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwem otwartym, tolerancyjnym, przyjmuj\u0105cym imigrant\u00f3w, daj\u0105cym ka\u017cdemu szans\u0119 (blisko 15 tysi\u0119cy Polak\u00f3w mo\u017ce za\u015bwiadczy\u0107 jak jest \u2013 nie tak r\u00f3\u017cowo, jak utrzymuj\u0105 oficjalnie Islandczycy, ale i nie tak dramatycznie, jak sk\u0142onni s\u0105 opowiada\u0107 ci, kt\u00f3rym si\u0119 nie powiod\u0142o…). Pewnie s\u0105… Ale jak by si\u0119 zachowali, gdyby zostali poddani ci\u015bnieniu zdarze\u0144 ekstremalnych, z kt\u00f3rymi dot\u0105d mieli do czynienia teoretycznie \u2013 co najwy\u017cej w literaturze? Tego nie wiedz\u0105 na pewno, wi\u0119c zak\u0142adaj\u0105, \u017ce wizja Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir jest mo\u017cliwa. I to im odbiera troch\u0119 pewno\u015bci siebie…
\nAutorka \u201eWyspy\u201d jest dziennikark\u0105, wi\u0119c z natury rzeczy po\u015bwi\u0119ca sporo uwagi swemu podstawowemu narz\u0119dziu (i zarazem tworzywu…) – s\u0142owu. A znaczenie s\u0142\u00f3w okazuje si\u0119 kluczem przemiany wyspy w Wysp\u0119. Pod mianem \u201eodpowiedzialno\u015bci za los narodu\u201d pojawia si\u0119 zwyk\u0142a cenzura, wymuszona samowystarczalno\u015b\u0107 staje si\u0119 \u201epe\u0142n\u0105 niepodleg\u0142o\u015bci\u0105\u201d dumnego narodu, bezwzgl\u0119dna w\u0142adza staje si\u0119 neutralne brzmi\u0105cym \u201ezarz\u0105dzaniem zmianami\u201d, zwyk\u0142e uzbrojone bandy rabunkowe nazywaj\u0105 si\u0119 teraz \u201eoddzia\u0142ami ratunkowymi\u201d, rz\u0105dowy program likwidacji wszystkiego, co poch\u0142ania \u015brodki, a nie s\u0142u\u017cy produkcji \u017cywno\u015bci – czyli teatr\u00f3w, bibliotek, orkiestr, uczelni i innych urz\u0105dze\u0144 cywilizacji i kultury \u2013 nazywa si\u0119 \u201epo\u015brednictwem pracy\u201d. Bo przecie\u017c idzie o to, by wszystkie wolne r\u0119ce z miasta skierowa\u0107 do uprawy ziemniak\u00f3w i po\u0142ow\u00f3w ryb…
\nNowa in\u017cynieria spo\u0142eczna, nawet wdra\u017cana pod przymusem, nie wystarcza. W odizolowanej Islandii klasyczne wi\u0119zi spo\u0142eczne rozpadaj\u0105 si\u0119, faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 (cho\u0107 rz\u0105d istnieje, a jak\u017ce…) przejmuj\u0105 zorganizowane bandy zbrojne, powstaj\u0105 m\u0142odzie\u017cowe gangi (jakby \u017cywcem przeflancowane z \u201eW\u0142adcy much\u201d Goldinga), na brzegach po\u0142udniowych fiord\u00f3w osiedlaj\u0105 si\u0119 religijne falanstery wegetaria\u0144skich ogrodnik\u00f3w… Obcy przybysze, imigranci i poszukiwacze lepszego \u017cycia za\u015b trafiaj\u0105 do \u201ecentrum turystycznego\u201d na nieczynnym lotnisku, kt\u00f3re w istocie jest… koncentracyjnym obozem. Lud\u017ami rz\u0105dzi g\u0142\u00f3d, terror silniejszych; seks staje si\u0119 walut\u0105, bro\u0144 palna \u2013 decyduj\u0105cym argumentem… A wszechobecny gwa\u0142t pod r\u00f3\u017cnymi postaciami \u2013 regulatorem \u017cycia spo\u0142ecznego.
\nObok tej uog\u00f3lnionej wizji dezintegracji Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir wykreowa\u0142a jeszcze w\u0105tek kameralny, powo\u0142uj\u0105c do \u017cycia czteroosobowe patchworkowe stad\u0142o rodzinne (acz bez formalnych zwi\u0105zk\u00f3w zalegalizowanych urz\u0119dowo…): rdzenny wyspiarz Hjalti – dziennikarz w pewnej \u015brednio wa\u017cnej gazecie, Maria – hiszpa\u0144ska skrzypaczka z wysadzonej w powietrze filharmonii, jej c\u00f3rka Margret – zbuntowana nastolatka i czarnosk\u00f3ry synek Elias – owoc zaprzesz\u0142ego, kr\u00f3tkiego zwi\u0105zku z nieodpowiednim facetem z Po\u0142udnia. Dla zrozumienia istoty przes\u0142ania \u201eWyspy\u201d los tej czw\u00f3rki ma znaczenie zasadnicze. Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir dla przyk\u0142adnego unaocznienia swej tezy o rozpadzie wi\u0119zi zgotowa\u0142a im osobne koszmarne perypetie. Ich szczeg\u00f3\u0142y pozwol\u0119 sobie pomin\u0105\u0107, by nie epatowa\u0107 okrucie\u0144stwem islandzkiego \u017cycia codziennego w skrajnie nieodpowiednich okoliczno\u015bciach. Ale podczas lektury ciarki chodz\u0105ce po plecach gwarantowane…
\nWyspowe koszmary to nie jest nad miar\u0119 przesadzona fantazja depresyjnej neurasteniczki. Pani Bj\u00f6rnsd\u00f3ttir ma celne, dobrze osadzone we wnikliwym rozpoznaniu globalnej rzeczywisto\u015bci przeczucia. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 akurat tej wyspy ma realny kszta\u0142t…
\nCzy zdajemy sobie spraw\u0119, jak blisko takiej wyspowej utopii sami jeste\u015bmy \u2013 tu, w naszym kraju, gdzie rz\u0105dz\u0105cy s\u0105 izolacjonistami, autarkicznymi smarkaczami, ksenofobami i durniami, obra\u017caj\u0105cymi si\u0119 o wszystko na wszystkich wok\u00f3\u0142? Tylko patrze\u0107, jak b\u0119dziemy sami przed sob\u0105 na wy\u015bcigi uzasadnia\u0107 konieczno\u015b\u0107 samodzielnej samotno\u015bci. Jak b\u0119dziemy sami sobie wmawia\u0107, \u017ce jeste\u015bmy lepsi i to dlatego inni nie mog\u0105 nas znie\u015b\u0107. Bo zazdroszcz\u0105 nam sukces\u00f3w, pot\u0119gi i mocy \u2013 tudzie\u017c wiadomej Opieki. Na nic nam wsp\u00f3lnota warto\u015bci, interes\u00f3w, bezpiecze\u0144stwa. Wybrany kraj, wybrany nar\u00f3d. Wyspa.
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(26 03 2018)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"