![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/leszczy\u0144ski-no-dno-20171204-poziom-e1512438131371-300x169.jpg\")
\nNo dno po prostu jest Polska
\nGrupa Wydawnicza Foksal \u2013 Wydawnictwo WAB, Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Gdy przed laty m\u00f3j redakcyjny kolega i nast\u0119pca na wysuni\u0119tym posterunku kierowniczym, \u0142\u00f3dzki socjolog (nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c, niestety…) Edmund Lewandowski napisa\u0142 i wyda\u0142 (w londy\u0144skim \u201eAneksie\u201d) \u201eCharakter narodowy Polak\u00f3w i innych\u201d, zdumia\u0142em si\u0119… Uwa\u017ca\u0142em bowiem \u2013 i nadal tak uwa\u017cam z jeszcze wi\u0119kszym ni\u017c wtedy, przed dwudziestoma przesz\u0142o laty, przekonaniem \u2013 \u017ce nic takiego jak \u201echarakter narodowy\u201d nie istnieje. Mniema\u0142em (i mniemam), \u017ce tzw. charakter narodowy to lu\u017any, symboliczny raczej koncept publicystyczny, mo\u017ce tak\u017ce artystyczny \u2013 najpewniej literacki. Wierz\u0119 g\u0142\u0119boko, jestem wr\u0119cz pewien, \u017ce nie ma \u017cadnego obiektywnie funkcjonuj\u0105cego bytu – oczywi\u015bcie nie materialnego, ale zakotwiczonego w sferze dorobku intelektualnego, teoretycznie zdefiniowanego, opisanego i zmierzonego, posegregowanego \u2013 kt\u00f3ry mo\u017cna by nazwa\u0107 \u201echarakterem narodowym\u201d. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Adam Leszczy\u0144ski No dno po prostu jest Polska Grupa Wydawnicza Foksal \u2013 Wydawnictwo WAB, Warszawa 2017 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Sorry, taki mamy klimat \u2013 przepraszam: charakter! Gdy przed laty m\u00f3j redakcyjny kolega i nast\u0119pca na wysuni\u0119tym posterunku kierowniczym, \u0142\u00f3dzki socjolog (nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c, niestety…) Edmund Lewandowski napisa\u0142 i wyda\u0142 (w londy\u0144skim \u201eAneksie\u201d) \u201eCharakter narodowy Polak\u00f3w i innych\u201d, zdumia\u0142em si\u0119… Uwa\u017ca\u0142em bowiem \u2013 i nadal tak uwa\u017cam z jeszcze wi\u0119kszym ni\u017c wtedy, przed dwudziestoma przesz\u0142o laty, przekonaniem \u2013 \u017ce nic takiego jak \u201echarakter narodowy\u201d nie istnieje. Mniema\u0142em (i mniemam), \u017ce tzw. charakter narodowy to lu\u017any, symboliczny raczej koncept publicystyczny, mo\u017ce tak\u017ce artystyczny \u2013 najpewniej literacki. Wierz\u0119 g\u0142\u0119boko, jestem wr\u0119cz pewien, \u017ce nie ma \u017cadnego obiektywnie funkcjonuj\u0105cego bytu – oczywi\u015bcie nie materialnego, ale zakotwiczonego w sferze dorobku intelektualnego, teoretycznie zdefiniowanego, opisanego i zmierzonego, posegregowanego \u2013 kt\u00f3ry mo\u017cna by nazwa\u0107 \u201echarakterem narodowym\u201d. Bo czym\u017ce to co\u015b musia\u0142oby by\u0107? To powinien by\u0107 katalog porz\u0105dnie, jednoznacznie nazwanych i zdefiniowanych cech charakteru, osobowo\u015bci, kt\u00f3re winny wyst\u0105pi\u0107 u ka\u017cdego (dos\u0142ownie: ka\u017cdego…) osobnika p\u0142ci obojga (to tak dla uproszczenia), kt\u00f3rego nazwiemy Polk\u0105 lub Polakiem, b\u0105d\u017a takiego, kt\u00f3ry sam w\u0142asnowolnie si\u0119 tak okre\u015bla. Czyli tym samym – odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od innych. To wa\u017cne \u2013 zapami\u0119tajcie. Nie ulega jednak…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":880,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[134,25],"tags":[163],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=878"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":881,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878\/revisions\/881"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\nSorry, taki mamy klimat \u2013 przepraszam: charakter!<\/span><\/h3>\n
\nBo czym\u017ce to co\u015b musia\u0142oby by\u0107? To powinien by\u0107 katalog porz\u0105dnie, jednoznacznie nazwanych i zdefiniowanych cech charakteru, osobowo\u015bci, kt\u00f3re winny wyst\u0105pi\u0107 u ka\u017cdego (dos\u0142ownie: ka\u017cdego…) osobnika p\u0142ci obojga (to tak dla uproszczenia), kt\u00f3rego nazwiemy Polk\u0105 lub Polakiem, b\u0105d\u017a takiego, kt\u00f3ry sam w\u0142asnowolnie si\u0119 tak okre\u015bla. Czyli tym samym – odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od innych. To wa\u017cne \u2013 zapami\u0119tajcie. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce robi\u0105c taki katalog, pojedyncze jego elementy sk\u0142adowe czerpaliby\u015bmy ze sk\u0142adnicy jako\u015b tam ju\u017c wcze\u015bniej zdefiniowanych cech charakteru w\u0142a\u015bciwych dla ca\u0142ego gatunku ludzkiego. Uniwersalnych. Wyst\u0119puj\u0105cych w ka\u017cdej populacji. Nie da si\u0119 bowiem dowie\u015b\u0107, \u017ce istniej\u0105 jakie\u015b cechy charakteru w\u0142a\u015bciwe tylko dla jednej, konkretnej grupy (plemienia, narodu), u osobnik\u00f3w z innych grup niezaobserwowane. To raczej niemo\u017cliwe.
\nUk\u0142adamy wi\u0119c katalog z element\u00f3w powszechnie wyst\u0119puj\u0105cych w przyrodzie. Teraz istotnego znaczenia nabieraj\u0105 wst\u0119pne za\u0142o\u017cenia selekcyjne, hierarchie, kolejno\u015b\u0107 uk\u0142adanki, nat\u0119\u017cenie wyst\u0119powania. No i sama metoda zbierania danych \u2013 czy robimy obserwacj\u0119 uczestnicz\u0105c\u0105, czy polegamy na wywiadzie \u2013 czyli subiektywnych mniemaniach badanych osobnik\u00f3w, czy badamy ich ekspresj\u0119, czy wyobra\u017cenia o niej… Czy robimy kwerend\u0119 w ich \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych, ustnej tradycji, czy badamy artefakty… Teoretycznie mo\u017cliwe, ale praktyki takich bada\u0144 nad charakterami jako\u015b nie potrafi\u0119 sobie wyobrazi\u0107. Ale mo\u017ce to moja wina…
\nZa\u0142\u00f3\u017cmy wszelako, \u017ce po trudach wielu mamy zatwierdzony przez PAN katalog cech opisuj\u0105cych charakter narodowy Polak\u00f3w. Albo Innych… Ale wszystkich i ka\u017cdego z osobna. Taki Wielki Kwantyfikator… To niezwykle ma\u0142o prawdopodobne. Nie s\u0105dz\u0119, aby istnia\u0142a cho\u0107by jedna specyficzna cech charakteru, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142oby bez wyj\u0105tku przypisa\u0107 ka\u017cdemu osobnikowi wyodr\u0119bnionej narodowo grupy. Do tego r\u00f3\u017cna ni\u017c u innych, ale tak samo wyodr\u0119bnionych grup. Wi\u0119c co nam pozostaje? Ano tylko arbitralne ustalenie frekwencji cech charakteru narodowego, aby je mo\u017cna by\u0142o w poczet charakteru narodowego zaliczy\u0107. Innymi s\u0142owy: jaka musia\u0142aby by\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 nosicieli takiej cechy? Czy zwyk\u0142a (pi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent plus jedna), czy kwalifikowana, a je\u017celi tak, to ile. A mo\u017ce wystarczy\u0142aby mniejszo\u015b\u0107, tylko na przyk\u0142ad silnie skonsolidowana wok\u00f3\u0142 jakich\u015b warto\u015bci lub totem\u00f3w \u2013 na przyk\u0142ad kibole… I tak dalej…
\nZ tych i wielu innych powod\u00f3w uwa\u017cam, \u017ce nic takiego jak \u201echarakter narodowy\u201d nie wyst\u0119puje jako co\u015b obiektywnego, co pozwala si\u0119 bada\u0107 i opisywa\u0107 bezspornie i jednoznacznie. Ka\u017cdy z nas jest autonomicznym i niepodobnym do innych konglomeratem cech pasuj\u0105cych i niepasuj\u0105cych do \u201enarodowego wzorca\u201d, a wewn\u0105trzosobniczy rozk\u0142ad tych cech nie pozwala na \u017cadne uog\u00f3lnienia. Mundek Lewandowski (przepraszam za familiarny tryb, ale tak o nim my\u015bl\u0119 nadal…) zak\u0142ada\u0142 jednak, \u017ce \u201emo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 zesp\u00f3\u0142 cech typowego Polaka, kt\u00f3ry r\u00f3\u017cni si\u0119 od syndrom\u00f3w cech typowych (\u2026) innych grup narodowych\u201d. Ale podkre\u015bla\u0142, \u017ce dokonuje \u201erekonstrukcji jedynie pewnego typu idealnego. To znaczy, \u017ce w rzeczywisto\u015bci nie ma Polaka, kt\u00f3ry mia\u0142by wszystkie cechy typowego przedstawiciela swego narodu, lecz wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w jest bardzo podobna do ich typu idealnego.\u201d
\nUwa\u017cam nadal, \u017ce to s\u0142abe za\u0142o\u017cenie… Mgliste i nader publicystyczne. Ale ju\u017c nie wraca\u0142bym do kwestii charakteru narodowego, gdyby nie pan Adam Leszczy\u0144ski i jego praca \u201eNo dno po prostu jest Polska\u201d – po\u015bwi\u0119cona osobliwemu pytaniu (czy odpowiedzi na nie te\u017c \u2013 to si\u0119 oka\u017ce…). Mianowicie \u201edlaczego Polacy tak bardzo nie lubi\u0105 swojego kraju i innych Polak\u00f3w?\u201d Leszczy\u0144ski powzi\u0105\u0142 ambitny zamiar skodyfikowania, usystematyzowania autostereotypu narodowego Polak\u00f3w. Innymi s\u0142owy; zebrania w jeden w\u0119ze\u0142ek wszystkiego co my\u015blimy o sobie sami \u2013 \u017ale i dobrze. Okaza\u0142o si\u0119 (to znaczy Leszczy\u0144skiemu si\u0119 okaza\u0142o…), \u017ce my\u015blimy o sobie z zastosowaniem z\u0142ych cech i konotacji w du\u017cej przewadze, ale w kwestiach dotycz\u0105cych egzystencji powszedniej. Gdzie brud, smr\u00f3d i ub\u00f3stwo, z\u0142odziejstwo i kurewstwo, korupcja, zdrada, delatorstwo i co tam jeszcze chcecie. Dowoln\u0105 ze z\u0142ych, najgorszych cech charakteru narodowego wybierzcie, a oka\u017ce si\u0119, \u017ce Polak Polakowi ch\u0119tnie i powszechnie j\u0105 przypisuje. Natomiast od\u015bwi\u0119tnie, gdy werble graj\u0105 pochwa\u0142\u0119 odwagi, m\u0119stwa, bezinteresownej s\u0142u\u017cby, umi\u0142owania ojczyzny, gotowo\u015bci na \u015bmier\u0107 dla niej i w og\u00f3le wszelkiej zuchowatej fanfaronady, to wtedy te\u017c we w\u0142asnej opinii jeste\u015bmy pierwsi. Ba \u2013 najlepsi w \u015bwiecie. No i kt\u00f3\u017cby to pomy\u015bla\u0142? Znam paru m\u0105drych facet\u00f3w w naszym kraju, kt\u00f3rzy powiedzieliby Leszczy\u0144skiemu to samo – bez zb\u0119dnych szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144, \u015bcibolenia cytat\u00f3w i grzebania w stosach starych gazet, memuar\u00f3w i ksi\u0105g podr\u0119cznych do domowego gospodarstwa. Nawet powiedzieliby to \u0142adniejszymi s\u0142owami, mo\u017ce nawet bardziej b\u0142yskotliwie…
\nLeszczy\u0144ski przestudiowa\u0142 Lewandowskiego uwa\u017cnie. Przy okazji: b\u0142\u0105d, panie Adamie \u2013 Edmund nie napisa\u0142 tego w pierwszych latach XXI wieku, jeno w ko\u0144c\u00f3wce XX (Londyn 1995), a nad tematem pracowa\u0142 jeszcze d\u0142u\u017cej, przynajmniej od pocz\u0105tku lat 80. XX stulecia… Leszczy\u0144ski, podobnie jak Lewandowski, przepatrzy\u0142 literatur\u0119, publicystyk\u0119, dokumentalistyk\u0119. Ale nie poszukiwa\u0142 cech narodowych \u2013 kolekcjonowa\u0142 opinie Polak\u00f3w o samych sobie… Imponuj\u0105cej (rozmiarami, acz nie tylko…) pracy dokona\u0142 \u2013 przyswojony w jednym ci\u0105gu ogrom oskar\u017cycielskiego ci\u0119\u017caru tych opinii dos\u0142ownie \u015bcina z n\u00f3g i truje. Zreszt\u0105 sami zobaczycie… Ja przywraca\u0142em r\u00f3wnowag\u0119 duchowi swemu dzi\u0119ki zaaplikowaniu poka\u017anej miarki p\u0142ynu o nazwie \u201es\u0142awna pardwa\u201d (w handlu p\u0142yn ten wyst\u0119puje pod mark\u0105 \u201eFamous Grouse\u201d). Jakkolwiek by efekt\u00f3w tego szoku nie leczy\u0107, sw\u0105 wag\u0119 on zachowuje i nie mija bez \u015bladu. I to jest osi\u0105gni\u0119cie Leszczy\u0144skiego \u2013 nie tylko zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na problem, ale japy publiczno\u015bci pozostawi\u0107 w d\u0142ugotrwa\u0142ym rozdziawieniu, a m\u00f3zgi zasi\u0119 w zadumaniu… Wi\u0119c w zasadzie nie spos\u00f3b dzie\u0142a Leszczy\u0144skiego potraktowa\u0107 oboj\u0119tnie. Ale wiecie co? Tak ono zostanie potraktowane w powa\u017cnych, opiniotw\u00f3rczych kr\u0119gach. Jeszcze mu tylko podszczuci hejterzy sypn\u0105, \u017ce patriot\u0105 nie jest, \u017ce jak si\u0119 nie podoba, to won, \u017ce prawdziwych Polak\u00f3w ten lewacki leming gorszego sortu obra\u017ca; a kibole wywiesz\u0105 baner dwuznaczny: \u201eLeszczy\u0144ski na leszczyn\u0119!\u201d
\nMnie w tym pora\u017caj\u0105cym zbiorze Leszczy\u0144skiego dotkn\u0119\u0142a jedna okoliczno\u015b\u0107, ujawniaj\u0105ca si\u0119 chyba tak wyrazi\u015bcie dopiero po zagregowaniu pojedynczych przypadk\u00f3w w jedna wielk\u0105 kup\u0119… Mam tu na my\u015bli ujawnion\u0105 w tym zbiorze redundancj\u0119 z\u0142a. Czyli pewn\u0105 tak\u0105 nadmiarowo\u015b\u0107 z\u0142ych opinii, z\u0142ego my\u015blenia o kraju i rodakach \u2013 w stosunku do rzeczywistej potrzeby manifestowania swego negatywnego usposobienia. Leszczy\u0144ski wysuwa w tym miejscu przypuszczenie (nikt tego nie bada\u0142): gdyby ten zbi\u00f3r autostereotyp\u00f3w skonfrontowa\u0107 z jakimi\u015b empirycznymi badaniami jednostkowego problemu czy eksperymentu spo\u0142ecznego, by\u0107 mo\u017ce okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce w praktyce tak \u017ale nie jest! \u017be gorzej o sobie my\u015blimy, ni\u017c w rzeczywisto\u015bci sobie czynimy… Czy to jest do pomy\u015blenia? Mo\u017ce tak… A czy do sprawdzenia do\u015bwiadczalnego? Zapewne tak… Czy\u017cby\u015bmy zatem dostrzegli \u015bwiate\u0142ko w tunelu? Aby si\u0119 przekona\u0107, trzeba Leszczy\u0144skiego przeczyta\u0107 \u2013 tak sugeruj\u0119 nie\u015bmia\u0142o…
\nTomasz Sas
\n(5 12 2017)<\/p>\n
\n