![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/dalrymple-kalijuga20171118-poziom-e1511218267355-300x169.jpg\")
\nKalijuga. Wiek wa\u015bni i spor\u00f3w
\nPrzek\u0142ad: Berenika Janczarska
\nWydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/span><\/strong> Gdy w styczniu tego roku rekomendowa\u0142em w blogu esej historyczno-polityczno-podr\u00f3\u017cniczy Williama Dalrymple’a \u201eZe \u015bwi\u0119tej g\u00f3ry\u201d, nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce Noir sur Blanc (wyrazy szacunku dla wydawcy \u2013 za poziom intelektualny oferty…) pod koniec roku ponownie uraczy czytelnik\u00f3w Dalrymple’em… I \u017ce b\u0119dzie to s\u0142ynny zbi\u00f3r esej\u00f3w \u201eThe Age of Kali. Indian Travels and Encounters\u201d. Czyli \u201eWiek Kali. Indyjskie podr\u00f3\u017ce i spotkania\u201d. Z tego oznajmuj\u0105cego, sprawozdawczego tytu\u0142u nasz wydawca zrobi\u0142 co\u015b bardziej podkr\u0119conego rynkowo, bardziej emocjonalnego. Wpierw u\u017cy\u0142 obcego s\u0142owa \u201ekalijuga\u201d, wprowadzaj\u0105c t\u0105 drog\u0105 element pewnego egzotycznego niepokoju. Potem zastosowa\u0142 zwrot \u201ewa\u015bnie i spory\u201d, co zaetykietowa\u0142o tre\u015b\u0107 i skierowa\u0142o uwag\u0119 czytelnika na aspekt \u201ekonfliktowy\u201d \u2013 bardziej wszak\u017ce po\u017c\u0105dany i powa\u017cany… Bo kto lubi czyta\u0107 o czasach i miejscach, gdzie spok\u00f3j unosi si\u0119 nad ziemiami i wodami, gdzie nic si\u0119 nie dzieje, a dzieje s\u0105 pasmem nieustannego szcz\u0119\u015bcia i sukces\u00f3w? Dlatego \u201espory i wa\u015bnie\u201d m\u00f3wi\u0105 wi\u0119cej, znacz\u0105 lepiej, sugestywniej dzia\u0142aj\u0105 na wyobra\u017ani\u0119, obiecuj\u0105 wi\u0119cej akcji ni\u017c neutralne znaczeniowo \u201epodr\u00f3\u017ce i spotkania\u201d. Godzi si\u0119 jednak w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce s\u0142owniki j\u0119zyka polskiego s\u0142\u00f3wko \u201ewa\u015b\u0144\u201d obja\u015bniaj\u0105 s\u0142\u00f3wkiem… \u201esp\u00f3r\u201d (tak jest w \u201eS\u0142owniku j\u0119zyka polskiego\u201d PWN pod redakcj\u0105 Mieczys\u0142awa Szymczaka na przyk\u0142ad…). Wi\u0119c spory i wa\u015bnie to by\u0107 mo\u017ce tautologia, nieprawda\u017c? <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" William Dalrymple Kalijuga. Wiek wa\u015bni i spor\u00f3w Przek\u0142ad: Berenika Janczarska Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2017 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Wniosek o upad\u0142o\u015b\u0107 napisany dwadzie\u015bcia lat temu? Gdy w styczniu tego roku rekomendowa\u0142em w blogu esej historyczno-polityczno-podr\u00f3\u017cniczy Williama Dalrymple’a \u201eZe \u015bwi\u0119tej g\u00f3ry\u201d, nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce Noir sur Blanc (wyrazy szacunku dla wydawcy \u2013 za poziom intelektualny oferty…) pod koniec roku ponownie uraczy czytelnik\u00f3w Dalrymple’em… I \u017ce b\u0119dzie to s\u0142ynny zbi\u00f3r esej\u00f3w \u201eThe Age of Kali. Indian Travels and Encounters\u201d. Czyli \u201eWiek Kali. Indyjskie podr\u00f3\u017ce i spotkania\u201d. Z tego oznajmuj\u0105cego, sprawozdawczego tytu\u0142u nasz wydawca zrobi\u0142 co\u015b bardziej podkr\u0119conego rynkowo, bardziej emocjonalnego. Wpierw u\u017cy\u0142 obcego s\u0142owa \u201ekalijuga\u201d, wprowadzaj\u0105c t\u0105 drog\u0105 element pewnego egzotycznego niepokoju. Potem zastosowa\u0142 zwrot \u201ewa\u015bnie i spory\u201d, co zaetykietowa\u0142o tre\u015b\u0107 i skierowa\u0142o uwag\u0119 czytelnika na aspekt \u201ekonfliktowy\u201d \u2013 bardziej wszak\u017ce po\u017c\u0105dany i powa\u017cany… Bo kto lubi czyta\u0107 o czasach i miejscach, gdzie spok\u00f3j unosi si\u0119 nad ziemiami i wodami, gdzie nic si\u0119 nie dzieje, a dzieje s\u0105 pasmem nieustannego szcz\u0119\u015bcia i sukces\u00f3w? Dlatego \u201espory i wa\u015bnie\u201d m\u00f3wi\u0105 wi\u0119cej, znacz\u0105 lepiej, sugestywniej dzia\u0142aj\u0105 na wyobra\u017ani\u0119, obiecuj\u0105 wi\u0119cej akcji ni\u017c neutralne znaczeniowo \u201epodr\u00f3\u017ce i spotkania\u201d. Godzi si\u0119 jednak w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce s\u0142owniki j\u0119zyka polskiego s\u0142\u00f3wko \u201ewa\u015b\u0144\u201d obja\u015bniaj\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":861,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[36,25,22],"tags":[158],"wppr_data":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=859"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":862,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/859\/revisions\/862"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/861"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 3\/5<\/span><\/strong><\/p>\nWniosek o upad\u0142o\u015b\u0107 napisany dwadzie\u015bcia lat temu?<\/span><\/h3>\n
\nDajmy wszelako spok\u00f3j wszelkim znawcom i mierniczym zasobu leksykalnego polszczyzny. Przejd\u017amy\u017c raczej na grunt logiki naszego j\u0119zyka. Na tym gruncie za\u015b s\u0142\u00f3wka \u201esp\u00f3r\u201d i \u201ewa\u015b\u0144\u201d r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zakresami znacze\u0144… \u201eSp\u00f3r\u201d ma zakres znacznie szerszy… Mie\u015bci si\u0119 w nim nieco ostrzejszy dialog czy werbalna k\u0142\u00f3tnia (z dowolnego powodu) r\u00f3wnie dobrze jak i wielopodmiotowa dysputa z u\u017cyciem t\u0119pych przedmiot\u00f3w drewnianych (jak sztachety z p\u0142otu na przyk\u0142ad) podczas zabawy wiejskiej, albo wymiana ognia z broni palnej. \u201eWa\u015b\u0144\u201d natomiast to kwalifikowana posta\u0107 sporu, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca si\u0119 poziomem ekspresji, czasem trwania, nat\u0119\u017ceniem emocji, zaanga\u017cowaniem podmiot\u00f3w, u\u017cyciem stosownych argument\u00f3w, przedmiotem konfliktu i jego rozleg\u0142o\u015bci\u0105 topograficzn\u0105. I tak dalej… Kwalifikowan\u0105 postaci\u0105 wa\u015bni \u2013 gdy leje si\u0119 krew i padaj\u0105 ofiary (w tym i martwe…) – jest wr\u00f3\u017cda czyli zemsta krwawa… W tej sytuacji wa\u015b\u0144 jest sporem, ale nie ka\u017cdy sp\u00f3r jest wa\u015bni\u0105; przeto chyba mo\u017cna s\u0142\u00f3w tych u\u017cy\u0107 obok siebie, w wyliczance.
\nS\u0142owo \u201ekalijuga\u201d wywodzi si\u0119 z terminologii indyjskich gier losowych i oznacza \u201erzut Kali\u201d – najgorszy z mo\u017cliwych rzut\u00f3w (ko\u015bci\u0105 do gry), oznaczaj\u0105cy chaos, zniszczenie, rozpad i sp\u00f3r. Termin ten w kosmogonii hinduskiej stosuje si\u0119 do jednego z czterech eon\u00f3w (czyli epok) istnienia Ziemi \u2013 najprawdopodobniej wsp\u00f3\u0142czesnego, gdy bogowie drzemi\u0105, a demon Kali z tego korzysta i si\u0119 panoszy, organizuj\u0105c grabie\u017ce, korupcj\u0119, gwa\u0142ty i doprowadzaj\u0105c ludzko\u015b\u0107 do zag\u0142ady… Ta kalijuga to nieweso\u0142a perspektywa naszego gatunku. I nie tylko Hindusi na to wpadli, zauwa\u017cmy nawiasem…
\nWilliam Dalrymple \u2013 Szkot, syn dziesi\u0105tego baroneta z Bargeny w p\u00f3\u0142nocnym Berwick (tytu\u0142u ani d\u00f3br w East Lothian nie odziedziczy, bo nie ma praw progenitury…) – historyk, dziennikarz (laureat Nagrody Kapu\u015bci\u0144skiego…), pisarz i krytyk sztuki \u2013 Indie od Afganistanu po Cejlon zna nienajgorzej. Jak na Anglika epoki postkolonialnej. Mieszka\u0142 kilka lat w Delhi (od 1984 roku), potem kierowa\u0142 w\u0142asn\u0105 farm\u0105 na wsi, podr\u00f3\u017cowa\u0142 po ca\u0142ym subkontynencie, bada\u0142 j\u0119zyki, religie, stosunki spo\u0142eczne i polityczne, rozmawia\u0142 z setkami wa\u017cnych osobisto\u015bci indyjskiego \u017cycia publicznego. Pisa\u0142 korespondencje i analityczne komentarze dla \u201eGuardiana\u201d, \u201eNew Yorkera\u201d magazyn\u00f3w \u201eTime\u201d i \u201eNew Statesman\u201d. Indiami (i okolicami…) zreszt\u0105 zajmuje si\u0119 nieustannie, wi\u0119c stosowne kwalifikacje ma… Jest bowiem nie tylko badaczem, ale przede wszystkim \u015bwiadkiem tamtejszych zdarze\u0144. Wie z autopsji, jak si\u0119 rzeczy maj\u0105 \u2013 po prostu. A dzi\u0119ki wykszta\u0142ceniu (historia w Trinity College, Cambridge – z wyr\u00f3\u017cnieniem) i wk\u0142adowi pracy w\u0142asnej potrafi wszystko obja\u015bni\u0107…
\nWilliam Dalrymple nale\u017cy do elitarnej (i malej\u0105cej z pokolenia na pokolenie) grupy Reporter\u00f3w Historii, kt\u00f3rzy nie pisz\u0105, wprz\u00f3dy nie obejrzawszy dok\u0142adnie, d\u0142ugo i analitycznie przedmiotu oraz terytorium swej intelektualnej penetracji. Dalrymple owszem \u2013 grzebie w archiwach, penetruje biblioteki, prowadzi d\u0142ugie palawery ze starcami-\u015bwiadkami, fotografuje i dokumentuje… Ale ma te\u017c Dalrymple natur\u0119 \u0142azika \u2013 podobn\u0105 z proweniencji do australijskiego walkaboutera: z ciekawo\u015bci, co te\u017c takiego jest za horyzontem, co si\u0119 stanie i dok\u0105d dojd\u0119, gdy wmieszam si\u0119 w t\u0142um… Bez tego chyba nie pisa\u0142by tak dobrze. Inaczej si\u0119 pisze o afga\u0144skiej rebelii, cytuj\u0105c obficie \u017ar\u00f3d\u0142a z epoki \u2013 a inaczej, przekimawszy, prze\u015bniwszy gwiezdn\u0105 noc na sfatygowanym \u0107arpoju w ruinach fortu na P\u00f3\u0142nocno-Zachodnim Pograniczu. Inaczej si\u0119 pisze o degrengoladzie starych struktur P\u00f3\u0142wyspu, posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 rocznikiem statystycznymi i raportami \u201especjalnych komisji\u201d rz\u0105dowych \u2013 a inaczej patrz\u0105c o zachodzie s\u0142o\u0144ca na zm\u0119czony, skonany pejza\u017c zrujnowanego mogolskiego Lucknow z dachu jednego z setek arcypysznych, pi\u0119knych pa\u0142ac\u00f3w… Nawet o rebelii Tamilskich Tygrys\u00f3w na Cejlonie inaczej si\u0119 pisze ze \u015brodka bazy partyzanckiej w d\u017cungli, analizuj\u0105c… katalog i ruch w obozowej wypo\u017cyczalni kaset wideo.
\nWilliam Dalrymple jest mistrzem rozpoznania i deszyfra\u017cu; nikt lepiej nie potrafi wydobywa\u0107 prawdziwych znacze\u0144, nie sil\u0105c si\u0119 przy okazji na m\u0105dre komentarze, skr\u00f3ty my\u015blowe i puchn\u0105ce od znacze\u0144 metafory. Wystarczy, \u017ce po prostu dok\u0142adnie zdaje spraw\u0119, a komentarz pisze si\u0119 sam, mi\u0119dzy wierszami. Wystarczy, \u017ce robi spis tytu\u0142\u00f3w ksi\u0105\u017cek na stoliczku przy \u0142o\u017cu w sypialni pani Benazir Bhutto; to lepiej wskazuje na \u017ar\u00f3d\u0142a i poziom pot\u0119gi jej intelektu ni\u017c setki uczonych, skrz\u0105cych si\u0119 paradoksami profili politycznych, sporz\u0105dzanych przez znawc\u00f3w… William Dalrymple znawc\u0105 w tym klasycznym rozumieniu nie jest; on jest kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c uczestnikiem komentuj\u0105cym \u2013 jest polihistorem, ale bez pretensji do wszechwiedzy. On zauwa\u017ca i troch\u0119 tylko przetwarza, obja\u015bnia \u2013 ale bez przesady, zostawiaj\u0105c wiele miejsca czytelnikowi. Dalrymple bowiem ufa, \u017ce jego czytelnicy maj\u0105 do\u015b\u0107 rozumu, by sobie poradzi\u0107 bez nadmiaru wskaz\u00f3wek. A przecie\u017c Indie stwarzaj\u0105 pokus\u0119 \u201eostatecznego\u201d obja\u015bnienia, przes\u0105dzaj\u0105cego skomentowania, zdefiniowania \u201ena wieki\u201d ludzi, zdarze\u0144, religii, struktury, obyczaju, uzus\u00f3w \u017cycia codziennego, \u015bwi\u0119to\u015bci i profanum…
\nPrzy okazji Dalrymple ujawni\u0142 kilkakrotnie talent rasowego reportera \u2013 spostrzegawczego skurczybyka, kt\u00f3ry potrafi z okruszk\u00f3w obserwacji, obrazk\u00f3w i anegdotek ulepi\u0107 fascynuj\u0105cy wizerunek… Przeczytajcie cho\u0107by relacj\u0119 z wyspy Reunion \u2013 wywiera wra\u017cenie… Na mnie na pewno, ale jestem zawodowcem, nawyk\u0142ym do czytania, redagowania i oceniania tekst\u00f3w reporterskich. Wiem, jak si\u0119 je robi i doceniam fachowe, mistrzowskie rzemios\u0142o. Dalrymple par\u0119 razy sk\u0142ada dowody reporterskiego talentu, uzbrojonego nadto w umiej\u0119tno\u015b\u0107 zapisania tego, co zobaczy\u0142, us\u0142ysza\u0142, poczu\u0142, dotkn\u0105\u0142. U zawodowych historyk\u00f3w to rzadka umiej\u0119tno\u015b\u0107…
\n\u201eKalijuga\u201d Dalrymple’a to w istocie zbi\u00f3r esej\u00f3w i reporta\u017cy z Indii, Pakistanu i Sri Lanki. Esej\u00f3w i reporta\u017cy po\u015bwi\u0119conych zbadaniu, co si\u0119 z subkontynentem sta\u0142o p\u00f3\u0142 wieku po zdobyciu niepodleg\u0142o\u015bci i krwawym rozwodzie indyjsko-pakista\u0144skim. Indie, figuruj\u0105ce w globalnym \u017cyciu politycznym z etykietk\u0105 \u201enajwi\u0119kszej demokracji \u015bwiata\u201d, sprawiaj\u0105 tak wiele k\u0142opot\u00f3w interpretacyjnych, \u017ce wspomniana etykietka s\u0142u\u017cy za listek figowy i usprawiedliwienie. Najwi\u0119ksza demokracja… – i nikt ju\u017c nie bada, co si\u0119 pod tym kryje. Pr\u00f3cz tego, \u017ce jest tych demokrat\u00f3w ju\u017c grubo ponad miliard… Dalrymple by\u0142 tam w \u015brodku od osiemnastego roku \u017cycia i nie czu\u0142 si\u0119 zobowi\u0105zany do powielania frazes\u00f3w; mia\u0142 w\u0142asne sposoby i powody, by zobaczy\u0107 \u2013 nie twierdz\u0119, \u017ce prawd\u0119. Twierdz\u0119 tylko, \u017ce wi\u0119cej ni\u017c inni, cho\u0107by bardziej si\u0119 starali. Mo\u017ce dlatego niekt\u00f3re z esej\u00f3w Dalrymple’a wybrzmiewaj\u0105 jak dobrze umotywowane wnioski pokontrolne o og\u0142oszenie upad\u0142o\u015bci firmy Indie. Inne za\u015b wieszcz\u0105 optymistyczn\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Te pierwsze przewa\u017caj\u0105, dlatego w\u0142a\u015bnie mniemam, \u017ce \u201eKalijuga\u201d to jednak wniosek o upad\u0142o\u015b\u0107. Problem w tym wszelako, \u017ce sformu\u0142owany dwadzie\u015bcia lat temu. Od tego czasu Indie tkwi\u0105 jak opoka, rosn\u0105 nawet, cho\u0107 pewnie opisane przez Dalrymple’a sytuacje nie zdezaktualizowa\u0142y si\u0119 zbytnio, nie przesz\u0142y do historii. Ba, z rozproszonych doniesie\u0144 wynika, \u017ce niekt\u00f3re z nich wr\u0119cz morderczo przybra\u0142y na sile. Ale to nic \u2013 wielkie stwory reaguj\u0105 bowiem inercyjnie na zmiany; masa poch\u0142ania impulsy, sp\u0142aszcza amplitud\u0119 fal, wygasza moc rewolucji, odbija w\u015bciek\u0142e natarcia zmian, trend\u00f3w, m\u00f3d \u2013 a potem je oswaja, przeinacza, przetrawia i wydala. Naw\u00f3z si\u0119 przyda, nawet z byle czego… Takie s\u0105 te Indie.
\nDlatego Dalrymple winien kontynuowa\u0107. Bezzw\u0142ocznie. Nikt lepiej nie wie, o czym plotkuje si\u0119 na ghatach nad Gangesem, co porabiaj\u0105 gwiazdy Bollywoodu, w co si\u0119 bawi\u0105 informatycy w Bangalurze, a w co \u2013 milionerzy w Bombaju. Co za\u015b kombinuj\u0105 tamtejsi politycy. Teraz. Nie je\u017cd\u017c\u0119 autkiem tata, nie pracuj\u0119 w Infosysie ani dla Mittala. Ale wol\u0119 wiedzie\u0107 zawczasu…
\nTomasz Sas
\n(20 11 2017)<\/p>\n
\n