![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/polska-ludowa-pziom-e1499475562737-300x169.jpg\")
\nPolska Ludowa
\nWydawnictwo Iskry, Warszawa 2017<\/h4>\n
Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span> Starsi panowie dwaj (roczniki 1937 i 1924…). Ten starszy \u2013 kresowiak z Tarnopola \u2013 wr\u00f3ci\u0142 do kraju w szeregach I Armii WP, by\u0142 dzia\u0142aczem PPS i PZPR (do ko\u0144ca) \u2013 m.in. kierownikiem wydzia\u0142u KC PZPR, cz\u0142onkiem Komitetu Centralnego, sekretarzem KC, a od 1980 roku (kr\u00f3tko!) nawet cz\u0142onkiem Biura Politycznego. By\u0142 te\u017c d\u0142ugo wicemarsza\u0142kiem Sejmu. A pr\u00f3cz tego \u2013 bez \u017cadnej partyjnej lipy \u2013 zawodowym historykiem dziej\u00f3w najnowszych, profesorem, dyrektorem \u201eMarleny\u201d (instytutu problem\u00f3w marksizmu-leninizmu), naczelnym redaktorem \u201eNowych Dr\u00f3g\u201d. Jako emeryt Andrzej Werblan czynnym historykiem jest nadal… Ten m\u0142odszy urodzi\u0142 si\u0119 w Moskwie i nazywa\u0142 si\u0119 Kiry\u0142 Budniewicz (ojciec by\u0142 s\u0142uchaczem szko\u0142y oficerskiej, skazanym w trakcie czystek w armii na 8 lat \u0142agru, mama by\u0142a t\u0142umaczk\u0105 literatury…). Gdy mama zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z polskim dzia\u0142aczem komunistycznym, ch\u0142opak dosta\u0142 jego nazwisko: Modzelewski (imi\u0119 lekko przerobiono na Karol). Przybrany ojciec (Zygmunt M.) by\u0142 po wojnie polskim ministrem spraw zagranicznych mi\u0119dzy innymi, a Karol studiowa\u0142 histori\u0119, przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Jackiem Kuroniem, napisa\u0142 z nim s\u0142awny \u201eList do Partii\u201d, uznany za sztandarowy produkt tzw. rewizjonizmu (za co zosta\u0142 skazany na 3,5 roku wi\u0119zienia…). Po odsiadce by\u0142 historykiem (specjalno\u015b\u0107: \u015aredniowiecze…) we Wroc\u0142awiu, opozycjonist\u0105, od 1980 roku dzia\u0142aczem \u201eSolidarno\u015bci\u201d (rzecznikiem prasowym Komisji Krajowej mi\u0119dzy innymi…), potem internowanym, potem zn\u00f3w historykiem, senatorem, politykiem… Karol Modzelewski, Andrzej Werblan Polska Ludowa Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2017 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Dialogi nad ogniskiem straconych nadziei, zmarnowanych szans… Starsi panowie dwaj (roczniki 1937 i 1924…). Ten starszy \u2013 kresowiak z Tarnopola \u2013 wr\u00f3ci\u0142 do kraju w szeregach I Armii WP, by\u0142 dzia\u0142aczem PPS i PZPR (do ko\u0144ca) \u2013 m.in. kierownikiem wydzia\u0142u KC PZPR, cz\u0142onkiem Komitetu Centralnego, sekretarzem KC, a od 1980 roku (kr\u00f3tko!) nawet cz\u0142onkiem Biura Politycznego. By\u0142 te\u017c d\u0142ugo wicemarsza\u0142kiem Sejmu. A pr\u00f3cz tego \u2013 bez \u017cadnej partyjnej lipy \u2013 zawodowym historykiem dziej\u00f3w najnowszych, profesorem, dyrektorem \u201eMarleny\u201d (instytutu problem\u00f3w marksizmu-leninizmu), naczelnym redaktorem \u201eNowych Dr\u00f3g\u201d. Jako emeryt Andrzej Werblan czynnym historykiem jest nadal… Ten m\u0142odszy urodzi\u0142 si\u0119 w Moskwie i nazywa\u0142 si\u0119 Kiry\u0142 Budniewicz (ojciec by\u0142 s\u0142uchaczem szko\u0142y oficerskiej, skazanym w trakcie czystek w armii na 8 lat \u0142agru, mama by\u0142a t\u0142umaczk\u0105 literatury…). Gdy mama zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z polskim dzia\u0142aczem komunistycznym, ch\u0142opak dosta\u0142 jego nazwisko: Modzelewski (imi\u0119 lekko przerobiono na Karol). Przybrany ojciec (Zygmunt M.) by\u0142 po wojnie polskim ministrem spraw zagranicznych mi\u0119dzy innymi, a Karol studiowa\u0142 histori\u0119, przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Jackiem Kuroniem, napisa\u0142 z nim s\u0142awny \u201eList do Partii\u201d, uznany za sztandarowy produkt tzw. rewizjonizmu (za co zosta\u0142 skazany na 3,5 roku wi\u0119zienia…). Po odsiadce…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":638,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"","book_review_summary":""},"categories":[146,26],"tags":[112,111],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/640"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=640"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/640\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1896,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/640\/revisions\/1896"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/638"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=640"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=640"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=640"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nOcena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nDialogi nad ogniskiem straconych nadziei, zmarnowanych szans…<\/span><\/h3>\n
\nTen pierwszy nosi\u0142 order Budowniczego Polski Ludowej, ten drugi \u2013 nosi Order Or\u0142a Bia\u0142ego. Los, historia i polityka postawi\u0142y obu po przeciwnych stronach ideologicznej \u2013 niby tylko symbolicznej, ale okresami bole\u015bnie namacalnej \u2013 barykady, dziel\u0105cej Polsk\u0119 i Polak\u00f3w. Dalej od siebie by\u0107 nie mo\u017cna by\u0142o. Wtedy \u2013 na pewno. Dzisiaj \u2013 zapewne ju\u017c nie; cho\u0107 niema\u0142o takich (i ku nie tylko memu zdumieniu grupa ta wci\u0105\u017c ro\u015bnie i radykalizuje si\u0119…), kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce podzia\u0142 obowi\u0105zuje nadal, a kto mniema inaczej \u2013 zdrajc\u0105 jest, i kwita!
\nAle nie z nimi te sztuczki… Werblan i Modzelewski to przecie\u017c zawodowcy z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki, honoruj\u0105cy nawzajem swe osi\u0105gni\u0119cia i po prostu sami siebie nawzajem ciekawi. Dlatego usiedli do sto\u0142u i odbyli (w towarzystwie dyskretnego moderatora Roberta Walenciaka \u2013 a za to dla niego osobna pochwa\u0142a!) dwadzie\u015bcia dziewi\u0119\u0107 wnikliwych, wyczerpuj\u0105cych temat i pami\u0119\u0107 rozm\u00f3w; zapewne przy herbacie (inne p\u0142yny, zasi\u0119 osobliwie powszechnie znane stymulanty dialogu mi\u0119dzy Polakami, raczej \u2013 i ostro\u017cnie – wykluczam z paru wzgl\u0119d\u00f3w, cho\u0107 mog\u0119 si\u0119 myli\u0107…).
\nCo z tych rozm\u00f3w wynika? Historia Polski wynika \u2013 spory kawa\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnych dziej\u00f3w. Dla mnie dok\u0142adnie wsp\u00f3\u0142czesnych, bo ledwie o p\u00f3\u0142 pokolenia (mo\u017ce ciut wi\u0119cej; nie b\u0119d\u0119 si\u0119 upiera\u0142…) m\u0142odszy od nich jestem i sporo z tego, o czym m\u00f3wi\u0105, dobrze pami\u0119tam, a od sze\u015b\u0107dziesi\u0105tego \u00f3smego roku nawet do\u015b\u0107 namacalnie… Dla m\u0142odszych (a tych jest wi\u0119kszo\u015b\u0107!) – Historia prawdziwa, bo zaprzesz\u0142a, nieprze\u017cyta, niezapami\u0119tana i \u017cadn\u0105 miar\u0105 nieprzystaj\u0105ca do osobistych do\u015bwiadcze\u0144. Tylko \u015bwiadkowie mog\u0105 j\u0105 ciekawie (cho\u0107 ryzykownie dla jako\u015bci procesu poznania \u2013 bo przecie\u017c nie spos\u00f3b wykluczy\u0107, \u017ce subiektywnie…) opowiedzie\u0107. A gdy do tego \u015bwiadkowie m\u0119\u017cami uczonymi s\u0105, uzbrojonymi w zestaw precyzyjnych narz\u0119dzi metodologicznych i solidny background filozoficzny, gdy s\u0105 sceptykami \u2013 lecz nie zafiksowanymi na dora\u017ane pogn\u0119bienie kontrpartnera w dyskusji, jeno na wsp\u00f3lne doj\u015bcie do prawdy. I mo\u017ce nie tyle do konsensusu, co do wsp\u00f3lnego mianownika, w razie potrzeby ozdobionego protoko\u0142em rozbie\u017cno\u015bci. Takie s\u0105 bowiem powinno\u015bci historyk\u00f3w i czynny udzia\u0142 w opisywanych dziejach z nich nie zwalnia…
\nZ drugiej wszak\u017ce strony ogl\u0105d dziej\u00f3w poprzez osobiste wtr\u0119ty, dygresje bezpo\u015brednich i to nieanonimowych uczestnik\u00f3w te\u017c ma swoje niezaprzeczalne zalety. I nie chodzi tu o \u201eocieplenie\u201d opisu czy analizy albo ucz\u0142owieczenie akcji \u2013 idzie o to, \u017ce takie dygresje (je\u015bli s\u0105 szczere…) dodaj\u0105 waloru autentyczno\u015bci relacji. Tak si\u0119 bowiem na og\u00f3\u0142 sk\u0142ada, \u017ce po latach uczestnicy zdarze\u0144 s\u0105 \u201em\u0105drzejsi\u201d o w\u0142asne p\u00f3\u017aniejsze do\u015bwiadczenia, przemy\u015blenia, analizy, komentarze, wymian\u0119 my\u015bli z innymi uczestnikami, konfrontacj\u0119 pogl\u0105d\u00f3w… To wr\u0119cz prowokuje do ex-post modyfikacji (je\u015bli potrzeba i pokusa jest silna) sprawozdania… Je\u015bli dygresje osobiste padaj\u0105 w rozmowie dw\u00f3ch r\u00f3wnoprawnych i r\u00f3wnie dobrze poinformowanych uczestnik\u00f3w, pokusa modyfikacji (osobliwie fakt\u00f3w!) jest moderowana. A to dzi\u0119ki obawie przed kompromitacj\u0105… Z drugiej wszak strony w takich szczerych dialogach pojawiaj\u0105 si\u0119 komentarze do w\u0142asnej… m\u0142odzie\u0144czej g\u0142upoty lub zbiorowego ba\u0142wa\u0144stwa swego obozu politycznego. Takie w\u0142a\u015bnie smaczki narracyjne uwielbiam tropi\u0107. Kto te\u017c lubi to robi\u0107, lektur\u0105 \u201ePolski Ludowej\u201d b\u0119dzie usatysfakcjonowany.
\nA przecie\u017c z tym wszystkim \u201ePolska Ludowa\u201d Modzelewskiego i Werblana nie jest w \u017cadnej mierze dzie\u0142em prze\u0142omowym, nie posuwa znacz\u0105co wiedzy historycznej do przodu, nie odkrywa \u017cadnych nieznanych dot\u0105d fakt\u00f3w o zasadniczym znaczeniu (poza paroma anegdotkami, przyczynkami i ploteczkami…). Co wi\u0119cej: w zasadzie porusza si\u0119 w obr\u0119bie znanych zdarze\u0144, znanych komentarzy. Kt\u00f3ry\u017c raz czytam, co Gomu\u0142ka powiedzia\u0142 Chruszczowowi, co Chruszczow Gomu\u0142ce, co m\u00f3wi\u0142 Go\u017adzik, co robi\u0142 Kuro\u0144, czego chcieli pu\u0142awianie, czego \u017c\u0105dali natoli\u0144czycy, co sobie my\u015bla\u0142 Cyrankiewicz, czego sobie nie my\u015bla\u0142 Moczar… Nic to \u2013 prawdziwej historii nigdy za wiele.
\nIstotna warto\u015b\u0107 tej ksi\u0119gi zasadza si\u0119 na warto\u015bci \u015bwiadectwa. Kim\u017ce bowiem byli rozm\u00f3wcy? Werblan jako funkcjonariusz tkwi\u0142 raczej w drugim szeregu; najd\u0142u\u017cej by\u0142 kierownikiem jednego z wydzia\u0142\u00f3w KC (wydzia\u0142u nauki i o\u015bwiaty), potem sekretarzem KC. Formalnie niewiele w partyjnej hierarchii, cho\u0107 faktyczne wp\u0142ywy takiego kierownika mia\u0142y rang\u0119 i wag\u0119 ministerialn\u0105. Sekretarz to znacznie wi\u0119cej, ale i tak jego pozycja zale\u017ca\u0142a od wagi nadzorowanego resortu i cz\u0119stotliwo\u015bci bezpo\u015bredniego dost\u0119pu do ucha Pierwszego. A tu ju\u017c Werblan by\u0142 wi\u0119cej ni\u017c Kim\u015b… W epoce partyjnej m\u0142odo\u015bci nale\u017ca\u0142 do nieformalnego zespo\u0142u sekretarzy-doradc\u00f3w Bieruta, potem by\u0142 cz\u0142onkiem r\u00f3wnie nieformalnego, bardzo elitarnego i wyj\u0105tkowo dobrze poinformowanego grona ghostwriter\u00f3w, autor\u00f3w tekst\u00f3w publicznych wyst\u0105pie\u0144 Gomu\u0142ki, a p\u00f3\u017aniej Gierka; by\u0142 te\u017c zwi\u0105zany z zespo\u0142em \u201ePolityki\u201d Rakowskiego… A Modzelewski? Formalnie przez lata skromny naukowiec w prowincjonalnej plac\u00f3wce PAN. Ale poza tym… Dysydent, rewizjonista, wi\u0119zie\u0144 polityczny, opozycjonista, wr\u00f3g ludu, intelektualny lider pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, powszechnie znany z rzuconego na naradzie w Radomiu w 1981 roku proroczego has\u0142a \u201eb\u00f3j to ich b\u0119dzie ostatni\u201d. Dobrze poinformowany, do\u015bwiadczony \u2013 nie tylko dzi\u0119ki pilnym lekturom klasyk\u00f3w; wi\u0119kszo\u015b\u0107 do\u015bwiadcze\u0144 zebra\u0142 na w\u0142asnej sk\u00f3rze… Przenikliwy analityk, rozwa\u017cny doradca tudzie\u017c… niez\u0142omny posiadacz pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re trudno zdefiniowa\u0107 inaczej ni\u017c jako lewicowe, ba \u2013 zgo\u0142a socjalistyczne… Jak dalece wiedza ich obu, do\u015bwiadczenie, pot\u0119ga krytycznych umys\u0142\u00f3w przewy\u017csza zbiorowy potencja\u0142 intelektualny (je\u015bli to jest w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo…) ca\u0142ej dywizji tych nieszcz\u0119snych funkcjonariuszy policji historycznej, dla niepoznaki nazywanej Ipeenem? Tych \u017ca\u0142osnych zadufk\u00f3w i niedouk\u00f3w, bezrozumnie mniemaj\u0105cych, \u017ce ca\u0142a wiedza o historii PRL mie\u015bci si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w nadzorowanych przez nich teczkach esbecji…
\nZ tych to i wielu innych wzgl\u0119d\u00f3w akurat ta \u201ePolska Ludowa\u201d nadaje si\u0119, by j\u0105 gor\u0105co poleci\u0107 samotnym, niepodleg\u0142ym poszukiwaczom Prawdy, odcinaj\u0105cym si\u0119 od oficjalnego nurtu obja\u015bniania historii. Mi\u0142ej i pouczaj\u0105cej lektury, bracia wierz\u0105cy w pot\u0119g\u0119 rozumu. Prawda zwyci\u0119\u017cy!
\nTomasz Sas<\/strong>
\n(8 07 2017)<\/strong><\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"