{"id":5770,"date":"2026-11-18T18:41:06","date_gmt":"2026-11-18T17:41:06","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=5770"},"modified":"2026-11-18T18:41:06","modified_gmt":"2026-11-18T17:41:06","slug":"polacy-zydzi-sasiedzi-przez-tysiac-lat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2026\/11\/18\/polacy-zydzi-sasiedzi-przez-tysiac-lat\/","title":{"rendered":"Polacy \u2013 \u017bydzi. S\u0105siedzi przez tysi\u0105c lat"},"content":{"rendered":"\n<h3><b>Andrzej Chwalba, Micha\u0142 Przeperski <img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-5771 alignright\" src=\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-300x227.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"227\" srcset=\"https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-300x227.jpg 300w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-1024x774.jpg 1024w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-768x580.jpg 768w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-1536x1161.jpg 1536w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-2048x1547.jpg 2048w, https:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/chwalba-zydzi-20261108-poziom-50x38.jpg 50w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><br \/>Polacy \u2013 \u017bydzi. S\u0105siedzi przez tysi\u0105c lat<br \/>Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2026<\/b><\/h3>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><b>Rekomendacja: 5\/7<br \/>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/b><\/span><\/p>\n<h2><span style=\"color: #3366ff;\"><u><b>Pami\u0119\u0107 jest zobowi\u0105zaniem&#8230;<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n<p>To nie przypadek; zreszt\u0105 w historii takowych nie ma. Ci dwaj musieli na siebie trafi\u0107. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej. Jeden m\u00f3g\u0142by by\u0107 ojcem drugiego (czyli Chwalba Przeperskiego&#8230;), co znaczy, \u017ce mamy do czynienia z eksponentami dw\u00f3ch nast\u0119puj\u0105cych po sobie pokole\u0144 uczonych historyk\u00f3w. Jak si\u0119 wydaje \u2013 mocno odmiennych od siebie intelektualnie. Pokolenie Chwalby (przepraszam za pewn\u0105 generalizacj\u0119) w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia uczy\u0142o si\u0119 historii i filozofii od przedwojennych mistrz\u00f3w, ocala\u0142ych z dziejowej zawieruchy; mieli problemy z terrorem ideologii, z dost\u0119pem do \u017ar\u00f3de\u0142, z rzeteln\u0105, woln\u0105, nieocenzurowan\u0105 dysput\u0105 (kamieniem w\u0119gielnym wszelkiej wiedzy), z globaln\u0105 wymian\u0105 idei, wreszcie z pieni\u0119dzmi. Mimo to wyros\u0142a z nich (nie ze wszystkich \u2013 to chyba oczywiste&#8230;) silna gromadka prawdziwych koryfeuszy nauki, filar\u00f3w i autorytet\u00f3w, obro\u0144c\u00f3w rozumu i prawdy. Nie do zdarcia.<\/p>\n<p>Pokolenie Przeperskiego zacz\u0119\u0142o si\u0119 uczy\u0107 historii w epoce rozkwitaj\u0105cej wolno\u015bci, burzenia autorytet\u00f3w, obalania pomnik\u00f3w, rewidowania s\u0105d\u00f3w i os\u0105d\u00f3w dot\u0105d powszechnie uznawanych za w\u0142a\u015bciwe i prawdziwe. Uprawianie historii wynios\u0142o si\u0119 (no, prawie) z katedr uniwersyteckich i z akademii nauk wszelakich \u2013 sta\u0142o si\u0119 wolnodost\u0119pn\u0105 domen\u0105 r\u00f3\u017cnej ma\u015bci publicyst\u00f3w i srogich policjant\u00f3w. Jedni i drudzy nie miewaj\u0105 solidnego wykszta\u0142cenia historycznego (ani <i>backgroundu<\/i> z wiedzy o faktach, ani warsztatu metodologicznego, ani wiedzy o \u017ar\u00f3d\u0142ach, a czasem w og\u00f3le nie maj\u0105 niczego, krom bezczelnej arogancji, ignorancji i uzurpacji). Maj\u0105 za to po\u015bwiadczone stemplami stosownych s\u0142u\u017cb certyfikaty zgodno\u015bci postawy ideowej z pryncypiami uchwalanej przez parti\u0119 akurat rz\u0105dz\u0105c\u0105 tzw. polityki historycznej. Ba, znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych certyfikowanych historyk\u00f3w czynnie (lub biernie, lecz z aprobat\u0105) uczestniczy w \u201emisji\u201d zbudowanej przez prawicowe pa\u0144stwo formacji policji historycznej \u2013 tropi\u0105cej z ca\u0142\u0105 surowo\u015bci\u0105 i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 wszelkie zaprzesz\u0142e przejawy fa\u0142szu, ale te\u017c liberalizmu intelektualnego, my\u015bli niekonwencjonalnej lub zgo\u0142a prawdy (ale niewygodnej); formacja ta za g\u0142\u00f3wne swe zadanie obra\u0142a przebudow\u0119 paradygmatu edukacyjnego tudzie\u017c zainstalowanie w zbiorowej pami\u0119ci wy\u0142\u0105cznie nowych, zatwierdzonych idoli i wzorc\u00f3w. Dla niepoznaki komisariaty oraz furdygarnie tej policyjnej s\u0142u\u017cby zacz\u0119to nazywa\u0107 Instytutem Pami\u0119ci Narodowej. Prawda, \u017ce brzmi szlachetnie? Je\u015bli mnie pami\u0119\u0107 nie myli, to w\u0142a\u015bnie sam Przeperski ma jakie\u015b kiepskie z t\u0105 instytucj\u0105 do\u015bwiadczenia, tycz\u0105ce si\u0119 opublikowanej przez niego dobrej biografii politycznej Mieczys\u0142awa F. Rakowskiego \u2013 naczelnego redaktora \u201ePolityki\u201d, wicepremiera i ostatniego I sekretarza PZPR. Chyba go za ten eksces wolnej my\u015bli znielubili&#8230;<\/p>\n<p>Wobec tego mo\u017cna by\u0142oby przypuszcza\u0107, \u017ce ci dwaj panowie \u0142atwo (mimo wszystko) si\u0119 nie spotkaj\u0105. Ale na szcz\u0119\u015bcie historia lub zaskakiwa\u0107, a oni <b>m u s i e l i<\/b> si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107. Obaj s\u0105 troch\u0119 osobni w swych osobnych stadach, obaj niepodlegli i samodzielni, obaj niepokorni, zgo\u0142a anarchistyczni (w ka\u017cdym za\u015b razie niekonwencjonalni) \u2013 wi\u0119c si\u0119 w ko\u0144cu zetkn\u0119li. Bowiem nie tylko przeciwie\u0144stwa si\u0119 przyci\u0105gaj\u0105, podobie\u0144stwa tak\u017ce. I co z tego wynika? No c\u00f3\u017c \u2013 dwaj historycy, gdy ju\u017c weszli, przynajmniej symbolicznie, na wsp\u00f3ln\u0105 orbit\u0119, zaj\u0119li si\u0119 (wedle w\u0142asnego wyboru) jedn\u0105 z pal\u0105cych i nadal nieskwitowanych kwestii wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie uprawianej nauki historii. Wybrali <i>quaestio judeorum<\/i> \u2013 z zamiarem wprowadzenia fundamentalnego porz\u0105dku intelektualnego tudzie\u017c ontologicznego, przes\u0105dzaj\u0105cego w kwestii \u017ar\u00f3de\u0142 (od Abrahama ben Jakuba) \u2013 do wci\u0105\u017c otwartego (mimo wielkiej zmiany, zar\u00f3wno w sferze rzeczywistej, jak te\u017c imponderabili\u00f3w) i dra\u017cni\u0105cego dylematu tysi\u0105cletnich stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskiego s\u0105siedztwa. I bardzo dobrze&#8230; Oczywi\u015bcie (z racji upodoba\u0144 i zainteresowa\u0144) mogli zaj\u0105\u0107 si\u0119 czym\u015b innym, na przyk\u0142ad polskimi fundamentalnymi sporami politycznymi, ale to co zrobili, jest r\u00f3wnie wa\u017cne&#8230;<\/p>\n<p>A nawet wa\u017cniejsze&#8230; Czemu? Bo zapotrzebowanie opinii publicznej wci\u0105\u017c nie jest zaspokojone. Oczywi\u015bcie \u2013 literatury tycz\u0105cej tej kwestii nie brakuje \u2013 od \u015bci\u015ble naukowej, poprzez publicystyk\u0119 dokumentaln\u0105, reporta\u017c i oraz proz\u0119 i poezj\u0119 artystyczn\u0105. Tyle \u017ce wyra\u017anie grupuje si\u0119 ona wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch biegun\u00f3w. Na jednym s\u0105 rzeczowi, racjonalni i niezawi\u015bli, aczkolwiek od czasu do czasu emocjonalni autorzy, tacy jak m.in. Gross, Engelking, Krall i Bikont &#8211; na drugim, w zasadzie obrzydliwym, takie z\u0142owrogie figury jak Braun, Michalkiewicz, ksi\u0105dz Trzeciak i sponsorzy kolejnych edycji \u201eProtoko\u0142\u00f3w m\u0119drc\u00f3w Syjonu\u201d (fa\u0142szywki carskiej Ochrany), sprzedawanych na straganach pod \u015bwi\u0105tyniami parafii mieni\u0105cych si\u0119 katolickimi. \u015arodek jest prawie pusty \u2013 nie ma w nim zbyt wielu publikacji fundamentalnych i beznami\u0119tnych, realizuj\u0105cych postulat obiektywnego poznania. Do tego skierowanych ku potrzebom szerokiej publiczno\u015bci \u2013 trzymaj\u0105cych si\u0119 fakt\u00f3w, wolnych od demagogii, zakl\u0119\u0107, uprzedze\u0144 i fa\u0142szerstw \u201ew imi\u0119 wy\u017cszej konieczno\u015bci\u201d czy tzw. politycznej poprawno\u015bci, wyzbytych ideologicznego <i>backgroundu<\/i>&#8230;<\/p>\n<p>Waga intelektualna roboty Chwalby &amp; Przeperskiego jest tym wy\u017csza, im wi\u0119cej w niej odartego z emocji szczeg\u00f3\u0142u. Ale nie z tego bierze si\u0119 ich historyczna chwa\u0142a. Ta jest rezultatem fundamentalnego za\u0142o\u017cenia konstrukcyjnego ich ksi\u0105\u017cki, b\u0119d\u0105cej w istocie rodzajem podr\u0119cznika, u\u017cytecznego w polemikach i politycznych wywodach. Czym\u015b w rodzaju nowo\u017cytnego <i>\u201eMalleus maleficarum\u201d<\/i> (bez opis\u00f3w tortur oczywi\u015bcie) dla wyznawc\u00f3w historii, kt\u00f3ra nie jest ani urojeniem, ani polityk\u0105, ani alibi dla czyn\u00f3w niegodnych tudzie\u017c s\u0142\u00f3w zab\u00f3jczych, ani dla niskich pobudek i cynicznych post\u0119pk\u00f3w.<\/p>\n<p>W strukturze formalnej dzie\u0142a akcenty wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 roz\u0142o\u017cone nier\u00f3wno (a nawet stronniczo) w kwestii partycypacji obu historyk\u00f3w. Starszy Chwalba obj\u0105\u0142 rol\u0119 opowiadacza i obja\u015bniacza. M\u0142odszy Przeperski dosta\u0142 zadanie stawiania pyta\u0144 w tym dialogu \u2013 na pierwszy rzut oka wydawa\u0142oby si\u0119, i\u017c podrz\u0119dne, czysto formalne i mo\u017ce nawet troch\u0119 deprecjonuj\u0105ce dla ambitnego profesjonalisty. Nic bardziej mylnego&#8230; Sztuka stawiania pyta\u0144 te\u017c sporej wiedzy wymaga. A poza tym \u2013 um\u00f3wmy si\u0119: ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna napisa\u0107 w dowolnym porz\u0105dku i pogrupowa\u0107, ponazywa\u0107 jej cz\u0105stki, jak si\u0119 chce. To nie wywiad na \u017cywca w telewizji. Tu chodzi tylko o \u201euszycie\u201d formatu atrakcyjnego dla przeci\u0119tnego, masowego czytelnika \u2013 i\u017cby si\u0119 takowy nie znudzi\u0142 i nie odstr\u0119czy\u0142. Chwalba z Przeperskim zast\u0105pili regularny wyk\u0142ad korowodem pyta\u0144 i odpowiedzi \u2013 wi\u0119c formu\u0142\u0105 bardziej przydatn\u0105 dla realizacji zadania g\u0142\u00f3wnego, czyli ustalenia uczciwej prawdy wsp\u00f3lnej \u2013 bez ucieczki do okop\u00f3w uprzedze\u0144, fa\u0142szywych \u015bwiadectw i kultu demon\u00f3w. Chwalba &amp; Przeperski to sp\u00f3\u0142ka jawna \u2013 w dziedzinie historii jak w kodeksie sp\u00f3\u0142ek handlowych \u2013 odpowiadaj\u0105ca za zobowi\u0105zania (czyli w istocie postawione i bronione tezy) ca\u0142ym maj\u0105tkiem wsp\u00f3lnik\u00f3w i maj\u0105tkiem sp\u00f3\u0142ki jako takiej. Ten maj\u0105tek to reputacja naukowa ka\u017cdego ze wsp\u00f3lnik\u00f3w z osobna. I obu razem. To niema\u0142o&#8230; Ale Chwalba &amp; Przeperski na pewno nie zbankrutuj\u0105!<\/p>\n<p>Bo sporz\u0105dzili co\u015b zas\u0142uguj\u0105cego na powszechn\u0105 akceptacj\u0119 \u2013 kalendarium, kronik\u0119 tysi\u0105cletniego s\u0105siedztwa, obszern\u0105, wielow\u0105tkow\u0105 i szczer\u0105. Przy tym do u\u017cytku powszechnego \u2013 nie jak\u0105\u015b elitarn\u0105, metodologicznie i j\u0119zykowo zawi\u0142\u0105 monografi\u0119. Zalet\u0105 tej ksi\u0119gi jest niew\u0105tpliwie prostota, w rozumieniu dost\u0119pno\u015bci intelektualnej. A lektura wymaga wprawdzie dobrej woli i wyzbycia si\u0119 uprzedze\u0144, ale w zamian doposa\u017ca czytelnika w wiedz\u0119 i gotowe do u\u017cycia argumenty historyczne, u\u0142atwiaj\u0105ce \u017ceglug\u0119 po wci\u0105\u017c wzburzonym akwenie idiosynkrazji, fa\u0142sz\u00f3w i antysemickich eksces\u00f3w tudzie\u017c obop\u00f3lnych wybryk\u00f3w. Kwestia tego s\u0105siedztwa, chocia\u017c formalnie nale\u017cy ju\u017c prawie w ca\u0142o\u015bci do przesz\u0142o\u015bci,w \u017cadnym razie historyczna nie jest \u2013 ma sw\u00f3j ci\u0105g tera\u017aniejszy o powa\u017cnych implikacjach, w atmosferze niewygas\u0142ych emocji.<\/p>\n<p>Ju\u017c na samym pocz\u0105tku znajomo\u015bci obojga narod\u00f3w zaistnia\u0142y okoliczno\u015bci niespecjalnie korzystne dla rozwoju przysz\u0142ych stosunk\u00f3w dobros\u0105siedzkich. Pierwsi \u017bydzi, kt\u00f3rzy dotarli na ziemie S\u0142owian mo\u017ce ju\u017c w VIII, a na pewno w IX i X stuleciu i penetrowali wielkie puszcze w dorzeczach Odry i Wis\u0142y, byli agentami (handlowymi, ale tak\u017ce politycznymi) \u2013 ju\u017c to arabskiego kalifatu kordoba\u0144skiego (tego na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim w Europie), ju\u017c to bizantyjskiego imperium post-rzymskiego. Ziemie S\u0142owian w sensie biznesowym niewiele mia\u0142y towaru do zaoferowania: ot, troch\u0119 bursztynu, jakie\u015b futra raczej po\u015bledniej jako\u015bci, miody i wosk pszczeli, niewiele innych produkt\u00f3w delikatesowych&#8230; Jedynie godny uwagi (w sensie warto\u015bci rynkowej) by\u0142 eksport si\u0142y roboczej, czyli niewolnik\u00f3w. Ale nie wyobra\u017cajcie sobie, \u017ce ich pozyskiwanie odbywa\u0142o si\u0119 tak samo, jak w trybie p\u00f3\u017aniejszych o kilka wiek\u00f3w rejz mongolsko-tatarskich (i na mniejsz\u0105 skal\u0119 litewskich) po jasyr. Nie, po prostu w\u0142adcy przedpa\u0144stwowych tutejszych struktur organizacji spo\u0142ecznej, przy pomocy w\u0142asnych dru\u017cyn zbrojnych, sami \u201eod\u0142awiali\u201d i dostarczali na rynek kontyngenty swoich poddanych. Obrotni kupcy i agenci pochodzenia \u017cydowskiego stanowili trzon po\u015brednik\u00f3w w tym zyskownym handlu. Nie robili tego jako nacja na w\u0142asny rachunek. Ale jak na pocz\u0105tek stosunk\u00f3w \u017cydowsko-polskich \u2013 niezbyt fortunnie, przyznacie&#8230;<\/p>\n<p align=\"LEFT\">Ale my\u015bmy tamto zapomnieli&#8230; A potem by\u0142o ju\u017c znacznie, znacznie lepiej. Nie zamierzam tu streszcza\u0107 wywodu Chwalby &amp; Przeperskiego \u2013 sami sobie przeczytajcie. Zar\u0119czy\u0107 mog\u0119 tylko, i\u017c jest dok\u0142adny, wr\u0119cz wyczerpuj\u0105cy (nie czytelnika, jeno temat) i bezwzgl\u0119dnie obiektywny. \u017badnych emocji \u2013 nawet \u015bladowych; owszem: takowe pojawiaj\u0105 si\u0119 (przecie\u017c naros\u0142y przez wieki s\u0105siedztwa i nie udajemy, \u017ce ich nie by\u0142o i nie ma) \u2013 ale tylko po to, by wpr\u0119dce leg\u0142y pod ci\u0119\u017carem fakt\u00f3w i argument\u00f3w. Obaj historycy do\u0142o\u017cyli nale\u017cytej staranno\u015bci, by nie wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 bie\u017c\u0105cego sporu ideowo-politycznego, kt\u00f3ry dawno ze sfery fakt\u00f3w przetransferowa\u0142 si\u0119 do \u015bwiata fantom\u00f3w, symboli, zbitek poj\u0119ciowych i pom\u00f3wie\u0144, zmilcze\u0144, fa\u0142szerstw i k\u0142amstw. Nie chcieli uczestniczy\u0107 w tym sporze, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c si\u0119 toczy ze zdumiewaj\u0105c\u0105 intensywno\u015bci\u0105 (czyli wcale nie w dogasaj\u0105cym trybie inercyjnym), zasilany przez nowych uczestnik\u00f3w-ochotnik\u00f3w, zbrojnych w stare arsena\u0142y wyzwisk i pseudo-argument\u00f3w.<\/p>\n<p align=\"LEFT\">Ciekawostka na tym polega, \u017ce jest to od lat wielu sp\u00f3r wy\u0142\u0105cznie polsko-polski. Pow\u00f3d jest zwyczajny: w Polsce prawie nie ma ju\u017c \u017byd\u00f3w; ci, kt\u00f3rzy zostali (kilka tysi\u0119cy, mo\u017ce mniej&#8230;) i kultywuj\u0105 swoj\u0105 religi\u0119 oraz swoje tradycje, \u017cadn\u0105 miar\u0105 ju\u017c nie uczestnicz\u0105 w \u017cyciu politycznym ani w bie\u017c\u0105cych sporach krajowych. Nie jako \u017bydzi \u2013 bo nie chc\u0105, aczkolwiek s\u0105 tu obecni. Je\u017celi za\u015b bior\u0105 w tych sporach udzia\u0142, to jako polscy obywatele. Na stra\u017cy tej wolno\u015bci stoi pa\u0144stwo, co wydaje si\u0119 oczywiste i niepodlegaj\u0105ce dyskusji \u2013 po do\u015bwiadczeniu Zag\u0142ady, po powojennych pogromach i marcowej nocy z\u0142ej. Zreszt\u0105 powinni\u015bmy sta\u0107 wszyscy. Ale nie stoimy \u2013 antysemityzm wci\u0105\u017c funkcjonuje; do\u015b\u0107 przypomnie\u0107 pewnego popularnego (gdy liczy\u0107 w procentach sonda\u017cy) polityka nacjonal-faszystowskiego i jego \u201epi\u0105tk\u0119\u201d hase\u0142 ideowych \u2013 w tym \u201ePolsk\u0119 bez \u017byd\u00f3w\u201d. Albo drugiego &#8211; \u201ega\u015bnicowego\u201d z imponuj\u0105cym poparciem zdeklarowanego elektoratu&#8230; Tego si\u0119 nie powinno lekcewa\u017cy\u0107, bo to wcale nie jest margines.<\/p>\n<p align=\"LEFT\">Czy mo\u017cna mu co\u015b przeciwstawi\u0107? Najlepiej po prostu pami\u0119ta\u0107 o s\u0105siadach i zadba\u0107 o ich dziedzictwo. Lektura dzie\u0142a Chwalby &amp; Przeperskiego mo\u017ce temu pos\u0142u\u017cy\u0107.<\/p>\n<p align=\"LEFT\"><b>Tomasz Sas<br \/>(18 11 2026)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Andrzej Chwalba, Micha\u0142 Przeperski Polacy \u2013 \u017bydzi. S\u0105siedzi przez tysi\u0105c latWydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2026 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Pami\u0119\u0107 jest zobowi\u0105zaniem&#8230; To nie przypadek; zreszt\u0105 w historii takowych nie ma. Ci dwaj musieli na siebie trafi\u0107. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej. Jeden m\u00f3g\u0142by by\u0107 ojcem drugiego (czyli Chwalba Przeperskiego&#8230;), co znaczy, \u017ce mamy do czynienia z eksponentami dw\u00f3ch nast\u0119puj\u0105cych po sobie pokole\u0144 uczonych historyk\u00f3w. Jak si\u0119 wydaje \u2013 mocno odmiennych od siebie intelektualnie. Pokolenie Chwalby (przepraszam za pewn\u0105 generalizacj\u0119) w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego stulecia uczy\u0142o si\u0119 historii i filozofii od przedwojennych mistrz\u00f3w, ocala\u0142ych z dziejowej zawieruchy; mieli problemy z terrorem ideologii, z dost\u0119pem do \u017ar\u00f3de\u0142, z rzeteln\u0105, woln\u0105, nieocenzurowan\u0105 dysput\u0105 (kamieniem w\u0119gielnym wszelkiej wiedzy), z globaln\u0105 wymian\u0105 idei, wreszcie z pieni\u0119dzmi. Mimo to wyros\u0142a z nich (nie ze wszystkich \u2013 to chyba oczywiste&#8230;) silna gromadka prawdziwych koryfeuszy nauki, filar\u00f3w i autorytet\u00f3w, obro\u0144c\u00f3w rozumu i prawdy. Nie do zdarcia. Pokolenie Przeperskiego zacz\u0119\u0142o si\u0119 uczy\u0107 historii w epoce rozkwitaj\u0105cej wolno\u015bci, burzenia autorytet\u00f3w, obalania pomnik\u00f3w, rewidowania s\u0105d\u00f3w i os\u0105d\u00f3w dot\u0105d powszechnie uznawanych za w\u0142a\u015bciwe i prawdziwe. Uprawianie historii wynios\u0142o si\u0119 (no, prawie) z katedr uniwersyteckich i z akademii nauk wszelakich \u2013 sta\u0142o si\u0119 wolnodost\u0119pn\u0105 domen\u0105 r\u00f3\u017cnej ma\u015bci publicyst\u00f3w i srogich policjant\u00f3w. Jedni i drudzy nie&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5772,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[26,500,5],"tags":[291,348],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5770"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5770"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5770\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5773,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5770\/revisions\/5773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}