{"id":5608,"date":"2026-05-23T16:30:17","date_gmt":"2026-05-23T14:30:17","guid":{"rendered":"https:\/\/100zastu.pl\/?p=5608"},"modified":"2026-05-23T16:30:18","modified_gmt":"2026-05-23T14:30:18","slug":"w","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2026\/05\/23\/w\/","title":{"rendered":"W"},"content":{"rendered":"\n

Igor \u0160<\/span>tiks\u00a0 \"\"
W
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Dorota Jovanka \u0106irli\u0107
Noir sur Blanc<\/b><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/b><\/span><\/p>\n

Nowa Szecherezada ba\u0142ka\u0144ska<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n

Koncept fabularny znany w kr\u0119gach tw\u00f3rc\u00f3w i odbiorc\u00f3w literatury sensacyjnej: nieuchwytny, atrakcyjny medialnie, legendarny terrorysta (albo zawodowy zab\u00f3jca) \u2013 gro\u017any i zarazem sympatyczny. A naprzeciw: zm\u0119czony, nieust\u0119pliwy, obsesyjnie zmotywowany agent s\u0142u\u017cb specjalnych. Anegdota w sam raz na warsztat Forsytha, Ludluma, le Carre’a, Clancy’ego, Seversky’ego, a nawet Kinga… I ka\u017cdego innego z czo\u0142owej setki autor\u00f3w \u015bwiatowego nurtu tej prozy. Czemu? Bo to dobry pomys\u0142 \u2013 obfituj\u0105cy w setki wariant\u00f3w poprowadzenia narracji, nios\u0105cy nieograniczone wr\u0119cz mo\u017cliwo\u015bci kreacyjne postaci (nie tylko g\u0142\u00f3wnych antagonist\u00f3w), niczym nie limituj\u0105cy wyobra\u017ani w konstruowaniu didaskali\u00f3w i dekoracji. Zreszt\u0105 przypomnijcie sobie klasyczny \u201eDzie\u0144 Szakala\u201d Forsytha i wielk\u0105 karier\u0119 tego tekstu. W gatunku sensacyjnego thrillera doprawdy nic lepszego nie wymy\u015blono. Na szcz\u0119\u015bcie pr\u00f3by dogonienia tamtego idea\u0142u trwaj\u0105, autorzy si\u0119 nie zniech\u0119caj\u0105, dzi\u0119ki czemu mamy co czyta\u0107 z tego obficie i obiecuj\u0105co plonuj\u0105cego gatunkowego poletka.<\/p>\n

Ale co a\u017c tak atrakcyjnego tkwi w tym fabularnym schemaciku, i\u017c sequele<\/i> przyrastaj\u0105 mu w post\u0119pie dyktowanym co najmniej przez ci\u0105g Fibonacciego (pami\u0119tacie: ka\u017cda kolejna liczba ci\u0105gu jest sum\u0105 dw\u00f3ch poprzednich…)? No c\u00f3\u017c \u2013 da si\u0119 w tym upchn\u0105\u0107 mn\u00f3stwo atrakcyjnego literacko towaru prozatorskiego \u2013 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem profilowania psychologicznego wiod\u0105cych protagonist\u00f3w. W\u0142a\u015bnie to profilowanie, wykonane z zaanga\u017cowaniem, mo\u017ce zniwelowa\u0107 niedostatki strukturalne i deficyty fabularne samej intrygi. Niedor\u00f3bki samej akcji (w sensie skromnej frekwencji strzelanek, po\u015bcig\u00f3w i mordobi\u0107) \u0142atwo zast\u0105pi\u0107 g\u0142\u0119bi\u0105 prze\u017cy\u0107, rozterek, zniech\u0119ce\u0144 i zw\u0105tpie\u0144 uczestnik\u00f3w opowiadania. Ale to akurat trzeba umie\u0107… Nie jest to jednak umiej\u0119tno\u015b\u0107 powszechna, przeto rezultaty pisarskie bywaj\u0105 op\u0142akane, chocia\u017c autorzy nie cierpi\u0105 na brak pewno\u015bci siebie \u2013 przeciwnie…<\/p>\n

Dla potencjalnych czytelnik\u00f3w \u2013 to udr\u0119ka. Przekopywanie si\u0119 przez zwa\u0142y lektur ludlumo- czy forsythopodobnych, umieszczanych na rynku przez naci\u0105gaczy i hochsztapler\u00f3w jest zaj\u0119ciem odm\u00f3\u017cd\u017caj\u0105cym i szkodliwym dla zdrowia \u2013 fizycznego i psychicznego. Ale innej drogi nie ma \u2013 je\u015bli chce si\u0119 wyselekcjonowa\u0107 naprawd\u0119 warto\u015bciowe propozycje. Nie \u017cebym si\u0119 u\u017cala\u0142 nad sob\u0105 \u2013 ale wszystko, co powy\u017cej napisa\u0142em, jest tylko pr\u00f3b\u0105 usprawiedliwienia si\u0119 z k\u0142opot\u00f3w, jakie mam z niejakim Igorem \u0160<\/span>tiksem. Ten stosunkowo m\u0142ody (rocznik 1977) Bo\u015bniak z Sarajewa \u2013 cz\u0119sto nagradzany pisarz, eseista, publicysta, badacz ba\u0142ka\u0144skich stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych (obecnie pracuj\u0105cy na uniwerku w Edynburgu, pomieszkuj\u0105cy z rodzin\u0105 tam\u017ce oraz w Belgradzie) \u2013 napisa\u0142 by\u0142 kilka lat temu thriller polityczny o najprostszym z mo\u017cliwych tytule: \u201eW\u201d. Mo\u017cemy do\u0144 zerkn\u0105\u0107 dopiero teraz, bowiem teksty w j\u0119zykach ba\u0142ka\u0144skich (ten akurat t\u0142umaczony z serbskiego) nie s\u0105 priorytetem edytorsko-translatorskim \u2013 fachowc\u00f3w ma\u0142o, a kolejka must have<\/i> si\u0119 wyd\u0142u\u017ca. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 wypada przyzna\u0107, i\u017c wra\u017cenia po lekturze \u201eW\u201d s\u0105 do\u015b\u0107 osobliwe.<\/p>\n

Na pierwszy rzut oka \u2013 klasyczna struktura thrillera z klasyczn\u0105 aparatur\u0105 powie\u015bci sensacyjnej \u2013 charyzmatyczny przyw\u00f3dca, charyzmatyczne manifesty ideologiczne, charyzmatyczne bomby i natchnione salwy siedem, sze\u015b\u0107dziesi\u0105t dwa… Wszystko lewackie, czerwone jak si\u0119 patrzy. Lotta Continua, Rote Armee Fraktion, Brigate Rosse… Syndykali\u015bci, anarchi\u015bci, komuni\u015bci, zapaty\u015bci, guevary\u015bci, rozmaici separaty\u015bci (irlandzcy, baskijscy, czecze\u0144scy, katalo\u0144scy, kurdyjscy i setka innych). \u0160<\/span>tiks jako pisarz nader swobodnie czerpie z naukowego backgroundu \u0160<\/span>tiksa, kt\u00f3ry w swym najwa\u017cniejszym wcieleniu publicznym jest naukowcem, historykiem dziej\u00f3w najnowszych i badaczem wsp\u00f3\u0142czesnych nurt\u00f3w spo\u0142ecznych w post-wojennym terytorium by\u0142ej Jugos\u0142awii. Innymi s\u0142owy: \u0160<\/span>tiks zna si\u0119 na tym, o czym pisze; ta swoboda ontologiczna sprawia, \u017ce autorska wiarygodno\u015b\u0107 staje si\u0119 pierwszorz\u0119dnym atutem tej prozy.<\/p>\n

Ale to nie wszystko w kwestii prawdopodobie\u0144stwa fabularnego \u2013 \u0160<\/span>tiks zastosowa\u0142 jeszcze jeden zabieg formalny, niecz\u0119sto pojawiaj\u0105cy si\u0119 w prozie sensacyjnej. Poprowadzi\u0142 mianowicie narracj\u0119 w pierwszej osobie liczby pojedynczej. I to akurat si\u0119 zdarza nagminnie, gdy\u017c niekt\u00f3rzy autorzy narcystycznie czy megaloma\u0144sko lubi\u0105 si\u0119 \u201epodheroizowa\u0107\u201d; jedni robi\u0105 to na serio, drudzy za\u015b puszczaj\u0105 oko do czytelnik\u00f3w. Ale \u0160<\/span>tiks poszed\u0142 dalej: swego pierwszoosobowego narratora wyposa\u017cy\u0142 we w\u0142asne imi\u0119 i nazwisko (plus par\u0119 osobistych imponderabili\u00f3w) oraz do\u015bwiadczenie \u017cyciowe. Mo\u017ce troch\u0119 podkoloryzowa\u0142 \u2013 mo\u017ce nie. W ka\u017cdym razie ta autofikcja stwarza wra\u017cenie autentyzmu ca\u0142ej fabu\u0142y \u2013 niezale\u017cnie od tego, jaki jest naprawd\u0119 udzia\u0142 zmy\u015blenia i wyobra\u017ani w ca\u0142ej tej historii. Idzie wszak\u017ce o to, jak wielki jest udzia\u0142 ego<\/i> pisarza w tym stworzonym na potrzeby opowiadania alter ego <\/i>pisarza. Innymi s\u0142owy: czy Igor \u0160<\/span>tiks z kart ksi\u0105\u017cki jest kim\u015b innym ni\u017c Igor \u0160<\/span>tiks \u2013 autor?<\/p>\n

W ka\u017cdym razie ten niecodzienny zabieg kreacyjny troch\u0119 \u201edokumentalizuje\u201d fikcj\u0119, odbieraj\u0105c jej cz\u0119\u015b\u0107 powagi (i urody) rzeczy wymy\u015blonej. W takiej sytuacji narrator nie mo\u017ce by\u0107 (i nie jest…) \u017cadnym Supermanem. Jest facetem z ok\u0142adki, bli\u017cszym swoim czytelnikom, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Gra z wymy\u015blonej staje si\u0119 autobiograficzna. Lecz o co w tej grze chodzi? No c\u00f3\u017c \u2013 sama intryga sensacyjna wydaje si\u0119 interesuj\u0105ca tudzie\u017c pomys\u0142owa \u2013 oto m\u0142ody pisarz i naukowiec (bran\u017ca w pewnym sensie politologiczna), specjalista w dziedzinie ruch\u00f3w oraz ideologii lewicowych Igor \u0160<\/span>tiks zostaje przywo\u0142any przez kancelari\u0119 adwokack\u0105 Supe & Supe z Szybenika (na dalmaty\u0144skim wybrze\u017cu Chorwacji) do uporz\u0105dkowania pozosta\u0142o\u015bci po \u017cyciu niejakiego Waltera Stiklera, w tym wykonania jego testamentu i zagospodarowania materialnej schedy. Oraz wyprostowania \u015bcie\u017cek jego \u017cywota \u2013 mo\u017ce nie tyle wobec ca\u0142ego \u015bwiata (cho\u0107 Igor mia\u0142 na warsztacie ksi\u0105\u017ck\u0119 o Walterze), co wobec drugiej osoby, przywo\u0142anej przez kancelari\u0119 do za\u0142atwienia kwestii Stiklera (zgodnie zreszt\u0105 z jego wol\u0105) \u2013 niejakiej Tessy Simon, m\u0142odej damy, sprawiaj\u0105cej wra\u017cenie, i\u017c uczestniczy w g\u0142\u0119bokiej lewackiej konspiracji wywrotowej…<\/p>\n

Igor wiedzia\u0142, kim by\u0142 Stikler, zreszt\u0105 zna\u0142 go osobi\u015bcie \u2013 na tyle, na ile mo\u017cna zna\u0107 kogo\u015b, czyje \u017cycie sk\u0142ada si\u0119 z samych tajemnic, a tajne policje da\u0142yby wiele, by je wszystkie pozna\u0107. Ale nie to by\u0142o najwa\u017cniejsze \u2013 najwa\u017cniejsze w tej historii by\u0142o uczestnictwo niejakiego Vladimira \u2013 jeszcze bardziej tajemniczego osobnika. O ile bowiem Stikler \u2013 sk\u0105din\u0105d sympatyczny uczony, filozof i politolog \u2013 prowadzi\u0142 na widoku niejako sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukow\u0105, eseistyczn\u0105 i publicystyczn\u0105, zrazu b\u0119d\u0105c piewc\u0105 lewackiej ideologii, marksizmu i socjalizmu, a potem \u2013 po prze\u017cyciu prze\u0142omu w bulwie (w rezultacie lektury dzie\u0142a So\u0142\u017cenicyna) \u2013 najpierw sceptycznym krytykiem, a wreszcie przeciwnikiem wszelkiej lewicowo\u015bci (czym dorobi\u0142 si\u0119 miana zdrajcy i wroga w kr\u0119gach nie tylko francuskich goszyst\u00f3w) \u2013 o tyle Vladimir by\u0142 wojownikiem, terroryst\u0105 i przyw\u00f3dc\u0105 radykalnych boj\u00f3wek, organizatorem zbrojnych eksces\u00f3w, zamach\u00f3w i zab\u00f3jstw. A wi\u0119c z natury rzeczy osobnikiem g\u0142\u0119boko zakonspirowanym.<\/p>\n

\u0160<\/span>tiks \u2013 \u201eprzekonany\u201d przez Tess\u0119 gro\u017ab\u0105 odstrzelenia \u0142ba – opowiada jej (w trybie wieczornych dobranocek, opatentowanym przez Szecherezad\u0119) dzieje Waltera i Vladimira. M\u0142oda dama ma siln\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 poznania, albowiem \u017cywi przekonanie, granicz\u0105ce z pewno\u015bci\u0105, i\u017c rzeczony Vladimir, heros lewackiego terroru i guru kilku pokole\u0144 bojownik\u00f3w, m\u00f3g\u0142 by\u0107 jej… ojcem. To ca\u0142kiem mo\u017cliwe \u2013 wewn\u0105trz konspiruj\u0105cych, ukrywaj\u0105cych si\u0119, izolowanych kom\u00f3rek rewolucyjnych nader cz\u0119sto (ju\u017c to z pobudek ideologicznych, ju\u017c to z powodu zwyczajnej fizycznej blisko\u015bci) dochodzi\u0142o do akt\u00f3w prokreacji, owocuj\u0105cych narodzinami rewolucyjnego potomstwa… Ale nie b\u0119dziemy tu relacjonowa\u0107, w jaki spos\u00f3b \u0160<\/span>tiks-Szecherezada wywi\u0105za\u0142 si\u0119 ze swej obietnicy. Ksi\u0105\u017ck\u0119 napisa\u0142, bo j\u0105 mamy przed sob\u0105; teraz wystarczy tylko odda\u0107 si\u0119 lekturze, co zalecam z pewnym takim entuzjazmem. Bo to fajny (jak na thriller polityczny) tekst jest – mimo pewnej takiej formalnej szorstko\u015bci i stylistycznej nieporadno\u015bci (co zreszt\u0105 mo\u017ce by\u0107 celowym zabiegiem kreacyjnym). Wci\u0105ga!<\/p>\n

Tomasz Sas
(23 05 2026)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Igor \u0160tiks\u00a0 W Prze\u0142o\u017cy\u0142a Dorota Jovanka \u0106irli\u0107 Noir sur Blanc Rekomendacja: 4\/7Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Nowa Szecherezada ba\u0142ka\u0144ska Koncept fabularny znany w kr\u0119gach tw\u00f3rc\u00f3w i odbiorc\u00f3w literatury sensacyjnej: nieuchwytny, atrakcyjny medialnie, legendarny terrorysta (albo zawodowy zab\u00f3jca) \u2013 gro\u017any i zarazem sympatyczny. A naprzeciw: zm\u0119czony, nieust\u0119pliwy, obsesyjnie zmotywowany agent s\u0142u\u017cb specjalnych. Anegdota w sam raz na warsztat Forsytha, Ludluma, le Carre’a, Clancy’ego, Seversky’ego, a nawet Kinga… I ka\u017cdego innego z czo\u0142owej setki autor\u00f3w \u015bwiatowego nurtu tej prozy. Czemu? Bo to dobry pomys\u0142 \u2013 obfituj\u0105cy w setki wariant\u00f3w poprowadzenia narracji, nios\u0105cy nieograniczone wr\u0119cz mo\u017cliwo\u015bci kreacyjne postaci (nie tylko g\u0142\u00f3wnych antagonist\u00f3w), niczym nie limituj\u0105cy wyobra\u017ani w konstruowaniu didaskali\u00f3w i dekoracji. Zreszt\u0105 przypomnijcie sobie klasyczny \u201eDzie\u0144 Szakala\u201d Forsytha i wielk\u0105 karier\u0119 tego tekstu. W gatunku sensacyjnego thrillera doprawdy nic lepszego nie wymy\u015blono. Na szcz\u0119\u015bcie pr\u00f3by dogonienia tamtego idea\u0142u trwaj\u0105, autorzy si\u0119 nie zniech\u0119caj\u0105, dzi\u0119ki czemu mamy co czyta\u0107 z tego obficie i obiecuj\u0105co plonuj\u0105cego gatunkowego poletka. Ale co a\u017c tak atrakcyjnego tkwi w tym fabularnym schemaciku, i\u017c sequele przyrastaj\u0105 mu w post\u0119pie dyktowanym co najmniej przez ci\u0105g Fibonacciego (pami\u0119tacie: ka\u017cda kolejna liczba ci\u0105gu jest sum\u0105 dw\u00f3ch poprzednich…)? No c\u00f3\u017c \u2013 da si\u0119 w tym upchn\u0105\u0107 mn\u00f3stwo atrakcyjnego literacko towaru prozatorskiego \u2013 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem profilowania…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[5,122,393],"tags":[528],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5608"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5608"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5611,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5608\/revisions\/5611"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}