![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/antunes-karawele-20260223-poziom-300x213.jpg\")
Karawele
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Wojciech Charchalis
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2026<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 Gr\u00e2ndola, vila morena, Jeden z najwspanialszych, pokr\u0119conych i zuchwa\u0142ych koncept\u00f3w fabularnych w dziejach ca\u0142ej literatury \u015bwiatowej w\u0142a\u015bnie macie przed oczami. Portugalski pisarz Ant\u00f3nio Lobo Antunes (z zawodu lekarz psychiatra, co sporo t\u0142umaczy) i weteran wojny w Angoli \u2013 ostatniej wojny kolonialnej re\u017cimu Salazara \u2013 wykorzysta\u0142 Rewolucj\u0119 Go\u017adzik\u00f3w, kt\u00f3ra jego kraj przeora\u0142a do samej go\u0142ej calizny, wywalaj\u0105c wszystko na nice, razem z bebechami historii, by rozprawi\u0107 si\u0119 z mitami swej ojczyzny, \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 portki z pomnik\u00f3w. W tych dniach \u2013 a dok\u0142adnie 5 marca \u2013 83-letni Antunes zamilk\u0142 na zawsze, nie doczekawszy si\u0119 zas\u0142u\u017conego nade wszystko Nobla (to niestety nie jest jedyne zaniechanie, kt\u00f3re obci\u0105\u017ca sumienia szwedzkich akademik\u00f3w, ale za to wyj\u0105tkowo bolesne…). Szkoda \u2013 ale co\u015b wa\u017cnego do przeczytania i przemy\u015blenia zostawi\u0142!<\/p>\n Przed \u201ego\u017adzikowym\u201d, zwyci\u0119skim przewrotem, w trwaj\u0105cej 42 lata epoce do\u015b\u0107 okrutnej, policyjno-konserwatywno-korporacyjno-religijnej dyktatury, nazywanej czasem (nie bez racji, ale mo\u017ce nieco przesadnie) faszystowsk\u0105, firmowanej przez profesora ekonomii, niejakiego Ant\u00f3nia de Oliveira Salazara – Portugalia by\u0142a ubogim, peryferyjnym i ma\u0142o znacz\u0105cym kraikiem Europy. I zarazem… sporym (nawet na skal\u0119 globaln\u0105, cho\u0107 by\u0142y to tylko resztki dawnej \u015bwietno\u015bci i wielko\u015bci) imperium kolonialnym. I to by\u0142 ten fenomen Portugalii, jej niepowtarzalny klimat odr\u0119bno\u015bci i to\u017csamo\u015bci \u2013 inny zupe\u0142nie i trudny do por\u00f3wnania z r\u00f3wnoczesn\u0105 kolonialn\u0105 sytuacj\u0105 Wielkiej Brytanii i Francji. Bo przecie\u017c i Wyspy Brytyjskie z Londynem, i kontynentalna Francja z Pary\u017cem to wielkie centra \u015bwiatowej cywilizacji, kultury, gospodarki oraz wszystkiego, co tylko sobie wyobrazicie. Przy nich ten luzyta\u0144ski sp\u0142achetek l\u0105du, wykrojony z P\u00f3\u0142wyspu Iberyjskiego, z Lizbon\u0105, kt\u00f3ra wprawdzie jest miastem pi\u0119knym, ale jednak nie wytrzymuj\u0105cym \u017cadnego por\u00f3wnania z metropoliami \u2013 to zadupie. Powt\u00f3rzmy to raz jeszcze, du\u017cymi literami: ZADUPIE.<\/p>\n Pozycja Portugalii to wy\u0142\u0105cznie prezent historii. Tak si\u0119 porobi\u0142o w XV wieku, gdy po raz pierwszy dzielono \u015bwiat, i\u017c Kr\u00f3lestwo Portugalii akurat w tamtym czasie , dzi\u0119ki swym niepospolitym w\u0142adcom, odkrywcom, \u017ceglarzom, nawigatorom, admira\u0142om, \u017co\u0142nierzom i rzemie\u015blnikom, by\u0142o jednym z dw\u00f3ch tylko beneficjent\u00f3w traktatu w Tordesillas (1494) i wcze\u015bniejszej o rok bulli papie\u017ca Aleksandra VI \u2013 oba te dokumenty po prostu dzieli\u0142y (wzd\u0142u\u017c linii po\u0142udnikowych) ca\u0142y znany w\u00f3wczas \u015bwiat (i ten jeszcze nieodkryty \u2013 na zapas) mi\u0119dzy obie wysokie umawiaj\u0105ce si\u0119 strony \u2013 Kr\u00f3lestwo Kastylii i Aragonii (z kt\u00f3rych niebawem wy\u0142oni\u0142a si\u0119 jednolita Hiszpania) oraz w\u0142a\u015bnie Portugali\u0119… Hiszpanie skupili si\u0119 (dzi\u0119ki wyprawom Kolumba) na Meksyku i andyjskiej reszcie kontynentu po\u0142udniowej Ameryki, kt\u00f3ra im przypad\u0142a (poza Brazyli\u0105, kt\u00f3ra jednak dosta\u0142a si\u0119 Portugalii), za\u015b Portugalczycy ruszyli na po\u0142udnie wzd\u0142u\u017c wybrze\u017cy Afryki, op\u0142yn\u0119li j\u0105 i po\u017ceglowali do Indii oraz na najdalszy Wsch\u00f3d.<\/p>\n Wielka, bogata w wydarzenia i szczodra w kwestii bogactw materialnych Historia z tego wynikn\u0119\u0142a. Ale to w zasadzie temat na osobne opowiadanie. Antunes (a my z nim) przyjrza\u0142 si\u0119 imperialnej kwestii portugalskiej od ko\u0144ca. Bo w tym ko\u0144cu naocznie uczestniczy\u0142… Gdy w 1974 roku ch\u0142opcy (przepraszam: m\u0142odsi oficerowie) ze zrewoltowanej, troch\u0119 zanarchizowanej, troch\u0119 zdemoralizowanej armii zatykali w lufy czerwone go\u017adziki i \u2013 pogwizduj\u0105c melodyjn\u0105 \u201eGrandol\u0119…\u201d<\/i> – zamykali tysi\u0105ce agent\u00f3w PIDE (tajnej policji politycznej) do wi\u0119zie\u0144, dopiero co opr\u00f3\u017cnionych z opozycjonist\u00f3w, ich kraj macierzysty rozpiera\u0142 si\u0119 na \u015bwiatowych mapach tu i \u00f3wdzie \u2013 ale w zasadzie do\u015b\u0107 szeroko i wyrazi\u015bcie. Oczywi\u015bcie nie by\u0142o ju\u017c Brazylii, bo odpad\u0142a od imperium bardzo dawno, w roku 1822 \u2013 ale w Afryce \u2013 prosz\u0119 bardzo: dwie gigantyczne kolonie Angola (z Kabind\u0105) i Mozambik; ka\u017cda wielokrotnie wi\u0119ksza od metropolii, bogato uposa\u017cona przez Matk\u0119 Natur\u0119 w zasoby wszelkiego rodzaju. A opr\u00f3cz tego Cabo Verde, czyli Wyspy Zielonego Przyl\u0105dka i Gwinea Bissau \u2013 wyrostek robaczkowy wbity mi\u0119dzy trzewia frankofo\u0144skich krain Senegalu i Gwinei. Oraz wyspy – \u015awi\u0119tego Tomasza i Ksi\u0105\u017c\u0119ca \u2013 w Zatoce Gwinejskiej. W Indiach ju\u017c nie by\u0142o nic \u2013 bo terytoria Goa, Damanu i Diu oddano Indiom w 1962 roku. Ale w Archipelagu Sundajskim (Indonezja) \u2013 po\u0142owa wyspy Timor, a w Chinach bogata enklawa Makau, zwr\u00f3cona Chi\u0144czykom dopiero w 1999 roku. Wszystko razem do kupy wzi\u0119te \u2013 to wci\u0105\u017c by\u0142o nie byle co… Imperium jak si\u0119 patrzy \u2013 s\u0119k w tym, \u017ce salazarowska s\u0142abiutka ekonomicznie i pod wieloma innymi wzgl\u0119dami metropolia nie by\u0142a w stanie sobie poradzi\u0107 ani z prostym administrowaniem, ani z dochodow\u0105 eksploatacj\u0105 d\u00f3br (poza \u015bci\u0105ganiem podatk\u00f3w kasyn w Makau), ani z zaplanowaniem rozwoju tego maj\u0105tku. Zreszt\u0105 m\u0142odzi s\u0142uchacze \u201eGrandoli…\u201d<\/i>, wesp\u00f3\u0142 z uwolnionymi z wi\u0119zie\u0144 cywilnymi socjalistami i komunistami nie bardzo widzieli siebie w roli kolonizator\u00f3w (z powod\u00f3w ideologicznych oczywi\u015bcie), wi\u0119c wszystkim terytoriom zamorskim ofiarowali hurtem niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Mamy w polskiej literaturze przynajmniej dwa znakomite teksty-relacje ze zwijania si\u0119 imperium. Jeden to reporta\u017c Ryszarda Kapu\u015bci\u0144skiego \u201eJeszcze dzie\u0144 \u017cycia\u201d z Angoli, a drugi \u2013 z tego samego miejsca w tym samym czasie \u2013 to stosowny rozdzia\u0142 w fenomenalnej (acz zapomnianej) ksi\u0105\u017cce Miros\u0142awa \u017bu\u0142awskiego \u201eUcieczka do Afryki\u201d, po\u015bwi\u0119cony misji dyplomatycznej do Luandy. Wi\u0119c je\u015bli kto\u015b chce bardziej z bliska podejrze\u0107, jak to zwijanie si\u0119 imperium wygl\u0105da\u0142o w detalu \u2013 polecam lektur\u0119. Zw\u0142aszcza u Kapu\u015bci\u0144skiego rozdzialik o tym, jak cale miasto zapakowa\u0142o si\u0119 w standardowe skrzynie (to by\u0142a epoka przed monopolem kontenerowym…) do frachtu morskiego. Zaiste, epicki to obrazek.<\/p>\n Antunes w \u201eKarawelach\u201d poszed\u0142 inn\u0105 drog\u0105. Nie towarzyszy\u0142 swoim rodakom, wracaj\u0105cym do nadatlantyckiej, ciasnej luzyta\u0144skiej ojczyzny \u2013 nad Tag i Duero, do Lizbony, Porto, Bragi, Setubalu, Coimbry czy Albufeiry \u2013 cho\u0107 to by\u0142by wielki temat reporterski i literacki. Ale nie \u2013 Antunes wpad\u0142 na pomys\u0142 ekstrawagancki… Oto do macierzy wracaj\u0105… wszyscy, kt\u00f3rzy z niej wyjechali od samego pocz\u0105tku: odkrywcy i zdobywcy, kolonizatorzy i koloni\u015bci, osadnicy, awanturnicy, poszukiwacze szcz\u0119\u015bcia, bogactwa, odmiany losu, kombinatorzy i misjonarze, nawigatorzy \u2013 uczniowie akademii ksi\u0119cia Henryka \u017beglarza, admira\u0142owie Diogo C\u00e3<\/span>o (odkrywca rzeki Kongo) i Vasco da Gama (droga do Indii!), marynarze, spracowane, t\u0142uste dziwki, kupcy, rolnicy, rzemie\u015blnicy, \u017co\u0142nierze i kr\u00f3lowie… Czterysta lat historii z powrotem wkracza do macierzy w jednej chwili \u2013 w estuariach Tagu i Duero kotwicz\u0105 tysi\u0105ce karaweli i karak, ulice, place i nabrze\u017ca miast portowych zalewa r\u00f3\u017cnobarwny plebejski t\u0142um bia\u0142as\u00f3w i Afroazjat\u00f3w, szukaj\u0105ce miejsca na parking dychawiczne ci\u0119\u017car\u00f3wki z mi\u0119sem i owocami z Alentejo walcz\u0105 o miejsce z… targiem niewolnik\u00f3w, \u017cebrak\u00f3w wi\u0119cej ni\u017c przechodni\u00f3w, cycate Mulatki nagabuj\u0105… Spotwornia\u0142a Lixboa \u2013 jak stolic\u0119 przezwa\u0142 Antunes (a znaczy to Dobre \u015amieci…) – zdaje si\u0119 by\u0107 w jego relacji jak jakie\u015b anus mundi<\/i>. Ju\u017c nie milion retornados<\/i> (tak by\u0142o naprawd\u0119), ale apokaliptyczny t\u0142um, zgromadzony przez cztery wieki ekspansji, k\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 \u2013 jakby ta feralna Lixboa (jako\u017c i ziemie do niej przylegle) sta\u0142a si\u0119 Dolin\u0105 Jozafata bez ma\u0142a.<\/p>\n Losy si\u0119 odwracaj\u0105 \u2013 nikt nie jest tym, kim by\u0142 na kolonialnych antypodach. Almirante<\/i> Diogo Cao wraca z Luandy jako inspektor wodno-kanalizacyjny, Vasco da Gama jest pok\u0105tnym hazardzist\u0105, \u015bwi\u0119ty Franciszek Ksawery \u2013 jezuita, gorliwy misjonarz i patron wszystkich misjonarzy \u015bwiata – u Antunesa to gruby Hindus z Mozambiku zarz\u0105dzaj\u0105cy pensjonatem \u201eAposto\u0142 Indii\u201d w lizbo\u0144skich slumsach, pr\u00f3buj\u0105c od\u017ca\u0142owa\u0107 trzy kina i dom z basenem, kt\u00f3re musia\u0142 zostawi\u0107 w mozambickiej Beirze czy mo\u017ce w Louren\u00e7<\/span>o Marques (opowie\u015bci s\u0105 w tym miejscu nieco sprzeczne…). I tak jest ze wszystkimi \u2013 dumni kr\u00f3lowie, ksi\u0105\u017c\u0119ta, admira\u0142owie, nawigatorzy, rycerze, hierarchowie ko\u015bcielni, kupcy, bankierzy, przemys\u0142owcy, farmerzy-obszarnicy znikaj\u0105 z tej historii. Ich miejsca zajmuje statystycznie najwa\u017cniejsza sk\u0142adowa spo\u0142eczno\u015bci kolonizator\u00f3w: portugalski proletariat miejski i wiejski, awanturnicy, szeregowi \u017co\u0142nierze, wyrobnicy i wszelkiego autoramentu biedacy \u2013 przekonani przez imperialnych propagandyst\u00f3w \u2013 poet\u00f3w, nauczycieli, kap\u0142an\u00f3w – i\u017c za morskimi horyzontami czeka bogactwo, chwa\u0142a i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 szafuj\u0105cego szlachectwem kr\u00f3la na ziemi oraz obiecuj\u0105cego zbawienie kr\u00f3la w niebiesiech…<\/p>\n Dlaczego tak? No c\u00f3\u017c \u2013 Antunes nale\u017ca\u0142 do najwytrwalszych i najzjadliwszych krytyk\u00f3w epoki Salazara. I jako taki osobliwie intensywnie uwzi\u0105\u0142 si\u0119 na kreacj\u0119 imperialnej wielko\u015bci Portugalii \u2013 kreacj\u0119 uprawian\u0105 masywnie i zawzi\u0119cie przez w\u0142adze pa\u0144stwa, system o\u015bwiatowy, zale\u017cne od rz\u0105du instytucje kultury, przez subwencjonowanych artyst\u00f3w, intelektualist\u00f3w, uczonych akademickich i aspirant\u00f3w policji my\u015bli, przez medialnych jurgieltnik\u00f3w tudzie\u017c tzw. lider\u00f3w opinii oraz innego autoramentu \u201eautorytety\u201d. I tak nieprzerwanie przez czterdzie\u015bci lat. W rezultacie zbudowano mit imperialnej Portugalii z jej zamorskimi terytoriami \u2013 zawsze zwyci\u0119skiej krainy mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105cej, posadowionej na trwa\u0142ym fundamencie pokojowej wsp\u00f3\u0142pracy, ba \u2013 mi\u0142o\u015bci nieledwie (oczywi\u015bcie chrze\u015bcija\u0144skiej…) \u2013 mi\u0119dzy kolonistami z macierzy a tubylczymi plemionami i ludami w Afryce, Brazylii, Indiach i gdzie tam jeszcze zatkni\u0119to czerwono-zielone sztandary.<\/p>\n Co oczywiste, mit imperialnej Portugalii nie mia\u0142 nic (albo mia\u0142 bardzo niewiele) wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105, wyj\u0105wszy mo\u017ce to\u017csame koordynaty geolokalizacyjne. Antunes widzia\u0142 na w\u0142asne oczy, jak dalece propagandowa wizja odbiega od rzeczywisto\u015bci \u2013 by\u0142 przecie\u017c na salazarowskiej wojnie w Angoli; zreszt\u0105 przeczytajcie (je\u015bli jeszcze dot\u0105d tego nie zrobili\u015bcie) jego \u201eZadupia\u201d, a wszystko stanie si\u0119 jasne. Nie ma i nigdy nie by\u0142o wielkiej Portugalii imperialnej \u2013 m\u0105drej sprawiedliwej, przyjaznej, bogatej, wyrozumia\u0142ej i troskliwej. By\u0142o wredne kolonialne przedsi\u0119wzi\u0119cie z\u0142odziejsko-biznesowe \u2013 ba\u0142aganiarskie, s\u0142abe strukturalnie, ale silne, gdy chodzi\u0142o o zadawanie b\u00f3lu (indywidualnie i zbiorowo). I c\u00f3\u017c z tego, \u017ce Luis Vaz de Cam\u00f5<\/span>es napisa\u0142 przed wiekami genialne \u201eLuzjady\u201d<\/i> – fundament propagandy luzyta\u0144skiej? To niczego nie usprawiedliwia \u2013 przeciwnie: czyni z \u201eKarawel\u201d uprawniony literacki akt oskar\u017cenia mitu i jego tw\u00f3rc\u00f3w. Antunes w do\u015b\u0107 wyrafinowany spos\u00f3b przypomnia\u0142 swoim czytelnikom, z czym mieli do czynienia w epoce salazarowskiej dyktatury.<\/p>\n Na szcz\u0119\u015bcie dla literatury nie powsta\u0142a jeszcze jedna prokuratorska mowa, sztywna od socjalnych oraz ideowych frazes\u00f3w, na\u0107pana s\u0142uszno\u015bci\u0105 po dekiel. Do swojego wkurzenia portugalsk\u0105 mitologi\u0105 Antunes do\u0142o\u017cy\u0142 jeszcze wielce osobliwe – j\u0119zyk i form\u0119. A z czym\u015b takim w prozie rzadko ostatnio mamy do czynienia. A ju\u017c na pewno nie w podobnie mocnym st\u0119\u017ceniu. Wierni s\u0142uchacze \u201eGrandoli…\u201d<\/i> w swym rewolucyjnym zapale, kt\u00f3re nie ze wszystkim wyparowa\u0142 z biegiem lat, zetkn\u0119li si\u0119 w \u201eKarawelach\u201d ze skojarzeniami s\u0142\u00f3w i metaforami znacze\u0144 na kraw\u0119dzi strumienia \u015bwiadomo\u015bci, w formie i rozmiarach godnych zaiste Pynchona. To, co z j\u0119zykiem i sposobem narracji wyprawia\u0142 Antunes, jest doprawdy projektem na miar\u0119 mistrz\u00f3w literatury. Swoboda i nonszalancja (kt\u00f3re nie zagin\u0119\u0142y w kongenialnym przek\u0142adzie profesora Chachalisa…) opowiadania czyni\u0105 z Antunesa prawdziwego sternika-nawigatora nurtu realizmu magicznego o sk\u0142onno\u015bciach turpistycznych w odm\u0119tach wsp\u00f3\u0142czesnej prozy. Szkoda, \u017ce odszed\u0142 nie doczekawszy tego zas\u0142u\u017conego Nobla…<\/p>\n Tomasz Sas Ant\u00f3nio Lobo Antunes Karawele Prze\u0142o\u017cy\u0142 Wojciech Charchalis Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2026 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Kraina wytartych cieni i zgaszonych mit\u00f3w Gr\u00e2ndola, vila morena,Terra da fraternidadeO povo \u00e9 quem mais ordenaDentro de ti, \u00f3 cidade.(pierwsza zwrotka banalnej w sumie piosenki, napisanej i wykonanej w 1971 roku przez portugalskiego barda Jose Afonso; 25 kwietnia 1974 roku 20 minut po p\u00f3\u0142nocy lizbo\u0144skie archidiecezjalne Radio Renascen\u00e7a nada\u0142o j\u0105 na ca\u0142y kraj \u2013 by\u0142 to um\u00f3wiony sygna\u0142 do rozpocz\u0119cia wojskowo-lewicowego przewrotu,znanego w historii jako Rewolucja Go\u017adzik\u00f3w…) Jeden z najwspanialszych, pokr\u0119conych i zuchwa\u0142ych koncept\u00f3w fabularnych w dziejach ca\u0142ej literatury \u015bwiatowej w\u0142a\u015bnie macie przed oczami. Portugalski pisarz Ant\u00f3nio Lobo Antunes (z zawodu lekarz psychiatra, co sporo t\u0142umaczy) i weteran wojny w Angoli \u2013 ostatniej wojny kolonialnej re\u017cimu Salazara \u2013 wykorzysta\u0142 Rewolucj\u0119 Go\u017adzik\u00f3w, kt\u00f3ra jego kraj przeora\u0142a do samej go\u0142ej calizny, wywalaj\u0105c wszystko na nice, razem z bebechami historii, by rozprawi\u0107 si\u0119 z mitami swej ojczyzny, \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 portki z pomnik\u00f3w. W tych dniach \u2013 a dok\u0142adnie 5 marca \u2013 83-letni Antunes zamilk\u0142 na zawsze, nie doczekawszy si\u0119 zas\u0142u\u017conego nade wszystko Nobla (to niestety nie jest jedyne zaniechanie, kt\u00f3re obci\u0105\u017ca sumienia szwedzkich akademik\u00f3w, ale za to wyj\u0105tkowo bolesne…). Szkoda \u2013 ale co\u015b wa\u017cnego do przeczytania…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5536,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[26,5,523],"tags":[352],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5535"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5535"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5545,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5535\/revisions\/5545"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5536"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nKraina wytartych cieni i zgaszonych mit\u00f3w<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
Terra da fraternidade
O povo \u00e9 quem mais ordena
Dentro de ti, \u00f3 cidade.
<\/i>
(pierwsza zwrotka banalnej w sumie piosenki, napisanej
i wykonanej w 1971 roku przez portugalskiego barda Jose Afonso;
25 kwietnia 1974 roku 20 minut po p\u00f3\u0142nocy lizbo\u0144skie
archidiecezjalne Radio Renascen<\/b><\/i>\u00e7<\/b><\/i><\/span>a nada\u0142o j\u0105 na ca\u0142y kraj
\u2013 by\u0142 to um\u00f3wiony sygna\u0142 do rozpocz\u0119cia wojskowo-lewicowego przewrotu,
znanego w historii jako Rewolucja Go\u017adzik\u00f3w…)<\/b><\/i><\/p>\n
(13 03 2026)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"