![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/stalin-20260130-poziom-300x228.jpg\")
Sprawa Stalina
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek Fedyszak
<\/b>Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2026<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 Wczesn\u0105 wiosn\u0105 1941 roku sprawy brytyjskiego imperium sz\u0142y do\u015b\u0107 kiepsko. Euforia (sk\u0105din\u0105d zreszt\u0105 do\u015b\u0107 ostro\u017cna) po odparciu w letnio-jesiennej (1940) Bitwie o Angli\u0119 ofensywy Luftwaffe, kt\u00f3ra mia\u0142a utorowa\u0107 bezpieczn\u0105 drog\u0119 do inwazji Wehrmachtu na Wyspy, min\u0119\u0142a; zreszt\u0105 bombowce G\u00f6<\/span>ringa nadal nieustannie atakowa\u0142y Londyn. U-booty na Atlantyku zatapia\u0142y coraz wi\u0119cej statk\u00f3w z zaopatrzeniem. W Afryce P\u00f3\u0142nocnej nieudolnych W\u0142och\u00f3w skutecznie wspar\u0142y niemieckie jednostki pancerne Afrikakorps, dowodzone przez genera\u0142a Erwina Rommla. W kontynentalnej Europie Hitler ju\u017c nie mia\u0142 licz\u0105cych si\u0119 przeciwnik\u00f3w \u2013 zreszt\u0105 Jugos\u0142awi\u0119 i Grecj\u0119 niebawem b\u0142yskawicznie pokona\u0142; a na wschodzie… Na wschodzie panowa\u0142 spok\u00f3j, za\u015b komunistyczne mocarstwo Stalina skrupulatnie wype\u0142nia\u0142o postanowienia paktu o nieagresji z III Rzesz\u0105. Na dalszym Wschodzie \u2013 no c\u00f3\u017c, wywiad i analitycy sytuacji wojennej donosili, \u017ce Japo\u0144czycy co\u015b kombinuj\u0105. Wojn\u0119 z Hitlerem Brytyjczycy toczyli w zasadzie samotnie, chocia\u017c powoli mobilizowali si\u0142y i zasoby imperialne \u2013 z Kanady, Indii, Australii i Po\u0142udniowej Afryki przede wszystkim. Ale o prze\u0142omie w wojnie mowy by\u0107 nie mog\u0142o; w gr\u0119 wchodzi\u0142o raczej ofiarne powstrzymywanie rozp\u0119dzonego przeciwnika i wspomagane dyplomacj\u0105 oczekiwanie na rozw\u00f3j wypadk\u00f3w.<\/p>\n Premier wojennego gabinetu Wielkiej Brytanii Winston Churchill \u2013 jak chyba nikt na Wyspach \u2013 by\u0142 \u015bwiadom tragicznego po\u0142o\u017cenia pa\u0144stwa oraz gro\u017c\u0105cych mu implikacji, gdyby dalej sz\u0142o tak kiepsko jak dot\u0105d. Sk\u0105d to wiedzia\u0142? No c\u00f3\u017c \u2013 to klasyczna kwestia idealnego, tw\u00f3rczego po\u0142\u0105czenia talentu z do\u015bwiadczeniem. Premierem wprawdzie by\u0142 niespe\u0142na rok \u2013 od 10 maja 1940 roku \u2013 ale karier\u0119 publiczn\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w roku… 1895 jako absolwent akademii wojennej w Sandhurst, podporucznik w 4. pu\u0142ku huzar\u00f3w. Regularnej koszarowo-kasynowej nudy (nawet w Indiach, gdzie stacjonowa\u0142) nie wytrzyma\u0142 zbyt d\u0142ugo i pocz\u0105\u0142 zwalnia\u0107 si\u0119 – do zada\u0144 specjalnych. Najpierw pojecha\u0142 na Kub\u0119, przyjrze\u0107 si\u0119 tamtejszej wojnie wyzwole\u0144czej (wspieranej przez USA) przeciw Hiszpanii. Wykonywa\u0142 zadania zlecone przez wywiad, ale pisa\u0142 te\u017c korespondencje do prasy. Potem by\u0142y wojny ba\u0142ka\u0144skie z Turcj\u0105, t\u0142umienie powstania Pasztun\u00f3w w Afganistanie, likwidacja powstania Mahdiego w Sudanie \u2013 i na koniec wojennego zaanga\u017cowania Winstona – wojny z Burami w Po\u0142udniowej Afryce, gdzie si\u0119 odznaczy\u0142 osobist\u0105 dzielno\u015bci\u0105. W 1901 roku dosta\u0142 si\u0119 do parlamentu i rozpocz\u0105\u0142 karier\u0119 polityczn\u0105. By\u0142 mi\u0119dzy innymi wiceministrem do spraw kolonii, ministrem handlu, Pierwszym Lordem Admiralicji, ministrem wojny, kanclerzem skarbu; ale zdarza\u0142y mu si\u0119 te\u017c d\u0142ugie, chude lata w opozycji \u2013 wtedy oddawa\u0142 si\u0119 pisarstwu polityczno-historycznemu. W 1940 roku by\u0142 w ca\u0142ym brytyjskim imperium jedynym cz\u0142owiekiem zdolnym do stawienia czo\u0142a najpilniejszym wyzwaniom tragicznej chwili. I na szcz\u0119\u015bcie dla tego\u017c imperium ow\u0105 misj\u0119 powierzono w\u0142a\u015bnie jemu.<\/p>\n Winston Churchill zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce wysi\u0142ku wojennego nie uci\u0105gnie sam \u2013 bez pewnego i mocnego sojusznika. By\u0142 tylko jeden kandydat \u2013 ale jego izolacjonistyczne nastawienie (wzmocnione ustawowo!) uwa\u017cano za wr\u0119cz legendarne, za\u015b wojna na \u015bwiecie jawi\u0142a si\u0119 mu tylko jako nieustaj\u0105ca okazja do robienia dobrych interes\u00f3w. To oczywi\u015bcie Stany Zjednoczone Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. G\u0142\u00f3wnym zadaniem Churchilla sta\u0142o si\u0119 przeci\u0105gni\u0119cie Ameryki na swoj\u0105 stron\u0119. Niekoniecznie oficjalnie \u2013 to by\u0142o raczej niemo\u017cliwe; chodzi\u0142o o \u017cyczliwo\u015b\u0107 we wzajemnych stosunkach (na pocz\u0105tek gospodarczo-militarnych). Ale \u0142atwo nie by\u0142o \u2013 sz\u0142o jak po grudzie. Gdy na pocz\u0105tku wojny zasz\u0142a konieczno\u015b\u0107 pilnego uzupe\u0142nienia sk\u0142adu Royal Navy o niszczyciele zdolne do zada\u0144 eskortowych, po d\u0142ugich korowodach Amerykanie zgodzili si\u0119 odst\u0105pi\u0107 50 starych jednostek z czas\u00f3w I wojny (kt\u00f3re i tak sta\u0142y \u201ena sznurku\u201d w bazach) \u2013 1200-tonowych tak zwanych czterofajkowc\u00f3w, bo mia\u0142y cztery wysokie kominy (a z daleka od strony burty wygl\u0105da\u0142y jak ton\u0105cy wyszczerbiony grzebie\u0144). W zamian za 99-letni\u0105 dzier\u017caw\u0119 o\u015bmiu enklaw pod bazy lotnicze oraz morskie na Karaibach, Bermudach i w Nowej Fundlandii. Drogo… Potem by\u0142a umowa typu cash-and-carry<\/i> (p\u0142a\u0107 i zabieraj), kt\u00f3ra w kilka miesi\u0119cy wyczerpa\u0142a zapasy got\u00f3wki w skarbcach Bank of England. Dopiero ustawa Kongresu z 11 marca 1941 roku, zwana potocznie Lend-Lease-Act<\/i>, zezwoli\u0142a prezydentowi Rooseveltowi do\u015b\u0107 swobodnie gospodarowa\u0107 udzielaniem pomocy w sprz\u0119cie i zaopatrzeniu wojennym. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 perturbacje w dziedzinie pozyskania sojusznika Churchill przyp\u0142aci\u0142 swym pierwszym zawa\u0142em serca…<\/p>\n Ale w zamian zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Franklinem Delano Rooseveltem (je\u017celi w og\u00f3le o kimkolwiek mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 przyjacielem \u2013 w sensie emocjonalnym i prywatnym \u2013 prezydenta USA), co przynosi\u0142o ju\u017c powa\u017cne owoce w dziele podtrzymania wysi\u0142ku wojennego, zanim Stany Zjednoczone formalne przyst\u0105pi\u0142y do wojny w grudniu 1941 roku (po Pearl Harbor), gdy (sk\u0105din\u0105d do\u015b\u0107 lekkomy\u015blnie) wypowiedzia\u0142 j\u0105 Hitler. Machina wojenna USA dopiero si\u0119 rozkr\u0119ca\u0142a \u2013 armia nie by\u0142a gotowa do walki na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119, ale gospodarka wesz\u0142a na wy\u017csze obroty. W tej sytuacji Roosevelt wykona\u0142 ruch, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 i uporz\u0105dkowa\u0142 system. Ruch ten mia\u0142 charakter personalny i nazywa\u0142 si\u0119 Averell Harriman – niespe\u0142na pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni przystojny i nieg\u0142upi biznesmen oraz milioner (czwarty na li\u015bcie najbogatszych w Ameryce), inwestuj\u0105cy w kolejnictwie, g\u00f3rnictwie, bankowo\u015bci i transporcie morskim. Prezydent powierzy\u0142 mu osobliw\u0105 i arcywa\u017cn\u0105 misj\u0119: mia\u0142 pojecha\u0107 do Londynu (poza strukturami ambasady) i zrobi\u0107 wszystko, by Wielka Brytania utrzyma\u0142a si\u0119 na powierzchni.<\/p>\n Co i jak zrobi\u0142 Harriman \u2013 to w\u0142a\u015bnie istota, przedmiot ksi\u0105\u017cki Miltona \u201eSprawa Stalina\u201d. Ale dlaczego w jej tytule znalaz\u0142 si\u0119 akurat Stalin? I sk\u0105d? No c\u00f3\u017c, losy wojny \u2013 bez woli i udzia\u0142u Roosevelta oraz Churchilla \u2013 tak si\u0119 potoczy\u0142y, \u017ce zanim duet transatlantycki okrzep\u0142 i zacz\u0105\u0142 odnosi\u0107 sukcesy, historia zrobi\u0142a z niego tr\u00f3jk\u0105t, dok\u0142adaj\u0105c \u201ena trzeciego\u201d komunistycznego dyktatora Zwi\u0105zku Radzieckiego J\u00f3zefa D\u017cugaszwilego pseudonim Stalin (i pod nim powszechnie znanego w \u015bwiecie). Do ukonstytuowania Tr\u00f3jki koalicjant\u00f3w przyczyni\u0142 si\u0119 Hitler, atakuj\u0105c znienacka ZSRR 22 czerwca 1941 roku \u2013 z b\u0142\u0119dnym, nader optymistycznym z\u0142o\u017ceniem, \u017ce w trzy \u2013 cztery miesi\u0105ce upora si\u0119 z problemem. Nie upora\u0142 si\u0119 \u2013 mi\u0119dzy innymi dlatego, i\u017c dwaj atlantyccy koalicjanci, zostawiaj\u0105c na boku swoje idiosynkrazje i pomijaj\u0105c r\u00f3\u017cnice nie do pogodzenia, uchwalili, \u017ce przyjm\u0105 \u201etego trzeciego\u201d do klubu, nie bacz\u0105c na jego braki towarzyskiej og\u0142ady, r\u00f3\u017cnice ideologiczne tudzie\u017c gangstersk\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 w sytuacji przymusu bezpo\u015bredniego sojusznik\u00f3w si\u0119 nie wybiera \u2013 akceptuje si\u0119 to, co jest. Nie bez znaczenia by\u0142 te\u017c fakt, \u017ce abominacja Roosevelta wobec Stalina by\u0142a daleko mniejsza ni\u017c nienawi\u015b\u0107 i uprzedzenia Churchilla. Ba, naiwny jak dzieci\u0119 we mgle prezydent USA wydawa\u0142 si\u0119 Stalina, czyli \u201ewujaszka J\u00f3zia\u201d (w mediach nazywano go tak familiarnie – \u201eUncle Joe\u201d) szanowa\u0107 i podziwia\u0107…<\/p>\n W tych okoliczno\u015bciach Misja Harrimana przesta\u0142a by\u0107 na po\u0142y prywatnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem biznesowo-politycznym na niewielk\u0105 skal\u0119. Rozros\u0142a si\u0119, obj\u0119\u0142a dwie stolice \u2013 Londyn i Moskw\u0119, i zacz\u0119\u0142a zawiadywa\u0107 najwi\u0119kszym w \u015bwiecie konglomeratem produkcyjno-transportowym zaopatrzenia i sprz\u0119tu wojennego. Miliony ton \u0142adunk\u00f3w strategicznych (w tym paliwa i \u017cywno\u015bci, surowc\u00f3w oraz amunicji), tysi\u0105ce czo\u0142g\u00f3w, samolot\u00f3w, samochod\u00f3w, armat i cz\u0119\u015bci zamiennych do wszystkiego oraz maszyn, g\u0142\u00f3wnie obrabiarek do metali \u2013 przemieszczano ochranianymi konwojami statk\u00f3w przez oceany w czterech g\u0142\u00f3wnych kierunkach \u2013 ze Wschodniego Wybrze\u017ca i Kanady do Anglii i do Murma\u0144ska (latem te\u017c do Archangielska) oraz wok\u00f3\u0142 Afryki do port\u00f3w ira\u0144skich (sk\u0105d kolej\u0105 nad Morze Kaspijskie), a z Zachodniego Wybrze\u017ca przez Pacyfik do W\u0142adywostoku i kolei transsyberyjskiej.<\/p>\n Jak Harriman sobie z tym poradzi\u0142 \u2013 Milton detalicznie nie pisze. Zreszt\u0105 ta fascynuj\u0105ca (cho\u0107 z pozoru nudnawa) historia wci\u0105\u017c czeka na swojego \u201eKsenofonta\u201d (mo\u017ce to zn\u00f3w b\u0119dzie Milton?). Nasz autor skupia si\u0119 na innym aspekcie \u2013 czyli stosunkach wewn\u0105trzkoalicyjnych, moderowanych przez ambasadora (od sierpnia 1943 roku obj\u0105\u0142 oficjalnie plac\u00f3wk\u0119 w Moskwie) Harrimana i jego brytyjskiego odpowiednika \u2013 sir Archibalda Clarka Kerra. Bo to one w istocie z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na \u201espraw\u0119 Stalina\u201d – skomplikowany kontredans dyplomacji, wymiany list\u00f3w i not, bankiet\u00f3w (obficie sp\u0142ywaj\u0105cych w\u00f3d\u0105 i innymi napitkami na bazie C\u2082<\/span>H\u2085<\/span>OH), d\u0142ugich narad i debat oraz niebezpiecznych wypad\u00f3w w rejony walk. Sprawa Stalina (ju\u017c bez uwieraj\u0105cych cudzys\u0142ow\u00f3w) \u2013 to odkryta (a mo\u017ce nie ca\u0142kiem odkryta \u2013 mo\u017ce tylko wyci\u0105gni\u0119ta na jaw) przez Miltona o\u015b sukcesu Wielkiej Tr\u00f3jki w morderczej wojnie z nazistowskimi Niemcami, faszystowskimi W\u0142ochami i imperialn\u0105 Japoni\u0105.<\/p>\n Tr\u00f3jk\u0105t zawi\u0105za\u0142 si\u0119 jako wsp\u00f3lnota interes\u00f3w: \u017caden nie chcia\u0142 przegra\u0107 i da\u0107 si\u0119 wyeliminowa\u0107, wi\u0119c o r\u00f3\u017cnicach postanowili milcz\u0105co acz kategorycznie na razie nie wspomina\u0107, bo tylko razem, wspieraj\u0105c si\u0119 nawzajem, na granicy w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bci, czyni\u0105c ust\u0119pstwa i zawieraj\u0105c kompromisy, mogli co\u015b zdzia\u0142a\u0107. Ale w miar\u0119 up\u0142ywu czasu, gdy sytuacja przestawa\u0142a by\u0107 tak jednoznacznie zero-jedynkowa, gdy mocno skontrastowane czarno-bia\u0142e barwy stawa\u0142y si\u0119 wielobarwn\u0105 palet\u0105 mo\u017cliwo\u015bci \u2013 utrzymanie jedno\u015bci sta\u0142o si\u0119 wyrafinowan\u0105 gr\u0105 na wielu instrumentach: od terkocz\u0105cych werbli po koj\u0105co plumkaj\u0105ce harfy i lirycznie zawodz\u0105ce fujarki… Antreprenerem i zarazem dyrygentem tej orkiestry by\u0142 oczywi\u015bcie Averell Harriman, ale Milton wywodzi, \u017ce jego misja nie powiod\u0142aby si\u0119, gdyby nie 24-letnia \u201easystentka\u201d i wsp\u00f3lniczka w tej misji, a zarazem c\u00f3rka milionera \u2013 Kathy Harriman. Wykszta\u0142cona, urodziwa i urocza, d\u0142ugonoga i elegancka, przy tym bystra i nieg\u0142upia \u2013 innymi s\u0142owy: stuprocentowy produkt establishmentu Wschodniego Wybrze\u017ca.<\/p>\n Milton do\u015b\u0107 ochoczo uwypukli\u0142 udzia\u0142 panny Kathy (w\u0142a\u015bciwie Kathleen) w misji jej taty \u2013 mia\u0142 bowiem argumenty dla stworzenia ciekawej czytelniczo opowie\u015bci. Oto bowiem rodzina Mortimer\u00f3w (tak nazywa\u0142a si\u0119 Kathy, gdy po wojnie wysz\u0142a za m\u0105\u017c) odkry\u0142a, \u017ce w spu\u015bci\u017anie mamy znajduje si\u0119 bogate archiwum materia\u0142\u00f3w prasowych jej autorstwa i o niej samej z czas\u00f3w wojny, a przede wszystkim gigantyczna kolekcja epistolograficzna. Kathy bowiem nami\u0119tnie, niepowstrzymanie i cz\u0119sto korespondowa\u0142a z rodzin\u0105 i przyjaci\u00f3\u0142mi \u2013 a jej starannie posegregowane listy to kopalnia fakt\u00f3w, spostrze\u017ce\u0144, opinii i relacji; wystarczy\u0142o tylko przebi\u0107 si\u0119 przez plotkarsk\u0105 nieco, dziewcz\u0119c\u0105 paplanin\u0119. Co Milton z wielk\u0105 korzy\u015bci\u0105 dla swej ksi\u0105\u017cki uczyni\u0142. Syn Kathy \u2013 David Mortimer \u2013 ze zdumieniem przyzna\u0142, \u017ce rodzina nie mia\u0142a poj\u0119cia o wojennej aktywno\u015bci mamy, bo w tej kwestii zachowa\u0142a niezwyk\u0142\u0105 dyskrecj\u0119 i niczego nigdy nie wspomina\u0142a. Ale jej kolekcja epistolarna trafi\u0142a do Biblioteki Kongresu i dzi\u015b jest pierwszorz\u0119dnym \u017ar\u00f3d\u0142em dla badaczy wojennych stosunk\u00f3w sowiecko-ameryka\u0144skich oraz skomplikowanej architektury emocjonalnej wi\u0119zi ulepionych mi\u0119dzy g\u0142\u00f3wnymi aktorami Wielkiej Tr\u00f3jki, kt\u00f3rzy umieli si\u0119 dogada\u0107, by wygra\u0107 wojn\u0119, ale ju\u017c nie potrafili \u017cy\u0107 w pokoju…<\/p>\n Lektura \u201eSprawy Stalina\u201d to czysta przyjemno\u015b\u0107 dla czytelnik\u00f3w zorientowanych nieco w dziejach II wojny \u015bwiatowej i znajduj\u0105cych upodobanie w \u015bledzeniu dorobku literatury na ten temat. Ale dla pocz\u0105tkuj\u0105cych mo\u017ce by\u0107 nieco niezno\u015bna… Lecz c\u00f3\u017c \u2013 czasem spr\u00f3bowa\u0107 warto. Narracja o przygodach pi\u0119knej Kasi i jej m\u0105drego tatusia w krainie dzikich komunist\u00f3w ma bowiem kilka walor\u00f3w \u2013 nie \u017ceby zaraz kszta\u0142c\u0105cych, ale poznawczych na pewno.<\/p>\n Tomasz Sas Giles Milton Sprawa Stalina Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek FedyszakWydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2026 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Pi\u0119kna Kasia i jej m\u0105dry tatu\u015b w krainie dzikus\u00f3w Wczesn\u0105 wiosn\u0105 1941 roku sprawy brytyjskiego imperium sz\u0142y do\u015b\u0107 kiepsko. Euforia (sk\u0105din\u0105d zreszt\u0105 do\u015b\u0107 ostro\u017cna) po odparciu w letnio-jesiennej (1940) Bitwie o Angli\u0119 ofensywy Luftwaffe, kt\u00f3ra mia\u0142a utorowa\u0107 bezpieczn\u0105 drog\u0119 do inwazji Wehrmachtu na Wyspy, min\u0119\u0142a; zreszt\u0105 bombowce G\u00f6ringa nadal nieustannie atakowa\u0142y Londyn. U-booty na Atlantyku zatapia\u0142y coraz wi\u0119cej statk\u00f3w z zaopatrzeniem. W Afryce P\u00f3\u0142nocnej nieudolnych W\u0142och\u00f3w skutecznie wspar\u0142y niemieckie jednostki pancerne Afrikakorps, dowodzone przez genera\u0142a Erwina Rommla. W kontynentalnej Europie Hitler ju\u017c nie mia\u0142 licz\u0105cych si\u0119 przeciwnik\u00f3w \u2013 zreszt\u0105 Jugos\u0142awi\u0119 i Grecj\u0119 niebawem b\u0142yskawicznie pokona\u0142; a na wschodzie… Na wschodzie panowa\u0142 spok\u00f3j, za\u015b komunistyczne mocarstwo Stalina skrupulatnie wype\u0142nia\u0142o postanowienia paktu o nieagresji z III Rzesz\u0105. Na dalszym Wschodzie \u2013 no c\u00f3\u017c, wywiad i analitycy sytuacji wojennej donosili, \u017ce Japo\u0144czycy co\u015b kombinuj\u0105. Wojn\u0119 z Hitlerem Brytyjczycy toczyli w zasadzie samotnie, chocia\u017c powoli mobilizowali si\u0142y i zasoby imperialne \u2013 z Kanady, Indii, Australii i Po\u0142udniowej Afryki przede wszystkim. Ale o prze\u0142omie w wojnie mowy by\u0107 nie mog\u0142o; w gr\u0119 wchodzi\u0142o raczej ofiarne powstrzymywanie rozp\u0119dzonego przeciwnika i wspomagane dyplomacj\u0105 oczekiwanie na rozw\u00f3j wypadk\u00f3w. Premier wojennego gabinetu…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5507,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[500,5],"tags":[215],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5506"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5506"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5506\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5574,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5506\/revisions\/5574"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/b><\/span><\/p>\nPi\u0119kna Kasia i jej m\u0105dry tatu\u015b w krainie dzikus\u00f3w<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(04 02 2026)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"