![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/quo-vaidis-20251103-dragan-poziom-300x211.jpg\")
\u00a0Quo vAIdis
Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2025<\/b><\/h3>\n
\u00a0Rekomendacja: 5\/7 Z tak zwan\u0105 sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 \u015bwiadomie wszed\u0142em w interakcj\u0119 tylko raz \u2013 notabene w tym blogu. Ot\u00f3\u017c postawi\u0142em przed ChatemGPT zadanie, by rozwi\u0105za\u0142 dylemat egzystencjalny: zje\u015b\u0107 ciastko i mie\u0107 ciastko. Chat zg\u0142upia\u0142 (a mo\u017ce od pocz\u0105tku by\u0142 g\u0142upi?) i wda\u0142 si\u0119 w rozwa\u017cania… dietetyczne; zapewne z tej bran\u017cy mia\u0142 najwi\u0119cej szkol\u0105cych algorytm\u00f3w i podpowiedzi. Natomiast na pewno nie zna\u0142 najprostszego rozwi\u0105zania \u2013 by nie rzec: prostackiego. Zje\u015b\u0107 ciastko i mie\u0107 ciastko? Kupi\u0107 dwa!<\/p>\n Od tamtego eksperymentu nie zadaj\u0119 si\u0119 \u015bwiadomie z tzw. sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 \u2013 moja w\u0142asna, i ta wrodzona, i ta nabyta \u2013 ca\u0142kowicie zaspokaja moje bie\u017c\u0105ce potrzeby intelektualne. Robi to dostatecznie szybko, zadowalaj\u0105co w kwestii sensu oraz rozr\u00f3\u017cniania mi\u0119dzy prawd\u0105 a fa\u0142szem. Wi\u0119c na choler\u0119 mi sztuczna inteligencja? \u017be jest szybsza? Ale mnie si\u0119 nigdzie nie spieszy. \u017be wi\u0119cej ogarnia za jednym zamachem? By\u0107 mo\u017ce \u2013 ale ile w tym sensu, a ile pobocznego g\u00f3wna? I jak odr\u00f3\u017cni\u0107 jedno od drugiego? W ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie sztuczna inteligencja jest bardziej potrzebna tam, gdzie w\u0142asnej nie staje… A mnie p\u00f3ki co staje \u2013 Wysoka Izbo (z kogo to cytat lekuchno sparafrazowany?). A do tego, by czyta\u0107, rozumie\u0107 i poleca\u0107 ksi\u0119gi \u2013 sztucznej inteligencji nie potrza, oj \u2013 nie potrza. Wprost przeciwnie \u2013 tylko by przeszkadza\u0142a. Tak, jak to si\u0119 dzieje dzi\u015b przy pisaniu ksi\u0105\u017cek z udzia\u0142em chat\u00f3w i bot\u00f3w. Czego dowody coraz liczniejsze przebijaj\u0105 si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci tzw. opinii publicznej.<\/p>\n Ale jako tzw. fakt spo\u0142eczny sztuczna inteligencja istnieje ewidentnie i rozpycha si\u0119 coraz bardziej. Codziennie jeste\u015bmy bombardowani informacjami o poszerzaj\u0105cym si\u0119 spektrum mo\u017cliwo\u015bci Chat\u00f3wGPT i innych, bardziej wyspecjalizowanych \u201einteligentnych maszyn\u201d. Bariera, wyznaczona przez s\u0142awny Test Turinga, zosta\u0142a w pewnym sensie obalona. Co wi\u0119cej: podobno programy komputerowe same wykonuj\u0105 zadania, kt\u00f3re wymaga\u0142yby od cz\u0142owieka (gdyby mu je postawiono…) pos\u0142u\u017cenia si\u0119 inteligencj\u0105. Cz\u0142owieka od maszyny podobno nie spos\u00f3b ju\u017c na pierwszy rzut oka odr\u00f3\u017cni\u0107. Chyba \u017ce przy pomocy subtelnych i wyrafinowanych narz\u0119dzi analityczno-matematycznych jeszcze tym razem uda si\u0119 udowodni\u0107, \u017ce program jest tylko genialnym imitatorem-na\u015bladowc\u0105 \u2013 a nie integralnym tw\u00f3rc\u0105. To znaczy zrobi co\u015b, czego nie by\u0142 pierwej nauczony<\/b>… Je\u015bli zrobi cokolwiek sam z siebie – dowiedzie tym samym, \u017ce sztuczna inteligencja istnieje. Tak d\u0142ugo, jak to nie nast\u0105pi, u\u017cywanie skr\u00f3tu AI (artificial intelligence) jest publicystycznym nadu\u017cyciem.<\/p>\n Na razie wi\u0119c sytuacja jest p\u0142ynna, a dylemat istnienia tzw. sztucznej inteligencji ci\u0105gle rozstrzyga si\u0119 bardziej na p\u0142aszczy\u017anie przewidywania<\/b> jej mo\u017cliwo\u015bci ni\u017c obserwowania<\/b> tych\u017ce mo\u017cliwo\u015bci w dzia\u0142aniu. W istocie bowiem sztuczna inteligencja to nadal sieci neuronowe, agregaty i modele j\u0119zykowe, karmione do przesytu ca\u0142ym daj\u0105cym si\u0119 zwerbalizowa\u0107 dorobkiem intelektualnym ludzko\u015bci. Z tym, \u017ce oczywi\u015bcie nie chodzi tu o bezrefleksyjne: masz, \u017cryj… Chodzi o trening \u2013 czyli odczytywanie, nauczenie si\u0119 najbardziej prawdopodobnej kolejno\u015bci s\u0142\u00f3w w zdaniu \u2013 na wz\u00f3r mowy ludzkiej, aby cz\u0142owiek zrozumia\u0142 sens przekazu. Innymi s\u0142owy: imitacja, na\u015bladownictwo, kontaminacja, kompilacja czy cokolwiek jeszcze innego \u2013 ale nie proces tw\u00f3rczy, czyli co\u015b z niczego. Sztuczna inteligencja m u s i<\/b> by\u0107 wprz\u00f3dy nauczona i prze\u0107wiczona z tego, o czym ma odpowiada\u0107 \u2013 najlepiej tak, jakby sama wszystko wymy\u015bli\u0142a. Cz\u0142owiek\u00a0 n i e\u00a0 m u s i<\/b>.<\/p>\n A zatem o inteligencji porozmawiamy wtedy, gdy maszyna \u2013 prawid\u0142owo i zgodnie ze statystycznie prawdopodobnymi algorytmami wyedukowana \u2013 udzieli odpowiedzi o tre\u015bci i sensie spoza \u201emasy treningowej\u201d. Albo gdy zgo\u0142a zacznie odpowiada\u0107 sama z siebie w spos\u00f3b tw\u00f3rczy na nigdy niezadane przez nikogo<\/b> pytania. Ju\u017c widz\u0119 oczyma duszy drukark\u0119 wypluwaj\u0105c\u0105 bez rozkazu setki stron z autonomicznymi, maszynowymi przemy\u015bleniami albo komputer wy\u015bwietlaj\u0105cy na ekranie sam z siebie wezwania do dialogu albo polecenia do serwomechanizm\u00f3w steruj\u0105cych zaworami w takiej na przyk\u0142ad elektrowni j\u0105drowej. W takim sensie mamy do czynienia z inteligencj\u0105 – gdy to co\u015b my\u015bli tw\u00f3rczo bez \u017cadnej widocznej przyczyny zewn\u0119trznej, bez komendy.<\/p>\n Podobno takie przypadki si\u0119 ju\u017c zdarzaj\u0105, a tw\u00f3rcy modeli oraz sieci sztucznych inteligencji lekko s\u0105 skonfundowani \u2013 a niekt\u00f3rzy przestraszeni. Jak ucze\u0144 czarnoksi\u0119\u017cnika. Nie mam poj\u0119cia, czy tak jest \u2013 nie \u015bledz\u0119 na bie\u017c\u0105co. Podobnie jak nie robi tego znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy cho\u0107by nask\u00f3rkowo s\u0105 \u015bwiadomi dylemat\u00f3w sztucznej inteligencji. Dowiadujemy si\u0119 tylko (na razie g\u0142\u00f3wnie w trybie sensacji medialnych) o rosn\u0105cym udziale sztucznej inteligencji w procederze fa\u0142szowania rzeczywisto\u015bci. Niekt\u00f3rym si\u0119 to podoba \u2013 innym (wi\u0119kszo\u015bci, mam nadziej\u0119) nie. Lecz nic z tego nie wynika. Sztuczna inteligencja nie jest obj\u0119ta nadzorem kontrolnym opinii publicznej.<\/p>\n Podobnie jak nie jest nim obj\u0119ty lawinowo rosn\u0105cy sektor wynajmowania chat\u00f3w do roli powiernika, spowiednika, towarzysza \u017cycia nieledwie, doradcy i superwizora, terapeuty. Niekt\u00f3rzy badacze donosz\u0105, \u017ce ju\u017c niemal co trzeci nasz rodak regularnie gada ze \u201eswoim\u201d chatem (w populacji tzw. m\u0142odzie\u017cy, czyli do jakich\u015b 30 \u2013 35 lat \u017cycia, udzia\u0142 regularnych rozm\u00f3wc\u00f3w sztucznej inteligencji jest znacz\u0105co wy\u017cszy…), zaniedbuj\u0105c i pozostawiaj\u0105c w stanie szcz\u0105tkowym normalne relacje rodzinne, s\u0105siedzkie i inne terytorialne, r\u00f3wie\u015bnicze, przyjacielskie czy wzorcotw\u00f3rcze typu mistrz \u2013 ucze\u0144. Co to oznacza? Nic \u2013 poza tym, \u017ce AI uczestniczy coraz intensywniej w naszym \u017cyciu, podczas gdy wci\u0105\u017c niewiele wiemy (lub zgo\u0142a nic) o jej naturze, potencjale i rozwoju.<\/p>\n I do tego przyda si\u0119 lektura dzie\u0142a profesora Dragana \u2013 krytyczno-sceptyczno-entuzjastycznego insidera<\/i> procesu pojawiania si\u0119 AI w naszej rzeczywisto\u015bci. Dragan nas poprowadzi… Nie chcia\u0142bym wyj\u015b\u0107 na zgreda, ale osobi\u015bcie si\u0119 w t\u0119 drog\u0119 nie wybieram. Nie potrzebuj\u0119 sztucznej inteligencji do niczego, ani nie chc\u0119, bo ona cokolwiek za mnie robi\u0142a. Nie znalaz\u0142bym (bo po prawdzie wcale go nie szukam) osobistego zastosowania dla maszynowego systemu przetwarzania danych, kt\u00f3rego zadaniem jest szukanie analogii mi\u0119dzy s\u0142owami (a konkretniej: mi\u0119dzy bitami informacji) po to, by udanie m\u00f3c symulowa\u0107 prac\u0119 ludzkiego intelektu.<\/p>\n Owszem \u2013 eksperyment treningowy z odr\u00f3\u017cnianiem kotk\u00f3w od piesk\u00f3w (czy tam na odwr\u00f3t) wydaje si\u0119 interesuj\u0105cy, a to ze wzgl\u0119du na podobno pojawiaj\u0105cy si\u0119 zastanawiaj\u0105cy, a nawet zaskakuj\u0105cy rezultat ko\u0144cowy. Ot\u00f3\u017c maszyna nakarmiona dziesi\u0105tkami tysi\u0119cy zdj\u0119\u0107 piesk\u00f3w i kotk\u00f3w, mimo kiepskich wynik\u00f3w segregacyjnych na pocz\u0105tku pracy, w miar\u0119 powi\u0119kszania si\u0119 puli przeanalizowanych zdj\u0119\u0107 osi\u0105ga coraz lepsze rezultaty, robi coraz mniej b\u0142\u0119d\u00f3w przy odr\u00f3\u017cnianiu jednych zwierz\u0105tek od drugich. Gdy ko\u0144czy prac\u0119, jej rezultat okazuje si\u0119 zadowalaj\u0105cy, z marginesem b\u0142\u0119du do zaakceptowania, a w istocie pomijalnym. Co wi\u0119cej: gdy tak wytrenowanej maszynie poka\u017cemy nowe zdj\u0119cie, kt\u00f3rego nigdy przedtem nie widzia\u0142a, podobno prawie bezb\u0142\u0119dnie przyporz\u0105dkuje je do w\u0142a\u015bciwego zbioru. I czego to dowodzi? \u017be trening czyni mistrza?<\/p>\n A czy to si\u0119 do czego\u015b przyda? No pewnie \u2013 szachistom, bryd\u017cystom, pokerzystom. I w og\u00f3le graczom. Og\u00f3lnie przyda si\u0119 do porz\u0105dkowania. My\u015bli ludzkiej na przyk\u0142ad. Widz\u0119 bowiem oto AI jako gigantyczn\u0105 interaktywn\u0105 bibliotek\u0119 rozumu z w\u0142\u0105czon\u0105 funkcj\u0105 prostowania \u015bcie\u017cek. Oczywi\u015bcie pomocniczo \u2013 bo czym\u017ce by\u0142by post\u0119p bez b\u0142\u0105dzenia po manowcach, bez robienia g\u0142upstw, bez wolno\u015bci do mylenia si\u0119 ustawicznego? Taki post\u0119p by\u0142by zaprogramowanym, liniowym rozwojem kroczek po kroczku, przewidywalnym i zaplanowanym. Bez szczeliny dla odrobiny szale\u0144stwa, bez tej podniecaj\u0105cej konwersacji przeciwstawnych pogl\u0105d\u00f3w. W post\u0119pie sterowanym przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 nie by\u0142oby miejsca ani okazji, by jaki\u015b nowy Archimedes krzykn\u0105\u0142: heureka!<\/i><\/p>\n W matematyce najbardziej lubi\u0119 ten moment, gdy matematyka przestaje liczy\u0107, a zaczyna przypuszcza\u0107. Przestaje liczy\u0107, bo to za trudne, za d\u0142ugo trwa i zajmuje za du\u017co miejsca (mocy obliczeniowych). Zamiast liczenia mo\u017cna przecie\u017c zacz\u0105\u0107 przypuszcza\u0107, jaki m\u00f3g\u0142by by\u0107 wynik, z du\u017cym (czyli akceptowalnym) prawdopodobie\u0144stwem zbli\u017cenia si\u0119 do prawdy \u2013 na podstawie samoredukuj\u0105cych si\u0119 (od niepoliczalnej zgo\u0142a wielo\u015bci do jednej) przes\u0142anek \u2013 wywiedzionych racjonalnie albo nawet stochastycznie. Przy pomocy metod probabilistycznych, po\u017cyczonych ze spektrum gier losowych o du\u017cej liczbie zmiennych czynnik\u00f3w \u2013 na przyk\u0142ad z ruletki (sama metoda nazywa si\u0119 Monte Carlo) \u2013 mo\u017cna u\u017cytecznie i prawie na poz\u00f3r prawdziwie przybli\u017cy\u0107 si\u0119 do oczekiwanego wyniku (na przyk\u0142ad utrzymuj\u0105c si\u0119 w tym samym rz\u0119dzie wielko\u015bci, blisko teoretycznie osi\u0105galnego, ale zbyt fatyguj\u0105cego obliczenia \u015bci\u015ble arytmetycznego).<\/p>\n Sztucznej inteligencji w to graj. Zwolniona z rygoru liczenia, mog\u0142aby si\u0119 rozwin\u0105\u0107 jako ten fijo\u0142ecek le\u015bny. No i kiedy\u015b si\u0119 rozwinie \u2013 zobaczycie. Ale czy wtedy zrozumiecie, co si\u0119 sta\u0142o? Czy nie zabraknie indywidualnego aparatu krytycznego, powalaj\u0105cego rozezna\u0107, co dobre, a co z\u0142e? Mam nadziej\u0119, \u017ce nie. Sami rozp\u0119tali\u015bmy to szale\u0144stwo, sami sobie musimy poradzi\u0107.<\/p>\n Tomasz Sas Andrzej Dragan\u00a0 \u00a0Quo vAIdis Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2025 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 \u017bycie jak sztuczny mi\u00f3d… Z tak zwan\u0105 sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 \u015bwiadomie wszed\u0142em w interakcj\u0119 tylko raz \u2013 notabene w tym blogu. Ot\u00f3\u017c postawi\u0142em przed ChatemGPT zadanie, by rozwi\u0105za\u0142 dylemat egzystencjalny: zje\u015b\u0107 ciastko i mie\u0107 ciastko. Chat zg\u0142upia\u0142 (a mo\u017ce od pocz\u0105tku by\u0142 g\u0142upi?) i wda\u0142 si\u0119 w rozwa\u017cania… dietetyczne; zapewne z tej bran\u017cy mia\u0142 najwi\u0119cej szkol\u0105cych algorytm\u00f3w i podpowiedzi. Natomiast na pewno nie zna\u0142 najprostszego rozwi\u0105zania \u2013 by nie rzec: prostackiego. Zje\u015b\u0107 ciastko i mie\u0107 ciastko? Kupi\u0107 dwa! Od tamtego eksperymentu nie zadaj\u0119 si\u0119 \u015bwiadomie z tzw. sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 \u2013 moja w\u0142asna, i ta wrodzona, i ta nabyta \u2013 ca\u0142kowicie zaspokaja moje bie\u017c\u0105ce potrzeby intelektualne. Robi to dostatecznie szybko, zadowalaj\u0105co w kwestii sensu oraz rozr\u00f3\u017cniania mi\u0119dzy prawd\u0105 a fa\u0142szem. Wi\u0119c na choler\u0119 mi sztuczna inteligencja? \u017be jest szybsza? Ale mnie si\u0119 nigdzie nie spieszy. \u017be wi\u0119cej ogarnia za jednym zamachem? By\u0107 mo\u017ce \u2013 ale ile w tym sensu, a ile pobocznego g\u00f3wna? I jak odr\u00f3\u017cni\u0107 jedno od drugiego? W ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie sztuczna inteligencja jest bardziej potrzebna tam, gdzie w\u0142asnej nie staje… A mnie p\u00f3ki co staje \u2013 Wysoka Izbo (z kogo to cytat lekuchno sparafrazowany?). A do…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5465,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[435,410,27],"tags":[372],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5463"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5463"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5463\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5556,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5463\/revisions\/5556"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5463"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5463"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5463"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\n\u017bycie jak sztuczny mi\u00f3d…<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(24 12 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"