![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/zajac-20251015-poziom-300x225.jpg\")
Jak wychowa\u0107 zaj\u0105ca
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Biero\u0144
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 Szarak… Zaj\u0105c europejski (Lepus europaeus<\/i>, sklasyfikowany przez Linneusza w 1758 roku, kt\u00f3ry nazwa\u0142 zwierzaka Lepus timidus<\/i>…). Ssak \u015bredniej wielko\u015bci (ale blisko dolnej granicy tej \u015brednio\u015bci), l\u0105dowy, rozpowszechniony w zasadzie na wszystkich kontynentach, poza Antarktyd\u0105 naturalnie \u2013 z tym, \u017ce w Ameryce Po\u0142udniowej i w Australii pojawia\u0142 si\u0119 sporadycznie, na kr\u00f3tko i raczej zawleczony przez cz\u0142owieka. Zidentyfikowano i wyodr\u0119bniono 35 podgatunk\u00f3w zaj\u0105ca (oraz pewnie z dziesi\u0119\u0107 rodzaj\u00f3w tzw. kopalnych, czyli wymar\u0142ych przed tysi\u0105cleciami…). Jaki jest zaj\u0105c \u2013 ka\u017cdy wie. Bo ka\u017cdy widzia\u0142 zaj\u0105ca raz czy dwa \u2013 na polu albo w chaszczach, kicaj\u0105cego majestatycznie, nas\u0142uchuj\u0105cego czy p\u0119dz\u0105cego przed siebie jak pocisk z ergiepepanca. Wra\u017cenia estetyczne przy ogl\u0105daniu i podgl\u0105daniu zaj\u0119cy \u2013 to najwy\u017csza klasa.<\/p>\n Zwierz to pospolity, \u017cyj\u0105cy w stanie dzikim, aczkolwiek zagro\u017cony \u2013 populacja stale maleje; aktualnie w Polsce szacuje si\u0119 j\u0105 na jakie\u015b p\u00f3\u0142 miliona osobnik\u00f3w (niedawno by\u0142o ponad trzy miliony; nadwy\u017ck\u0119 zaj\u0119cy od\u0142awiali\u015bmy i… eksportowali\u015bmy do kraj\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y deficyt zaj\u0119czy i decydowa\u0142y si\u0119 na reintrodukcj\u0119…). G\u0142\u00f3wni wrogowie zaj\u0105ca to cz\u0142owiek i lis. Ten pierwszy \u2013 bo unowocze\u015bnia technologie uprawy ro\u015blin, odbieraj\u0105c zaj\u0105com ich naturalne \u015brodowisko i zaburzaj\u0105c tryb \u017cycia. Ten drugi \u2013 bo (za spraw\u0105 cz\u0142owieka, niestety) intensywnie szczepiony przeciw w\u015bciekli\u017anie, stale zwi\u0119ksza populacj\u0119 \u2013 a czym\u015b \u017cywi\u0107 si\u0119 musi. Gospodarcze znaczenie szaraka jest niewielkie, cho\u0107 to zwierzyna \u0142owna (poluje si\u0119 na nie od 1 listopada do 31 grudnia); mi\u0119so ma smaczne, zdatne na tradycyjny pasztet; a futerko jest dobre jako naturalny ocieplacz. W zasadzie, ze wzgl\u0119du na drastyczny spadek liczebno\u015bci pog\u0142owia, polowa\u0144 powinno si\u0119 zakaza\u0107 \u2013 i to na lata, je\u015bli nie w og\u00f3le…<\/p>\n I to wyczerpuje kwesti\u0119 zaj\u0105ca, chocia\u017c jego obecno\u015bci w kulturze \u2013 nie. Ale to temat na zupe\u0142nie inne opowiadanie. Natomiast ca\u0142kiem osobnym problemem jest bliskie spotkanie trzeciego stopnia (znaczy z kontaktem fizycznym) cz\u0142owieka z \u017cywym, dzikim zaj\u0105cem w naturze, czyli tam, gdzie zwyk\u0142 on bywa\u0107, a gdzie cz\u0142owiek zagl\u0105da inwazyjnie \u2013 jak to cz\u0142owiek zwyk\u0142 by\u0142 czyni\u0107: bezceremonialnie i z poczuciem wy\u017cszo\u015bci… Zaj\u0105ca dostrzec i ogl\u0105da\u0107 w jego naturalnym \u015brodowisku \u2013 \u017caden to problem – chocia\u017c ostatnio taki fart przytrafia si\u0119 rzadziej. Zaj\u0119cy jest, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, ma\u0142o… Ale gdy si\u0119 ju\u017c takowego spotka, to i obejrze\u0107 da si\u0119. Lecz tylko na dystans \u2013 i to spory. Z bliska (nie wspominaj\u0105c ju\u017c o dotkni\u0119ciu) \u2013 praktycznie niemo\u017cliwe. Bo zaj\u0105c ma osobliw\u0105 (z naszego, ludzkiego punktu widzenia) strategi\u0119 habitualn\u0105 i modus vivendi<\/i>. Przeciw zagro\u017ceniom (a cz\u0142owiek jest zagro\u017ceniem \u2013 nie mniejszym ni\u017c polne drapie\u017cniki i ptaszyska) ma doskona\u0142y s\u0142uch, niez\u0142y w\u0119ch i wyspecjalizowan\u0105 budow\u0119 anatomiczn\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 nadzwyczaj szybkie oddalanie si\u0119 z miejsca zagro\u017cenia. Nieproporcjonalnie wielkie i umi\u0119\u015bnione tylne \u0142apy (w gwarze my\u015bliwskiej zwane skokami) pozwalaj\u0105 zaj\u0105com rozwija\u0107 pr\u0119dko\u015bci i przebiega\u0107 dystanse niedost\u0119pne dla wi\u0119kszo\u015bci ich naturalnych wrog\u00f3w. Ale je\u015bli umiej\u0119tno\u015bci przemieszczania si\u0119 nie zdadz\u0105 si\u0119 na nic, zaj\u0105c ma w zanadrzu drugi element swej \u017cyciowej strategii \u2013 umiej\u0119tno\u015b\u0107 znikania z pola widzenia, maskowania si\u0119, mimetyzmu. Kamufluj\u0105cego si\u0119 zaj\u0105ca mo\u017cna min\u0105\u0107 na drodze czy polu dos\u0142ownie o kilka centymetr\u00f3w i nic nie zauwa\u017cy\u0107…<\/p>\n Ale na drodze Chloe Dalton powsta\u0142a` sytuacja ekstremalna, gdy ochronne strategie zaj\u0105ca zawiod\u0142y \u2013 mo\u017ce dlatego, \u017ce zwierzak mia\u0142 za sob\u0105 niewiele wi\u0119cej ni\u017c 24 godziny \u017cycia i wszystkie instynktowne narz\u0119dzia obrony jeszcze si\u0119 mu nie wykszta\u0142ci\u0142y. Natomiast Chloe mia\u0142a zapewne rozwini\u0119ty instynkt macierzy\u0144ski, nakazuj\u0105cy zaopiekowa\u0107 si\u0119 s\u0142abym i bezradnym – czasem nawet wbrew jego woli i wbrew okoliczno\u015bciom przyrody… Wbrew rozumowi i fachowemu do\u015bwiadczeniu, zalecaj\u0105cemu unikanie ingerencji w \u015bwiat dzikich zwierz\u0105t. Chloe po prostu zabra\u0142a zaj\u0119cze niemowl\u0119 ze \u015bcie\u017cki, z zamiarem zachowania go przy \u017cyciu, nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 g\u0142\u0119biej nad konsekwencjami \u2013 bliskimi oraz dalekosi\u0119\u017cnymi \u2013 takiego post\u0119pku.<\/p>\n Pani Dalton, ceniona urz\u0119dniczka parlamentarna, a obecnie wybitna ekspertka brytyjskiego Foreign Office, analityczka i autorka publicznych wyst\u0105pie\u0144 polityk\u00f3w, pomieszkiwa\u0142a w\u00f3wczas mi\u0119dzy Londynem i reszt\u0105 \u015bwiata, a… XVIII-wieczn\u0105 stodo\u0142\u0105-owczarni\u0105 gdzie\u015b w\u015br\u00f3d p\u00f3l i las\u00f3w angielskiej wsi; niegdy\u015b by\u0142a to dyspozytornia we\u0142nisto-mi\u0119snej hodowli na rodzinnej farmie, ale Chloe przebudowa\u0142a obiekt na wygodn\u0105 wiejsk\u0105 rezydencj\u0119 – na wypadek, gdyby nu\u017cy\u0142 j\u0105 Londyn. No i tak si\u0119 (prawie, prawie…) z\u0142o\u017cy\u0142o \u2013 pandemia Covid-19 uwi\u0119zi\u0142a j\u0105 w wiejskiej samotni. Na szcz\u0119\u015bcie charakter jej zaj\u0119\u0107 zarobkowych pozwala\u0142 na ca\u0142kowite i d\u0142ugotrwa\u0142e przej\u015bcie w tryb online, bez konieczno\u015bci bywania w labiryntach Whitehallu na King Charles Street. Pandemiczna niewola z kolei wp\u0142yn\u0119\u0142a na powi\u0119kszenie determinacji Chloe w kwestii zaj\u0105czka \u2013 mia\u0142a teraz czas i sposobno\u015b\u0107, by spontaniczny, ma\u0142o przemy\u015blany akt \u201edozwierz\u0119cego\u201d mi\u0142osierdzia przeku\u0107 w akcj\u0119 maj\u0105c\u0105 biologiczne podstawy naukowe i widoki powodzenia.<\/p>\n Zabra\u0142a si\u0119 do roboty \u2013 a po praktyce w Izbie Gmin i ministerium spraw zagranicznych wiedzia\u0142a, co i jak. Oczywi\u015bcie nie w kwestii zaj\u0105ca w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 tego do ko\u0144ca nie wiedzieli nawet rozpytywani specjali\u015bci zoologiczni i od zwierz\u0119cego behawioru. Chodzi o uporz\u0105dkowan\u0105 wiedz\u0119 metodologiczn\u0105 \u2013 jak post\u0119powa\u0107 wobec dylemat\u00f3w trudnych i zgo\u0142a niemo\u017cliwych \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy chodzi o wychowanie zaj\u0105ca w warunkach domowych, czy o ekstremalne negocjacje z boj\u00f3wkarzami Huti. Zasady z grubsza s\u0105 takie same. Tote\u017c pani Dalton przeora\u0142a z\u0142o\u017ca internetu, przekopa\u0142a si\u0119 przez zasoby brytyjskich bibliotek, przepyta\u0142a wszystkich dost\u0119pnych fachowc\u00f3w i uczestnik\u00f3w podobnych akcji. Ujawni\u0142o si\u0119 niezbicie, i\u017c porwa\u0142a si\u0119 na rzecz prawie niewykonaln\u0105, cho\u0107 nie by\u0142a ani pierwsza, ani jedyna.<\/p>\n Ale jej si\u0119 uda\u0142o… Jako to zrobi\u0142a? Ani s\u0142owa wi\u0119cej \u2013 sami sobie przeczytacie, a ja nie chc\u0119 nikogo pozbawia\u0107 przyjemno\u015bci, p\u0142yn\u0105cych z dziewiczej lektury tej fascynuj\u0105cej ksi\u0105\u017cki. W ka\u017cdym razie jej obcowanie z dziczyzn\u0105, w po\u0142\u0105czeniu z i\u015bcie angielsk\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 zamiany akcji na s\u0142owa, sprawi\u0142o, \u017ce ta akurat opowie\u015b\u0107, aczkolwiek niepoprawna z przyrodniczego punktu widzenia, ma wszelkie szanse zdoby\u0107 serca gawiedzi takiej jak ja… Jaki bowiem jest efekt uboczny tej ekologicznej niesubordynacji? Najpi\u0119kniejsza ksi\u0105\u017cka sezonu '2025. Na pewno…<\/p>\n Chloe Dalton \u2013 poza tym, i\u017c utrzyma\u0142a zaj\u0105czka przy \u017cyciu – umia\u0142a pi\u0119knie opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119. Nie jest artystk\u0105, cz\u0142owiekiem pi\u00f3ra, ani nawet dziennikark\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie jej zawodowe do\u015bwiadczenie eksperckie wdro\u017cy\u0142o j\u0105 z jednej strony do swobodnego pos\u0142ugiwania si\u0119 s\u0142owem, z drugiej za\u015b strony \u2013 ow\u0105 swobod\u0119 ograniczy\u0142a do ram niezb\u0119dnych dyscyplina ontologiczna: czyli nic ponad to, co w zamy\u015ble s\u0142owo mia\u0142o znaczy\u0107. Innymi s\u0142owy: prostota i zarazem uroda bogatego wokabularza, ale bez nadu\u017cy\u0107, tak kusz\u0105cych nieokie\u0142znanych grafoman\u00f3w. A zgrabne formu\u0142owanie narracji wydaje si\u0119 przychodzi\u0107 jej bez trudu. Jak na amatork\u0119 \u2013 spisa\u0142a si\u0119 doskonale. Oczywi\u015bcie mo\u017cna sobie zada\u0107 pytanie \u2013 na ile sam temat i wewn\u0119trzna potrzeba uczciwego, przekonuj\u0105cego opowiedzenia wyzwoli\u0142y w niej nieoczekiwane pok\u0142ady pisarskiego talentu. Innymi s\u0142owy: czy to nie jest jednorazowa erupcja geniuszu, kt\u00f3ra si\u0119 ju\u017c nigdy nie powt\u00f3rzy. Ale je\u015bli nawet tak jest, to si\u0142a i niewymuszone pi\u0119kno tego tekstu wystarcz\u0105 Chloe Dalton na laur wiecznej chwa\u0142y.<\/p>\n A poza wszystkim to pochwa\u0142a mocy natury, hymn na cze\u015b\u0107 przyrody, dzikiego pi\u0119kna oraz nieingerencji. Chloe, \u0142ami\u0105c mniej lub bardziej \u015bwiadomie t\u0119 ostatni\u0105 zasad\u0119, ca\u0142\u0105 perswazyjn\u0105 moc swego tekstu wk\u0142ada w przekonanie czytelnik\u00f3w do nie-na\u015bladownictwa. Gdyby jednak przytrafi\u0142a si\u0119 wam przygoda z zaj\u0105czkiem, trzymajcie ksi\u0105\u017ck\u0119 pani Dalton pod r\u0119k\u0105, mo\u017ce przy \u0142\u00f3\u017cku. Poza wszystkim Chloe nawo\u0142uje do odpowiedzialno\u015bci wobec natury i cieszy si\u0119 jej pi\u0119knem ocalonym. Zaprawd\u0119 \u2013 chce si\u0119 \u017cy\u0107. M\u00f3wi\u0119 to bez cynicznych u\u015bmieszk\u00f3w . Zwyk\u0142y zaj\u0105c \u2013 kt\u00f3\u017cby pomy\u015bla\u0142…<\/p>\n Tomasz Sas Chloe Dalton\u00a0 Jak wychowa\u0107 zaj\u0105ca Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Biero\u0144 Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2025 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Podaj r\u0105czk\u0119 zaj\u0105czkowi… Szarak… Zaj\u0105c europejski (Lepus europaeus, sklasyfikowany przez Linneusza w 1758 roku, kt\u00f3ry nazwa\u0142 zwierzaka Lepus timidus…). Ssak \u015bredniej wielko\u015bci (ale blisko dolnej granicy tej \u015brednio\u015bci), l\u0105dowy, rozpowszechniony w zasadzie na wszystkich kontynentach, poza Antarktyd\u0105 naturalnie \u2013 z tym, \u017ce w Ameryce Po\u0142udniowej i w Australii pojawia\u0142 si\u0119 sporadycznie, na kr\u00f3tko i raczej zawleczony przez cz\u0142owieka. Zidentyfikowano i wyodr\u0119bniono 35 podgatunk\u00f3w zaj\u0105ca (oraz pewnie z dziesi\u0119\u0107 rodzaj\u00f3w tzw. kopalnych, czyli wymar\u0142ych przed tysi\u0105cleciami…). Jaki jest zaj\u0105c \u2013 ka\u017cdy wie. Bo ka\u017cdy widzia\u0142 zaj\u0105ca raz czy dwa \u2013 na polu albo w chaszczach, kicaj\u0105cego majestatycznie, nas\u0142uchuj\u0105cego czy p\u0119dz\u0105cego przed siebie jak pocisk z ergiepepanca. Wra\u017cenia estetyczne przy ogl\u0105daniu i podgl\u0105daniu zaj\u0119cy \u2013 to najwy\u017csza klasa. Zwierz to pospolity, \u017cyj\u0105cy w stanie dzikim, aczkolwiek zagro\u017cony \u2013 populacja stale maleje; aktualnie w Polsce szacuje si\u0119 j\u0105 na jakie\u015b p\u00f3\u0142 miliona osobnik\u00f3w (niedawno by\u0142o ponad trzy miliony; nadwy\u017ck\u0119 zaj\u0119cy od\u0142awiali\u015bmy i… eksportowali\u015bmy do kraj\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y deficyt zaj\u0119czy i decydowa\u0142y si\u0119 na reintrodukcj\u0119…). G\u0142\u00f3wni wrogowie zaj\u0105ca to cz\u0142owiek i lis. Ten pierwszy \u2013 bo unowocze\u015bnia technologie uprawy ro\u015blin, odbieraj\u0105c zaj\u0105com ich naturalne \u015brodowisko i zaburzaj\u0105c…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5400,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[22,160],"tags":[518],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5398"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5398"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5408,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5398\/revisions\/5408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nPodaj r\u0105czk\u0119 zaj\u0105czkowi…<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(22 10 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"