![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/hjem-20251003-poziom-300x217.jpg\")
Hjem. Na p\u00f3\u0142nocnych wyspach
Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 4\/7 Co to takiego, \u00f3w hjem<\/i>? Dobre pytanie \u2013 a jednoznacznej odpowiedzi-definicji nie ma… Bywalcy tamtejsi (znaczy norwescy) twierdz\u0105, \u017ce hjem<\/i> to mniej wi\u0119cej to samo co dom, ale nie w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 czyli budowla z czego\u015b tam, co pod r\u0119k\u0105 (kamie\u0144, drewno, torfowa ceg\u0142a…), oddzielaj\u0105ca nas od zjawisk pogodowych, chroni\u0105ca przed kaprysami Matki Natury. \u00d3w obiekt budowlany to hus<\/i>… Albo hytte<\/i>. Natomiast hjem<\/i> ma znaczenie szersze, nawet metafizyczne. Oznacza dom w sensie miejsca zamieszkania, pochodzenia, bytowania. Wikingowie starej daty mawiali, \u017ce hjem<\/i> to miejsce, gdzie ko\u0144czy si\u0119 vik<\/i> (znaczy tyle co zatoka) i dalej fiordem si\u0119 ju\u017c p\u0142yn\u0105\u0107 nie da \u2013 gdy drakkar<\/i> szoruje po dnie, to znak, \u017ce osi\u0105gn\u0119li\u015bmy przysta\u0144, gdzie trzeba wyj\u015b\u0107 na l\u0105d i pobudowa\u0107 jakie\u015b chaty na kawa\u0142ku piasku czy kamienistej pla\u017cy. Innymi s\u0142owy: osiedli\u0107 si\u0119, rozejrze\u0107 za jakim\u015b zarobkowym zaj\u0119ciem, zdoby\u0107 co\u015b do jedzenia i ogrzania na zim\u0119; no i baby jakie\u015b by si\u0119 przyda\u0142y… Czyli kawa\u0142ek ojczyzny, o kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119, \u017ce idzie si\u0119 do domu, do miejsca, w kt\u00f3re si\u0119 wraca, bo jest w\u0142asne. Co\u015b takiego jak Heimat<\/i> u naszych jeszcze bli\u017cszych ni\u017c Norwegowie s\u0105siad\u00f3w… A s\u0142owa nawet podobne.<\/p>\n Ka\u017cdy Norweg ma sw\u00f3j hjem<\/i>. A niekt\u00f3rzy bogatsi (w tym tak\u017ce duchowo…) nawet po dwa (jeden mo\u017ce by\u0107 na Maderze albo na Kanarach). Za\u015b przybysze, kt\u00f3rych nad fiordami coraz wi\u0119cej zewsz\u0105d, usilnie pracuj\u0105 (w sensie \u015bcis\u0142ym te\u017c), by si\u0119 w\u0142asnego hjemu<\/i> dorobi\u0107. Bo hjem<\/i> to symbol statusu, znak przynale\u017cno\u015bci, emocjonalne obywatelstwo. Masz hjem<\/i> – jeste\u015b nasz, nale\u017cysz, masz prawo g\u0142osu oraz prawo do w\u0142asnej opinii. Na tej podstawie b\u0119dziemy tolerowa\u0107 ka\u017cd\u0105 twoj\u0105 aberracj\u0119 (no, prawie ka\u017cd\u0105…), ba \u2013 kupimy od ciebie u\u017cywany samoch\u00f3d. Bo jeste\u015bmy cywilizacj\u0105 \u2013 a to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c wsp\u00f3lnota.<\/p>\n Hjem<\/i> to jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych nie\u0142atwo jest \u017cy\u0107 przybyszowi w Norwegii. Brak hjemu<\/i> to pi\u0119tno do\u017cywotnie, bezhjemno\u015b\u0107 mo\u017ce si\u0119 utrzymywa\u0107 z pokolenia na pokolenie, komplikuj\u0105c adaptacj\u0119. Poddani kr\u00f3la Haralda V nie wypomn\u0105 ci statusu obcego bezpo\u015brednio \u2013 na to s\u0105 za delikatni (wbrew pozorom). Ale dadz\u0105 odczu\u0107 na wiele subtelnych, acz w rezultacie bolesnych sposob\u00f3w. Urodzeni w Norwegii, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 j\u0119zykiem norweskim w mowie, pi\u015bmie i my\u015bli Norwegowie toleruj\u0105 przybysz\u00f3w z pobudek ekonomicznych (czytaj: z braku r\u0105k do pracy, norweskich r\u0105k \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107), rzadziej z motyw\u00f3w solidarno\u015bciowo-charytatywnych, z potrzeby okazywania mi\u0142osierdzia lub z powod\u00f3w zgo\u0142a sentymentalnych. Ale o wi\u0119ziach takich, jakie \u0142\u0105cz\u0105 posiadaczy hjem\u00f3w<\/i>, mowy by\u0107 nie mo\u017ce. Tym bezhjemnym niech wystarczy, \u017ce nikt ich nie goni, a na dzie\u0144 dobry rdzenni odpowiadaj\u0105 z u\u015bmiechem. A poza tym nie mamy nic przeciw temu, by obcy szukali swoich hjem\u00f3w<\/i>…<\/p>\n Tak, jak to robi pani Ilona Wi\u015bniewska, zapl\u0105tana od kilkunastu lat gdzie\u015b tam mi\u0119dzy fiordami, szkierami, wyspami, g\u00f3rami krainy Nord-Norge (z uwzgl\u0119dnieniem tak\u017ce Grenlandii oraz Szpicbergenu). Fotografka i reporterka, zdobywczyni licznych nagr\u00f3d i jeszcze wi\u0119kszej liczby nominacji do takowych, od dawna pomieszkuje w Troms\u00f8<\/span> \u2013 mie\u015bcie mniej wi\u0119cej siedemdziesi\u0119ciotysi\u0119cznym, po\u0142o\u017conym 350 kilometr\u00f3w za ko\u0142em podbiegunowym, co nadaje mu status arktyczny pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105; circa siedemdziesi\u0105ty stopie\u0144 szeroko\u015bci geograficznej p\u00f3\u0142nocnej sprawia, \u017ce noc polarna trwa tam od ko\u0144ca listopada do po\u0142owy stycznia (ale za to polarne lato pod midnatsol<\/i>, czyli s\u0142o\u0144cem niezachodz\u0105cym nawet o p\u00f3\u0142nocy \u2013 od po\u0142owy maja do ko\u0144ca lipca…). Jak na miejsce do \u017cycia \u2013 do\u015b\u0107 ekstremalnie \u2013 nie wiem, czy jest o co si\u0119 ubiega\u0107, chocia\u017c optymi\u015bci nazywaj\u0105 to miasto \u201ePary\u017cem P\u00f3\u0142nocy\u201d. Ale nie o\u015bmieli\u0142bym si\u0119 kwestionowa\u0107, co tam komu w duszy gra… W ka\u017cdym razie \u2013 posi\u0105\u015b\u0107 tam i utrzyma\u0107 na sta\u0142e sw\u00f3j hjem<\/i> \u2013 to by\u0142oby co\u015b mocnego, w \u017cyciu do zrobienia tylko raz. Zw\u0142aszcza \u017ce podobno teraz jest nieco \u0142atwiej \u2013 w po\u0142o\u017conej jeszcze bli\u017cej do bieguna wiosce Kokelv, w gminie Hammerfest (najbardziej na p\u00f3\u0142noc wysuni\u0119te miasto Norwegii; niespe\u0142na 10 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w) lokalne w\u0142adze oferuj\u0105 dwa domy komunalne za darmo na rok; a gdy lokatorzy wytrzymaj\u0105, kolejne dwa lata pomieszkaj\u0105 za p\u00f3\u0142 ceny, za\u015b potem domek mog\u0105 odkupi\u0107 za u\u0142amek rynkowej warto\u015bci. Co chyba oznacza, \u017ce tu i \u00f3wdzie hjem<\/i> mo\u017cna… naby\u0107 w trybie umowy cywilno-prawnej?<\/p>\n Pani Wi\u015bniewska zapewne nie p\u00f3jdzie t\u0105 drog\u0105. Jej hjem<\/i> ma by\u0107 wypracowany i autentyczny \u2013 nie na skr\u00f3ty \u2013 cho\u0107 zdobywanie go w Troms\u00f8 \u0142atwe nie jest. Miasto jest do \u017cycia drogie, poda\u017c obiekt\u00f3w zdatnych do zamieszkania (najwi\u0119cej jest piwnic i tzw. suteren, standardem cieplnym nie odbiegaj\u0105cych od ziemianek wydr\u0105\u017conych w wiecznej zmarzlinie albo kopulastych \u201ewigwam\u00f3w\u201d Saam\u00f3w ze sk\u00f3r reniferzych) – bardzo ograniczona, za\u015b ksenofobia tubylc\u00f3w \u2013 wr\u0119cz legendarna. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 \u017cyczymy powodzenia i cierpliwo\u015bci…<\/span><\/p>\n Pani Wi\u015bniewska \u2013 reporterka poniek\u0105d rasowa \u2013 obra\u0142a inn\u0105 drog\u0119. Czyli przy\u0142\u0105czanie si\u0119 do nietypowych lokals\u00f3w, ekscentryk\u00f3w, innych obcych (troms\u00f8<\/span>a\u0144ska populacja przybysz\u00f3w jest niema\u0142a: Polacy, Ukrai\u0144cy, Niemcy, Azjaci, migranci z Bliskiego Wschodu). W sumie to dobry, kreatywny pomys\u0142 \u2013 niehomogeniczno\u015b\u0107 przybysz\u00f3w i odmie\u0144c\u00f3w gwarantuje mas\u0119 smakowitych kawa\u0142k\u00f3w reporterskiego urobku. Za\u015b jednakowi, spod nacjonalistycznej sztancy wydobyci tubylcy, s\u0105 po prostu nudni. Kolorowe maj\u0105 tylko swetry…<\/p>\n Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce jedn\u0105 z pierwszych grup \u201enietypowych\u201d aspirant\u00f3w do wtopienia si\u0119 w gromad\u0119 tubylcz\u0105, by\u0142a koalicja mi\u0142o\u015bnik\u00f3w ptak\u00f3w, skrzykuj\u0105ca si\u0119 w internecie z zamiarem liczenia i obserwowania pospolitych w p\u00f3\u0142nocnej Norwegii mew tr\u00f3jpalczastych (Rissa tridactyla<\/i> L.), kt\u00f3re s\u0105 w\u0142a\u015bnie w trakcie powolnej zmiany obyczaj\u00f3w gniazdowniczych i porzucaj\u0105 sw\u00f3j tradycyjny biotop, czyli szkiery (oczywi\u015bcie te niezalewane przez fale), p\u00f3\u0142ki na wysokich klifach i skaliste obramowania fiord\u00f3w \u2013 na rzecz… miejskiej architektury Troms\u00f8. Innymi s\u0142owy: zasiedlaj\u0105 gzymsy, parapety, tarasy, balkony, daszki i inne, najmniejsze nawet detale zdobnicze i u\u017cytkowe budowli prywatnych oraz publicznych <\/span>polarnej metropolii. W ten oto spos\u00f3b obie populacje: mew, zwanych krykkje<\/i> i troms\u00f8<\/span>a\u0144czyk\u00f3w, wesz\u0142y w konflikt. Krykkje<\/i> (kt\u00f3rych miano pani Wi\u015bniewska spolszczy\u0142a sobie na \u201ekrysie\u201d) s\u0105 bowiem do\u015b\u0107 uci\u0105\u017cliwymi s\u0105siadami \u2013 nie do\u015b\u0107, \u017ce intensywnie ha\u0142asuj\u0105; potrafi\u0105 tak\u017ce w nocy wznieca\u0107 raban \u2013 ale przede wszystkim obficie… defekuj\u0105, a produkt ich metabolizmu (g\u00f3wno \u2013 m\u00f3wi\u0105c wprost) ma silne w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u017cr\u0105ce. Zrozumia\u0142e zatem, \u017ce mieszka\u0144cy miasta j\u0119li otula\u0107 swe ukochane kolorowe domki przeciwptasimi siatkami, a na wystaj\u0105cych cz\u0119\u015bciach ich wystroju architektonicznego montowali zab\u00f3jcze, d\u0142ugie druciane kolce, uniemo\u017cliwiaj\u0105ce ptasie osadnictwo i zak\u0142adanie gniazd. Tubylcy bowiem, wywodz\u0105cy si\u0119 z populacji rybak\u00f3w i \u0142owc\u00f3w, zwierz\u0105t w zasadzie nie lubi\u0105, ani mi\u0142o\u015bci\u0105 nie darz\u0105… Je\u015bli nie mog\u0105 na nich zarobi\u0107, a musz\u0105 wydawa\u0107.<\/p>\n Ornitologiczni aktywi\u015bci tudzie\u017c wolontariusze wci\u0119li si\u0119 w ten sp\u00f3r \u2013 ju\u017c to donosz\u0105c policji i stra\u017cy miejskiej na wyj\u0105tkowo przedsi\u0119biorczych \u201eptasich eksterminator\u00f3w\u201d, ju\u017c to buduj\u0105c specjalne mewie hotele \u2013 konstrukcje z p\u00f3\u0142eczkami na gniazda, przypominaj\u0105ce ich ulubione (przed exodusem do miasta) ska\u0142y. Dzi\u0119ki trwaj\u0105cej ca\u0142e lato akcji ratowania piskl\u0105t, kt\u00f3re wypad\u0142y z gniazd, aktywi\u015bci okrzepli jako gromada \u2013 spo\u0142eczno\u015b\u0107 celowo\u015bciowa (tw\u00f3r znany socjologom i naukowo rozpracowany \u2013 ale dobrego tekstu reporterskiego nigdy za wiele…). Wsp\u00f3lnota mi\u0142o\u015bnik\u00f3w morskiego ptactwa i zarazem tzw. kittiwalkingu<\/i> sta\u0142a si\u0119 dla pani Wi\u015bniewskiej spo\u0142ecznym kotwicowiskiem, punktem odniesienia, weryfikacji postaw, wi\u0119zi (z czasem przyja\u017ani) nawet bardzo bliskich (je\u015bli to w og\u00f3le mo\u017cliwe w Norwegii) \u2013 jak ta z niejak\u0105 Bj\u00f8<\/span>rg Korsberg \u2013 emerytowan\u0105 pracownic\u0105 linii lotniczej, mieszkaj\u0105c\u0105 na wyspie Kval\u00f8<\/span>ya tu\u017c obok Troms\u00f8<\/span> i stale opiekuj\u0105c\u0105 si\u0119 samcem mewy siwej (Larus canus<\/i> L.) o imieniu Je Je (czyli JJ62; to od numeru obr\u0105czki, kt\u00f3r\u0105 nosi\u0142 od pisklaka). Ale to ju\u017c sobie sami przeczytacie. Za\u015b lektura \u201eHjemu\u201d wielce jest intryguj\u0105ca, pe\u0142na troski i autentycznego zgorszenia wektorami, kt\u00f3rymi zaczyna kierowa\u0107 si\u0119 nasz \u015bwiat… W ka\u017cdym razie jest o tym, \u017ce warto szuka\u0107 swego hjemu<\/i> na planecie, p\u00f3ki jeszcze ona jest. Nawet je\u015bli mia\u0142by by\u0107 tylko marzeniem.<\/p>\n Tomasz Sas Ilona Wi\u015bniewska\u00a0 Hjem. Na p\u00f3\u0142nocnych wyspach Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2025 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Tupot bia\u0142ych mew… Co to takiego, \u00f3w hjem? Dobre pytanie \u2013 a jednoznacznej odpowiedzi-definicji nie ma… Bywalcy tamtejsi (znaczy norwescy) twierdz\u0105, \u017ce hjem to mniej wi\u0119cej to samo co dom, ale nie w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 czyli budowla z czego\u015b tam, co pod r\u0119k\u0105 (kamie\u0144, drewno, torfowa ceg\u0142a…), oddzielaj\u0105ca nas od zjawisk pogodowych, chroni\u0105ca przed kaprysami Matki Natury. \u00d3w obiekt budowlany to hus… Albo hytte. Natomiast hjem ma znaczenie szersze, nawet metafizyczne. Oznacza dom w sensie miejsca zamieszkania, pochodzenia, bytowania. Wikingowie starej daty mawiali, \u017ce hjem to miejsce, gdzie ko\u0144czy si\u0119 vik (znaczy tyle co zatoka) i dalej fiordem si\u0119 ju\u017c p\u0142yn\u0105\u0107 nie da \u2013 gdy drakkar szoruje po dnie, to znak, \u017ce osi\u0105gn\u0119li\u015bmy przysta\u0144, gdzie trzeba wyj\u015b\u0107 na l\u0105d i pobudowa\u0107 jakie\u015b chaty na kawa\u0142ku piasku czy kamienistej pla\u017cy. Innymi s\u0142owy: osiedli\u0107 si\u0119, rozejrze\u0107 za jakim\u015b zarobkowym zaj\u0119ciem, zdoby\u0107 co\u015b do jedzenia i ogrzania na zim\u0119; no i baby jakie\u015b by si\u0119 przyda\u0142y… Czyli kawa\u0142ek ojczyzny, o kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119, \u017ce idzie si\u0119 do domu, do miejsca, w kt\u00f3re si\u0119 wraca, bo jest w\u0142asne. Co\u015b takiego jak Heimat u naszych jeszcze bli\u017cszych ni\u017c Norwegowie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5388,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[484,22],"tags":[517],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5386"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5386"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5451,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5386\/revisions\/5451"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5388"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nTupot bia\u0142ych mew…<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(18 10 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"