![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/leon-fundacja-20250625-poziom-300x221.jpg\")
Fundacja
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek Fedyszak
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 4\/7 Problem zacz\u0105\u0142 si\u0119 od wczesnego \u015bredniowiecza, gdy w\u0142oscy kupcy wynale\u017ali i wdro\u017cyli w \u017cycie mniej wi\u0119cej nowoczesny (stosowany praktycznie do dzi\u015b) obieg pieni\u0105dza w gospodarce. Banco<\/i> to w\u0142oskie s\u0142owo oznaczaj\u0105ce \u0142aw\u0119 (albo kontuar) \u2013 podstawow\u0105 infrastruktur\u0119 u\u017cywan\u0105 przy wymianie i innych czynno\u015bciach strukturalnej alokacji zasob\u00f3w finansowych. Wynalazek ten sprawi\u0142, \u017ce modyfikacjom musia\u0142 te\u017c ulec spos\u00f3b pozyskiwania \u015brodk\u00f3w poza legalnym i chronionym przez prawo boskie i ludzkie mechanizmem obiegu. Do tej pory wystarcza\u0142y malownicze i zuchwa\u0142e techniki zb\u00f3jeckie (pa\u0142\u0105 w \u0142eb, sztyletem pod \u017cebra itp.) i determinacja w ucieczce. Teraz wypada\u0142o obmy\u015ble\u0107 bardziej wyrafinowane sposoby pod\u0142\u0105czania si\u0119 do g\u0142\u00f3wnego nurtu obiegu \u015brodk\u00f3w, by jaki\u015b niewielki na oko, ale zadowalaj\u0105cy strumyczek skierowa\u0107 do w\u0142asnej kiesy.<\/p>\n Od tamtej pory w globalnej gospodarce trwa nieustanny proces doskonalenia i przyspieszania obrotu kapita\u0142u – wraz z towarzysz\u0105c\u0105 mu wojn\u0105 mi\u0119dzy zabezpieczaczami tego procesu a amatorami uszczkni\u0119cia tego i owego i skierowana do swoich sejf\u00f3w. \u201eFundacja\u201d Donny Leon dok\u0142adnie w\u0142a\u015bnie o tym traktuje. I nie zostawia z\u0142udze\u0144: kraj, w kt\u00f3rym wynaleziono banki, gie\u0142dy i w og\u00f3le ca\u0142y tak zwany kapitalizm \u2013 nadal skutecznie walczy o palm\u0119 pierwsze\u0144stwa w dziele… zak\u0142\u00f3cania ca\u0142ego tego systemu i czerpania ze\u0144 osobistych korzy\u015bci, niezgodnych z prawem na og\u00f3\u0142. Cho\u0107 nie oszukujmy si\u0119 \u2013 we W\u0142oszech skala przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 i pomys\u0142\u00f3w, nawet tych najbardziej wyrafinowanych i nowoczesnych tudzie\u017c mimo mafijnej zawzi\u0119to\u015bci, jest groszowa, zgo\u0142a dziecinna, w por\u00f3wnaniu z potencja\u0142em, zgromadzonym w globalnych instytucjach finansowych. Ale i tak rozmiarami i rozmachem szarej strefy mo\u017cna si\u0119 napawa\u0107 \u2013 osobliwie w jej literackiej ods\u0142onie. Bo w rzeczywisto\u015bci r\u00f3\u017cnie z tym bywa…<\/p>\n Kultura (albo mo\u017ce nawet cywilizacja…) przewa\u0142u nie jest oczywi\u015bcie w\u0142osk\u0105 specjalno\u015bci\u0105, z czego Donna Leon zdaje sobie spraw\u0119, ale genotyp \u015br\u00f3dziemnomorski niew\u0105tpliwie jej sprzyja, przydaj\u0105c przewalankom finezji i owej \u201epuszystej\u201d lekko\u015bci, kt\u00f3ra wzbudza w obserwatorach bardziej podziw ni\u017c gniew. Chyba \u017ce mamy do czynienia z sycylijsk\u0105 mafi\u0105, kalabryjsk\u0105 'ndranghet\u0105 czy tam camorr\u0105 z Neapolu. To s\u0105 m\u0142otkarze, brutalni i prostaccy w istocie \u2013 chocia\u017c potrafi\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 bardziej wyrafinowanymi metodami, zw\u0142aszcza tam i wtedy, gdy w gr\u0119 wchodz\u0105 naprawd\u0119 du\u017ce sumy z bud\u017cetu Palazzo Chigi (czyli rz\u0105du) albo Unii… Ale Donna Leon nie o tym. Zdroworozs\u0105dkowo poniek\u0105d…<\/p>\n Zajmowanie si\u0119 mafijnymi interesami niejednego bowiem przyprawi\u0142o o nag\u0142y atak nieuleczalnej choroby, ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 nieub\u0142aganym zej\u015bciem. Ale jaka\u015b kr\u0119c\u0105ca lody fundacyjka na prowincji? To stosunkowo bezpieczna egzemplifikacja problemu. Donna Leon dostrzeg\u0142a kryminogenny potencja\u0142, tkwi\u0105cy w pozornie nienagannych moralnie, charytatywnych, filantropijnych przedsi\u0119wzi\u0119ciach, transferuj\u0105cych (dobrowolnie, na zasadzie bezinteresownej \u0142askawo\u015bci opieku\u0144czej) pieni\u0105dze od posiadaj\u0105cych do potrzebuj\u0105cych. Ot, cho\u0107by w takim, z pozoru niewinnym i szlachetnym finansowaniu i wspieraniu na r\u00f3\u017cne inne sposoby szpitala w Belize. Czyli w niewielkim kraiku (dawniej: Honduras Brytyjski) w \u015arodkowej Ameryce \u2013 w\u0105skim pasie wybrze\u017ca karaibskiego, przyklejonym do po\u0142udniowej strony meksyka\u0144skiego p\u00f3\u0142wyspu Jukatan. Dostatecznie daleko, by nikomu nie chcia\u0142o si\u0119 sprawdza\u0107, co si\u0119 tam w\u0142a\u015bciwie dzieje. Zarazem dostatecznie blisko, by zaspokaja\u0107 egoistyczne potrzeby czynienia dobra (wliczone w cen\u0119 oczekiwanego zbawienia), ujawniaj\u0105ce si\u0119 u niekt\u00f3rych bur\u017cuj\u00f3w. Moc tego ujawnienia demaskowa\u0142a si\u0119 z pe\u0142n\u0105 si\u0142\u0105 zw\u0142aszcza wtedy, gdy uzyska\u0107 mo\u017cna by\u0142o obfite ulgi podatkowe.<\/p>\n Donna Leon zbudowa\u0142a intryg\u0119 o ma\u0142o policyjnej i prawie zupe\u0142nie niekryminalnej tre\u015bci \u2013 za to strukturalnie wtr\u0105caj\u0105cej si\u0119 w socjaln\u0105 figur\u0119 weneckiej arystokracji i wysoko posadowionych warstw mieszcza\u0144stwa \u2013 oligarchicznej plutokracji bez ma\u0142a. Zreszt\u0105 w przypadku Wenecji s\u0142owo \u201earystokracja\u201d (w kt\u00f3rego definicji mie\u015bci si\u0119 posiadanie – i to raczej dziedziczne \u2013 tytu\u0142u szlacheckiego z wy\u017cszej p\u00f3\u0142ki) jest nadu\u017cyciem formalnym. Wenecja jako republika sama z siebie tytu\u0142\u00f3w szlacheckich nie nadawa\u0142a \u2013 dysponowa\u0142a tylko tytu\u0142em pe\u0142noprawnego obywatela; jej tzw. arystokracja to warstwa posiadaczy wielkich maj\u0105tk\u00f3w, zdobytych w drodze handlu, bankierstwa, korsarstwa, pe\u0142nienia dochodowych urz\u0119d\u00f3w itp. Je\u015bli kto\u015b mieni\u0142 si\u0119 hrabi\u0105, markizem, baronem lub kim\u015b podobnym, b\u0105d\u017a chocia\u017cby skromnym szlachcicem, oznacza\u0142o to tyle, \u017ce tytu\u0142 \u00f3w naby\u0142 drog\u0105 kupna na kt\u00f3rym\u015b z europejskich dwor\u00f3w, uprawnionych do nadawania takowych. Przewa\u017cnie dzia\u0142o si\u0119 to w trybie transakcji wi\u0105zanej po udzieleniu po\u017cyczki lub gwarancji kredytowej. Tak oto bankier stawa\u0142 si\u0119 baronem, a skorumpowany celnik chowa\u0142 w skrzyni dyplom szlachecki… Za\u015b potomkowie do\u017c\u00f3w mogli sobie z automatu \u201ehrabiowa\u0107\u201d albo nawet zgo\u0142a \u201emarkizowa\u0107\u201d. I to tyle o tzw. arystokracji weneckiej.<\/p>\n O co zatem chodzi w \u201eFundacji\u201d? Oto pewnego jesiennego spokojnego dnia (gdy covidowa pandemia ju\u017c wygasa\u0142a) Guida Brunettiego nawiedzi\u0142a w komisariacie znajoma jeszcze z dzieci\u0144stwa. Z problemem \u2013 a Guido j\u0105 wys\u0142ucha\u0142, cho\u0107 oficjalne zaanga\u017cowanie policji kryminalnej w t\u0119 spraw\u0119 uzna\u0142 za przesadne. Ale przed laty matka Elisabetty Foscarini okazywa\u0142a wiele serdeczno\u015bci i pomocy matce Guida, mimo dziel\u0105cej obie rodziny pewnej takiej przepa\u015bci socjalnej. I to by\u0142o mocne zobowi\u0105zanie do okazywania wdzi\u0119czno\u015bci. A problem by\u0142 taki: Elisabetta podejrzewa\u0142a, i\u017c m\u0105\u017c jej c\u00f3rki, ksi\u0119gowy sk\u0105din\u0105d, zrobi\u0142 co\u015b z\u0142ego (wiedzia\u0142a o tym od c\u00f3rki…). Wi\u0119c troskliwa mamusia poprosi\u0142a znajomego policjanta, by przyjrza\u0142 si\u0119 aktywno\u015bci zawodowej zi\u0119cia…<\/p>\n Commissario<\/i> Brunetti akurat nie mia\u0142 nic pilnego do roboty (jesieni\u0105 po sezonie turystycznym wyludniaj\u0105ca si\u0119 Wenecja stawa\u0142a si\u0119 oaz\u0105 spokoju…), wi\u0119c przedsi\u0119wzi\u0105\u0142 czynno\u015bci sprawdzaj\u0105ce, policyjnymi, ale troszk\u0119 nieformalnymi metodami. A nawet ca\u0142kiem nieformalnymi, czyli zw\u0142aszcza z wykorzystaniem tropicielsko-\u015bledczych i nie zawsze legalnych talent\u00f3w signoriny<\/i> Elettry, bieg\u0142ej sieciowo i komputerowo sekretarki vice-questore<\/i> Patty. W sumie zatem z \u201ema\u0142\u0105 pomoc\u0105\u201d koleg\u00f3w z komisariatu Brunetti zyska\u0142 obraz sytuacji, kt\u00f3ry co nieco zadziwi\u0142 do\u015bwiadczonego policjanta. Po pierwsze \u2013 dowiedzia\u0142 si\u0119, jak we w\u0142oskim systemie prawa dzia\u0142aj\u0105 tzw. ONLUS-y, czyli nienastawione na zysk organizacje po\u017cytku publicznego. Po drugie \u2013 odkry\u0142 istnienie organizacji charytatywnej \u201eBelize nel Cuore\u201d. Po trzecie \u2013 ustali\u0142 ze zdziwieniem niema\u0142ym, i\u017c za t\u0105 fundacj\u0105 stoi wenecki bogaty przedsi\u0119biorca Bruno del Balzo, a prywatnie… m\u0105\u017c jego przyjaci\u00f3\u0142ki z dzieci\u0144stwa, kt\u00f3ra przecie\u017c zainicjowa\u0142a ca\u0142\u0105 t\u0119 akcj\u0119 \u015bledcz\u0105…<\/p>\n Wysz\u0142o wi\u0119c na to, \u017ce Elisabetta Foscarini, powodowana trosk\u0105 o szcz\u0119\u015bcie rodzinne swej c\u00f3rki i zi\u0119cia (kt\u00f3ry wydatnie pom\u00f3g\u0142 te\u015bciowi w zorganizowaniu fundacji), skierowa\u0142a rozmy\u015blnie reflektor s\u0142u\u017cb przestrzegana prawa na swego ma\u0142\u017conka. Pikantne szczeg\u00f3\u0142y owej akcji pominiemy \u2013 mamy wszak umow\u0119. Nie ulega wszak\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c mog\u0142o tu chodzi\u0107 o znany w kryminologii motyw udzia\u0142u os\u00f3b trzecich, w tym nies\u0142awnej \u201einnej kobiety\u201d. Ale sam Brunetti z ostro\u017cno\u015bci nie skupia\u0142 si\u0119 na rozpracowaniu motyw\u00f3w pani Foscarini. (Bo to z\u0142a kobieta by\u0142a?) Dzi\u0119ki temu zyska\u0142 obszerniejsz\u0105 perspektyw\u0119 funkcjonowania wy\u017cszych sfer finansowych swego miasta. Ogl\u0105d i pogl\u0105d w tym delikatnym (z powod\u00f3w towarzyskich) dziele zawdzi\u0119cza\u0142 z kolei swej… te\u015bciowej, sk\u0105din\u0105d, jak pami\u0119tamy, prawdziwej contessie<\/i> Falier, zorientowanej jak nikt w zawi\u0142o\u015bciach nieformalnych, towarzyskich struktur \u015bmietanki socjalnej Wenecji i ca\u0142ych zapewne p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och.<\/p>\n W rezultacie Donna Leon zn\u00f3w sprokurowa\u0142a nie tyle pe\u0142nokrwist\u0105 intryg\u0119 kryminaln\u0105, co studium o socjologicznym niemal zaci\u0119ciu, dotycz\u0105ce W\u0142och\u00f3w jako takich. Brutalna szczero\u015b\u0107 jej obserwacji i konstatacji po raz kolejny upewnia mnie w przekonaniu, dlaczego Donna Leon zabrania t\u0142umaczy\u0107 swe opowie\u015bci na w\u0142oski i tam\u017ce wydawa\u0107 \u2013 po prostu nie chcia\u0142aby robi\u0107 przykro\u015bci obywatelom swego ulubionego \u201emiejsca postoju\u201d…<\/p>\n Tomasz Sas Donna Leon\u00a0 Fundacja Prze\u0142o\u017cy\u0142 Marek Fedyszak Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2025 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Bo to z\u0142a kobieta by\u0142a… Problem zacz\u0105\u0142 si\u0119 od wczesnego \u015bredniowiecza, gdy w\u0142oscy kupcy wynale\u017ali i wdro\u017cyli w \u017cycie mniej wi\u0119cej nowoczesny (stosowany praktycznie do dzi\u015b) obieg pieni\u0105dza w gospodarce. Banco to w\u0142oskie s\u0142owo oznaczaj\u0105ce \u0142aw\u0119 (albo kontuar) \u2013 podstawow\u0105 infrastruktur\u0119 u\u017cywan\u0105 przy wymianie i innych czynno\u015bciach strukturalnej alokacji zasob\u00f3w finansowych. Wynalazek ten sprawi\u0142, \u017ce modyfikacjom musia\u0142 te\u017c ulec spos\u00f3b pozyskiwania \u015brodk\u00f3w poza legalnym i chronionym przez prawo boskie i ludzkie mechanizmem obiegu. Do tej pory wystarcza\u0142y malownicze i zuchwa\u0142e techniki zb\u00f3jeckie (pa\u0142\u0105 w \u0142eb, sztyletem pod \u017cebra itp.) i determinacja w ucieczce. Teraz wypada\u0142o obmy\u015ble\u0107 bardziej wyrafinowane sposoby pod\u0142\u0105czania si\u0119 do g\u0142\u00f3wnego nurtu obiegu \u015brodk\u00f3w, by jaki\u015b niewielki na oko, ale zadowalaj\u0105cy strumyczek skierowa\u0107 do w\u0142asnej kiesy. Od tamtej pory w globalnej gospodarce trwa nieustanny proces doskonalenia i przyspieszania obrotu kapita\u0142u – wraz z towarzysz\u0105c\u0105 mu wojn\u0105 mi\u0119dzy zabezpieczaczami tego procesu a amatorami uszczkni\u0119cia tego i owego i skierowana do swoich sejf\u00f3w. \u201eFundacja\u201d Donny Leon dok\u0142adnie w\u0142a\u015bnie o tym traktuje. I nie zostawia z\u0142udze\u0144: kraj, w kt\u00f3rym wynaleziono banki, gie\u0142dy i w og\u00f3le ca\u0142y tak zwany kapitalizm \u2013 nadal skutecznie walczy o…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5324,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[363],"tags":[40],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5322"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5322"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5322\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5325,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5322\/revisions\/5325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5322"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5322"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5322"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nBo to z\u0142a kobieta by\u0142a…<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(20 08 2025<\/b>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"