![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/gasienica-ciemiezyca-20250712-poziom-300x220.jpg\")
Ciemi\u0119\u017cyca
<\/b>Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 2\/7 Pami\u0119tacie taki film – \u201eNieznajomi z poci\u0105gu\u201d? Dzi\u015b ju\u017c chyba ma\u0142o kto mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce widzia\u0142 to arcydzie\u0142o \u2013 bo to czarno-bia\u0142a klasyka z 1951 roku, spod r\u0119ki i oka Alfreda Hitchcocka. Gdy film by\u0142 \u015bwie\u017cutki, obejrzenie go w Polsce graniczy\u0142oby z cudem \u2013 mo\u017ce by\u0142 pokazywany na elitarnych seansach w ambasadzie USA, mo\u017ce nie. Ale to nic pewnego. A p\u00f3\u017aniej… Tego typu filmy noir raczej rzadko trafia\u0142y na ekrany, cho\u0107 ten by\u0142 w ofercie CWF, czyli Centrali Wynajmu Film\u00f3w. Towarzyszy\u0142 mu fenomenalny plakat, autorstwa jednego z czo\u0142owych tw\u00f3rc\u00f3w polskiej szko\u0142y plakatu \u2013 profesora Witolda Janowskiego (notabene brata aktorki Aliny Janowskiej). Mo\u017ce film by\u0142 raz czy dwa w telewizji; zapewne ogl\u0105dali to dzie\u0142o studenci szko\u0142y filmowej, mo\u017ce te\u017c filmoznawcy z polonistyki. Wi\u0119c jest raczej ma\u0142o znany. Ale sam koncept intrygi ju\u017c nie… Pisarka Patricia Highsmith wymy\u015bli\u0142a (a Hitchcock je zrealizowa\u0142 na ta\u015bmie) przypadkowe spotkanie \u2013 dwaj panowie w poci\u0105gu maj\u0105 powa\u017cne osobiste problemy, wi\u0119c jeden proponuje drugiemu, \u017ce usunie jego \u201ek\u0142opot\u201d, a tamten w rewan\u017cu za\u0142atwi problem pomys\u0142odawcy. Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce w gr\u0119 wchodz\u0105 dwa morderstwa, ze wzgl\u0119du na zmow\u0119 i zamian\u0119 sprawc\u00f3w prawie niemo\u017cliwe do wykrycia…<\/p>\n Pomys\u0142 fabularny okaza\u0142 si\u0119 nader atrakcyjny i \u017cyje do dzi\u015b w\u0142asnym \u017cyciem na \u015bwiecie. U nas motyw umowy o wzajemne us\u0142ugi eliminacyjne z zapewnieniem murowanego alibi wykorzysta\u0142 tw\u00f3rczo re\u017cyser Wojciech W\u00f3jcik w 1987 roku realizuj\u0105c film \u201eTr\u00f3jk\u0105t Bermudzki\u201d. Jak sam tytu\u0142 wskazuje, morderczy deal zosta\u0142 powi\u0119kszony do triangla. Starzy kumple ze wspinaczek (Jan Peszek, Marian Kociniak i Leonard Pietraszak) rozwi\u0105zuj\u0105 swoje \u201ek\u0142opoty\u201d naprzemiennie \u2013 jeden wysadza (w samolocie) niewiern\u0105 \u017con\u0119 drugiego, drugi za\u0142atwia upierdliwego kuzyna trzeciego i tak dalej… Niestety, okrutna Nemezis nie pozwala im cieszy\u0107 si\u0119 sukcesem. To na potrzeby tego filmu dyrekcja Tatrza\u0144skiego Parku Narodowego pozwoli\u0142a wysadzi\u0107 sza\u0142as na Hali Pisanej w Dolinie Ko\u015bcieliskiej, gdzie g\u00f3ralka Anna Pito\u0144 sprzedawa\u0142a herbat\u0119 i co\u015b na z(i)\u0105b. Przez d\u0142ugie lata ostatnie w tamtych stronach bywaj\u0105c, lubi\u0142em przycupn\u0105\u0107 na pozosta\u0142ym po sza\u0142asie kamiennym schodku, by rytualn\u0105 herbatk\u0119 z termosu (z ma\u0142ym pr\u0105dem) wprowadzi\u0107 do organizmu, zaprzesz\u0142ych cienie przyjaci\u00f3\u0142 wspominaj\u0105c.<\/p>\n Ale do\u015b\u0107 dygresji. Chocia\u017c z Tatr nie wychodzimy… Ale to za spraw\u0105 naszej autorki G\u0105sienicy-Zawadzkiej, zakopianki od urodzenia. Jej zmagania z materi\u0105 prozy obserwuj\u0119 od debiutu – \u201eGniewu halnego\u201d (ksi\u0105\u017ck\u0119 rekomendowa\u0142em w tym blogu 29 lutego 2024 roku). Bardzo przyzwoity by\u0142 to psychologiczny horror \u2013 a ju\u017c sam pomys\u0142 uczynienia z wiatru instrumentu pomsty i wymierzania sprawiedliwo\u015bci wyda\u0142 si\u0119 \u015bwie\u017cy i wielce obiecuj\u0105cy fabularnie. Halny zantropomorfizowany \u2013 no c\u00f3\u017c, tylko pozazdro\u015bci\u0107 wyobra\u017ani… Innymi s\u0142owy: Maryna z G\u0105sienic\u00f3w zapowiada\u0142a si\u0119 nie\u017ale, a lektura jej debiutanckiej prozy dawa\u0142a satysfakcj\u0119 i nadziej\u0119. Czegom nie omieszka\u0142 skonstatowa\u0107…<\/p>\n Niestety \u2013 test drugiego kroku autorka obla\u0142a. \u201eZgorzelisko\u201d (rekomendowane w tym blogu 29 wrze\u015bnia 2024 roku) okaza\u0142o si\u0119 by\u0107 tuzinkowym i nieco topornym thrillerem sensacyjnym. Intryga to poszukiwanie teczek bezpieki w by\u0142ym o\u015brodku rz\u0105dowym na tytu\u0142owej polanie. Potencja\u0142 niby w tym by\u0142, ale autorka wpad\u0142a w schematyzm sytuacyjny i pomys\u0142 zmarnowa\u0142a. Nie trac\u0105c wszelako nadziei, postanowi\u0142em poczeka\u0107 na jej \u201etrzeci krok w chmurach\u201d. No i mam \u2013 wysz\u0142o jak wysz\u0142o, czyli tak sobie, a nawet mo\u017ce nieco gorzej…<\/p>\n Samo si\u0119gni\u0119cie po u\u017cywany (z powodzeniem) koncept fabularny to jeszcze nic z\u0142ego. Zbrodniczy triangiel stwarza rozmaite i wielobarwne mo\u017cliwo\u015bci wzbogacenia narracji i dokonania zaskakuj\u0105cych zwrot\u00f3w w biegu samej intrygi. Mo\u017cna si\u0119 wy\u0142ga\u0107 z zarzutu na\u015bladownictwa, tworz\u0105c nowe klimaty, awanturnicze arabeski i odkrywcze, acz wiarygodne zaw\u0119\u017alenia akcji. Pani G\u0105sienica-Zawadzka uruchomi\u0142a potencja\u0142 swej wyobra\u017ani. Wysz\u0142o jej tak sobie, ale spoko \u2013 jej pomys\u0142y fabularne same w sobie s\u0105 oryginalne (w sensie \u017ce znik\u0105d nieskopiowane), ale nadto zwiastuj\u0105 pewien powa\u017cny potencja\u0142 przysz\u0142ych narracji i intryg. Dziewczyna my\u015bli rozs\u0105dnie i odwa\u017cnie \u2013 i je\u015bli tylko na sta\u0142e nie ulegnie konwencjonalizmom prozatorskim, rzekomo zakazuj\u0105cym fantazjowania niemo\u017cliwego \u2013 ma szans\u0119 wyrobi\u0107 sobie osobn\u0105 i ciekaw\u0105 pozycj\u0119 na rynku zakopia\u0144skiej (i nie tylko \u2013 mam nadziej\u0119) sensacji.<\/p>\n No dobrze \u2013 skoro jest nie\u017ale, to co posz\u0142o nie tak, \u017ce si\u0119 czepiam produkcji Maryny z G\u0105sienic\u00f3w? No c\u00f3\u017c, ca\u0142kiem sporo posz\u0142o nie tak. Bowiem koncept mie\u0107 to co\u015b ca\u0142kiem innego, ni\u017c konceptu owego realizacja. Przede wszystkim pani G\u0105sienica-Zawadzka dokona\u0142a powa\u017cnej, niwecz\u0105cej sens przedsi\u0119wzi\u0119cia modyfikacji morderczego triangla \u2013 jakby zabrak\u0142o jej odwagi fabularnej, bo pomys\u0142 wzajemnej wymiany morderczych us\u0142ug poci\u0105gn\u0105\u0107 do ko\u0144ca. W jej uj\u0119ciu zab\u00f3jcze sprzysi\u0119\u017cenie trojga desperat\u00f3w ma charakter fakultatywny \u2013 chodzi o wsparcie psychiczne, konsultacje i wzajemny nadz\u00f3r. Natomiast swoje ka\u017cdy robi sam \u2013 w\u0142asnymi r\u0119koma i na w\u0142asny rachunek. To istotna zmiana, podwa\u017caj\u0105ca psychologiczn\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 konspiracji i sens spotkania tych trojga. Skoro ka\u017cde zostaje samo (w sensie fizycznym, wykonawczym) ze swym problemem, to r\u00f3wnie dobrze (a nawet lepiej) mog\u0142oby im p\u00f3j\u015b\u0107 w ciszy i odosobnieniu. Wi\u0119c o ile uk\u0142ad z wzajemn\u0105 wymian\u0105 us\u0142ug spe\u0142nia postulat raczej nie budz\u0105cego czytelniczego oporu prawdopodobie\u0144stwa \u2013 o tyle spisek nag\u0142y trojga praktycznie nieznajomych bez tej silnie spajaj\u0105cej wi\u0119zi wymiany wydaje si\u0119 zupe\u0142nie chybionym pomys\u0142em narracyjnym, absurdalnym i zb\u0119dnym; to brzytwa Ockhama w ca\u0142ej swej istocie…<\/p>\n Po drugie za\u015b pani G\u0105sienica-Zawadzka dokona\u0142a zabiegu \u201ezag\u0119szczaj\u0105cego\u201d fabu\u0142\u0119 i jednocze\u015bnie \u0142ami\u0105cego formaln\u0105 czysto\u015b\u0107 ca\u0142ej intrygi. Wprowadzi\u0142a mianowicie elementy z innego porz\u0105dku opowiadania \u2013 figury i schematy nale\u017c\u0105ce nie tylko do odmiennej metodologii narracji, ale wr\u0119cz do innego konceptu, innego motywu autorskiej wyobra\u017ani. Oczywi\u015bcie mia\u0142a do tego prawo, niezbywalne prawo opowiadania \u2013 ale bez przesady… Zaciemnianie i gmatwanie \u2013 to dobre chwyty formalne. Ale wskazane by\u0142oby, gdyby czemu\u015b wi\u0119cej s\u0142u\u017cy\u0142y, ni\u017c tylko samemu zaciemnianiu i gmatwaniu. Autor winien dba\u0107 o czytelnik\u00f3w i wody z m\u00f3zgu im nie robi\u0107.<\/p>\n A tymczasem pani G\u0105sienica-Zawadzka pop\u0142yn\u0119\u0142a… Jedno z trojga swych zbrodniczych sprzysi\u0119\u017ce\u0144c\u00f3w uczyni\u0142a mutantem z kompletnie odmiennych \u201eokoliczno\u015bci przyrody\u201d – ofiar\u0105 pe\u0142noskalowego stresu pourazowego, dotkni\u0119tego ponadto kompletem natr\u0119tnych nerwic, manii prze\u015bladowczych i borderline’\u00f3w, o psychozach i wielokrotnych ja\u017aniach ju\u017c nie wspominaj\u0105c… Innymi s\u0142owy: jedno z bohater\u00f3w intrygi tak dalece nie pasuje do reszty, \u017ce a\u017c narusza r\u00f3wnowag\u0119 narracyjn\u0105. Czytelnik o tym wszak\u017ce nie wie, bowiem do demaskacji dochodzi w finale \u2013 no i wtedy czuje si\u0119 nabrany. Naruszenie konwencji opowiadania to przecie\u017c powa\u017cny delikt. A konwencja zabrania chwyt\u00f3w deus ex machina<\/i> \u2013 gdy w ostatniej chwili okazuje si\u0119, \u017ce bohater to raczej pacjent, wi\u0119c jego post\u0119pki z innej s\u0105 sfery… Nie twierdz\u0119, \u017ce to niedozwolone \u2013 autor mo\u017ce sobie bimba\u0107 na konwencje, bowiem wszystko mu wolno. To tylko kwestia uczciwo\u015bci wobec czytelnik\u00f3w. Lecz je\u015bli pisarz utalentowany jest wprawdzie, ale ju\u017c w trzeciej swej ksi\u0105\u017cce narusza regu\u0142y uczciwego opowiadania \u2013 to co to b\u0119dzie dalej?<\/p>\n M\u00f3wi\u0105c po prostu \u2013 nie wiem. Co z pani G\u0105sienicy-Zawadzkiej jeszcze wyro\u015bnie… Ale przyjrz\u0119 si\u0119 jej jeszcze raz. Lecz b\u0119dzie to raz ostatni \u2013 obiecuj\u0119. Ale na razie, po lekturze \u201eCiemi\u0119\u017cycy\u201d, jestem niedobrej my\u015bli. Pocieszam si\u0119 tylko tym, \u017ce stan zdrowia nie pozwala mi ju\u017c jecha\u0107 do Zakopanego \u2013 gdyby by\u0142o inaczej, ba\u0142bym si\u0119 tam popija\u0107 \u201ena mie\u015bcie” ulubion\u0105 herbatk\u0119 z pr\u0105dem, bo kto\u015b m\u00f3g\u0142by dosypa\u0107 do naparu troch\u0119 listk\u00f3w Veratrum lobelianum<\/i>.<\/p>\n Tomasz Sas Maria G\u0105sienica-Zawadzka Ciemi\u0119\u017cyca Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2025 Rekomendacja: 2\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Tr\u00f3jk\u0105t bermudzki Pami\u0119tacie taki film – \u201eNieznajomi z poci\u0105gu\u201d? Dzi\u015b ju\u017c chyba ma\u0142o kto mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce widzia\u0142 to arcydzie\u0142o \u2013 bo to czarno-bia\u0142a klasyka z 1951 roku, spod r\u0119ki i oka Alfreda Hitchcocka. Gdy film by\u0142 \u015bwie\u017cutki, obejrzenie go w Polsce graniczy\u0142oby z cudem \u2013 mo\u017ce by\u0142 pokazywany na elitarnych seansach w ambasadzie USA, mo\u017ce nie. Ale to nic pewnego. A p\u00f3\u017aniej… Tego typu filmy noir raczej rzadko trafia\u0142y na ekrany, cho\u0107 ten by\u0142 w ofercie CWF, czyli Centrali Wynajmu Film\u00f3w. Towarzyszy\u0142 mu fenomenalny plakat, autorstwa jednego z czo\u0142owych tw\u00f3rc\u00f3w polskiej szko\u0142y plakatu \u2013 profesora Witolda Janowskiego (notabene brata aktorki Aliny Janowskiej). Mo\u017ce film by\u0142 raz czy dwa w telewizji; zapewne ogl\u0105dali to dzie\u0142o studenci szko\u0142y filmowej, mo\u017ce te\u017c filmoznawcy z polonistyki. Wi\u0119c jest raczej ma\u0142o znany. Ale sam koncept intrygi ju\u017c nie… Pisarka Patricia Highsmith wymy\u015bli\u0142a (a Hitchcock je zrealizowa\u0142 na ta\u015bmie) przypadkowe spotkanie \u2013 dwaj panowie w poci\u0105gu maj\u0105 powa\u017cne osobiste problemy, wi\u0119c jeden proponuje drugiemu, \u017ce usunie jego \u201ek\u0142opot\u201d, a tamten w rewan\u017cu za\u0142atwi problem pomys\u0142odawcy. Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce w gr\u0119 wchodz\u0105 dwa morderstwa, ze wzgl\u0119du na zmow\u0119 i zamian\u0119 sprawc\u00f3w prawie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5271,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,144],"tags":[463],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5269"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5269"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5269\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5539,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5269\/revisions\/5539"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5269"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5269"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5269"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/b><\/span><\/p>\nTr\u00f3jk\u0105t bermudzki<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(18 07 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"