![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/king-20250625-poziom-300x220.jpg\")
Nie wymi\u0119kaj
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Wilusz
<\/b>Wydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 King\u00f3w jest dw\u00f3ch \u2013 obaj doskonali. Pierwszy pisze klasyczne \u201estraszyd\u0142a\u201d – horrory z silnym pierwiastkiem metafizycznym, drugi jest autorem thriller\u00f3w o zdecydowanym nachyleniu kryminalno-politycznym, nieco socjologizuj\u0105cych i nad wyraz realistycznych. Obaj maj\u0105 dorobek. Z tym zastrze\u017ceniem, \u017ce horrorowe wcielenie Kinga jest \u2013 w kategoriach obiektywnych i mierzalnych oceniaj\u0105c \u2013 o wiele bardziej znane i popularne. Nie tyle dzi\u0119ki milionowym nak\u0142adom ksi\u0105\u017cek, ale przede wszystkim wielomilionowym widowniom filmowych adaptacji Kingowej literatury grozy. \u201eL\u015bnienie\u201d, \u201eCarrie\u201d, \u201eSm\u0119tarz dla zwierzak\u00f3w\u201d, \u201eMisery\u201d… – te tytu\u0142y ka\u017cdy \u015brednio zaanga\u017cowany i rozgarni\u0119ty kinoman (wzgl\u0119dnie czytelnik) wymienia jednym tchem \u2013 osobliwie mi\u0142o\u015bnik grozy i makabry. Od czas\u00f3w za\u0142o\u017cycieli tego gatunku, czyli Mary Shelley (\u201eFrankenstein\u201d) i Edgara Allana Poego, nie pojawi\u0142 si\u0119 autor horror\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142by r\u00f3wnie p\u0142odny i r\u00f3wnie genialny.<\/p>\n Drugi King ma gorzej… Ten pierwszy praktycznie nie ma konkurencji na horrorowym poletku literatury \u2013 ale ten drugi zdecydowa\u0142 si\u0119 gra\u0107 w\u015br\u00f3d wielu ostrych zawodnik\u00f3w, utalentowanych jak cholera i mocnych w g\u0119bie. Stan\u0105\u0107 na boisku z Johnem Grishamem, Harlanem Cobenem, Lee Childem \u2013 to wyzwanie wagi ci\u0119\u017ckiej… Ale King usta\u0142 na nogach, co wi\u0119cej \u2013 zacz\u0105\u0142 atakowa\u0107. I okaza\u0142 si\u0119 mistrzem \u201ekonwencjonalnego\u201d thrillera tudzie\u017c krymina\u0142u, za\u015b w kategorii thrillera \u201epenitencjarnego\u201d samodzielnie kr\u00f3luje na szczycie i nie dogoni go nigdy nikt \u2013 wystarczy w tym miejscu wspomnie\u0107 genialn\u0105 \u201eZielon\u0105 Mil\u0119\u201d, z r\u00f3wn\u0105 miar\u0105 geniuszu zekranizowan\u0105 przez Franka Darabonta oraz zamieszczone w zbiorze nowel \u201eCztery pory roku\u201d (1982) opowiadanie \u201eSkazani na Shawshank\u201d (samo w sobie takie sobie…), z kt\u00f3rego r\u00f3wnie\u017c Darabont zrobi\u0142 jeden z pi\u0119ciu najlepszych kiedykolwiek nakr\u0119conych film\u00f3w \u015bwiata (z Timem Robbinsem i Morganem Freemanem). W tej sytuacji drugie wcielenie Kinga by\u0107 mo\u017ce zas\u0142uguje na wi\u0119cej uwagi ni\u017c pierwsze.<\/p>\n Nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wymiar spo\u0142eczny (a czasem wr\u0119cz polityczny) jego tekst\u00f3w spoza \u015bwiata grozy dodaje powagi autorskiemu przes\u0142aniu Kinga \u2013 powagi wykraczaj\u0105cej poza wymiar czysto rozrywkowy literatury kryminalnej. Na czym zatem manewr ten polega? Rzecz ujmuj\u0105c najpro\u015bciej \u2013 na dominacji kontekstu…<\/p>\n Metodologia standardowej intrygi kryminalnej u\u017cywanej w literaturze polega, z grubsza rzecz ujmuj\u0105c, na czysto\u015bci i jednorodno\u015bci przekazu. Innymi s\u0142owy: akcja toczy si\u0119 wedle skodyfikowanych dawno temu regu\u0142 kultywowania fabu\u0142y. Protagoni\u015bci zachowuj\u0105 si\u0119 regulaminowo, inni bohaterowie te\u017c wype\u0142niaj\u0105 przypisane role \u2013 jak w komedii dell’arte<\/i> czy w teatrze kabuki. Jest zbrodnia (niekoniecznie zaraz morderstwo; w ka\u017cdym jednak razie czyn zabroniony prawem), jest sprawca (znany od pocz\u0105tku lub nieznany do ko\u0144ca), jest wykrywacz prawdy, zbrojne rami\u0119 wymiaru sprawiedliwo\u015bci czy kto\u015b w tym rodzaju. Jest grono-ch\u00f3r antyczny \u015bwiadk\u00f3w-komentator\u00f3w-kaskader\u00f3w i drugoplanowc\u00f3w. A gra toczy si\u0119 wedle recepty, wybranej przez autora z pliku gotowc\u00f3w fabularnych, kr\u0105\u017c\u0105cych swobodnie i bez copyrightu w przestrzeni literatury. \u017badnej filozofii, socjologii czy polityki \u2013 czysty eskapizm. Oczywi\u015bcie, ze wzgl\u0119d\u00f3w estetycznych ka\u017cdy autor stara si\u0119 rzuci\u0107 swoj\u0105 intryg\u0119 na jakie\u015b t\u0142o \u2013 bo tak wypada. Ale w gruncie rzeczy wszystko jedno, czy dekoracja to gotycki zamek na wyspie przez sztorm stulecia odci\u0119tej od l\u0105du, czy szko\u0142a dla dziewcz\u0105t z internatem, czy odizolowana ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa plac\u00f3wka strefowej kontroli ruchu lotniczego \u2013 a mo\u017ce g\u0142\u0119binowa kopalnia, gdzie trzeci\u0105 zmian\u0119 uwi\u0119zi\u0142a awaria windy…<\/p>\n Oczywi\u015bcie King da\u0142 dowody, \u017ce i tak potrafi \u2013 ale nie tym razem. Intryga powie\u015bci \u201eNie wymi\u0119kaj\u201d toczy si\u0119 raczej wedle regu\u0142 pe\u0142nokrwistego thrillera politycznego ni\u017c tradycyjnej fabu\u0142y kryminalnej. Chocia\u017c ta druga jest te\u017c obecna \u2013 taki koktajl, a dla czytelnik\u00f3w spot\u0119gowana satysfakcja. King jest mistrzem mieszania, chocia\u017c czysto\u015b\u0107 formy te\u017c nie jest mu obca. W rezultacie mamy dwa \u201eci\u0105gi technologiczne\u201d zbrodni. Jeden to seryjny psychopata, naznaczony skomplikowanym i pokr\u0119conym kompleksem winy tudzie\u017c potrzeb\u0105 odp\u0142aty dla dewiacyjnego tatusia. Drugi to schizofreniczny \u201ewielomian\u201d z misj\u0105 zaprowadzenia boskiego porz\u0105dku w \u015bwiecie zdegenerowanym. Oba w\u0105tki zmierzaj\u0105 do kulminacji \u2013 ale jakiej? Zgadn\u0105\u0107 zawczasu nie spos\u00f3b… A do tego u\u017cyte przez Kinga t\u0142o spo\u0142eczne raczej jest du\u017cego i ci\u0119\u017ckiego kalibru \u2013 to polityczna kampania w kwestii prawa aborcyjnego. No i jeszcze wszyscy mamy Holly…<\/p>\n Holly Gibney \u2013 prywatnego detektywa (prywatn\u0105 detektywk\u0119?), w\u0142a\u015bcicielk\u0119 biura Uczciwi Znalazcy (co definiuje specjalizacj\u0119 firmy; Holly nie bierze spraw rozwodowych, bo nie cierpi grzeba\u0107 w brudach \u2013 ani w sensie \u015bcis\u0142ym, ani metaforycznie…). Holly Gibney \u2013 szczup\u0142\u0105 i niewysok\u0105 siwiej\u0105c\u0105 dam\u0119 w wieku zdecydowanie \u015brednim. Holly Gibney \u2013 twardzielk\u0119 o kwalifikacjach go\u0144czego psa i wyrafinowanej intelektualistki zarazem \u2013 z obsesyjno-kompulsywnym zwichrowaniem osobowo\u015bci. King wykreowa\u0142 Holly do\u015b\u0107 dawno \u2013 w 2014 roku, w powie\u015bci \u201ePan Mercedes\u201d i dw\u00f3ch nast\u0119pnych (\u201eZnalezione nie kradzione\u201d i \u201eKoniec warty\u201d) z trylogii o detektywie Billu Hodgesie; Holly jest jego wsp\u00f3lniczk\u0105 w biznesie \u015bledczym. Figura Holly okaza\u0142a si\u0119 tak dobrym i potencjalnie rozwojowym pomys\u0142em literackim, \u017ce King po\u015bwi\u0119ci\u0142 jej nieco wi\u0119cej uwagi (przyzna\u0142 nawet, \u017ce si\u0119 ze sw\u0105 bohaterk\u0105 zaprzyja\u017ani\u0142) i wykorzysta\u0142 tw\u00f3rczo w kilku kolejnych projektach. Najnowszy z nich macie przed sob\u0105.<\/p>\n Oczywi\u015bcie posta\u0107 Holly, jak ca\u0142a prawie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kinga, wpad\u0142a w tryby przemys\u0142u filmowego. Ale \u2013 jak to ona \u2013 dozna\u0142a istotnych zawirowa\u0144. W trylogii-serialu o Hodgesie \u201ePan Mercedes\u201d (30 odcink\u00f3w, trzy sezony) Holly zagra\u0142a bia\u0142a aktorka Justine Lupe, za\u015b w zrealizowanym pi\u0119\u0107 lat temu miniserialu (10 epizod\u00f3w) HBO \u201eOutsider\u201d w posta\u0107 Holly wcieli\u0142a si\u0119 czarnosk\u00f3ra aktorka i piosenkarka brytyjska pochodzenia nigeryjskiego Cynthia Erivo. No c\u00f3\u017c \u2013 w tym tkwi mistrzostwo Kinga: figura Holly jest tak napisana, \u017ce kolor sk\u00f3ry nie ma najmniejszego znaczenia… I dobrze \u2013 niech czytelnicy sobie nie wyobra\u017caj\u0105 Holly jako postaci kra\u0144cowo zdefiniowanej. Najlepiej przecie\u017c do niej pasuje termin \u201eniedookre\u015blenie\u201d.<\/p>\n A sprawy tak si\u0119 maj\u0105 \u2013 w mie\u015bcie Buckeye City – ca\u0142kiem fikcyjnym, ale za to kompletnym, na wskro\u015b ameryka\u0144skim, prowincjonalnym, ale z pretensjami, uniwersyteckim, lecz zapyzia\u0142ym, na p\u00f3\u0142nocy \u015arodkowego Zachodu, a mo\u017ce troch\u0119 na uboczu, nad jeziorem (zapewne Erie), gdzie swoje biuro ma firma detektywistyczna Holly \u2013 wy\u0142oni\u0142 si\u0119 powa\u017cny problem kryminalny. W okolicy gin\u0105 ludzie \u2013 przypadkowi, bez \u017cadnego czytelnego klucza; na trop seryjno\u015bci wskazuje podobny modus operandi<\/i> oraz znajdowane przy zw\u0142okach karteczki z nazwiskami s\u0119dzi\u00f3w przysi\u0119g\u0142ych z \u0142awy, kt\u00f3ra skaza\u0142a niejakiego Duffreya za dzieci\u0119c\u0105 pornografi\u0119 i pedofili\u0119, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce oskar\u017cony zosta\u0142 przemy\u015blnie wrobiony przez konkurenta do awansu w hierarchii banku, w kt\u00f3rym obaj pracowali, a prokurator zlekcewa\u017cy\u0142 dowody. O zado\u015b\u0107uczynieniu nie mo\u017ce by\u0107 mowy, bowiem Duffrey zgin\u0105\u0142 w wi\u0119zieniu, a wrabiaj\u0105cy umiera na raka… Kto zatem morduje symboliczne figury przysi\u0119g\u0142ych \u201ew zast\u0119pstwie\u201d? Policja ma problem \u2013 pani detektyw Isabelle \u201eIzzy\u201d Jaynes zasi\u0119ga opinii swej przyjaci\u00f3\u0142ki Holly Gibney, a ta \u2013 z racji swej \u201enadpobudliwo\u015bci \u015bledczej\u201d – wci\u0105ga si\u0119 w spraw\u0119, ca\u0142ym swym intelektem (i emocjami).<\/p>\n Niestety, d\u0142ugo to nie potrwa\u0142o, albowiem Holly w tzw. mi\u0119dzyczasie przyj\u0119\u0142a zlecenie-marzenie… Niejaka Kate McKay \u2013 publicystka, pisarka i aktywistka ruchu na rzecz prawa do aborcji \u2013 w trakcie trasy promuj\u0105cej jej now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, po kilku gro\u017anych incydentach, sprowokowanych przez ortodoksyjnych przeciwnik\u00f3w aborcji (w tym zapewne przez agresywnego, brutalnego i nieuchwytnego stalkera), postanowi\u0142a zatrudni\u0107 ochroniarza. Czyli Holly. A ta zgodzi\u0142a si\u0119, mniemaj\u0105c, i\u017c jej firma wizerunkowo zyska na takim zleceniu, je\u015bli si\u0119 wywi\u0105\u017ce. Ryzyko oceni\u0142a wprawdzie wysoko, ale mog\u0142a to zaakceptowa\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce pogl\u0105dy McKay by\u0142y prawie to\u017csame z jej w\u0142asnymi, cho\u0107 mo\u017ce technologia samej ekspresji tych\u017ce pogl\u0105d\u00f3w odbiega\u0142a nieco od dyskrecji i neutralnej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 Holly uwa\u017ca\u0142a za w\u0142a\u015bciw\u0105 metod\u0119 obchodzenia si\u0119 z w\u0142asnymi pogl\u0105dami…<\/p>\n W\u0105tek trasy promocyjnej nowej ksi\u0105\u017cki Kate McKay \u2013 zbudowany z rosn\u0105cym emocjonalnym napi\u0119ciem i bez stosowanego cz\u0119sto przez Kinga nadmiaru ironicznego dystansu \u2013 ujawnia od razu stosunek pisarza do spo\u0142ecznego problemu, kt\u00f3rego McKay jest liderk\u0105. Struktura formalna tego w\u0105tku jest prosta i zwarta, w zasadzie niemal ascetyczna (co si\u0119 Kingowi zdarza rzadko…). Oto ambitna akademiczka, dzia\u0142aczka i publicystka z niema\u0142ym \u0142adunkiem politycznego temperamentu, rusza w tras\u0119 promuj\u0105c\u0105 now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. O wymownym i bij\u0105cym prosto w m\u00f3zg tytule – \u201e\u015awiadectwo kobiety\u201d; a has\u0142o promocyjne ca\u0142ego tourn\u00e9e jeszcze prostsze jest: \u201eSI\u0141A KOBIET!\u201d Spotkania autorskie w niewielkich salach zamieniaj\u0105 si\u0119 w wielotysi\u0119czne wiece polityczne, a paliwa dostarczaj\u0105 im spory publiczne, wywiedzione z sentencji kontrowersyjnego wyroku S\u0105du Najwy\u017cszego w sprawie Dobbs vs. Jackson Women’s Health Organization<\/i>. S\u0105d uzna\u0142 mianowicie, \u017ce prawo do aborcji nie jest chronione w Konstytucji USA \u2013 uchyli\u0142 w ten spos\u00f3b fundamentalny dla tej kwestii wyrok w sprawie Roe vs. Wade<\/i> (z 1973 roku) i przeni\u00f3s\u0142 prawo do regulowania kwestii dopuszczalno\u015bci aborcji na szczebel legislatur stanowych. Dzi\u0119ki temu wyrokowi w ponad po\u0142owie stan\u00f3w USA mocno zaostrzono przepisy o aborcji b\u0105d\u017a zakazano tego zabiegu w og\u00f3le.<\/p>\n King nie ukrywa, \u017ce w tym sporze jest po stronie kobiet domagaj\u0105cych si\u0119 powrotu do liberalnego prawodawstwa \u2013 co samo w sobie jest niezwyk\u0142e, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce to jednak ma by\u0107 literatura rozrywkowa… Ostatecznym wszak\u017ce dowodem stosunku Kinga do sprawy jest lista (przypominaj\u0105ca sk\u0105din\u0105d wojskowe oddawanie honor\u00f3w poprzez tzw. wzmiank\u0119 w rozkazie \u2013 personalne wyr\u00f3\u017cnienie w tek\u015bcie rozkazu dziennego odpowiednio wysokiego szczebla dowodzenia) nazwisk zamordowanych za przekonania (i na s\u0142u\u017cbie) lekarzy oraz innych funkcjonariuszy, broni\u0105cych praw kobiet. To doprawdy mocny akcent ksi\u0105\u017cki Kinga…<\/p>\n Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w pi\u0119knie pokomplikowanej intrygi oczywi\u015bcie nie zdradzamy. Ale kulminacja wielow\u0105tkowych osi narracji fascynuj\u0105co si\u0119 przecina w tym nieszcz\u0119snym zadupiu – Buckeye City. To naprawd\u0119 szczytowe osi\u0105gni\u0119cie Kinga z ostatnich kilku lat \u2013 czyta si\u0119 na bezdechu, bo naprawd\u0119 szkoda czasu na standardowe czynno\u015bci \u017cyciowe podczas lektury fina\u0142owych rozdzia\u0142\u00f3w. Je\u017celi King podejmie \u201ekwesti\u0119 Holly\u201d po raz kolejny i potraktuje wykreowan\u0105 przez siebie figur\u0119 literack\u0105 z tak\u0105 sam\u0105 jak dot\u0105d uwag\u0105 i przyja\u017ani\u0105 \u2013 warto czeka\u0107 na wykwintn\u0105 uczt\u0119…<\/p>\n Tomasz Sas Stephen King Nie wymi\u0119kajPrze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz WiluszWydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2025 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Suki kontra Psychole King\u00f3w jest dw\u00f3ch \u2013 obaj doskonali. Pierwszy pisze klasyczne \u201estraszyd\u0142a\u201d – horrory z silnym pierwiastkiem metafizycznym, drugi jest autorem thriller\u00f3w o zdecydowanym nachyleniu kryminalno-politycznym, nieco socjologizuj\u0105cych i nad wyraz realistycznych. Obaj maj\u0105 dorobek. Z tym zastrze\u017ceniem, \u017ce horrorowe wcielenie Kinga jest \u2013 w kategoriach obiektywnych i mierzalnych oceniaj\u0105c \u2013 o wiele bardziej znane i popularne. Nie tyle dzi\u0119ki milionowym nak\u0142adom ksi\u0105\u017cek, ale przede wszystkim wielomilionowym widowniom filmowych adaptacji Kingowej literatury grozy. \u201eL\u015bnienie\u201d, \u201eCarrie\u201d, \u201eSm\u0119tarz dla zwierzak\u00f3w\u201d, \u201eMisery\u201d… – te tytu\u0142y ka\u017cdy \u015brednio zaanga\u017cowany i rozgarni\u0119ty kinoman (wzgl\u0119dnie czytelnik) wymienia jednym tchem \u2013 osobliwie mi\u0142o\u015bnik grozy i makabry. Od czas\u00f3w za\u0142o\u017cycieli tego gatunku, czyli Mary Shelley (\u201eFrankenstein\u201d) i Edgara Allana Poego, nie pojawi\u0142 si\u0119 autor horror\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142by r\u00f3wnie p\u0142odny i r\u00f3wnie genialny. Drugi King ma gorzej… Ten pierwszy praktycznie nie ma konkurencji na horrorowym poletku literatury \u2013 ale ten drugi zdecydowa\u0142 si\u0119 gra\u0107 w\u015br\u00f3d wielu ostrych zawodnik\u00f3w, utalentowanych jak cholera i mocnych w g\u0119bie. Stan\u0105\u0107 na boisku z Johnem Grishamem, Harlanem Cobenem, Lee Childem \u2013 to wyzwanie wagi ci\u0119\u017ckiej… Ale King usta\u0142 na nogach, co wi\u0119cej \u2013 zacz\u0105\u0142 atakowa\u0107. I okaza\u0142 si\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5254,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,393],"tags":[346],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5252"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5252"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5252\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5355,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5252\/revisions\/5355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5252"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5252"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5252"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/b><\/span><\/p>\nSuki kontra Psychole<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(07 07 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"