![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/neptun-20250622-poziom-300x224.jpg\")
Operacja Neptun
Prze\u0142o\u017cyli \u0141ukasz Witczak, Jerzy Wo\u0142k-\u0141aniewski
Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 Wystarczy powiedzie\u0107: D-Day, a strumie\u0144 skojarze\u0144 staje si\u0119 oczywisty… Poranek 6 czerwca 1944 roku \u2013 w Normandii l\u0105duje desant angloameryka\u0144ski na pi\u0119ciu pla\u017cach o kryptonimach Utah, Omaha, Gold, Juno i Sword. Ponad 600 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, ponad 93 tysi\u0105ce pojazd\u00f3w (w tym liczne czo\u0142gi) i 245 tysi\u0119cy ton zaopatrzenia… To operacja Overlord \u2013 militarny sukces, bowiem Niemcom w \u017cadnym aspekcie nie uda\u0142o si\u0119 praktycznie ani zniweczy\u0107, ani nawet ograniczy\u0107 powodzenia inwazji i utworzenia trwa\u0142ego przycz\u00f3\u0142ka na g\u0142\u00f3wnym kierunku wyj\u015bciowym natarcia tzw. drugiego frontu (czyli strategicznego zamiaru Si\u0142 Sprzymierzonych) na kontynencie europejskim. To wiedz\u0105 wszyscy, kt\u00f3rzy czytali cho\u0107by \u201eNajd\u0142u\u017cszy dzie\u0144\u201d Corneliusa Ryana, wydany w 1959 roku, czy widzieli w kinie lub telewizji sekwencj\u0119 desantu na pla\u017c\u0119 Omaha w filmie Spielberga \u201eSzeregowiec Ryan\u201d, sekwencj\u0119 genialnie sfilmowan\u0105 przez polskiego operatora Janusza Kami\u0144skiego. Ale to tylko fragment ca\u0142ej tej historii \u2013 kulminacja, ale ani pocz\u0105tek, ani fina\u0142…<\/p>\n Tak naprawd\u0119 zacz\u0119\u0142o si\u0119 w okolicach francuskiego portu Dunkierka, na pla\u017cach k\u0105pielisk La Panne i Zuydcoote cztery lata wcze\u015bniej mniej wi\u0119cej, gdy we Francji dobiega\u0142a ko\u0144ca kampania Wehrmachtu i Luftwaffe, znana jako \u201eFall Gelb\u201d, czyli inwazja na neutralne Luksemburg, Holandi\u0119 i Belgi\u0119 oraz przede wszystkim Francj\u0119, pozostaj\u0105c\u0105 od wrze\u015bnia 1939 roku w stanie wojny z III Rzesz\u0105 Hitlera. W trybie realizacji alianckich zobowi\u0105za\u0144 traktatowych (podobnie jak w I wojnie \u015bwiatowej) na terytoriach zaatakowanych przez Niemcy walczy\u0142 te\u017c BEF – Brytyjski Korpus Ekspedycyjny. Niestety, przewaga jednostek pancernych Gerda von Rundstedta (a na jej tle \u2013 og\u00f3lna degrengolada armii francuskiej…) by\u0142a tak znaczna, i\u017c korpusowi BEF pozosta\u0142o tylko uporczywe wycofywanie si\u0119, we wzgl\u0119dnym porz\u0105dku i dyscyplinie taktycznej, w kierunku Kana\u0142u i jakiego\u015b portu, z kt\u00f3rego by\u0142aby mo\u017cliwa ewakuacja na Wysp\u0119. Jednostki BEF po dwudziestym maja zacz\u0119\u0142y gromadzi\u0107 si\u0119 w rejonie Dunkierki (w sile ponad 300 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy). Dowodz\u0105cy w\u00f3wczas rejonem operacyjnym Dover admira\u0142 Bertram Ramsay dosta\u0142 z Admiralicji rozkaz (poniek\u0105d wsparty autorytetem \u015bwie\u017co powo\u0142anego premiera brytyjskiego gabinetu wojennego Winstona Churchilla), by ewakuowa\u0107 BEF z Dunkierki (operacja \u201eDynamo\u201d). Od 27 maja do 4 czerwca 1940 roku z portu i pla\u017c wywieziono ponad 338 tysi\u0119cy ludzi z korpusu BEF oraz Francuz\u00f3w i Polak\u00f3w. Ramsay zastosowa\u0142 w toku swej operacji wysoce niekonwencjonalny spos\u00f3b dzia\u0142ania \u2013 mianowicie poprosi\u0142 o pomoc armator\u00f3w sporej floty prywatnych \u0142odzi rekreacyjnych, statk\u00f3w wycieczkowych, jacht\u00f3w, \u0142odzi rybackich; jednostki te, dzi\u0119ki ma\u0142emu zanurzeniu, mog\u0142y prosto z pla\u017c podejmowa\u0107 ewakuowanych (t\u0105 zaimprowizowan\u0105 drog\u0105 uda\u0142o si\u0119 zabra\u0107 na Wysp\u0119 prawie sto tysi\u0119cy ludzi). Sukces operacji \u201eDynamo\u201d by\u0142 wielki, aczkolwiek nie do ko\u0144ca \u2013 na pla\u017cach i w portach zosta\u0142 ca\u0142y ci\u0119\u017cszy sprz\u0119t korpusu i zapasy \u2013 ba, \u017co\u0142nierze wracali nawet bez karabin\u00f3w (\u0107wier\u0107 miliona sztuk broni strzeleckiej porzucono we Francji) i amunicji. Nikt wprawdzie specjalnie nie \u017ca\u0142owa\u0142 przestarza\u0142ych lee enfield\u00f3w 7,62, ale przecie\u017c czym\u015b trzeba by\u0142o broni\u0107 Wyspy w razie czego… No i pozosta\u0142a zagadka \u2013 czemu wstrzymano niemieckie natarcie na kocio\u0142 Dunkierki? Ale to temat na osobne opowiadanie…<\/p>\n Nie s\u0105dz\u0119, by w toku operacji \u201eDynamo\u201d ktokolwiek z jej uczestnik\u00f3w pomy\u015bla\u0142, \u017ce ewentualny powr\u00f3t za kilka lat na kontynent b\u0119dzie mo\u017cliwy i odb\u0119dzie si\u0119 niemal dok\u0142adnie w ten sam spos\u00f3b, tyle \u017ce w odwrotnym kierunku: z du\u017cych okr\u0119t\u00f3w ma\u0142ymi p\u0142askodennymi \u0142odziami na pla\u017ce i od razu w b\u00f3j. Swoj\u0105 drog\u0105, ciekawe by\u0142oby zbadanie \u2013 czy i ilu weteran\u00f3w Dunkierki desantowa\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej w Normandii? Nikt nie wpad\u0142 na pomys\u0142, kt\u00f3ry z du\u017cym propagandowym powodzeniem zrealizowa\u0142 niemal dwa lata p\u00f3\u017aniej po drugiej stronie globu ameryka\u0144ski genera\u0142 Douglas MacArthur, bu\u0144czucznie zapowiadaj\u0105c \u201eI shall return<\/i> – wr\u00f3c\u0119\u201d, gdy musia\u0142 opu\u015bci\u0107 Filipiny… Zreszt\u0105 my\u015blenie o powrocie i w og\u00f3le jakiejkolwiek operacji zaczepnej nie by\u0142o w\u00f3wczas niczyim (poza najbardziej wizjonerskimi planistami i strategami armii, i to na ni\u017cszych szczeblach urz\u0119dowej hierarchii) priorytetem w Wielkiej Brytanii \u2013 od premiera Churchilla i kr\u00f3la Jerzego VI pocz\u0105wszy, po najm\u0142odszego sta\u017cem szeregowca – wszyscy skupili si\u0119 na zadaniu obrony Wyspy przed planowan\u0105 niemieck\u0105 inwazj\u0105 (Hitler ju\u017c zarz\u0105dzi\u0142 operacj\u0119 desantow\u0105 \u201eSeel\u00f6<\/span>we\u201d), atakiem powietrznym si\u0142 Luftwaffe i narastaj\u0105c\u0105 bitw\u0105 z U-bootami Kriegsmarine o szlaki zaopatrzeniowe na Atlantyku. Craig Symonds chyba te\u017c tak mniema\u0142, bo w swej monografii powrotu aliant\u00f3w do wojny na kontynencie i na g\u0142\u00f3wnej osi starcia z III Rzesz\u0105, historii Dunkierki oraz wp\u0142ywu tamtejszych do\u015bwiadcze\u0144 na tok my\u015blenia o imponderabiliach wojny, nie po\u015bwi\u0119ci\u0142 zbyt wiele uwagi. Moim zdaniem nies\u0142usznie…<\/p>\n Nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce do\u015bwiadczenie Dunkierki wzmocni\u0142o strategiczne rudymenty globalnej koncepcji prowadzenia wojny i jej cel\u00f3w \u2013 \u017cywionych przez Churchilla i przynajmniej kilku cz\u0142onk\u00f3w jego gabinetu wojennego oraz cz\u0142onk\u00f3w najwy\u017cszego kierownictwa si\u0142 zbrojnych. Do\u015bwiadczenie Dunkierki \u2013 bolesne, lecz w sumie korzystne jako pretekst weryfikacji wojennych priorytet\u00f3w \u2013 odcisn\u0119\u0142o pi\u0119tno na filozofii prowadzenia dzia\u0142a\u0144. By\u0142o to bowiem pierwsze na tak\u0105 skal\u0119 w tej wojnie zderzenie nieprzygotowanej armii l\u0105dowej z si\u0142\u0105 morskiej wody.<\/b> \u017bywio\u0142 zademonstrowa\u0142 sw\u0105 moc i uzmys\u0142owi\u0142 skal\u0119 trudno\u015bci, gdyby planowano powr\u00f3t t\u0105 sam\u0105 drog\u0105.<\/p>\n Winston Churchill \u2013 cho\u0107 nie okazywa\u0142 tego ani publicznie, ani prywatnie \u2013 by\u0142 w zasadzie zadowolony z takiego obrotu spraw (czyli usprawiedliwionego okoliczno\u015bciami wojny zatrza\u015bni\u0119cia drzwi do powrotu na kontynent). Od po\u0142owy roku 1940 do po\u0142owy 1941 (a po cz\u0119\u015bci nawet do grudnia ’41) to on by\u0142 jedynym \u201egospodarzem\u201d konfliktu z Niemcami, jedynym d\u017awigaj\u0105cym lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wojennych ci\u0119\u017car\u00f3w. Odp\u0119dzi\u0142 szalone ataki Luftwaffe i odsun\u0105\u0142 w niebyt wizj\u0119 inwazji Wehrmachtu na Wysp\u0119, wszed\u0142 w \u015bmiertelne zwarcie na Atlantyku \u2013 ale ten defensywny w istocie uk\u0142ad nie przeszkodzi\u0142 mu my\u015ble\u0107 (i w miar\u0119 si\u0142 realizowa\u0107…) o g\u0142\u00f3wnym jego strategiczno-politycznym zamiarze, czyli zachowaniu Imperium Brytyjskiego w ca\u0142o\u015bci, wielko\u015bci i chwale. To dlatego uwaga i liczne wojskowe pomys\u0142y angielskiego premiera skierowane by\u0142y ku po\u0142udniowi, ku strefie \u015br\u00f3dziemnomorskiej, jej udro\u017cnieniu oraz zabezpieczeniu \u0142\u0105czno\u015bci (w wielu aspektach) z Bliskim Wschodem, Indiami i reszt\u0105 imperialnych \u201epere\u0142\u201d. A Niemcy? C\u00f3\u017c \u2013 chyba wystarczy\u0142oby Rzesz\u0119 gruntownie i cierpliwie bombardowa\u0107, przy okazji stale zagra\u017caj\u0105c mi\u0119kkiemu podbrzuszu kontynentu \u2013 W\u0142ochom, po\u0142udniowej Francji, Ba\u0142kanom, Helladzie…<\/p>\n Z takim nastawieniem Winston w ci\u0105gu 1941 roku pozyska\u0142 dw\u00f3ch sojusznik\u00f3w: w czerwcu Stalina najechanego pe\u0142n\u0105 si\u0142\u0105 przez Niemcy, a w grudniu Roosevelta, upokorzonego przez Japoni\u0119 w Pearl Harbor. Wojna si\u0119 zglobalizowa\u0142a, ale obaj nowi sojusznicy Brytanii byli od niej pot\u0119\u017cniejsi, mieli w\u0142asne interesy i niewielk\u0105 ochot\u0119 do realizowania doktryny Churchilla. Ten za\u015b \u2013 by nie wypa\u015b\u0107 z gry \u2013 musia\u0142 negocjowa\u0107, do czego mia\u0142 talent i po cz\u0119\u015bci mu si\u0119 udawa\u0142o. Ale zasoby mia\u0142 niewielkie i musia\u0142 si\u0119 z tym liczy\u0107… Uzupe\u0142nianie brytyjskich zapas\u00f3w wojennych by\u0142o operacj\u0105 trudn\u0105 logistycznie (atlantyckie konwoje i ich dramaturgia!), kosztown\u0105 i ryzykown\u0105. Konieczno\u015b\u0107 nieustannego proszenia o utrzymanie i zwi\u0119kszanie pomocy sama w sobie musia\u0142a modyfikowa\u0107 (w sensie ogranicza\u0107!) determinacj\u0119 i fantazj\u0119 Churchilla w forsowaniu w\u0142asnych plan\u00f3w wojennych. A tu od ko\u0144ca 1941 roku strumyczkiem zaopatrzenia trzeba by\u0142o si\u0119 dzieli\u0107 z zach\u0142annym Stalinem, kt\u00f3rego pretensje by\u0142y uzasadnione \u2013 sam d\u017awiga\u0142 ci\u0119\u017car wojny l\u0105dowej i nie m\u00f3g\u0142 szybko liczy\u0107 na odci\u0105\u017cenie przez drugi front z Zachodu. Roosevelt (niezale\u017cnie od tego, czy w ameryka\u0144skich sferach kierownictwa wojny przewa\u017ca\u0142a doktryna \u201enajpierw Niemcy\u201d, czy przewag\u0119 zdobywali zwolennicy prymatu rozprawy z Japoni\u0105) by\u0142 zwolennikiem pe\u0142nokrwistego, masywnego uderzenia na Europ\u0119 kontynentaln\u0105 (od zachodu przez Francj\u0119 do Rzeszy). Churchill nolens volens<\/i> przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do tej koncepcji \u2013 w przeciwnym razie grozi\u0142a mu marginalizacja, a tego by nie zni\u00f3s\u0142… W taki oto spos\u00f3b na biurkach planist\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 Operacja \u201eNeptun\u201d, czyli bezpo\u015bredni powr\u00f3t aliant\u00f3w do kontynentalnej Europy…<\/p>\n D\u0142ugi i szczeg\u00f3\u0142owy wyw\u00f3d Symondsa o tym, jak brytyjski premier lawirowa\u0142 i kombinowa\u0142, by jednak g\u0142\u00f3wn\u0105 o\u015b wojennego wysi\u0142ku aliant\u00f3w zainstalowa\u0107 w \u015ar\u00f3dziemnomorzu (co mu si\u0119 po cz\u0119\u015bci uda\u0142o), godzien jest szczeg\u00f3lnej uwagi czytelnik\u00f3w, albowiem niewiele jest w literaturze wojennej r\u00f3wnie klarownych \u201edeszyfracji\u201d zamiar\u00f3w strategicznych walcz\u0105cych stron. Zw\u0142aszcza przekonanie g\u0142\u00f3wnego alianta, \u017ce dla globalnego powodzenia wojennych wysi\u0142k\u00f3w Sprzymierzonych niezb\u0119dne jest ameryka\u0144skie l\u0105dowanie w Afryce P\u00f3\u0142nocnej (operacja \u201eTorch\u201d) by\u0142o majstersztykiem dyplomacji strategicznej. Nawet wysocy dow\u00f3dcy ameryka\u0144scy (m.in. Eisenhower) uwa\u017cali, \u017ce to przedsi\u0119wzi\u0119cie ca\u0142kowicie zb\u0119dne. Za\u015b konsekwencj\u0119 tego ruchu \u2013 czyli l\u0105dowanie na Sycylii i P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim \u2013 za karygodne marnotrawstwo szczup\u0142ych przecie\u017c si\u0142 i \u015brodk\u00f3w. A to na trwa\u0142e pogorszy\u0142o logistyczn\u0105 sytuacj\u0119 \u201eNeptuna\u201d (na trwa\u0142e, bo walki we W\u0142oszech usta\u0142y dopiero z ko\u0144cem ca\u0142ej wojny, czyli w maju 1945 roku).<\/p>\n Pasjonuj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142y znajdziecie bezpo\u015brednio u Symondsa. Po pierwszej lekturze s\u0105dzi\u0142em, \u017ce jest tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w za du\u017co, \u017ce lawina zdarze\u0144 zaciemni lektur\u0119 i uczyni j\u0105 nieprzyswajaln\u0105. Ale nie \u2013 druga lektura (tak – \u201eOperacja Neptun\u201d zas\u0142uguje ze wszech miar, by od razu przeczyta\u0107 j\u0105 dwukrotnie co najmniej…) przekonuje, \u017ce szczeg\u00f3\u0142u w tej narracji jest w sam raz, by obraz ca\u0142o\u015bci by\u0142 plastyczny, wyrazisty – i co najwa\u017cniejsze \u2013 zrozumia\u0142y. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to szczytowe osi\u0105gni\u0119cie tw\u00f3rcze Symondsa \u2013 przynajmniej tak monumentalne, jak jego \u201eII wojna \u015bwiatowa na morzu\u201d.<\/p>\n Prywatnie za\u015b z satysfakcj\u0105 znalaz\u0142em u Symondsa potwierdzenie tezy, kt\u00f3r\u0105 wyrazi\u0142em ju\u017c kilka lat temu w moim blogu, i\u017c zwyci\u0119skie l\u0105dowanie w Normandii nie by\u0142o \u017cadn\u0105 miar\u0105 sukcesem tylko dowodz\u0105cych tam genera\u0142\u00f3w \u2013 lecz m\u0142odszych oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w. Genera\u0142, je\u015bli znalaz\u0142 si\u0119 przypadkiem na pla\u017cy w pierwszym l\u0105duj\u0105cym rzucie piechoty, m\u00f3g\u0142 sobie podowodzi\u0107 plutonem, najwy\u017cej kompani\u0105, czyli tym, co mia\u0142 w zasi\u0119gu g\u0142osu; jedynym sensem jego dzia\u0142a\u0144, je\u015bli si\u0119 na to zdoby\u0142, mog\u0142o by\u0107 tylko zaprowadzenie jakiego takiego porz\u0105dku moc\u0105 autorytetu gwiazdek na mundurze i he\u0142mie. Ale to potrafili z lepszym skutkiem robi\u0107 porucznicy albo zgo\u0142a sier\u017canci. M\u0142odsi oficerowie uratowali inwazj\u0119 nie dzi\u0119ki skrupulatnemu trzymaniu si\u0119 planu \u2013 ale cz\u0119sto wbrew niemu. W trakcie dzia\u0142a\u0144 okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce ratunkiem dla sukcesu jest zdolno\u015b\u0107 do improwizacji i dowodzenia nie tyle regulaminowego, co instynktownego. C\u00f3\u017c innego bowiem m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 dow\u00f3dca pododdzia\u0142u, kt\u00f3rego \u0142odzie bezpowrotnie znios\u0142y pr\u0105dy, fale, wiatry i b\u0142\u0119dy w nawigacji o jaki\u015b kilometr od wyznaczonego punktu l\u0105dowania (a tym samym od celu ataku)? Musia\u0142 zrobi\u0107 to, co umia\u0142 \u2013 podj\u0105\u0107 walk\u0119 z tym, co mia\u0142 przed sob\u0105, korzystaj\u0105c z tego, co mia\u0142 ze sob\u0105.<\/b> Nie by\u0142o czasu pyta\u0107 o nowe rozkazy \u2013 zreszt\u0105 nie by\u0142o kogo, bo nie by\u0142o czym – radia albo poton\u0119\u0142y, albo nie dzia\u0142a\u0142y… Tak \u2013 powodzenie takiej operacji zawsze zale\u017cy nie tyle od przenikliwo\u015bci i do\u015bwiadczenia sztabowc\u00f3w-planist\u00f3w, co od determinacji, \u017co\u0142nierskiej fachowo\u015bci i entuzjazmu ch\u0142opak\u00f3w, wyskakuj\u0105cych z wzgl\u0119dnie suchych \u0142odzi na mokr\u0105 pla\u017c\u0119, do tego pod ogniem…<\/p>\n Tomasz Sas Craig Symonds\u00a0 Operacja NeptunPrze\u0142o\u017cyli \u0141ukasz Witczak, Jerzy Wo\u0142k-\u0141aniewski Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2025 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Najtrudniejsze s\u0105 powroty… Wystarczy powiedzie\u0107: D-Day, a strumie\u0144 skojarze\u0144 staje si\u0119 oczywisty… Poranek 6 czerwca 1944 roku \u2013 w Normandii l\u0105duje desant angloameryka\u0144ski na pi\u0119ciu pla\u017cach o kryptonimach Utah, Omaha, Gold, Juno i Sword. Ponad 600 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, ponad 93 tysi\u0105ce pojazd\u00f3w (w tym liczne czo\u0142gi) i 245 tysi\u0119cy ton zaopatrzenia… To operacja Overlord \u2013 militarny sukces, bowiem Niemcom w \u017cadnym aspekcie nie uda\u0142o si\u0119 praktycznie ani zniweczy\u0107, ani nawet ograniczy\u0107 powodzenia inwazji i utworzenia trwa\u0142ego przycz\u00f3\u0142ka na g\u0142\u00f3wnym kierunku wyj\u015bciowym natarcia tzw. drugiego frontu (czyli strategicznego zamiaru Si\u0142 Sprzymierzonych) na kontynencie europejskim. To wiedz\u0105 wszyscy, kt\u00f3rzy czytali cho\u0107by \u201eNajd\u0142u\u017cszy dzie\u0144\u201d Corneliusa Ryana, wydany w 1959 roku, czy widzieli w kinie lub telewizji sekwencj\u0119 desantu na pla\u017c\u0119 Omaha w filmie Spielberga \u201eSzeregowiec Ryan\u201d, sekwencj\u0119 genialnie sfilmowan\u0105 przez polskiego operatora Janusza Kami\u0144skiego. Ale to tylko fragment ca\u0142ej tej historii \u2013 kulminacja, ale ani pocz\u0105tek, ani fina\u0142… Tak naprawd\u0119 zacz\u0119\u0142o si\u0119 w okolicach francuskiego portu Dunkierka, na pla\u017cach k\u0105pielisk La Panne i Zuydcoote cztery lata wcze\u015bniej mniej wi\u0119cej, gdy we Francji dobiega\u0142a ko\u0144ca kampania Wehrmachtu i Luftwaffe, znana jako \u201eFall Gelb\u201d, czyli inwazja na…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5247,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[500],"tags":[302],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5245"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5245"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5245\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5367,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5245\/revisions\/5367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nNajtrudniejsze s\u0105 powroty…<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
<\/b>(27 06 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"