![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/varga-pies-20250412-poziom-300x222.jpg\")
\u015amiej\u0105cy si\u0119 pies
Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2025<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 Mia\u0142 si\u0119 \u015bmia\u0107 (je\u017celi psy w og\u00f3le to potrafi\u0105), tymczasem ten Ziutek z ok\u0142adkowego zdj\u0119cia \u2013 cho\u0107 ma niebieskie, krotochwilne obw\u00f3dki wok\u00f3\u0142 oczu i klaunowsk\u0105 krop\u0119 na nosie \u2013 smutny jest niemo\u017cebnie, jakby zdziwiony i zrezygnowany (je\u017celi psy w og\u00f3le to potrafi\u0105). I tak to jest z Varg\u0105. Jak zawsze \u2013 co\u015b naobiecuje, a potem hipopotamie \u0142apy na klawiaturze skr\u0119caj\u0105 mu w kierunku zagadki bytu tudzie\u017c egzystencjalnej ucieczki przed \u017cyciem i u\u017calania si\u0119 nad sob\u0105… Bo na tym si\u0119 zasadza mistrzostwo Vargi jako felietonisty, incydentalnego autobiografa, reportera gonzo tudzie\u017c prozaika okaza\u0142ego.<\/p>\n Sam pomys\u0142 fabularny tej powie\u015bci (bo to powie\u015b\u0107 jest niew\u0105tpliwie, a zastrze\u017cenia i redefinicje mo\u017cna pomin\u0105\u0107) jest formalnie zuchwalstwem, a co najmniej osobliwym zabiegiem narracyjnym. Stosowanym rzadko, albowiem wymagaj\u0105cym dyscypliny. Strukturalnie rzecz ujmuj\u0105c, jest to dialog z… psem. Z natury rzeczy dialog kulawy, niemal\u017ce jednostronny, albowiem pies nie responsuje na poziomie werbalnym (chyba \u017ce czego\u015b nie wiem…). Okazuje czasem powi\u0105zane z konkretnymi s\u0142owami proste emocje. Nie mo\u017cna jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce kierowane do psa s\u0142owa jego opiekuna wywo\u0142uj\u0105 jak\u0105\u015b reakcj\u0119 i by\u0107 mo\u017ce steruj\u0105 zachowaniami zwierzaka. By\u0107 mo\u017ce… Psy na pewno reaguj\u0105 na wy\u0107wiczone komendy, tycz\u0105ce si\u0119 prostych egzystencjalnych reakcji i zachowa\u0144. Ale czy mo\u017cna do nich kierowa\u0107 polecenia, sugestie czy prowokacje na poziomie intelektualnym \u2013 abstrakcyjne, metafizyczne? No raczej nie. Psi behawiory\u015bci s\u0105 zgodni w kwestii mo\u017cliwo\u015bci skutecznego porozumienia mi\u0119dzy psem a jego opiekunem (\u201eobcy\u201d raczej jest bez szans) \u2013 ale nie doszli do porozumienia, czy to dzia\u0142a w obie strony (mniej wi\u0119cej po r\u00f3wno). Znaczy czy pies rozumie sygna\u0142y komunikacyjne emitowane przez cz\u0142owieka tak samo, jak cz\u0142owiek potrafi poj\u0105\u0107, co pies chce mu przekaza\u0107 (oczywi\u015bcie je\u015bli cokolwiek chce).<\/p>\n Podobno istniej\u0105 i funkcjonuj\u0105 piescy behawiory\u015bci, mniemaj\u0105cy, i\u017c sta\u0142e, regularne monologowanie cz\u0142owieka w kierunku psa ma wp\u0142yw na zachowanie zwierzaka (z tym, \u017ce jaki \u2013 dotychczas nie ustalono). Jedni behawiory\u015bci mniemaj\u0105, \u017ce m\u00f3zg psa nieustannie katowanego \u201erozmow\u0105\u201d, czyli monologiem opiekuna, ulega trwa\u0142ym zmianom dereguluj\u0105cym instynktowne zachowania zwierz\u0119cia. Na przyk\u0142ad pies taki traci zainteresowanie p\u0142ci\u0105 (puci\u0105) przeciwn\u0105. Inni behawiory\u015bci przeciwnie \u2013 mniemaj\u0105, i\u017c bombardowany s\u0142owotokiem swego opiekuna pies doznaje emocjonalnej stymulacji… Na szcz\u0119\u015bcie w przypadku Vargi okoliczno\u015b\u0107 ta nie ma znaczenia, albowiem rozmowa jego bohatera Wojciecha Borsuka z psem Ziutkiem zapewne tylko w cz\u0119\u015bci toczy si\u0119 akustycznie i jest odbierana przez psiaka. Znakomita za\u015b jej partia to monolog wewn\u0119trzny, imaginacyjny \u2013 od razu zapisywany hipopotamimi \u0142apami Vargi na dysku za po\u015brednictwem klawiatury \u201eqwerty\u201d. Ziutek katalizuje t\u0119 kreacj\u0119, ale jej nie odbiera i nie rozumie. Mo\u017ce to i lepiej? Zreszt\u0105 monologi do-psie w wykonaniu Wojtka Borsuka wygl\u0105daj\u0105 \u2013 wypisz wymaluj \u2013 na klasyczn\u0105 nerwic\u0119 natr\u0119ctw, syndrom anankastyczny, co si\u0119 teraz nazywa bardziej uczenie \u2013 zaburzeniem lub zespo\u0142em obsesyjno-kompulsywnym. Znaczy, \u017ce on musi gada\u0107 do tego psa \u2013 i ju\u017c… Inaczej si\u0119 udusi. Ka\u017cdy, kto ju\u017c zna proz\u0119 Vargi, wie, \u017ce jest on mistrzem wyzyskiwania emocji skrajnych i tworzenia opowie\u015bci kategorycznych \u2013 nawet w reporta\u017cu, nawet gdy opisuje leniwy nurt wysychaj\u0105cej rzeki p\u0142yn\u0105cej przez pust\u0105 puszt\u0119 – co ju\u017c samo w sobie jest oznak\u0105 sui generis<\/i> mistrzostwa.<\/p>\n Narrator i \u201epodmiot liryczny\u201d (wsp\u00f3\u0142dziel\u0105cy t\u0119 figur\u0119 z Ziutkiem Psem), czyli Wojtek Borsuk, jest osobnikiem p\u0142ci m\u0119skiej (bez w\u0105tpienia \u2013 samoidentyfikacja potwierdzona) w wieku \u015brednim, po kryzysie raczej (ze wzgl\u0119du na nagromadzony kapita\u0142 autorefleksji) i po rozwodzie, humanist\u0105 i filologiem (w tym rzadkim przypadku, gdy obie cechy osobowo\u015bciowe i zawodowe nie wykluczaj\u0105 si\u0119), redaktorem w ma\u0142ym, ambitnym wydawnictwie (nie jest zupe\u0142nie fikcyjne, o nie…), kt\u00f3re powzi\u0119\u0142o zamiar reedycji powa\u017cnych dzie\u0142 klasyki \u015bwiatowej (dlatego Wojtek \u015bl\u0119czy nad redakcj\u0105 nowego przek\u0142adu \u201eWielkiego testamentu\u201d Villona). Opr\u00f3cz nielicznych d\u00f3br doczesnych i paru drobiazg\u00f3w ruchomych (wliczaj\u0105c w to Ziutka), Borsuk ma przyjaciela Tomasza, maj\u0119tnego funkcjonariusza wielkiej korporacji \u2013 z apartamentem w Miasteczku Wilan\u00f3w, z \u017con\u0105 Bo\u017cen\u0105 i synem Stanis\u0142awem. Temu\u017c Tomaszowi w zasadzie po\u015bwi\u0119cony jest monolog do psa; bo Tomasz na oczach narratora (kt\u00f3ry krytyczny kolaps ma ju\u017c raczej za sob\u0105) prze\u017cy\u0142 w\u0142a\u015bnie egzystencjalny kryzys wieku \u015bredniego \u2013 z widowiskowym przebiegiem i niemniej spektakularnymi konsekwencjami. Proza Vargi zatem to relacja kryzysowa, kronika i studium upadku, kalendarium wojny z demonami, dramatyczny raptularz degrengolady pierwiastka m\u0119skiego w bagnie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata…<\/p>\n Varga tak wykreowa\u0142 swego narratora Borsuka, i\u017c nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, jakie s\u0105 jego kompetencje intelektualne w kwestii to\u017csamo\u015bciowego kryzysu m\u0119skiego wieku \u015bredniego. Po pierwsze \u2013 ma za sob\u0105 kryzysowy rozw\u00f3d \u2013 z niejak\u0105 Elwir\u0105, artystk\u0105 sztuk prze\u015blicznych, kt\u00f3ra skonstatowa\u0142a jakoby, \u017ce jej partner nie ma poczucia humoru, a do tego ona ch\u0119tnie spr\u00f3bowa\u0142aby, jak smakuj\u0105 (w sensie \u015bcis\u0142ym, jako i symbolicznym) inne penisy. Wojtek Borsuk zni\u00f3s\u0142 rozstanie bez dotkliwych uszczerbk\u00f3w materialnych (mieszkanie przy nim zosta\u0142o) i podobno bez wi\u0119kszych ran na psychice tudzie\u017c intelekcie. Czy to prawda \u2013 nie wiemy. Co\u015b mi m\u00f3wi, \u017ce nie ca\u0142kiem, ale to ju\u017c zupe\u0142nie inna historia; mo\u017ce kiedy\u015b Varga j\u0105 napisze \u2013 co z napomknie\u0144 w \u201eDzienniku hipopotama\u201d wynika niezbicie… Ale jeszcze nie teraz; mo\u017ce na zmierzenie si\u0119 z tamtym b\u00f3lem za wcze\u015bnie? W ka\u017cdym razie Wojtek ma kwalifikacje nie tylko pisarskie – fabularne, ale i ratownicze w sensie og\u00f3lnym \u2013 to znaczy potrafi pocieszy\u0107, postawi\u0107 do pionu, posprz\u0105ta\u0107, natchn\u0105\u0107, nam\u00f3wi\u0107 ku dobremu, zdetoksykowa\u0107 przy pomocy zabieg\u00f3w womitalnych i nawadniaj\u0105cych \u017cyciodajnymi p\u0142ynami… Innymi s\u0142owy: dobry Samarytanin z niego jest.<\/p>\n Wojtek Borsuk zyskuje niepowtarzaln\u0105 okazj\u0119 wypr\u00f3bowania swych kwalifikacji kumpelskich, psychoterapeutycznych, ratowniczych i wszelkich innych, bo przyjaciel Tomasz znienacka zostawia \u017con\u0119 Bo\u017cen\u0119, syna Stanis\u0142awa, apartament w Miasteczku Wilan\u00f3w (a z posady w korporacji i tak go wkr\u00f3tce wylej\u0105) oraz inne imponderabilia statusu \u015bredniaka z klasy \u015bredniej (nawet konto w banku zostawia i sposoby do\u0144 dost\u0119pu mi\u0119dzy innymi). Czemu? Bo zakochuje si\u0119 nieprzytomnie w Zosi Szczebrzeszy\u0144skiej \u2013 \u015bpiewaczce operowej, obci\u0105\u017conej pokr\u0119conym zwi\u0105zkiem z tancerzem B\u0142a\u017cejem. Typowe, nieprawda\u017c? Lecz c\u00f3\u017c \u2013 typowo\u015b\u0107 przecie\u017c nie oznacza, \u017ce w ka\u017cdym indywidualnym przypadku dramat si\u0119 rozwadnia i sp\u0142aszcza \u2013 przeciwnie: zachodz\u0105 zjawiska o du\u017cym napi\u0119ciu emocjonalnym, bolesne i nieodwracalnie ryj\u0105ce kor\u0119 m\u00f3zgow\u0105.<\/p>\n Varga ca\u0142e swoje mistrzostwo s\u0142owa po\u015bwi\u0119ca upadkowi przyjaciela i swemu daremnemu staraniu, by upadkowi temu zapobiec. O szczeg\u00f3\u0142ach zmilczmy, albowiem macie je dost\u0119pne w wersji pierwotnej \u2013 tak, jak zosta\u0142y napisane czy tam powiedziane do psa. Przyjemno\u015bci lektury (powiedzmy sobie od razu: wielkiej, jak dot\u0105d najwi\u0119kszej w tym sezonie…) ani odbiera\u0107, ani tym bardziej upraszcza\u0107 nikomu nie zamierzamy. Pozostawimy r\u00f3wnie\u017c bez rozstrzygni\u0119cia pewien drobny dylemat etyczny, kt\u00f3ry przyczepi\u0142 si\u0119 jak rzep do psiego ogona, cho\u0107 w sumie nie jest obci\u0105\u017caj\u0105cy ani dla prozy Vargi, ani dla czytelnika by\u0107 takowym nie powinien. Ot\u00f3\u017c nie jestem pewien, czy obci\u0105\u017canie psa uczestnictwem w naszym ludzkim \u017cyciu poprzez taki monolog \u2013 bole\u015bnie i bezkompromisowo szczery \u2013 jest zabiegiem wolnym od przygany. Ja wiem \u2013 pies nie rozumie tekst\u00f3w na takim poziomie abstrakcji, jakiego u\u017cy\u0142 Varga. Ja wiem \u2013 pies jest s\u0142uchaczem zast\u0119pczym, pe\u0142ni\u0105cym (niechc\u0105cy) wa\u017cn\u0105 rol\u0119 substytutu – s\u0142upa emocjonalnego – w zbiorowiskach coraz bardziej wyobcowanych, samotniej\u0105cych i zupe\u0142nie samotnych ludzi. Nie radz\u0105cych sobie z ci\u015bnieniem izolacji. Ja wiem \u2013 psy ch\u0119tnie, w zamian za misk\u0119, spacer i gest stadnej blisko\u015bci \u2013 bior\u0105 na grzbiet nasze smutki, \u017cale i frustracje. Ale nie przesadzajmy, by nie dosz\u0142o do masowego zn\u0119cania si\u0119 nad zwierz\u0119tami…<\/p>\n Oczywi\u015bcie nie oczekuj\u0119 od Vargi i jego wydawcy deklaracji, \u017ce produktu nie testowano na zwierz\u0119tach i \u017caden pies nie zosta\u0142 poszkodowany na ciele i umy\u015ble w procesie pisania tudzie\u017c redagowania \u2013 w ko\u0144cu to literatura, a fikcja oraz imaginacja maj\u0105 w niej swoje prawa (pami\u0119tacie regu\u0142\u0119 Goncourt\u00f3w?). Jestem te\u017c pewien, \u017ce w produkcyjnym realu Varga nie lata\u0142 po pejza\u017cu ci\u0105gni\u0119ty na smyczy, katuj\u0105c uszy swego uroczego psiaka niewydarzonymi elukubracjami pisarskiej wyobra\u017ani. Ale poza tym wszystkim formu\u0142a do-psiego monologu bardzo mi si\u0119 podoba; wielce bowiem jest obiecuj\u0105ca. Ile\u017c pomys\u0142\u00f3w fabularnych \u2013 i nie tylko fabularnych, ale publicystycznych, eseistycznych zgo\u0142a \u2013 mo\u017cna w niej zmie\u015bci\u0107! Zreszt\u0105 w swej ksi\u0105\u017cce Varga da\u0142 male\u0144kie pr\u00f3bki mo\u017cliwo\u015bci formu\u0142y dialogu z psem, ci\u0105gn\u0105c w kilku miejscach uog\u00f3lnione rozwa\u017cania o kraju naszym jako takim, o jego obywatelach i ich kondycji umys\u0142owej, o syfie (w sensie \u015bcis\u0142ym i nie-\u015bcis\u0142ym), w jakim przysz\u0142o nam \u017cy\u0107 \u2013 dzi\u0119ki w\u0142asnej aktywno\u015bci, polegaj\u0105cej g\u0142\u00f3wnie na sraniu gdzie popadnie i transferowaniu odpad\u00f3w naszej cywilizacji gdzie b\u0105d\u017a. Tekst takiego typu, co si\u0119 zowie publicystyczny, by\u0142by oczekiwany i mile przyj\u0119ty. Co si\u0119 Vardze podaje pod rozwag\u0119…<\/p>\n Tomasz Sas Krzysztof Varga\u00a0 \u015amiej\u0105cy si\u0119 pies Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2025 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Najlepszy przyjaciel cz\u0142owieka Mia\u0142 si\u0119 \u015bmia\u0107 (je\u017celi psy w og\u00f3le to potrafi\u0105), tymczasem ten Ziutek z ok\u0142adkowego zdj\u0119cia \u2013 cho\u0107 ma niebieskie, krotochwilne obw\u00f3dki wok\u00f3\u0142 oczu i klaunowsk\u0105 krop\u0119 na nosie \u2013 smutny jest niemo\u017cebnie, jakby zdziwiony i zrezygnowany (je\u017celi psy w og\u00f3le to potrafi\u0105). I tak to jest z Varg\u0105. Jak zawsze \u2013 co\u015b naobiecuje, a potem hipopotamie \u0142apy na klawiaturze skr\u0119caj\u0105 mu w kierunku zagadki bytu tudzie\u017c egzystencjalnej ucieczki przed \u017cyciem i u\u017calania si\u0119 nad sob\u0105… Bo na tym si\u0119 zasadza mistrzostwo Vargi jako felietonisty, incydentalnego autobiografa, reportera gonzo tudzie\u017c prozaika okaza\u0142ego. Sam pomys\u0142 fabularny tej powie\u015bci (bo to powie\u015b\u0107 jest niew\u0105tpliwie, a zastrze\u017cenia i redefinicje mo\u017cna pomin\u0105\u0107) jest formalnie zuchwalstwem, a co najmniej osobliwym zabiegiem narracyjnym. Stosowanym rzadko, albowiem wymagaj\u0105cym dyscypliny. Strukturalnie rzecz ujmuj\u0105c, jest to dialog z… psem. Z natury rzeczy dialog kulawy, niemal\u017ce jednostronny, albowiem pies nie responsuje na poziomie werbalnym (chyba \u017ce czego\u015b nie wiem…). Okazuje czasem powi\u0105zane z konkretnymi s\u0142owami proste emocje. Nie mo\u017cna jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce kierowane do psa s\u0142owa jego opiekuna wywo\u0142uj\u0105 jak\u0105\u015b reakcj\u0119 i by\u0107 mo\u017ce steruj\u0105 zachowaniami zwierzaka. By\u0107 mo\u017ce… Psy na pewno reaguj\u0105 na…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[503,357],"tags":[250],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5202"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5314,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5202\/revisions\/5314"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nNajlepszy przyjaciel cz\u0142owieka<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(13 04 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"