![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/cercas-alta-III-20241211-poziom-300x219.jpg\")
Zamek Sinobrodego.
Terra Alta III
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Adam Elbanowski
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 4\/7 Trzecia cz\u0119\u015b\u0107 wieloksi\u0119gu Javiera Cercasa \u201eTerra Alta\u201d nie jest ju\u017c krymina\u0142em w sensie \u015bcis\u0142ym. Ale w zamian wyposa\u017cona jest we wszelkie atrakcyjne atrybuty thrillera sensacyjnego (z akcentami obyczajowymi tudzie\u017c spo\u0142ecznymi). Tego si\u0119 w zasadzie spodziewa\u0142em \u2013 Cercas bowiem, mimo podejmowanych i z szacunkiem docenianych wysi\u0142k\u00f3w reorientacji gatunkowej, do pisania powie\u015bci kryminalnych nie ma smyka\u0142ki. Znaczy potrafi, ale nie na tyle, by si\u0119 korzystnie odr\u00f3\u017cnia\u0107 na rynku i odnosi\u0107 sukcesy finansowe. Za to w dziedzinie literatury sensacyjnej, wspartej na solidnym pod\u0142o\u017cu historycznym i reporterskim zbieractwie fakt\u00f3w, nie ma sobie r\u00f3wnych dzi\u015b w Hiszpanii. Autor fenomenalnych \u201e\u017bo\u0142nierzy spod Salaminy\u201d i \u201eAnatomii chwili\u201d jest po prostu pisarzem politycznym, zaanga\u017cowanym g\u0142\u0119boko w proces \u201erekonkwisty\u201d hiszpa\u0144skiej to\u017csamo\u015bci i zgody narodowej, nadszarpni\u0119tej w s\u0142usznie minionej epoce frankizmu (niech mu ziemia ci\u0119\u017ck\u0105 b\u0119dzie…). Tote\u017c trzecia \u201eTerra Alta\u201d otwarcie zrzuca kostium kryminalny i przynale\u017cn\u0105 gatunkowi mask\u0119 inteligentnej rozrywki, staj\u0105c si\u0119 powie\u015bci\u0105 sensacyjno-spo\u0142eczn\u0105 pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105.<\/p>\n Ale taki ju\u017c jest ten Cercas \u2013 i nie ma co wybrzydza\u0107. Wa\u017cne, \u017ce rezultat tego przepoczwarzenia si\u0119 mi\u0119dzy gatunkami jest wysoce zadowalaj\u0105cy, to znaczy czyta si\u0119 bez dyzgustu, za to z pewn\u0105 tak\u0105 przyjemno\u015bci\u0105. Nawet pewna osobliwa technika autoironicznej autopromocji przesta\u0142a mnie razi\u0107. Oto bowiem bohaterowie bie\u017c\u0105cej powie\u015bci Cercasa czytaj\u0105 (lub nie czytaj\u0105) poprzednie powie\u015bci Cercasa z serii \u201eTerra Alta\u201d i dyskutuj\u0105 o ich tre\u015bciach. Etycznie i pod ka\u017cdym innym wzgl\u0119dem na pierwszy rzut oka co najmniej dyskusyjny zabieg. Ale nadu\u017cywany, staje si\u0119 mimowolnym rozlu\u017aniaczem napi\u0119tej narracji \u2013 cho\u0107 w kategorii dowcipu chwyt to ci\u0119\u017ckawy; finezji w nim za grosz… Mniejsza z tym wszak\u017ce \u2013 je\u015bli Cercas ma deficyt samouwielbienia, niech\u017ce go zaspokaja, jak chce. Nie takie autorskie dewiacje zdarza\u0142o si\u0119 nam znosi\u0107. Autopromocja nale\u017cy do przypadk\u00f3w \u0142agodniejszych \u2013 niewymagaj\u0105cych ani terapii farmakologicznej, ani elektrowstrz\u0105s\u00f3w.<\/p>\n Mniejsza wszak\u017ce z Cercasem. O tyle, o ile mniejsza \u2013 on ci bowiem jest autorem i z jego zdaniem musimy si\u0119 liczy\u0107… On ustala warunki i buduje napi\u0119cie, nadaje intrydze kszta\u0142t. Trzeci tom \u201eTerra Alta\u201d z woli autora dzieje si\u0119 w nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci \u2013 w roku mniej wi\u0119cej 2035. W do\u015b\u0107 sensownie zaplanowanej intrydze \u201eZamku Sinobrodego\u201d potrzebna mu by\u0142a prawie doros\u0142a c\u00f3rka Melchiora \u2013 Kozeta. Dlatego pogoni\u0142 czas. Ale dziesi\u0119\u0107 lat to za ma\u0142o na jakie\u015b radykalne zmiany pejza\u017cu. Tyle, \u017ce bohaterowie si\u0119 postarzeli, wi\u0119c wszelkie zuchwa\u0142e ekscesy opar\u0142y si\u0119 o kraw\u0119d\u017a prawdopodobie\u0144stwa, co zreszt\u0105 nada\u0142o intrydze charakter ekstremalnego, zgo\u0142a zab\u00f3jczego wyst\u0119pku \u2013 wci\u0105\u017c w pe\u0142ni profesjonalnego, lecz ryzykownego, ofiarnego nad miar\u0119 oraz szalonego nad miar\u0119… Na czym ofiarno\u015b\u0107 ta i szale\u0144stwo polegaj\u0105? Ot\u00f3\u017c Melchior (nie szkodzi, \u017ce by\u0142y glina; zawodowy etos zosta\u0142 mu na ca\u0142e \u017cycie) i jego ekipa z rozmys\u0142em porzucaj\u0105 policyjne regu\u0142y post\u0119powania \u2013 prawa, zasady i regulaminy; bior\u0105 egzekucj\u0119 sprawiedliwo\u015bci (takiej, jakiej s\u0142u\u017cyli od zawsze) w swoje r\u0119ce \u2013 \u0142\u0105cznie z prawem do u\u017cywania si\u0142y, broni i podst\u0119pu, \u0142\u0105cznie z prawem do wykorzystania zdobytych nieregulaminowo dowod\u00f3w. A wszystko dla celu, kt\u00f3ry uznali wsp\u00f3lnie za wy\u017cszy i u\u015bwi\u0119cony (nie tylko za usprawiedliwiony) \u2013 bez waha\u0144, hamletyzowania i dyskusji. Cho\u0107 w sensie kodeksowym akcja by\u0142a przest\u0119pstwem…<\/p>\n W ca\u0142ym zbiorze literatury sensacyjnej to nic nowego. Ale u Cercasa? Lecz c\u00f3\u017c \u2013 nawet najsurowiej, najbardziej ortodoksyjnie wykreowany stra\u017cnik prawa mo\u017ce czasem wzbudzi\u0107 u autora odrobin\u0119 przekornego pragnienia, by sprawdzi\u0107, jak taka idealna \u201ekreatura\u201d zachowa\u0142aby si\u0119 po drugiej stronie barykady. Zadanie okaza\u0142o si\u0119 trudne nad wyraz \u2013 nawet pokusa masywnego (oraz w pewnym sensie bezkarnego) u\u017cycia broni palnej nie wp\u0142yn\u0119\u0142a znacz\u0105co na monolityczn\u0105 \u201ekryszta\u0142owo\u015b\u0107\u201d g\u0142\u00f3wnego bohatera i jego przyjaci\u00f3\u0142. \u017be o kusz\u0105cej mo\u017cliwo\u015bci szanta\u017cu na wielk\u0105 skal\u0119 (personalnie i finansowo) nie wspomn\u0119… Nic z tych rzeczy \u2013 ani sekundy zawahania, jeno niez\u0142omna wiara w s\u0142uszno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. Etos, patos i egzaltacja. Hiszpa\u0144ska (a \u015bci\u015blej: katalo\u0144ska) policja mo\u017ce by\u0107 dumna \u2013 Cercas j\u0105 zmonumentalizowa\u0142 wizerunkowo i merytorycznie. Mo\u017ce si\u0119 przyda\u0107 w godzinie pr\u00f3by…<\/p>\n Ale o co idzie w ca\u0142ej tej intrydze? No c\u00f3\u017c, o szczeg\u00f3\u0142ach oczywi\u015bcie nie mo\u017ce by\u0107 mowy. Gdy kupujecie ksi\u0105\u017ck\u0119 za w\u0142asne pieni\u0105dze, macie prawo do lektury \u015bwie\u017cej jak marsz po dopiero co spad\u0142ym \u015bniegu. Jednak kilka przybli\u017ce\u0144 da lepszy obraz sytuacji \u2013 bez szkody dla jako\u015bci opowiadania. Najwa\u017cniejsze z nich to pewien delikt pedagogiczny, kt\u00f3ry leg\u0142 u pocz\u0105tk\u00f3w ca\u0142ej awantury. Po prostu Kozeta, c\u00f3rka Melchiora, wskutek nieub\u0142aganego dzia\u0142ania praw biologii, dojrza\u0142a kompleksowo \u2013 nie tylko fizycznie, lecz tak\u017ce emocjonalnie \u2013 w zwi\u0105zku z czym dosz\u0142a do wniosku, \u017ce ojciec j\u0105 oszukiwa\u0142, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce mama zgin\u0119\u0142a w wypadku, podczas gdy zosta\u0142a zamordowana, a on sam ponosi\u0142 po cz\u0119\u015bci odpowiedzialno\u015b\u0107 za t\u0119 zbrodni\u0119, bo sw\u0105 pryncypialn\u0105 postaw\u0105 sprowokowa\u0142 sprawc\u0119… Wiedz\u0119 o faktach dziewczyna zaczerpn\u0119\u0142a ze \u201esk\u0142adnic\u201d lokalnych plotek, a kontrraportem taty (gdy ju\u017c si\u0119 przem\u00f3g\u0142 i chcia\u0142 opowiedzie\u0107) nie by\u0142a zainteresowana. Po prostu wyjecha\u0142a na wakacje z przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Elise \u2013 na Baleary oczywi\u015bcie. Ale gdy kumpela c\u00f3reczki wr\u00f3ci\u0142a sama z Majorki, Melchior wpad\u0142 w rodzicielski amok…<\/b><\/p>\n To w\u0142a\u015bnie istota intrygi wysnutej przez Cercasa. Amok jest stanem ducha i nie zawsze objawia si\u0119 gwa\u0142townymi zachowaniami, agresj\u0105, niekontrolowanymi reakcjami i stanami tzw. bia\u0142ej gor\u0105czki. Ale zawsze jego elementem jest tzw. my\u015blenie tunelowe, czyli zniekszta\u0142cenie poznawcze pod wp\u0142ywem silnego bod\u017aca, przebudowuj\u0105ce widzenie \u015bwiata w kierunku prostej struktury czarno-bia\u0142ej. Sk\u0105din\u0105d nakierowanej na odnalezienie i wdro\u017cenie subiektywnie najw\u0142a\u015bciwszego rozwi\u0105zania dylematu. Osobnik dotkni\u0119ty tego typu amokiem nie ulega jakiej\u015b wyra\u017aniejszej przemianie. Zachowuje si\u0119 normalnie; tylko najbli\u017csi potrafi\u0105 dostrzec, \u017ce jego cele i priorytety uleg\u0142y jakiemu\u015b wyostrzeniu, \u017ce jest bardziej skupiony, oszcz\u0119dny w rozmowie, \u017ce nie prosi o opinie, mniej pyta o zdanie, \u017ce jest ostro\u017cniejszy i dok\u0142adnie planuje, co robi\u0107 zamierza \u2013 \u017ce mimo stresu nie wpada w czarne dziury zmiennych nastroj\u00f3w, niepewno\u015bci i stany depresyjne. No i najwa\u017cniejsze: ogarni\u0119temu takich cichym, skrytym amokiem i tunelowym my\u015bleniem okresowo wy\u0142\u0105cza si\u0119 intelektualna aparatura odr\u00f3\u017cniania dobra od z\u0142a.<\/p>\n Taki dok\u0142adnie by\u0142 przypadek Melchiora. Jeden impuls \u201ezdezaktywowa\u0142\u201d ca\u0142e jego dotychczasowe do\u015bwiadczenie \u017cyciowe, ca\u0142e szkolenie i policyjn\u0105 praktyk\u0119. Ale nie sprawi\u0142, i\u017c nasz bohater przesta\u0142 by\u0107 zawodowcem, \u017ce sta\u0142 si\u0119 chaotycznym, nieprzewidywalnym \u201eanio\u0142em zemsty\u201d. Raczej przeciwnie \u2013 profesjonalne cnoty, tymczasowo zwolnione z wymogu warto\u015bciowania etycznego, uczyni\u0142 istot\u0105 i jedyn\u0105 tre\u015bci\u0105 swego codziennego funkcjonowania \u2013 ba, \u015bwiatopogl\u0105du bez ma\u0142a… Powiedzie\u0107, \u017ce sta\u0142 si\u0119 maszyn\u0105 do zabijania \u2013 to nie to. Ale zafiksowa\u0142 si\u0119 na rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w si\u0142\u0105 \u2013 nie poprzez prawo. Nawet gdy zaginiona c\u00f3rka po kilku dniach odnalaz\u0142a si\u0119, cho\u0107 wymaga\u0142a d\u0142ugiej terapii psychiatrycznej, Melchior Marin nie odpu\u015bci\u0142 \u2013 chodzi\u0142o mu bowiem o definitywne, si\u0119gaj\u0105ce cho\u0107 troch\u0119 korzeni, rozwi\u0105zanie. Oczywi\u015bcie nie ekstremalne, likwiduj\u0105ce problem do go\u0142ej ziemi \u2013 ale przynajmniej wyr\u00f3wnuj\u0105ce krzywdy. Indywidualne i zbiorowe. Potem m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107, wyj\u015b\u0107 z tunelu i sw\u00f3j bunt solidnie… przemilcze\u0107. Zw\u0142aszcza \u017ce w wir swej zemsty wci\u0105gn\u0105\u0142 solidarnych, lojalnych koleg\u00f3w \u2013 bratersko-siostrzany kolektyw przyjaci\u00f3\u0142 \u2013 wiernych i odpowiedzialnych.<\/p>\n Cercas zbudowa\u0142 intryg\u0119 o niskim stopniu prawdopodobie\u0144stwa \u2013 co ka\u017cdy po namy\u015ble przyzna. Ale przecie\u017c nie o to chodzi, by by\u0142o jako\u015b tak jak naprawd\u0119. Wa\u017cne, \u017ce dobrze si\u0119 to czyta, bez wciskaj\u0105cego si\u0119 pow\u0105tpiewania \u2013 o co by\u0142oby \u0142atwo w zasadzie, zwa\u017cywszy na delikatn\u0105 materi\u0119 opowiadania. No i pilnujcie krainy Terra Alta, bowiem mo\u017cliwy jest nasz ulubiony ci\u0105g dalszy…<\/p>\n Tomasz Sas Javier Cercas\u00a0 Zamek Sinobrodego.Terra Alta III Prze\u0142o\u017cy\u0142 Adam Elbanowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Amok w tunelu Trzecia cz\u0119\u015b\u0107 wieloksi\u0119gu Javiera Cercasa \u201eTerra Alta\u201d nie jest ju\u017c krymina\u0142em w sensie \u015bcis\u0142ym. Ale w zamian wyposa\u017cona jest we wszelkie atrakcyjne atrybuty thrillera sensacyjnego (z akcentami obyczajowymi tudzie\u017c spo\u0142ecznymi). Tego si\u0119 w zasadzie spodziewa\u0142em \u2013 Cercas bowiem, mimo podejmowanych i z szacunkiem docenianych wysi\u0142k\u00f3w reorientacji gatunkowej, do pisania powie\u015bci kryminalnych nie ma smyka\u0142ki. Znaczy potrafi, ale nie na tyle, by si\u0119 korzystnie odr\u00f3\u017cnia\u0107 na rynku i odnosi\u0107 sukcesy finansowe. Za to w dziedzinie literatury sensacyjnej, wspartej na solidnym pod\u0142o\u017cu historycznym i reporterskim zbieractwie fakt\u00f3w, nie ma sobie r\u00f3wnych dzi\u015b w Hiszpanii. Autor fenomenalnych \u201e\u017bo\u0142nierzy spod Salaminy\u201d i \u201eAnatomii chwili\u201d jest po prostu pisarzem politycznym, zaanga\u017cowanym g\u0142\u0119boko w proces \u201erekonkwisty\u201d hiszpa\u0144skiej to\u017csamo\u015bci i zgody narodowej, nadszarpni\u0119tej w s\u0142usznie minionej epoce frankizmu (niech mu ziemia ci\u0119\u017ck\u0105 b\u0119dzie…). Tote\u017c trzecia \u201eTerra Alta\u201d otwarcie zrzuca kostium kryminalny i przynale\u017cn\u0105 gatunkowi mask\u0119 inteligentnej rozrywki, staj\u0105c si\u0119 powie\u015bci\u0105 sensacyjno-spo\u0142eczn\u0105 pe\u0142n\u0105 g\u0119b\u0105. Ale taki ju\u017c jest ten Cercas \u2013 i nie ma co wybrzydza\u0107. Wa\u017cne, \u017ce rezultat tego przepoczwarzenia si\u0119 mi\u0119dzy gatunkami jest wysoce zadowalaj\u0105cy, to znaczy czyta si\u0119 bez dyzgustu, za to…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5134,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17,393],"tags":[268],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5132"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5132"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5136,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5132\/revisions\/5136"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/b><\/span><\/p>\nAmok w tunelu<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(12 02 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"