![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/llosa-cisza-20241204-poziom-300x210.jpg\")
To dla pani ta cisza
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Pindel
Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2024<\/b><\/h3>\n
Rekomendacja: 5\/7 Pisanie o muzyce bez ods\u0142uchu wydaje si\u0119 zaj\u0119ciem ryzykownym, ale gdy ma si\u0119 talent Llosy, nie ma w tym nic trudnego. Zreszt\u0105 on m\u00f3g\u0142 sobie przy robocie puszcza\u0107 do woli te wszystkie walce peruwia\u0144skie, marinery czy zamacueki z p\u0142ytoteki. Ale czytelnik w Polsce? Ilu znajdzie si\u0119 takich, kt\u00f3rzy od r\u0119ki z zakamark\u00f3w pami\u0119ci wygrzebi\u0105, jak brzmi typowa marinera? Na szcz\u0119\u015bcie wszystko jest w internecie, wi\u0119c mo\u017cna si\u0119 wspom\u00f3c tysi\u0105cami nagra\u0144 z YouTube’a chocia\u017cby. Po kr\u00f3tkim seansie muzycznym lektura Llosy staje si\u0119 przyst\u0119pniejsza. I ju\u017c nie jest taka niezno\u015bnie d\u017awi\u0119koszczelna…<\/p>\n Nie w tym rzecz wszelako, by us\u0142ysze\u0107 \u2013 o czym tu mowa. To \u0142atwizna. \u201eTo dla pani ta cisza\u201d jest czym\u015b innym, ni\u017c powie\u015bci\u0105 o ludowej muzyce z dalekiego kraju gdzie\u015b na \u015bwiata skraju. Owszem \u2013 mo\u017cna tekst sklasyfikowa\u0107 jako gaw\u0119d\u0119 etnograficzn\u0105, pr\u00f3b\u0119 kulturowej rekonstrukcji narodzin \u015bwiadomo\u015bci muzycznej pewnego narodu. W ca\u0142ym jej bogactwie i odr\u0119bno\u015bci. A \u017ce w formie i formule powie\u015bci? Nie szkodzi \u2013 to przecie\u017c ca\u0142kiem mo\u017cliwe.<\/p>\n Aha \u2013 tak przy okazji… Nie m\u00f3wcie, \u017ce cokolwiek wiecie o peruwia\u0144skiej muzyce, bo kiedy\u015b na Krup\u00f3wkach w Zakopanem albo na Monciaku w Sopocie s\u0142yszeli\u015bcie ustrojony w andyjskie poncza muzyczny sekstecik lub oktecik \u2013 z syring\u0105, czyli fletni\u0105 Pana, kornetem, gitarami i kahonem \u2013 zawodz\u0105cy sm\u0119tne melodie g\u00f3rali Ajmara i Keczua z andyjskich p\u0142askowy\u017c\u00f3w na p\u00f3\u0142noc, po\u0142udnie i wsch\u00f3d od jeziora Titicaca (w sumie bardziej boliwijskie ni\u017c peruwia\u0144skie). To raczej nie to samo. Owszem, odpowiednio zmotywowani muzycy potrafili zagra\u0107 mariner\u0119 czy walca \u2013 ale brzmia\u0142o to tak, jakby kapela szkockich highlander\u00f3w na dudach gra\u0142a Chaczaturiana… Wi\u0119c zapewne nie wiecie nic o peruwia\u0144skiej muzyce kreolskiej. A to o niej mowa u Llosy.<\/p>\n Kreolskiej \u2013 czyli czyjej? Wypadnie zatem chocia\u017c jednym zdaniem obja\u015bni\u0107 skomplikowane peruwia\u0144skie stosunki demograficzne – i to od czas\u00f3w prekolumbijskich, gdy na terenach tych kwit\u0142o wielonarodowe (ale bardzo autokratyczne) imperium Ink\u00f3w. Na pocz\u0105tku czwartej dekady szesnastego stulecia hiszpa\u0144scy konkwistadorzy Francisca Pizarra pokonali inkaskiego w\u0142adc\u0119 Atahualp\u0119 i na gruzach andyjskiego mocarstwa utworzyli Wicekr\u00f3lestwo Peru \u2013 najbogatszy (srebro! Peru do dzi\u015b jest pierwszym producentem tego metalu na \u015bwiecie) \u201esektor\u201d w Koronie Hiszpanii. W rezultacie niemal 500-letniej postkolumbijskiej historii tego terytorium potomkowie bia\u0142ych zdobywc\u00f3w i kolonizator\u00f3w, mieszkaj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie w miastach wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca, to dzi\u015b nieco ponad 15 procent ludno\u015bci, nieco ponad 40 procent (mieszka\u0144cy pasma And\u00f3w i przyleg\u0142ych wy\u017cyn) to potomstwo rdzennych Ink\u00f3w i innych g\u00f3rskich plemion, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 j\u0119zykami keczua i ajmara; mozaik\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 Metysi (miesza\u0144cy ludno\u015bci bia\u0142ej i india\u0144skiej) \u2013 te\u017c blisko 40 procent; poza tym s\u0105 plemiona Indian amazo\u0144skich, potomkowie czarnych niewolnik\u00f3w oraz emigracji chi\u0144skiej i japo\u0144skiej. Ci ostatni dorobili si\u0119 nawet posady prezydenta kraju (Alberto Fujimori), ale dobrej pami\u0119ci to on po sobie nie pozostawi\u0142…<\/p>\n Criollos (czyli Kreolami) w Peru nazywaj\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie potomkowie kolonizator\u00f3w, mieszkaj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie w w\u0105skim pasie wybrze\u017ca w wielkich miastach jak Lima, Chiclayo, Piura, Chimbote, Trujillo i Arequipa. Walce peruwia\u0144skie i marinery to ich muzyka… Pytanie tylko \u2013 czy wsp\u00f3lna? Taka sama i tak samo istotna w mniemaniu ni\u017cszych warstw ludowych i postkolonialnej arystokracji? Zreszt\u0105 taka wsp\u00f3lnota muzyczna dotyczy\u0142aby mo\u017ce najwy\u017cej jednej pi\u0105tej ludno\u015bci Peru. A co zreszt\u0105, zw\u0142aszcza pierwotnymi mieszka\u0144cami g\u00f3r i wy\u017cyn oraz Metysami, te\u017c zaludniaj\u0105cymi nadbrze\u017cne miasta? Oni graj\u0105 i s\u0142uchaj\u0105 czego\u015b zupe\u0142nie innego…<\/p>\n Ale Llosa wydaje si\u0119 tym nie przejmowa\u0107. Wykreowa\u0142 kreolskiego badacza muzyki, krytyka i dziennikarza \u2013 niejakiego Tonia Azpilcuet\u0119 \u2013 niedosz\u0142ego doktora etnografii (zanim sko\u0144czy\u0142 pisa\u0107 dysertacj\u0119 o tzw. obwo\u0142ywaczach z Limy, katedr\u0119 na miejscowym uniwersytecie San Marcos zlikwidowano z powodu braku zainteresowania student\u00f3w i naukowc\u00f3w…), utrzymuj\u0105cego si\u0119 z nauczania muzyki w szkole prowadzonej przez zakonnice oraz kiepskich i rzadkich honorari\u00f3w w prasie muzycznej tudzie\u017c… z pracy r\u0105k \u017cony Mathilde \u2013 praczki i cerowaczki bielizny. On\u017ce Tonio (a w\u0142a\u015bciwie To\u00f1o \u2013 tak bowiem nale\u017ca\u0142oby pisa\u0107 to zdrobnienie od Antonia; ale darujmy sobie to en z falk\u0105 od g\u00f3ry…) by\u0142 bohaterem, podmiotem lirycznym opowie\u015bci, kt\u00f3r\u0105 Llosa zamierza\u0142 nas uraczy\u0107. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od telefonu od niejakiego Jose Duranda Floresa \u2013 znanego pisarza, krytyka i akademika, tak\u017ce znawcy muzyki kreolskiej. Doktor Flores zaprosi\u0142 Tonia na wiecz\u00f3r muzyczny, podczas kt\u00f3rego zagra\u0107 mia\u0142 Lalo Molfino \u2013 zdaniem Floresa najlepszy gitarzysta w kraju, wirtuoz peruwia\u0144skiego walca. Tonio poszed\u0142, cho\u0107 nie wierzy\u0142 w maestri\u0119 zupe\u0142nie nieznanego Lalo \u2013 po prostu chcia\u0142 pozna\u0107 Floresa, prawdziwego cz\u0142onka elity intelektualnej kraju.<\/p>\n A wr\u00f3ci\u0142 zupe\u0142nie odmieniony… Lalo Molfino \u2013 ekstremalnie chuderlawy m\u0142odzieniec, czarno- i d\u0142ugow\u0142osy, w wytwornych lakierkach na bosych stopach \u2013 okaza\u0142 si\u0119 nie tylko wirtuozem gry na gitarze; dla Toniego zosta\u0142 idolem o nadprzyrodzonych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach i talentach, uosobieniem ca\u0142ej muzyki Peru. Azpilcueta postanowi\u0142 napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 o nim i muzyce, o fenomenie gitary Lala, o scaleniu narodu w rytmach i d\u017awi\u0119kach kreolskiej harmoniczno\u015bci \u2013 pobudzaj\u0105cej wyobra\u017ani\u0119 i peruwia\u0144sk\u0105 godno\u015b\u0107. Ca\u0142y wyw\u00f3d Llosy, w\u0142o\u017cony niejako w umys\u0142 Azpilcuety, sprowadza\u0142 si\u0119 do wykreowania kreolskiej muzyki jako narodowego spoiwa Peruwia\u0144czyk\u00f3w, czynnika jednocz\u0105cego i nie budz\u0105cego sprzeciwu, od kt\u00f3rego zacz\u0105\u0107 mo\u017cna proces mentalnego i emocjonalnego tworzenia narodu homogenicznego, wsp\u00f3lnoty spajanej nie tylko wok\u00f3\u0142 pi\u0142ki no\u017cnej i tradycyjnej wrogo\u015bci do Chilijczyk\u00f3w (z powodu przegranej tzw. wojny o saletr\u0119 jakie\u015b 150 lat temu).<\/p>\n Niestety \u2013 Tonio taki, jakim go wykreowa\u0142 Llosa, nie nale\u017ca\u0142 do tw\u00f3rc\u00f3w zdyscyplinowanych, pilnuj\u0105cych, by nie wpa\u015b\u0107 w zasi\u0119g brzytwy Ockhama. Przeciwnie \u2013 wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 nieposkromiony w inwencji i tw\u00f3rczym rozmachu. Ka\u017cdy w\u0105tek, kt\u00f3ry wpad\u0142 mu w oczy, wydawa\u0142 si\u0119 godzien rozwini\u0119cia i zapewne wzbogaca\u0142 g\u0142\u00f3wny nurt narracji. Biografia genialnego gitarzysty rozros\u0142a si\u0119 do rozmiar\u00f3w supereseju spo\u0142eczno-polityczno-etnograficzno-muzycznego, w kt\u00f3rym Tonio rzuci\u0142 na szal\u0119 wszystko, co wiedzia\u0142 o \u015bwiecie i peruwia\u0144skim kreolskim walcu. Lalo Molfino, kt\u00f3ry zreszt\u0105 w mi\u0119dzyczasie zmar\u0142 na gru\u017alic\u0119, wyst\u0105pi\u0142 w roli pretekstu-ozdobnika na tyle udanie, na ile s\u0142owa mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 muzyk\u0119. Ksi\u0105\u017cka Tonia odnios\u0142a sukces, a jej wydawca zapewne te\u017c \u2013 finansowy, czym z Azpilcuet\u0105 nie podzieli\u0142 si\u0119 wystarczaj\u0105co uczciwie. A sam Tonio? Sukces okupi\u0142 za\u0142amaniem nerwowym, eksplozj\u0105 obsesji i zburzeniem marze\u0144. Bo w\u0142a\u015bciwie o tym \u2013 nie o kreolskiej muzyce \u2013 jest \u201eTo dla pani ta cisza\u201d. Stary mistrz Llosa jeszcze raz spr\u00f3bowa\u0142 podej\u015b\u0107 do swego ulubionego (nie chc\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce obsesyjnego \u2013 a sk\u0105d\u017ce…) tematu, czyli pogoni za idea\u0142em \u2013 czymkolwiek on jest lub si\u0119 zdaje \u2013 jaw\u0105 czy mrzonk\u0105? Dzi\u0119kuj\u0119, Mistrzu. Od \u201ePantaleona i wizytantek\u201d nie czyta\u0142em nic Twojego r\u00f3wnie sympatycznego i optymistycznego.<\/p>\n Ale, ale \u2013 co z tym tytu\u0142owym kahonem? No c\u00f3\u017c \u2013 caj\u00f3n, czyli kahon, to chyba jedyny instrument muzyczny, kt\u00f3ry grajkowie z Peru sprezentowali ca\u0142emu muzycznemu \u015bwiatu. To prostopad\u0142o\u015bcian o wygl\u0105dzie skrzyneczki (podobne nosili uliczni pucybuci…) na r\u00f3\u017cne r\u00f3\u017cno\u015bci, wykonany z solidnych (trzy czwarte cala) deseczek. Drewno mo\u017ce by\u0107 rozmaite, ale z wielu wzgl\u0119d\u00f3w, w tym akustyczno-wytrzyma\u0142o\u015bciowych, preferowany jest surowiec z drzewa jad\u0142oszynu (Prosopis<\/em> L. – u nas jad\u0142oszyn raczej nie ro\u015bnie). Przednia \u015bcianka kahonu jest przykr\u0119cana do reszty konstrukcji \u015brubami o regulowanej d\u0142ugo\u015bci; mo\u017ce te\u017c mie\u0107 rozmaite wzmocnienia, nak\u0142adki i p\u0142ytki wibracyjne. Tylna \u015bcianka ma wyci\u0119ty otw\u00f3r rezonansowy. Kahonista gra… siedz\u0105c na swym instrumencie i uderzaj\u0105c d\u0142o\u0144mi w p\u0142yt\u0119 czo\u0142ow\u0105. Tajemnica osobliwego d\u017awi\u0119ku kahonu polega na tym, \u017ce wewn\u0105trz rozpi\u0119te s\u0105 struny gitarowe (albo inne), kt\u00f3rych wibracja odpowiada za to egzotyczne ksz-sz-ksz-sz-ci-szaaa…<\/p>\n Tomasz Sas <\/strong> Mario Vargas Llosa To dla pani ta cisza Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Pindel Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Posiadywanie na kahonie Pisanie o muzyce bez ods\u0142uchu wydaje si\u0119 zaj\u0119ciem ryzykownym, ale gdy ma si\u0119 talent Llosy, nie ma w tym nic trudnego. Zreszt\u0105 on m\u00f3g\u0142 sobie przy robocie puszcza\u0107 do woli te wszystkie walce peruwia\u0144skie, marinery czy zamacueki z p\u0142ytoteki. Ale czytelnik w Polsce? Ilu znajdzie si\u0119 takich, kt\u00f3rzy od r\u0119ki z zakamark\u00f3w pami\u0119ci wygrzebi\u0105, jak brzmi typowa marinera? Na szcz\u0119\u015bcie wszystko jest w internecie, wi\u0119c mo\u017cna si\u0119 wspom\u00f3c tysi\u0105cami nagra\u0144 z YouTube’a chocia\u017cby. Po kr\u00f3tkim seansie muzycznym lektura Llosy staje si\u0119 przyst\u0119pniejsza. I ju\u017c nie jest taka niezno\u015bnie d\u017awi\u0119koszczelna… Nie w tym rzecz wszelako, by us\u0142ysze\u0107 \u2013 o czym tu mowa. To \u0142atwizna. \u201eTo dla pani ta cisza\u201d jest czym\u015b innym, ni\u017c powie\u015bci\u0105 o ludowej muzyce z dalekiego kraju gdzie\u015b na \u015bwiata skraju. Owszem \u2013 mo\u017cna tekst sklasyfikowa\u0107 jako gaw\u0119d\u0119 etnograficzn\u0105, pr\u00f3b\u0119 kulturowej rekonstrukcji narodzin \u015bwiadomo\u015bci muzycznej pewnego narodu. W ca\u0142ym jej bogactwie i odr\u0119bno\u015bci. A \u017ce w formie i formule powie\u015bci? Nie szkodzi \u2013 to przecie\u017c ca\u0142kiem mo\u017cliwe. Aha \u2013 tak przy okazji… Nie m\u00f3wcie, \u017ce cokolwiek wiecie o peruwia\u0144skiej muzyce, bo kiedy\u015b na Krup\u00f3wkach w Zakopanem…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5125,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[307],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5123"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5298,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123\/revisions\/5298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nPosiadywanie na kahonie<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(11 02 2025)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"