![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/jarkowiec-20240928-poziom-300x214.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 5\/7 Kino jest najwa\u017cniejsz\u0105 ze sztuk \u2013 orzek\u0142 Lenin, ale nie dane mu by\u0142o tej hipotezy w pe\u0142ni sprawdzi\u0107, zrealizowa\u0107 w \u017cyciu publicznym. Na pewno on i jego spadkobiercy polityczni udowodnili tylko, \u017ce kino jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem propagandy, indoktrynacji i fa\u0142szowania obrazu \u015bwiata. Fikcja i iluzja na wielk\u0105 skal\u0119… Do tego na sprzeda\u017c \u2013 bo fikcja i iluzja s\u0105 towarem. Powstaje zatem osobliwe narz\u0119dzie \u2013 podmioty poddane obr\u00f3bce ch\u0119tnie za to p\u0142ac\u0105. Kino nas mami, oszukuje, straszy, nabiera, karmi fa\u0142szem i bajk\u0105 \u2013 a my za to p\u0142acimy. Czy potrzebujemy tego od \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy? Domagamy si\u0119 odrobiny nierzeczywisto\u015bci za w\u0142asne pieni\u0105dze? Sukces kina za\u015bwiadcza, \u017ce tak. Ale dlaczego? Aaa \u2013 to ju\u017c temat na wielkie studium psychologiczne, zaczynaj\u0105ce si\u0119 od analizy percepcji ruchomych obraz\u00f3w przez nasz m\u00f3zg (oczywi\u015bcie z rozbiorem funkcjonowania samych synaps…).<\/p>\n Osobliwie pilnie i wnikliwie nale\u017ca\u0142oby zbada\u0107 cerebralnie faz\u0119, kt\u00f3r\u0105 w skr\u00f3cie mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ewyj\u015bciem z kina\u201d. Chodzi o narysowanie i opisanie tego szczeg\u00f3lnego momentu pracy neuroprzeka\u017anik\u00f3w, gdy ko\u0144czy si\u0119 i zamiera fala sztucznie zaprogramowanych i wywo\u0142anych bod\u017ac\u00f3w, a jej miejsce zajmuj\u0105 na powr\u00f3t bod\u017ace znane i naturalne, pobierane wprost z rzeczywistego otoczenia. Szok poznawczy i spl\u0105tanie wra\u017ce\u0144… To w\u0142a\u015bnie ten moment sprawia\u0107 mo\u017ce, i\u017c t\u0119sknimy do powrotu przed ekran, a w skrajnych przypadkach \u2013 ustawiamy si\u0119 ponownie w kolejce po bilety! Dlaczego? To w\u0142a\u015bnie jest kluczowe pytanie natury epistemologicznej…<\/p>\n Prowizorycznie tylko na dylemat ten spojrzawszy, mo\u017cemy doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce istot\u0105 naszego bytowania na tym najlepszym (bo jedynym) ze \u015bwiat\u00f3w jest komplementarna koegzystencja rzeczywisto\u015bci i nierzeczywisto\u015bci, prawdy i fikcji. Istnienie tej ostatniej jest \u017cywotnym sk\u0142adnikiem, dynamizuj\u0105cym ca\u0142e nasze \u017cycie. Fikcja \u0142agodzi kontakt z rzeczywisto\u015bci\u0105, leczy rany i traumy, mo\u017ce nawet usuwa b\u00f3l istnienia. Kino w takim uj\u0119ciu to plaster, kataplazm wyzwalaj\u0105cy energi\u0119 niezb\u0119dn\u0105 do stawienia czo\u0142a rzeczywisto\u015bci \u2013 mo\u017ce nawet daj\u0105cy psychiczn\u0105 odporno\u015b\u0107 na wyzwania \u015bwiata \u2013 ma\u0142o przecie\u017c sk\u0105din\u0105d przyjaznego. Na og\u00f3\u0142…<\/p>\n No i to by si\u0119 mog\u0142o mniej wi\u0119cej zgadza\u0107. Ale \u017ceby zaraz Nar\u00f3d? No tak… W procesie homogenizacji czego\u015b, co ostatnio nazywali\u015bmy ameryka\u0144skim narodem, kino odegra\u0142o rol\u0119 niebagateln\u0105. Obok kolei \u017celaznych, coca-coli, autostrad mi\u0119dzystanowych, samochod\u00f3w Forda z ta\u015bmy, \u0107wier\u0107funciak\u00f3w od McDonald’sa, radia oraz ligowych rozgrywek baseballa, futbolu i koszyk\u00f3wki… Dzisiejsi Amerykanie s\u0105 p\u00f3\u017anymi wnukami i prawnukami kina \u2013 niekt\u00f3rzy w sensie \u015bcis\u0142ym, bowiem sp\u0142odzeni zostali na tylnych kanapach rodzicielskich kr\u0105\u017cownik\u00f3w szos, zaparkowanych na \u201ewidowniach\u201d samochodowych kin, czynnych w ka\u017cdej niemal prowincjonalnej dziurze mi\u0119dzy oboma oceanami. Pozna\u0142em kiedy\u015b ameryka\u0144skiego koleg\u0119 po fachu, kt\u00f3ry wyzna\u0142, \u017ce wedle rodzinnej legendy do aktu jego pocz\u0119cia przyczyni\u0142 si\u0119… western \u201eRio Bravo\u201d. Owocny akt zespolenia rodzic\u00f3w dokona\u0142 si\u0119 z akompaniamentem kowbojskiej ballady, \u015bpiewanej przez Deana Martina i Ricky’ego Nelsona.<\/p>\n Mo\u017ce to prawda, mo\u017ce nie \u2013 ale co\u015b w tej legendzie jest. Co? Bior\u0105c kwesti\u0119 og\u00f3lnie \u2013 chodzi o trwaj\u0105c\u0105 kilka dziesi\u0119cioleci symbioz\u0119 zwyk\u0142ego ameryka\u0144skiego \u017cycia z kinem. Kino \u2013 przynajmniej we swej wst\u0119pnej, burzliwej i owocnej fazie rozwoju \u2013 sta\u0142o si\u0119 narz\u0119dziem zjawiska, kt\u00f3re nazywam amerohomogenizacj\u0105 – tyle \u017ce od pocz\u0105tku ograniczon\u0105 do emigracji z populacji bia\u0142ych (lub leciutko pokolorowanych w tyglu po\u0142udniowej Ameryki) judeochrze\u015bcija\u0144skich cywilizacji, wywodz\u0105cych si\u0119 z odleg\u0142ych w czasie, ale jednak wsp\u00f3lnych korzeni kulturowych. Innych przybysz\u00f3w (Afroamerykan\u00f3w i Azjat\u00f3w) kino homogenizowa\u0142o jakby mniej…<\/p>\n Zdaniem Jarkowca \u2013 pierwszym wielkim wydarzeniem spo\u0142ecznym i politycznym w USA, w kt\u00f3rym kino odegra\u0142o sw\u0105 ujednolicaj\u0105c\u0105 rol\u0119 (poprzez wp\u0142yw na opini\u0119 publiczn\u0105), by\u0142o… zab\u00f3jstwo dwudziestego pi\u0105tego prezydenta Williama McKinleya. Z dominuj\u0105cym polskim akcentem \u2013 6 wrze\u015bnia 1901 roku w Buffalo strzeli\u0142 do niego dwukrotnie niejaki Leon Czo\u0142gosz, syn emigrant\u00f3w z Polski, anarchista, bojownik o prawa robotnik\u00f3w. Proces by\u0142 kr\u00f3tki, a wyrok oczywisty \u2013 kara \u015bmierci. Egzekucji dokonano 29 pa\u017adziernika 1901 roku w wi\u0119zieniu stanowym stanu Nowy Jork w Auburn. Zastosowano krzes\u0142o elektryczne; tamtejsza \u201estanowa instytucja poprawcza\u201d (a w istocie zak\u0142ad karny o mocno zaostrzonym rygorze, jeden z ci\u0119\u017cszych w ca\u0142ych Stanach…) bowiem by\u0142a og\u00f3lnoameryka\u0144skim pionierem tej metody wykonywania wyrok\u00f3w \u015bmierci (od 1890 roku).<\/p>\n Egzekucja Czo\u0142gosza by\u0142a wydarzeniem medialnym najwy\u017cszej rangi. Rynkiem medi\u00f3w rz\u0105dzili wtedy magnaci prasowi, posiadacze wielu tytu\u0142\u00f3w gazet w ca\u0142ym kraju, zorganizowanych jak biznesowe koncerny – z niejakim Williamem Randolphem Hearstem na czele. W metropoliach Wschodniego Wybrze\u017ca trwa\u0142y na swych posterunkach wielkie i niezale\u017cne (cz\u0119\u015bciowo) dzienniki, no i tysi\u0105ce gazetek lokalnych \u2013 abonuj\u0105cych serwisy agencyjne dla wype\u0142nienia tre\u015bci krajowych i (rzadziej) zagranicznych. Lecz c\u00f3\u017c \u2013 egzekucja w sensie \u015bcis\u0142ym to nie by\u0142 temat dla gazet. Bo iloma ekscytuj\u0105cymi s\u0142owami mo\u017cna by\u0142o opisywa\u0107 \u015bmiertelne drgawki skaza\u0144ca na krze\u015ble \u2013 tak, by nie narazi\u0107 si\u0119 na sianie zgorszenia i propagand\u0119 okrucie\u0144stwa? Mo\u017cna spr\u00f3bowa\u0107 zdj\u0119cie zrobi\u0107, ale to za ma\u0142o, za ma\u0142o… Ale gdyby mo\u017cna by\u0142o egzekucj\u0119 pokaza\u0107? To ju\u017c by\u0142oby CO\u015a \u2013 ruchomy obraz wi\u0119cej jest wart ni\u017c tysi\u0105ce s\u0142\u00f3w.<\/p>\n Monopolist\u0105 na rynku ruchomych obraz\u00f3w by\u0142 wtedy Thomas Alva Edison \u2013 wynalazca i przedsi\u0119biorca, pionier elektryfikacji, rejestracji d\u017awi\u0119k\u00f3w, przesy\u0142ania sygna\u0142\u00f3w i w og\u00f3le setek po\u017cytecznych wynalazk\u00f3w. W dziedzinie ruchomych obraz\u00f3w mia\u0142 ju\u017c za sob\u0105 skonstruowanie udanej kamery do rejestracji obraz\u00f3w i urz\u0105dzenia owe obrazy prezentuj\u0105cego \u2013 w wersji do odbioru indywidualnego (skrzyniowe kinetoskopy) oraz zbiorowego \u2013 projektora rzucaj\u0105cego obraz na kawa\u0142ek bia\u0142ej \u015bciany lub p\u0142\u00f3tna. Us\u0142ugowe punkty wy\u015bwietlania ruchomych obrazk\u00f3w wedle patent\u00f3w Edisona sta\u0142y si\u0119 niezwykle popularne i dochodowe (cho\u0107 seans kosztowa\u0142 ledwie pi\u0119\u0107 cent\u00f3w). P\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1901 roku w nickelodeonach Edisona (lub przedsi\u0119biorc\u00f3w bran\u017cy rozrywkowej, kt\u00f3ry kupili jego opatentowany sprz\u0119t i abonowali kr\u00f3tkie filmy) najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 ponadtrzyminutowy obraz \u201eEgzekucja Czo\u0142gosza z panoram\u0105 wi\u0119zienia w Auburn\u201d<\/i>. Obejrza\u0142y go miliony Amerykan\u00f3w, wyrabiaj\u0105c sobie pogl\u0105d na temat zbrodni i kary.<\/p>\n Nie od razu publiczno\u015b\u0107 dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce prawdziwa w tym filmie by\u0142a tylko… panorama wi\u0119zienia w Auburn. Scen\u0119 egzekucji z jej dramatycznymi sekwencjami zainscenizowano w studiu. Role uczestnik\u00f3w zagrali cz\u0142onkowie ekipy filmowej Edisona, kt\u00f3ry po prostu… nie dosta\u0142 zgody na filmowanie ka\u017ani Czo\u0142gosza. Mo\u017ce to i lepiej, bo prawdziwy przebieg akcji (wielominutowe drgawki, dym z uszu i oczodo\u0142\u00f3w…) by\u0142 znacznie bardziej okrutny ni\u017c \u201edramatyczne\u201d uj\u0119cia kamery Edisona. Sprokurowanie scen egzekucji, a p\u00f3\u017aniej masowa ich emisja dla publiczno\u015bci, przekonanej, \u017ce ogl\u0105da najprawdziwsz\u0105 prawd\u0119, sta\u0142o si\u0119 punktem zwrotnym w dziejach kina \u2013 tak\u017ce w teorii i historii sztuki filmowej. Dwie bowiem odt\u0105d by\u0142y drogi dla zjawiska \u017cywych obraz\u00f3w. Pierwsza to stawianie kamery naprzeciw realnych zdarze\u0144. Druga za\u015b \u2013 to stawianie kamery w pustce i organizowanie \u201ezdarze\u0144\u201d przed jej obiektywem… Z pierwszej drogi zrodzi\u0142 si\u0119 realistyczny dokument, z drugiej kino artystyczne, dzie\u0142o wyobra\u017ani.<\/p>\n Niezale\u017cnie od tego, kt\u00f3r\u0105 z dr\u00f3g wybra\u0142o, kino zameldowa\u0142o si\u0119 na scenie globalnego \u017cycia publicznego jako wielki gracz \u2013 i to za spraw\u0105 zainscenizowanej (ergo: sfa\u0142szowanej…) egzekucji Amerykanina polskiego pochodzenia, skazanego za zamordowanie swego prezydenta. Esej Jarkowca po\u015bwi\u0119cony jest temu fenomenowi cywilizacyjnemu \u2013 i zarazem jest pr\u00f3b\u0105 (sk\u0105din\u0105d wielce udan\u0105) zsyntetyzowania roli kina w powstaniu wsp\u00f3\u0142czesnego narodu ameryka\u0144skiego. Mechanizm okaza\u0142 si\u0119 prosty i czysto ekonomiczny. Prywatni inwestorzy z bran\u017cy entertainmentu<\/i> i spoza niej, zwabieni rosn\u0105c\u0105 stop\u0105 zysk\u00f3w, zbudowali sie\u0107 us\u0142ugowych salon\u00f3w wy\u015bwietlaj\u0105cych ruchome obrazy i niezmiennie cieszyli si\u0119 na widok kolejek ustawiaj\u0105cych si\u0119 do kas. Konsorcja (formalne i nieformalne) baron\u00f3w filmowej rozrywki j\u0119\u0142y naciska\u0107 na posiadaczy opatentowanej aparatury rejestrowania obraz\u00f3w, by powi\u0119kszali sw\u0105 produkcj\u0119 i ofert\u0119. W\u0142a\u015bciciele kamer nie stawiali oporu \u2013 przeciwnie: budowali studia, zatrudniali aktor\u00f3w, scenarzyst\u00f3w i ludzi potrafi\u0105cych spi\u0105\u0107 to wszystko do kupy \u2013 producent\u00f3w i re\u017cyser\u00f3w. Produkcja sz\u0142a pe\u0142n\u0105 par\u0105. A skoro miliony widz\u00f3w \u2013 od le\u015bnych osad w stanie Waszyngton po aligatorowe bagna Florydy, od pla\u017c Kalifornii po rybackie porty w Maine \u2013 ogl\u0105da\u0142y to samo, wkr\u00f3tce doj\u015b\u0107 musia\u0142o do pewnej takiej homogenizacji postaw, potrzeb, pogl\u0105d\u00f3w, a w ko\u0144cu wyznawanych warto\u015bci. Nation was born…<\/i><\/p>\n Jarkowiec niezwykle skrupulatnie identyfikuje i ustawia w \u201eci\u0105gu technologicznym\u201d prze\u0142omowe zdarzenia w dziejach kina. Od monumentalnych i artystycznie fenomenalnych \u201eNarodzin narodu\u201d Davida Warka Griffitha (1915) – filmu, kt\u00f3ry sprowokowa\u0142 odrodzenie Ku-Klux-Klanu \u2013 a\u017c po najbardziej wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 \u2013 autor tropi kino uczestnicz\u0105ce w kreowaniu ameryka\u0144sko\u015bci Ameryki. Tropienie razem z nim to fascynuj\u0105ca i nieoczywista lektura. Historia kina robi\u0105cego nar\u00f3d z garstki tubylc\u00f3w i gromad najrozmaitszych przybysz\u00f3w (nawet takich jak starowiercy znad jeziora \u0141adoga, rebelianci z Hondurasu i pasterze jak\u00f3w z g\u00f3r Kunlun) jest pomys\u0142em szalonym oraz intelektualnie prowokuj\u0105cym. Niekoniecznie do tego, by si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107, ale by pilnie ogl\u0105da\u0107 \u2013 to na pewno…<\/p>\n Tomasz Sas Maciej Jarkowiec\u00a0 Na bulwarach czyhaj\u0105 potwory. Filmowa historia Ameryki Wydawnictwo Agora, Warszawa 2024 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Jak kino stworzy\u0142o nar\u00f3d… Kino jest najwa\u017cniejsz\u0105 ze sztuk \u2013 orzek\u0142 Lenin, ale nie dane mu by\u0142o tej hipotezy w pe\u0142ni sprawdzi\u0107, zrealizowa\u0107 w \u017cyciu publicznym. Na pewno on i jego spadkobiercy polityczni udowodnili tylko, \u017ce kino jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem propagandy, indoktrynacji i fa\u0142szowania obrazu \u015bwiata. Fikcja i iluzja na wielk\u0105 skal\u0119… Do tego na sprzeda\u017c \u2013 bo fikcja i iluzja s\u0105 towarem. Powstaje zatem osobliwe narz\u0119dzie \u2013 podmioty poddane obr\u00f3bce ch\u0119tnie za to p\u0142ac\u0105. Kino nas mami, oszukuje, straszy, nabiera, karmi fa\u0142szem i bajk\u0105 \u2013 a my za to p\u0142acimy. Czy potrzebujemy tego od \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy? Domagamy si\u0119 odrobiny nierzeczywisto\u015bci za w\u0142asne pieni\u0105dze? Sukces kina za\u015bwiadcza, \u017ce tak. Ale dlaczego? Aaa \u2013 to ju\u017c temat na wielkie studium psychologiczne, zaczynaj\u0105ce si\u0119 od analizy percepcji ruchomych obraz\u00f3w przez nasz m\u00f3zg (oczywi\u015bcie z rozbiorem funkcjonowania samych synaps…). Osobliwie pilnie i wnikliwie nale\u017ca\u0142oby zbada\u0107 cerebralnie faz\u0119, kt\u00f3r\u0105 w skr\u00f3cie mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ewyj\u015bciem z kina\u201d. Chodzi o narysowanie i opisanie tego szczeg\u00f3lnego momentu pracy neuroprzeka\u017anik\u00f3w, gdy ko\u0144czy si\u0119 i zamiera fala sztucznie zaprogramowanych i wywo\u0142anych bod\u017ac\u00f3w, a jej miejsce zajmuj\u0105 na powr\u00f3t bod\u017ace…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5098,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,435,390,233],"tags":[498],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5096"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5096"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5096\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5220,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5096\/revisions\/5220"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5098"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5096"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5096"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5096"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/b><\/span><\/p>\nJak kino stworzy\u0142o nar\u00f3d…<\/b><\/u><\/span><\/h2>\n
(26 01 2025)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"