{"id":5065,"date":"2024-12-27T02:04:51","date_gmt":"2024-12-27T01:04:51","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=5065"},"modified":"2025-03-28T02:56:28","modified_gmt":"2025-03-28T01:56:28","slug":"noz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/12\/27\/noz\/","title":{"rendered":"N\u00f3\u017c"},"content":{"rendered":"\n

Salman Rushdie\u00a0 \"\"<\/strong>
N\u00f3\u017c <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jerzy Koz\u0142owski <\/strong>
Wydawnictwo Rebis, Pozna\u0144 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Ostre narz\u0119dzie wyobra\u017ani?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Jaki\u015b czas temu (dok\u0142adnie 31 marca 2022 roku) rekomendowa\u0142em w tym blogu (entuzjastycznie \u2013 je\u015bli to w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo z uwagi na kontekst) ksi\u0105\u017ck\u0119 Philippe’a Lancona \u201eStrz\u0119p\u201d. Philippe by\u0142 felietonist\u0105 satyrycznego paryskiego tygodnika \u201eCharlie Hebdo\u201d i dok\u0142adnie w \u015brod\u0119 7 stycznia 2015 roku (to ju\u017c dziesi\u0119\u0107 lat…) uczestniczy\u0142 w kolegium redakcyjnym pisma \u2013 kolegium dos\u0142ownie rozstrzelanym przez braci-zamachowc\u00f3w Saida i Cherifa Kouachi. Philippe z zamachu wyszed\u0142 z \u017cyciem \u2013 i to raczej cudem, zwa\u017cywszy na liczb\u0119 i umiejscowienie ran zadanych przez pociski kaliber 7,62 (orientujecie si\u0119 zapewne, jakiej broni u\u017cyto…), wystrzelone z najbli\u017cszej odleg\u0142o\u015bci, niemal z przy\u0142o\u017cenia. Po licznych operacjach i d\u0142ugotrwa\u0142ej rehabilitacji Lancon, dotkni\u0119ty pe\u0142noobjawowym PTSD, postanowi\u0142 wyj\u015b\u0107 ze stresu, z udzia\u0142em mn\u00f3stwa brutalnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w opisuj\u0105c swoje przej\u015bcie do drugiego \u017cycia. Bo by\u0142 cz\u0142owiekiem s\u0142owa i tylko u\u017cywaj\u0105c narz\u0119dzia, jakie najlepiej zna\u0142, m\u00f3g\u0142 swoj\u0105 traum\u0119 pokona\u0107…<\/p>\n

To wstrz\u0105saj\u0105ca ksi\u0105\u017cka, sposobna do lektury \u2013 ale tylko raz w \u017cyciu. Nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce ledwie po dw\u00f3ch latach nadejdzie okazja do powt\u00f3rki. Ale \u015bwiat pe\u0142en jest niespodzianek, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych bezsensowna, krwawa zbrodnia miejsce zajmuje poczesne i rosn\u0105c\u0105 ma cz\u0119stotliwo\u015b\u0107. 12 sierpnia 2022 roku wielkiego pisarza Salmana Rushdiego fizycznie dosi\u0119g\u0142a bezrozumna, zbrodnicza i z \u017cadnego powodu niewybaczalna fatwa<\/i> \u2013 czyli wydana przez uprawniony autorytet religijny (w tym wypadku ira\u0144skiego, czyli szyickiego, ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego) opinia-interpretacja przepisu szariatu (islamskiego prawa), dotycz\u0105ca rzekomego blu\u017anierstwa, pope\u0142nionego jakoby przez autora ksi\u0105\u017cki \u201eSzata\u0144skie wersety\u201d (i wszystkich, kt\u00f3rzy mu pomagali). Wydane w 1988 roku \u201eSzata\u0144skie wersety\u201d – powie\u015b\u0107 si\u0119gaj\u0105ca pocz\u0105tk\u00f3w islamu jako religii i osoby proroka Mahometa \u2013 wzbudzi\u0142a w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 w muzu\u0142ma\u0144skim \u015bwiecie, a na\u0142o\u017cona 14 lutego 1989 roku fatwa<\/i> Chomeiniego by\u0142a w istocie kl\u0105tw\u0105 stawiaj\u0105c\u0105 Rushdiego poza prawem i nawo\u0142uj\u0105c\u0105 wprost do zabicia renegata. Od tej pory pisarz \u017cy\u0142 w dyskretnym ukryciu (cho\u0107 nie zawsze szczelnym), a brytyjska monarchia zapewnia\u0142a mu ochron\u0119. Do czasu…<\/p>\n

Trzydzie\u015bci trzy lata p\u00f3\u017aniej w miasteczku Chautauqua (na zachodzie stanu Nowy Jork, w pobli\u017cu jeziora Erie) podczas imprezy kulturalno-literackiej, po\u015bwi\u0119conej sk\u0105din\u0105d kwestii ochrony pisarzy przed ograniczaniem wolno\u015bci s\u0142owa i fizycznym zagro\u017ceniem, na scenie lokalnego amfiteatru Salmana Rushdiego zaatakowa\u0142 no\u017cem 24-letni radykalny, fanatyczny islamista \u2013 niejaki Hadi Matar. Przez niespe\u0142na p\u00f3\u0142 minuty, zanim ktokolwiek zareagowa\u0142, zada\u0142 swej ofierze pi\u0119tna\u015bcie g\u0142\u0119bokich ran \u2013 mi\u0119dzy innymi w lewe rami\u0119, szyj\u0119 i twarz oraz w prawe oko.<\/p>\n

Operacje ratuj\u0105ce \u017cycie pisarza si\u0119 powiod\u0142y. Rehabilitacja fizyczna (w granicach narzuconych przez aktualne mo\u017cliwo\u015bci cia\u0142a) \u2013 te\u017c. A w sprawie rehabilitacji psychicznej \u2013 emocjonalnej oraz intelektualnej \u2013 jest ta ksi\u0105\u017cka… Tytu\u0142owy n\u00f3\u017c to nie tylko narz\u0119dzie zbrodni, narz\u0119dzie strachu i przemocy \u2013 to przede wszystkim symbol zmiany, nowego pocz\u0105tku, odci\u0119cia, przej\u015bcia przez chwiejn\u0105 barier\u0119 ostateczno\u015bci. Na stron\u0119 \u017cycia raz jeszcze, cho\u0107 nie od pocz\u0105tku, ale po kr\u00f3tkiej przerwie, spowodowanej ingerencj\u0105 demona. Wrednego, ale na szcz\u0119\u015bcie g\u0142upiego. Jeden z lekarzy ratuj\u0105cych Rushdiego skonstatowa\u0142, \u017ce pisarz prze\u017cy\u0142, bo napastnik… nie umia\u0142 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 no\u017cem; nie wiedzia\u0142, jak tym narz\u0119dziem zabi\u0107. Los czasem robi takie osobliwe numery \u2013 nawet nieprzygotowanym.<\/p>\n

Pisanie jako czynno\u015b\u0107 terapeutyczna jest w psychiatrii i psychologii znane i praktykowane od dawna, a jego rezultat\u00f3w lekcewa\u017cy\u0107 nie nale\u017cy. Wspomniany ju\u017c na wst\u0119pie Lancon to najlepszy dow\u00f3d skuteczno\u015bci metody, aczkolwiek m\u00f3wimy tu o jednym tylko aspekcie leczniczego sukcesu \u2013 o tym obiektywnym, zewn\u0119trznym. Czyli gdy napisana przez \u201epacjenta\u201d ksi\u0105\u017cka okazuje si\u0119 dobrym tekstem, zdobywaj\u0105cym poklask publiczno\u015bci i powodzenie na rynku. Nie wiemy jednak do ko\u0144ca, co sam proces pisania i jego ko\u0144cowy rezultat robi z emocjami i umys\u0142em autora. Czy go uzdrawia? Czy sposobi do startu w nowe \u017cycie, do nowych zada\u0144, projekt\u00f3w i marze\u0144? A mo\u017ce tylko zawiesza w rozkroku, bo pacjent \u2013 zachwycony sukcesem – pragnie stan \u00f3w kontynuowa\u0107, by zosta\u0107 na d\u0142u\u017cej w kokonie czu\u0142o\u015bci i uwa\u017cno\u015bci, jakimi obdarzaj\u0105 go otoczenie i rynek? Na takie pytania bli\u017csz\u0105 prawdy odpowied\u017a m\u00f3g\u0142by sformu\u0142owa\u0107 do\u015bwiadczony psychoterapeuta \u2013 ale tacy, jak wiadomo, niech\u0119tnie dziel\u0105 si\u0119 opiniami z powod\u00f3w etycznych i prawnych. Nam musi wystarczy\u0107 obserwowanie ci\u0105gu dalszego \u2013 czyli \u017cycia pisarza jako takiego oraz analiza posttraumatycznej tw\u00f3rczo\u015bci. Zreszt\u0105 wprz\u00f3dy nale\u017cy postawi\u0107 pytanie \u201eotwarcia\u201d: czy bardziej oczekujemy \u201ebez\u015bladowego\u201d powrotu do poprzedniej kondycji tw\u00f3rczej, czy te\u017c liczymy si\u0119 z mo\u017cliw\u0105 jej przemian\u0105, ujawniaj\u0105c\u0105 rezultaty PTSD \u2013 nawet zaleczonego. A mo\u017ce b\u0119dzie to impuls do ewolucji, przeniesienia na wy\u017cszy level<\/i>?<\/p>\n

Salman Rushdie za\u0142o\u017cy\u0142, i\u017c da sobie rad\u0119 intelektualnie oraz emocjonalnie \u2013 \u017ce nic gorszego z jego pisaniem si\u0119 nie stanie. Mimo obaw, g\u0142\u00f3wnie p\u0142yn\u0105cych z poczucia niepewno\u015bci i strachu przed zdominowaniem wyobra\u017ani przez to nieszcz\u0119sne zdarzenie. Wyobra\u017ania \u2013 jedyne obok j\u0119zyka narz\u0119dzie przyzwoitej kreacji \u2013 nie mo\u017ce by\u0107 okre\u015blona i ograniczona przez jeden eksces i jednego cz\u0142owieka; to oznacza\u0142oby profesjonaln\u0105 \u015bmier\u0107. A na to Rushdie – twardy kaszmirski Hindus – nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107. Przeto podj\u0105\u0142 walk\u0119 w najlepszym stylu, wy\u0107wiczonym na boiskach Eton i Rugby… W tym celu dokona\u0142 niezwyk\u0142ego zabiegu kreacyjnego: poprowadzi\u0142 rozmow\u0119 (fikcyjn\u0105 \u2013 nic takiego nigdy si\u0119 nie odby\u0142o i raczej nie odb\u0119dzie w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci) ze swym niedosz\u0142ym zab\u00f3jc\u0105, osadzonym w wi\u0119zieniu okr\u0119gowym w oczekiwaniu na proces..<\/p>\n

Dlaczego? Bo zrozumia\u0142, \u017ce nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na skoncentrowaniu si\u0119 wy\u0142\u0105cznie wok\u00f3\u0142 aspektu zdrowotnego, medycznego ca\u0142ej tej historii. Mo\u017ce nie wystarczy\u0107, a problem mo\u017ce odezwa\u0107 si\u0119 w dowolnym momencie, od\u0142o\u017conym w czasie. Niczego zatem nie mo\u017cna zostawia\u0107 ani czasowi, ani przypadkowi \u2013 dylematy emocjonalne tudzie\u017c intelektualne nale\u017cy przepracowa\u0107 od razu i w daj\u0105cej si\u0119 ogarn\u0105\u0107 ca\u0142o\u015bci. Trzeba tylko unika\u0107 kilku oczywistych zasadzek. Przede wszystkim taka fikcyjna rozmowa nie mo\u017ce by\u0107 zbyt oczywist\u0105, prymitywn\u0105 ustawk\u0105 intelektualn\u0105. \u0141atwo bowiem z siebie zrobi\u0107 wszystkowiedz\u0105cego geniusza, a z rozm\u00f3wcy \u2013 idiot\u0119. I odnie\u015b\u0107 nad nim druzgoc\u0105ce zwyci\u0119stwo. Ale po co?<\/p>\n

Rushdie poszed\u0142 inn\u0105 drog\u0105. W wyobra\u017conym swym adwersarzu zamkn\u0105\u0142 ca\u0142e znane mu intelektualne i emocjonalne do\u015bwiadczenie fundamentalistycznego terroryzmu, ca\u0142y baga\u017c praktykowania muzu\u0142ma\u0144skiej wiary (w wersji hard), wszystkie argumenty i chwyty polemiczne tudzie\u017c retoryk\u0119 agresywnych imam\u00f3w. Uczciwie i obiektywnie \u2013 wszystko po to, by z punktu widzenia autora sytuacj\u0119 uczyni\u0107 trudniejsz\u0105. Ale to dla niego nie nowina \u2013 w ko\u0144cu przez trzydzie\u015bci trzy lata \u017cycia w p\u00f3\u0142-konspiracji (od ob\u0142o\u017cenia fatw\u0105<\/i>), cho\u0107 stara\u0142 si\u0119 ignorowa\u0107 religijno-filozoficzne aspekty swej sytuacji i nie wdawa\u0107 si\u0119 w teologiczne spory \u2013 zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przygotowa\u0107 do dialogu, nawet konfliktu \u2013 aczkolwiek z w\u0142asnej woli sam takowych nie wszczyna. Jest bowiem g\u0142\u0119bokim ateist\u0105 i z racji tych przekona\u0144, potwierdzonych ca\u0142o\u017cyciow\u0105 praktyk\u0105, nie przystoi mu bra\u0107 udzia\u0142u w sporze o istnienie b\u0105d\u017a nieistnienie boga.<\/p>\n

Ale fatwa<\/i> r\u00f3\u017cne ma ci\u0119\u017cary \u2013 obok zagro\u017cenia czysto werbalnego, kt\u00f3re wymaga sprawno\u015bci dyskursywnej \u2013 istnieje te\u017c zagro\u017cenie czysto fizyczne, kt\u00f3rego przewidzie\u0107 si\u0119 nie da, a i uchroni\u0107 si\u0119 nie spos\u00f3b, pr\u00f3buj\u0105c wie\u015b\u0107 normalne \u017cycie. Nie jest \u0142atwo pisa\u0107, publikowa\u0107, promowa\u0107, uczestniczy\u0107 aktywnie w \u017cyciu kulturalnym, wyk\u0142ada\u0107, podr\u00f3\u017cowa\u0107 \u2013 a zarazem kocha\u0107, wie\u015b\u0107 \u017cycie rodzinne, zarabia\u0107 i wreszcie zajmowa\u0107 si\u0119 samym sob\u0105 \u2013 z widmem zleconego mordu rytualnego nad g\u0142ow\u0105. Mimo to Salman postanowi\u0142 nie demonizowa\u0107 swego adwersarza \u2013 w ko\u0144cu to 24-letni ch\u0142opak z New Yersey, samotny i pechowy, kt\u00f3ry si\u0119 zradykalizowa\u0142 pod wp\u0142ywem \u201eimama Yutubiego\u201d (rozszyfrujcie sobie sami, kto zacz \u00f3w wielog\u0142owy Yutubi…). Salman musia\u0142 si\u0119 od tego wszystkiego odci\u0105\u0107 \u2013 zdecydowanie, jednym ruchem. I nie pozwoli\u0107, by no\u017cowniczy atak i jego sprawca kiedykolwiek nad nim zapanowali. Uwolni\u0142 si\u0119 chyba dzi\u0119ki tej ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(27 12 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Salman Rushdie\u00a0 N\u00f3\u017c Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jerzy Koz\u0142owski Wydawnictwo Rebis, Pozna\u0144 2024 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Ostre narz\u0119dzie wyobra\u017ani? Jaki\u015b czas temu (dok\u0142adnie 31 marca 2022 roku) rekomendowa\u0142em w tym blogu (entuzjastycznie \u2013 je\u015bli to w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo z uwagi na kontekst) ksi\u0105\u017ck\u0119 Philippe’a Lancona \u201eStrz\u0119p\u201d. Philippe by\u0142 felietonist\u0105 satyrycznego paryskiego tygodnika \u201eCharlie Hebdo\u201d i dok\u0142adnie w \u015brod\u0119 7 stycznia 2015 roku (to ju\u017c dziesi\u0119\u0107 lat…) uczestniczy\u0142 w kolegium redakcyjnym pisma \u2013 kolegium dos\u0142ownie rozstrzelanym przez braci-zamachowc\u00f3w Saida i Cherifa Kouachi. Philippe z zamachu wyszed\u0142 z \u017cyciem \u2013 i to raczej cudem, zwa\u017cywszy na liczb\u0119 i umiejscowienie ran zadanych przez pociski kaliber 7,62 (orientujecie si\u0119 zapewne, jakiej broni u\u017cyto…), wystrzelone z najbli\u017cszej odleg\u0142o\u015bci, niemal z przy\u0142o\u017cenia. Po licznych operacjach i d\u0142ugotrwa\u0142ej rehabilitacji Lancon, dotkni\u0119ty pe\u0142noobjawowym PTSD, postanowi\u0142 wyj\u015b\u0107 ze stresu, z udzia\u0142em mn\u00f3stwa brutalnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w opisuj\u0105c swoje przej\u015bcie do drugiego \u017cycia. Bo by\u0142 cz\u0142owiekiem s\u0142owa i tylko u\u017cywaj\u0105c narz\u0119dzia, jakie najlepiej zna\u0142, m\u00f3g\u0142 swoj\u0105 traum\u0119 pokona\u0107… To wstrz\u0105saj\u0105ca ksi\u0105\u017cka, sposobna do lektury \u2013 ale tylko raz w \u017cyciu. Nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce ledwie po dw\u00f3ch latach nadejdzie okazja do powt\u00f3rki. Ale \u015bwiat pe\u0142en jest niespodzianek, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych bezsensowna, krwawa zbrodnia miejsce zajmuje poczesne i rosn\u0105c\u0105 ma cz\u0119stotliwo\u015b\u0107. 12 sierpnia 2022 roku wielkiego pisarza…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5067,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329],"tags":[496],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5065"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5065"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5187,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5065\/revisions\/5187"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5067"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}