{"id":4962,"date":"2024-10-15T23:27:00","date_gmt":"2024-10-15T21:27:00","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4962"},"modified":"2025-02-11T02:58:47","modified_gmt":"2025-02-11T01:58:47","slug":"prawdziwa-historia-jeffreya-watersa-i-jego-ojcow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/10\/15\/prawdziwa-historia-jeffreya-watersa-i-jego-ojcow\/","title":{"rendered":"Prawdziwa historia Jeffreya Watersa i jego ojc\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Jul \u0141yskawa<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Prawdziwa historia Jeffreya Watersa
i jego ojc\u00f3w
Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2024
<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

St\u00f3\u0142 z powy\u0142amywanymi nogami<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Jul \u0141yskawa… M\u00f3wi wam to co\u015b? Bo mnie nic – nul, zero, nada, rien, nicht<\/i>. A zarazem co\u015b m\u00f3wi \u2013 jak wiej\u0105cy od beskidzkich, \u0142emkowskich ost\u0119p\u00f3w zapaszek chucpy, mistyfikacji, chichotu buczynowych duszk\u00f3w w kupie li\u015bci… \u0141yskawa, \u0141yskawa \u2013 tak, to zr\u0119czna kontaminacja: jak whisky z kaw\u0105. Co mo\u017ce oznacza\u0107 na przyk\u0142ad upami\u0119tnienie ulubionej przez autora (lub nawet autor\u00f3w \u2013 tego nie przes\u0105dzam) mieszaniny p\u0142yn\u00f3w nap\u0119dzaj\u0105cych obroty zwoj\u00f3w m\u00f3zgowych. A Jul? No c\u00f3\u017c, imi\u0119 poniek\u0105d historyczne (osobliwie zapisane w historii polskiej literatury). W sumie wygl\u0105da jak persyfla\u017cowa kreacja literacka (nawet ze zdj\u0119ciem i czym\u015b na kszta\u0142t szcz\u0105tkowego profilu \u2013 osobliwie rozczuli\u0142 mnie ten \u201epsychofan Dar\u0142\u00f3wka\u201d; czy \u0141yskawa ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to si\u0119 da wyleczy\u0107, \u017ce lekka lobotomia wystarczy?), na potrzeby dobrej zabawy ulepiona przez jakiego\u015b zawodowca (lub zawodowc\u00f3w \u2013 tego nie przes\u0105dzam) \u2013 dowcipnego\/dowcipnych jak wszyscy diabli. Tak mniej wi\u0119cej, jak niegdy\u015b skutecznie Romain Gary ulepi\u0142 fantom Emile Ajara \u2013 toutes proportions gardees<\/i>. A\u017c mu nagrod\u0119 Goncourt\u00f3w za ten \u017cart dali… Samo tylko wydawnictwo Czarne ma w swoich resursach przynajmniej kilkana\u015bcie na tyle utalentowanych \u201eos\u00f3b literackich\u201d, kt\u00f3re mog\u0142yby tak\u0105 humbugow\u0105 mistyfikacj\u0119 z sukcesem poprowadzi\u0107. Ale mo\u017ce si\u0119 myl\u0119 ze szcz\u0119tem…<\/p>\n

Je\u015bli zatem Jul \u0141yskawa jest figur\u0105-figurantem, to doprawdy czapki z g\u0142\u00f3w \u2013 kreacja to zaiste genialna. Lekko tylko zarysowany \u017cyciorys odpowiada standardowi \u2013 to powinna by\u0107 osoba, kt\u00f3r\u0105 nikt dot\u0105d si\u0119 nie interesowa\u0142, przeto wiadomo tak niewiele (ale to si\u0119 b\u0119dzie musia\u0142o zmieni\u0107 \u2013 dlaczego, o tym za chwil\u0119). Na dorobienie pe\u0142niejszej legendy kreator \u0141yskawy (lub kreatorzy) ma\/maj\u0105 jeszcze troch\u0119 czasu \u2013 wszystko zale\u017cy od recepcji dzie\u0142a o Jeffrey’u Watersie. Ale \u2013 poniewa\u017c wygl\u0105da na to, \u017ce historia Jeffreya Watersa przyjmie si\u0119, przynajmniej w gronie zblazowanych krytyk\u00f3w (za czytelnik\u00f3w r\u0119czy\u0107 nie spos\u00f3b) \u2013 niech si\u0119, nie mieszkaj\u0105c, wezm\u0105 do roboty. \u0141yskawa bowiem dot\u0105d wygl\u0105da na dobrze zrobionego, wi\u0119c \u017cal by\u0142oby taki obiecuj\u0105cy projekt zarzuci\u0107. \u0141yskawa jako taki m\u00f3g\u0142by jeszcze wiele napisa\u0107. Lecz je\u015bli si\u0119 myl\u0119 gruntownie tudzie\u017c po ca\u0142o\u015bci \u2013 i \u0141yskawa jako taki istnieje w sensie \u015bcis\u0142ym? Tyz piknie \u2013 jak mawiaj\u0105 w Murzasichlu… Znaczy, \u017ce to naprawd\u0119 facet w sile wieku (czterdziestolatek), outsider, kt\u00f3remu nagle wezbra\u0142a inteligencja, erudycja i autokreacja, wi\u0119c postanowi\u0142 zrobi\u0107 sam siebie…<\/p>\n

No i do tego pomys\u0142 trzeba mie\u0107. I ten by\u0142 \u2013 pikarejski co si\u0119 zowie. Zuchwa\u0142y, absurdalny i poniek\u0105d demaskatorski. A do tego lekko niesamowity, par excellence<\/i> oniryczny, z freudowskich podkradziony fantazmat\u00f3w. Komu bowiem nie \u015bni\u0142o si\u0119, \u017ce nagle zagada\u0142 do niego kamie\u0144-potykacz na szlaku pod kopu\u0142\u0105 Magury Stuposia\u0144skiej, znak A-18a przy drodze na Ostro\u0142\u0119k\u0119, muszelka opuszczona w pop\u0142ochu przez szcze\u017cuj\u0119 czy elektryczny w\u00f3zek wid\u0142owy na zakr\u0119cie \u015bmierci? No, komu? Ka\u017cdemu si\u0119 co\u015b takiego przy\u015bni\u0142o! Takiemu pomys\u0142owi nie da si\u0119 nic zarzuci\u0107. A \u017ce drewno? Znaczy drzewo z lasu, sprowadzone przy pomocy siekier i innych narz\u0119dzi tn\u0105cych do u\u017cytkowej, komercyjnej postaci drewna konstrukcyjnego \u2013 na belki, s\u0142upy, p\u0142azy, filary, krokwie, dechy i deski, na meble i inne fidryga\u0142ki… Albo na papier\u00f3wk\u0119 (to drewno to dopiero potrafi gada\u0107!). No c\u00f3\u017c, w mistycznej aurze fabularnej to jest mo\u017cliwe \u2013 jak najbardziej. Skoro las ma oczy (sam do\u015bwiadczy\u0142em takiego wra\u017cenia \u2013 na skraju tzw. Puszczy Turnickiej, na po\u0142udnie od Ka\u0144czugi), to mo\u017ce i m\u00f3wi.<\/p>\n

No c\u00f3\u017c \u2013 od tego miejsca ju\u017c blisko jest do aktu zdrady, czyli do wyjawienia fundamentalnego za\u0142o\u017cenia intrygi \u201ePrawdziwej historii…\u201d Do tej pory, w ca\u0142ej praktyce niniejszego bloga z lekturowymi Rekomendacjami, skwapliwie unika\u0142em demaskacji osi intryg fabularnych \u2013 zostawia\u0142em t\u0119 przyjemno\u015b\u0107 czytelnikom. I tym razem got\u00f3w jestem zobowi\u0105zanie to spe\u0142ni\u0107. Ale si\u0119 waham. Bo czuj\u0119 przymus pope\u0142nienia \u015bwi\u0119tokradztwa w dobrej wierze, ku po\u017cytkowi og\u00f3\u0142u. Wydaje si\u0119 bowiem, i\u017c bez uchylenia cho\u0107by r\u0105bka tajemnicy, bez u\u0142amkowego naprowadzenia, lektura dzie\u0142a \u0141yskawy b\u0119dzie zaj\u0119ciem chybionym, pozbawionym planu ontologicznego. B\u0119dzie rozrywk\u0105 o nieustalonym porz\u0105dku intelektualnym i trudnym do sprecyzowania sensie poznawczym. Innymi s\u0142owy: g\u0142upot\u0105 b\u0119dzie \u2013 i tyle. Wi\u0119c miejmy to ju\u017c za sob\u0105: Jeffrey Waters, tytu\u0142owy bohater tekstu \u0141yskawy, to… st\u00f3\u0142 (blat, cztery nogi i wi\u0119cej nic), wykonany z drewna, z bierwiona zer\u017cni\u0119tego w lesie drzewa o nieustalonym (mimo wnikliwych bada\u0144 dendrologicznych i genetycznych) gatunku, wszelako zbli\u017conym nieco do robinii. St\u00f3\u0142, kt\u00f3ry chodzi i m\u00f3wi \u2013 pe\u0142nymi zdaniami, po angielsku, komunikatywnie, w spos\u00f3b zdradzaj\u0105cy posiadanie wykszta\u0142cenia oraz do\u015bwiadczenia w stopniu powy\u017cej \u015bredniego dla wsp\u00f3\u0142czesnej populacji Amerykan\u00f3w. Zna te\u017c klasyczny literacki francuski, a po niemiecku nauczy\u0142 si\u0119 w tzw. trymiga. Chyba umie te\u017c czyta\u0107 \u2013 ale jak to robi? A nazwisko? No c\u00f3\u017c, sam powiedzia\u0142, \u017ce tak si\u0119 nazywa \u2013 Jeffrey Waters exactly & simple…<\/i> L\u017cej wam teraz? Bo mnie \u2013 tak!<\/p>\n

\u0141yskawa nie jest dowcipnisiem, dzia\u0142aj\u0105cym ex abrupto<\/i> i bez wyra\u017anego powodu, wi\u0119c wprowadza do swej anegdoty pewien rudymentarny porz\u0105dek kosmicznego wr\u0119cz pochodzenia. Okre\u015bla si\u0119 zatem jako zwolennik teorii wielozasiedlenia Kosmosu \u2013 czyli nie s\u0105dzi, i\u017cby\u015bmy byli jedynym my\u015bl\u0105cym, inteligentnym wyj\u0105tkiem w pustym Wszech\u015bwiecie. \u0141yskawa mniema, i\u017c mamy s\u0105siad\u00f3w (mo\u017ce wsp\u00f3lnik\u00f3w, mo\u017ce konkurent\u00f3w, mo\u017ce neutralnych wsp\u00f3\u0142lokator\u00f3w) \u2013 zapewne nie tak g\u0119sto upakowanych jak niegdy\u015b mniemano, ale zasiedlaj\u0105cych jakie\u015b egzoplanety, umieszczone w \u201eoknach\u201d biologicznych (czyli w warunkach mo\u017cliwych dla powstania i rozwoju inteligentnych form \u017cycia) \u2013 wedle naszych wyobra\u017ce\u0144 \u2013 i w\u0119druj\u0105ce t\u0119dy i ow\u0119dy w galaktykach, w nierozerwalnej jedno\u015bci ze swymi gwiazdami tudzie\u017c innymi uk\u0142adami cia\u0142 niebieskich. \u0141yskawa jest egzystencjalnym kosmooptymist\u0105, albowiem zak\u0142ada, i\u017c Kontakt (a w\u0142a\u015bciwie wersalikami po ca\u0142o\u015bci trzeba: KONTAKT!) mi\u0119dzy formami \u017cycia i wygenerowanymi przez nie cywilizacjami jest mo\u017cliwy (jestem zdania przeciwnego…). I daje temu wyraz w swej powie\u015bci, bo KONTAKT jest tam mitem za\u0142o\u017cycielskim ca\u0142ej intrygi. Nie jest to jakie\u015b szczeg\u00f3lnie wyrafinowane zdarzenie, raczej przypomina wynurzenia rolnika Wolskiego z Emilcina \u2013 ale jest. A st\u00f3\u0142? C\u00f3\u017c \u2013 m\u00f3g\u0142by by\u0107 pozostawionym przez Obcych komunikatorem…<\/p>\n

I tyle. Poza wszystkim za\u015b \u201ePrawdziwa historia…\u201d jest powie\u015bci\u0105 fenomenaln\u0105, druzgoc\u0105c\u0105 i nad wyraz zajmuj\u0105c\u0105 \u2013 a\u017c do stanu czytelniczego zniecierpliwienia jej niemo\u017cliw\u0105 wr\u0119cz doskona\u0142o\u015bci\u0105. Gdyby kto\u015b zdecydowa\u0142 si\u0119 ten tekst prze\u0142o\u017cy\u0107 na angielski i w anglosaskich rewirach go rozpowszechni\u0107, m\u00f3g\u0142by sporo namiesza\u0107 w nieustaj\u0105cym turnieju wy\u0142aniaj\u0105cym tzw. wielk\u0105 powie\u015b\u0107 ameryka\u0144sk\u0105. To oczywi\u015bcie \u017cart \u2013 ale nie bez pierwiastka racjonalno\u015bci. Mo\u017ce warto spr\u00f3bowa\u0107?<\/p>\n

Oczywi\u015bcie jednak obawiam si\u0119, \u017ce raczej w zasobach i terytoriach j\u0119zyka angielskiego tekst \u0141yskawy zosta\u0142by odczytany (gdyby ktokolwiek w tym ksenofobicznym i autarkicznym \u2013 w sensie literackim \u2013 rewirze zni\u017cy\u0142by si\u0119 do przeczytania) jako epigo\u0144ski ni\u017c normatywnie prekursorski, czy zgo\u0142a awangardowy. Chocia\u017c jest w nim spora doza narracyjnego zuchwalstwa Thomasa Pynchona, wiele bezkompromisowego dowcipu j\u0119zykowego wprost wzi\u0119tego od Davida Fostera Wallace’a, ma te\u017c rozmach fabularny Dona de Lillo. Ale to ju\u017c by\u0142o \u2013 powiedz\u0105 tamci czytelnicy. I poniek\u0105d s\u0142usznie. Bo w literaturze anglofo\u0144skiej by\u0142o ju\u017c wszystko \u2013 i nadal b\u0119dzie wszystko. Taki \u0141yskawa przemkn\u0105\u0142by przez tamtejszy horyzont literacki bez \u015bladu, bez b\u0142ysku \u2013 bez smaku, bez zapachu. Cho\u0107 jego tekst jest panoramiczno-epicki do tego stopnia, \u017ce w tamtejszej prozie wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie znalaz\u0142by wielu r\u00f3wnych lub lepszych. Ale to i tak za ma\u0142o… I nikogo tam, za Oceanem, nie obchodzi. Za to na gruncie krajowym, na poletku j\u0119zyka polskiego \u2013 no, tu \u0141yskawa nie znajdzie wielu sobie r\u00f3wnych (i niech nie szuka; to oni go znajd\u0105, by z u\u015bmiechem wdepta\u0107 w ubit\u0105 ziemi\u0119…). Na naszym terenie p\u00f3ki co pisarz \u0141yskawa \u015bmieszy, tumani, przestrasza \u2013 jak trza! I o to chodzi \u2013 o dobry tekst do zabawy…<\/p>\n

A naj\u015bmieszniejsze w ca\u0142ym tym zamieszaniu \u201e\u0142yskawym\u201d to jest, \u017ce tekst mo\u017cna by\u0142o przyrz\u0105dzi\u0107 ca\u0142kowicie zdalnie, nie zagl\u0105daj\u0105c nawet na dzie\u0144 do miasteczka zagubionego pod niegdy\u015b miedziono\u015bnymi wzg\u00f3rzami w daglezjowej puszczy na p\u00f3\u0142nocy stanu Waszyngton, nie pr\u00f3buj\u0105c profesji drwala ni stolarza, nie sprawdzaj\u0105c, jak naprawd\u0119 smakuje rzekomo najlepszy w \u015bwiecie tamtejszy placek z wi\u015bniami… (W tym miejscu musz\u0119 ostrzec entuzjast\u00f3w, \u017ce pod nazw\u0105 \u201eamerican cherry pie\u201d<\/i> kryje si\u0119 s\u0142abo jadalny glut, nie maj\u0105cy nic, ale to nic wsp\u00f3lnego z wi\u015bniowym ciastem babuni, z tych kilku \u0142ut\u00f3wek, obficie owocuj\u0105cych za stodo\u0142\u0105; jajka dawa\u0142a kurka z podw\u00f3rka, a m\u0105k\u0119 mieli\u0142o si\u0119 we m\u0142ynie \u2013 wodnym! – w nieodleg\u0142ej Gaci, wedle skomplikowanego algorytmu, okre\u015blaj\u0105cego ilo\u015bci raz\u00f3wki, sitkowej, chleb\u00f3wki, krupczatki i tortowej z dostarczonego ziarna…). Wszystko bowiem jest w literaturze, w kinie i telewizyjnych serialach (pami\u0119tacie \u201eMiasteczko Twin Peaks\u201d?). Nie ruszaj\u0105c si\u0119 od biurka i ekranu mo\u017cna sporz\u0105dzi\u0107 wiarygodn\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 panoram\u0119 obyczajow\u0105 z elementami psychologicznej sagi \u2013 jak prawdziw\u0105. No, czasem trzeba dosypa\u0107 troch\u0119 w\u0142asnej erudycji \u2013 bo sk\u0105d niby kto\u015b ma wiedzie\u0107, kim, do cholery, by\u0142 admira\u0142 Dewey?<\/p>\n

Ca\u0142a literatura ameryka\u0144ska funkcjonuje w trzech \u2013 z grubsza rzecz bior\u0105c – obszarach emocjonalnych. Pierwszy to po\u0142udniowa nostalgia. Drugi to zachodni, pionierski heroizm. I trzeci, kultywowany przez tych, kt\u00f3rzy fizycznie i mentalnie pozostali w miejscu l\u0105dowania Pielgrzym\u00f3w \u2013 to kwakierski Ordnung<\/i>… \u0141yskawa ze sw\u0105 powie\u015bci\u0105, aczkolwiek nominalnie (i nie tylko) nale\u017cy do literatury polskiej, duchowo (i samozwa\u0144czo) sytuuje si\u0119 w tym drugim nurcie ameryka\u0144skim, bardzo udatnie na\u015bladuj\u0105c lokalne imponderabilia tudzie\u017c przybieraj\u0105c brawurowe pozy nie do odr\u00f3\u017cnienia… I bardzo dobrze \u2013 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo chodzi o dobr\u0105 zabaw\u0119. \u0141yskawa nie ro\u015bci sobie pretensji do s\u0142usznej i zbawiennej misji literatury poszukuj\u0105cej sensu istnienia, pr\u00f3buj\u0105cej odpowiada\u0107 na wielkie pytania egzystencjalne, zg\u0142\u0119biaj\u0105cej filozoficzne akty wiary. A gdyby takie pretensje \u0141yskawa sobie ro\u015bci\u0142, to ja je mu odrzucam. Dobrej rozrywki podczas lektury \u017cycz\u0119…<\/p>\n

Tomasz Sas
(15 10 2024)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jul \u0141yskawa Prawdziwa historia Jeffreya Watersai jego ojc\u00f3wWydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2024 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 4\/5 St\u00f3\u0142 z powy\u0142amywanymi nogami Jul \u0141yskawa… M\u00f3wi wam to co\u015b? Bo mnie nic – nul, zero, nada, rien, nicht. A zarazem co\u015b m\u00f3wi \u2013 jak wiej\u0105cy od beskidzkich, \u0142emkowskich ost\u0119p\u00f3w zapaszek chucpy, mistyfikacji, chichotu buczynowych duszk\u00f3w w kupie li\u015bci… \u0141yskawa, \u0141yskawa \u2013 tak, to zr\u0119czna kontaminacja: jak whisky z kaw\u0105. Co mo\u017ce oznacza\u0107 na przyk\u0142ad upami\u0119tnienie ulubionej przez autora (lub nawet autor\u00f3w \u2013 tego nie przes\u0105dzam) mieszaniny p\u0142yn\u00f3w nap\u0119dzaj\u0105cych obroty zwoj\u00f3w m\u00f3zgowych. A Jul? No c\u00f3\u017c, imi\u0119 poniek\u0105d historyczne (osobliwie zapisane w historii polskiej literatury). W sumie wygl\u0105da jak persyfla\u017cowa kreacja literacka (nawet ze zdj\u0119ciem i czym\u015b na kszta\u0142t szcz\u0105tkowego profilu \u2013 osobliwie rozczuli\u0142 mnie ten \u201epsychofan Dar\u0142\u00f3wka\u201d; czy \u0141yskawa ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce to si\u0119 da wyleczy\u0107, \u017ce lekka lobotomia wystarczy?), na potrzeby dobrej zabawy ulepiona przez jakiego\u015b zawodowca (lub zawodowc\u00f3w \u2013 tego nie przes\u0105dzam) \u2013 dowcipnego\/dowcipnych jak wszyscy diabli. Tak mniej wi\u0119cej, jak niegdy\u015b skutecznie Romain Gary ulepi\u0142 fantom Emile Ajara \u2013 toutes proportions gardees. A\u017c mu nagrod\u0119 Goncourt\u00f3w za ten \u017cart dali… Samo tylko wydawnictwo Czarne ma w swoich resursach przynajmniej kilkana\u015bcie na tyle utalentowanych \u201eos\u00f3b literackich\u201d, kt\u00f3re mog\u0142yby tak\u0105 humbugow\u0105 mistyfikacj\u0119 z…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4964,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[489],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4962"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4962"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4962\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5060,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4962\/revisions\/5060"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}