{"id":4954,"date":"2024-10-04T23:57:00","date_gmt":"2024-10-04T21:57:00","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4954"},"modified":"2024-12-16T03:23:06","modified_gmt":"2024-12-16T02:23:06","slug":"powrot-do-reims","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/10\/04\/powrot-do-reims\/","title":{"rendered":"Powr\u00f3t do Reims"},"content":{"rendered":"\n

Didier Eribon\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Powr\u00f3t do Reims
<\/strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142a Maryna Ochab
<\/strong>Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2019<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Wycieczka z biletem powrotnym?<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Nie ruszy\u0142em si\u0119 z miejsca urodzenia, nie porzuci\u0142em swojej klasy, nie aspirowa\u0142em wy\u017cej (cokolwiek to znaczy), nie chcia\u0142em wi\u0119cej; tylko \u015bwiatopogl\u0105d ulepi\u0142em sobie sam… Innymi s\u0142owy: kontynuuj\u0119. Z socjologicznego puntu widzenia chyba jestem w mniejszo\u015bci. A symboliczna, nabrzmia\u0142a znaczeniami figura \u201epowrotu\u201d jest mi ca\u0142kowicie obca. Bo nigdzie i w\u0142a\u015bciwie w \u017cadnym sensie si\u0119 nie oddala\u0142em. Ale nie znaczy to, \u017ce lektur\u0119 Eribona m\u00f3g\u0142bym sobie darowa\u0107. Bo zawsze dobrze jest zobaczy\u0107, co m\u0105drego i kszta\u0142c\u0105cego (albo z\u0142ego i deprymuj\u0105cego \u2013 zale\u017cy od istoty materii i punktu widzenia) przytrafi\u0142o si\u0119 innym…<\/p>\n

Idzie tu bowiem nie tyle o geografi\u0119, co o drugi aspekt \u201epowrotu\u201d (a ten akurat jest mo\u017cliwy bez zmiany wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych, bez miany miejsca pobytu) \u2013 czyli w\u0119dr\u00f3wk\u0119 z klasy do klasy i z powrotem. Tylko \u017ce nie jest to powr\u00f3t w sensie \u015bcis\u0142ym. Wyj\u015bcie z jednej klasy i wej\u015bcie do innej to droga jednokierunkowa, a sam proces \u2013 nieodwracalny. Wi\u0119c nie powr\u00f3t, tylko odwiedziny<\/b> \u2013 parudniowa wycieczka, kurtuazyjny gest sentymentalny, czasem po\u0142\u0105czony oczywi\u015bcie z refleksj\u0105 poznawcz\u0105, cho\u0107 cz\u0119\u015bciej bywa to tylko egoistyczna, narcystyczna manifestacja, wsp\u00f3\u0142graj\u0105ca z \u0142apczyw\u0105, publiczn\u0105 (czyli za okazaniem…) konsumpcj\u0105 owoc\u00f3w sukcesu. Naukowcy, pisarze, dziennikarze, luminarze medycyny i w og\u00f3le tak zwani celebryci cz\u0119sto staj\u0105 si\u0119 beneficjentami-ofiarami (jednocze\u015bnie \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107) symbolicznej figury \u201eodwiedzin\u201d. A ksi\u0119gi, opisuj\u0105ce kulturowy tudzie\u017c intymny szok tych \u201eodwiedzin\u201d, uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w setne szeregi. Ba, tysi\u0105ce socjolog\u00f3w wr\u0119cz \u017cywi\u0105 si\u0119 na pot\u0119g\u0119 tak\u0105 swoist\u0105 \u201egr\u0105 w klasy\u201d.<\/p>\n

Idzie zatem o zjawisko tzw. wysferzenia, czyli opuszczenia (z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w)swojej klasy spo\u0142ecznej, w\u0142a\u015bciwej z racji urodzenia. Eribon mia\u0142 wa\u017cne powody, by si\u0119 wysferzy\u0107 i przy\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 do zamiaru na serio \u2013 podobnie jak tysi\u0105ce m\u0142odzie\u0144c\u00f3w i panienek z jego klasy. Podczas gdy r\u00f3wnocze\u015bnie inne tysi\u0105ce m\u0142odzie\u0144c\u00f3w i panienek z tej\u017ce samej klasy (dodajmy, \u017ce robotniczej) zamiaru takiego nie mia\u0142y (chyba \u017ce w skrytych marzeniach, ja\u0142owych w sensie sprawczym i zapewne fantasmagoryjnych). Czy mi\u0119dzy tymi grupami istnia\u0142 jaki\u015b konflikt interes\u00f3w na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119, konflikt grupowy, ufundowany na podobie\u0144stwie los\u00f3w? Chyba nie. Ale to przecie\u017c nie wyklucza konflikt\u00f3w indywidualnych, w obr\u0119bie rodzin i innych ma\u0142ych wsp\u00f3lnot \u2013 r\u00f3wie\u015bniczych, s\u0105siedzkich, parafialnych i nie tylko. Wychod\u017acy z klasy popadaj\u0105 w konflikty z tymi, kt\u00f3rzy zostaj\u0105 \u2013 oczywi\u015bcie nie wsz\u0119dzie i nie zawsze. Ale te konflikty, kt\u00f3re si\u0119 ujawniaj\u0105, gromadz\u0105 si\u0119 w dw\u00f3ch \u0142o\u017cyskach emocjonalnych. Pierwsze to \u201e\u015bci\u0105ganie w d\u00f3\u0142\u201d – pod has\u0142em: nikt, kto z nas, ponad nas wywy\u017csza\u0107 si\u0119 nie b\u0119dzie; w trybach tego konfliktu dochodzi do rozmaitych eksces\u00f3w jak o\u015bmieszanie, poni\u017canie, denuncjacje, a nawet akty przemocy fizycznej. Drugie \u0142o\u017cysko emocjonalne konfliktu klasy ze swymi odszczepie\u0144cami to odrzucenie, zapomnienie, banicja z zatarciem wsp\u00f3lnych wi\u0119z\u00f3w, relegacja z pami\u0119ci, wygumkowanie tak dok\u0142adne i uporczywe, \u017ce a\u017c robi\u0105 si\u0119 dziury…<\/p>\n

Nie musz\u0119 dodawa\u0107, \u017ce to odrzucenie dzia\u0142a po obu stronach \u2013 wychod\u017acy i \u201etrzonowcy\u201d nawzajem o sobie zapominaj\u0105, wykre\u015blaj\u0105 z pami\u0119ci. Pierwsi robi\u0105 to dla domniemanych zas\u0142ug (u nowych wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w), drudzy \u2013 z zemsty. Eribon zafundowa\u0142 sobie wycieczk\u0119 krajoznawcz\u0105 (z kupnem biletu powrotnego \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107), by zbada\u0107, jak to jest by\u0107 \u015bwiadomym wychod\u017ac\u0105 z jednej strony, a z drugiej – by zbada\u0107, co o tej podr\u00f3\u017cy transferowej my\u015bl\u0105 po obu stronach, czyli co my\u015bl\u0105 \u017cegnaj\u0105cy i witaj\u0105cy, je\u015bli w og\u00f3le cokolwiek my\u015bl\u0105. Innymi s\u0142owy: podda\u0142 rzeczowemu badaniu socjologicznemu sw\u0105 niegdysiejsz\u0105 (wtedy zapewne bardziej spontaniczn\u0105, intuicyjn\u0105…) decyzj\u0119 \u201emigracyjn\u0105\u201d oraz dzisiejsze tamtego wyboru konsekwencje.<\/p>\n

Ucieczka Eribona z Reims nie by\u0142a aktem jednorazowym, by\u0142a to akcja d\u0142ugotrwa\u0142a, roz\u0142o\u017cona na raty, o niesprecyzowanej mechanice. Ucieczka Eribona z Reims mia\u0142a pod\u0142o\u017ce wieloczynnikowe. Z jednej strony ch\u0142opak zapragn\u0105\u0142 poznawa\u0107, wiedz\u0119 ch\u0142on\u0105\u0107, \u015bwiat zrozumie\u0107. Jego dzieci\u0119ce i m\u0142odzie\u0144cze deficyty edukacji, konfrontowane z rozleg\u0142ymi mo\u017cliwo\u015bciami niekt\u00f3rych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w (wyniesionymi z domu \u2013 ot tak, od niechcenia…) wywo\u0142ywa\u0142y w nim pal\u0105ce uczucie wstydu, kompromitacji i poczucie ni\u017cszo\u015bci. A to dobry bodziec do ucieczki ku anonimowemu \u015bwiatu niesko\u0144czonych mo\u017cliwo\u015bci rozwoju osobistego, w \u017caden spos\u00f3b przez nikogo nie kwestionowanych, zw\u0142aszcza z pobudek klasowych. Z drugiej strony opresja rodziny \u2013 fizyczna i psychiczna (typu: pij\u0105cy i bij\u0105cy przemocowy ojciec, krytyczna matka, konkuruj\u0105ce rodze\u0144stwo), bez aspiracji i woli zmiany swego statusu. Z trzeciej za\u015b strony \u2013 bolesny i ca\u0142kowicie nieusuwalny konflikt (wewn\u0105trz rodziny, w najbli\u017cszym otoczeniu, w spo\u0142eczno\u015bci lokalnej) na tle orientacji seksualnej. Bodaj\u017ce to w\u0142a\u015bnie homoseksualizm Eribona by\u0142 \u201etym mocniejszym\u201d impulsem, by uda\u0107 si\u0119 w drog\u0119…<\/p>\n

W drog\u0119, na ko\u0144cu kt\u00f3rej usytuowa\u0142a si\u0119 profesura uniwersytecka ze sporym dorobkiem naukowym i rozpoznawalno\u015bci\u0105 po obu stronach Atlantyku, a poza tym stabilna kariera, wygodna egzystencja i zabezpieczona przysz\u0142o\u015b\u0107. A wi\u0119c wszystkie te przymioty, kt\u00f3re (nie wypowiadaj\u0105c opinii na g\u0142os) wielce sobie ceni\u0142o rodzinne, klasowe \u015brodowisko macierzyste Eribona. No i zarazem wszystko to, czego nigdy nie osi\u0105gn\u0105\u0142by, gdyby pozosta\u0142 na miejscu jako, powiedzmy, na przyk\u0142ad nauczyciel (kt\u00f3rym i tak nigdy by nie zosta\u0142 ze wzgl\u0119du na ujawniony homoseksualizm) czy sprzedawca samochod\u00f3w, jak jeden z jego braci. Eribon podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 pod wp\u0142ywem narastaj\u0105cego ci\u015bnienia emocji, nie wiedz\u0105c, jak to si\u0119 sko\u0144czy, nie umiej\u0105c racjonalnie przewidzie\u0107, co uda mu si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107. Zaryzykowa\u0142, ale w towarzystwie intuicyjnie skalkulowanej determinacji. Oszacowa\u0142, na ile po\u015bwi\u0119ce\u0144 go sta\u0107, jak wielkie s\u0105 jego osobiste zapasy egzystencjalnych marze\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci. Oszacowa\u0142 \u2013 to s\u0142owo wydaje si\u0119 kluczowe. I rachunek mu si\u0119 zgodzi\u0142, mimo zbyt wielu niewiadomych.<\/p>\n

Wi\u0119c po choler\u0119 wraca\u0142 do Reims? Nawet je\u015bli sam \u201epowr\u00f3t\u201d by\u0142 aktem bardziej symbolicznym ni\u017c fizycznym. Wr\u00f3ci\u0142, by rozwi\u0105za\u0107 zagadk\u0119, ale wr\u00f3ci\u0142 z kurtuazyjn\u0105 wizyt\u0105, bez ma\u0142a z wycieczk\u0105. Jak\u0105 zagadk\u0119 mia\u0142 na my\u015bli \u2013 no c\u00f3\u017c, fundamentaln\u0105 \u2013 jak mu si\u0119 to wszystko uda\u0142o? Gdy wraca\u0142, a w\u0142a\u015bciwie wpada\u0142 w odwiedziny, m\u00f3g\u0142 ju\u017c czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie. Nie zagra\u017ca\u0142a mu rodzina, w s\u0105siedztwie na proletariackim przedmie\u015bciu i w mieszcza\u0144skim, prawicowym mie\u015bcie m\u00f3g\u0142 si\u0119 ju\u017c nie ba\u0107; ludzie z dawnych lat i tak go nie poznawali albo kojarzyli s\u0142abo, nie mia\u0142 d\u0142ug\u00f3w ani innych zobowi\u0105za\u0144. Ale mia\u0142 ambicje badawcze; przede wszystkim chcia\u0142 zrozumie\u0107 i zdefiniowa\u0107 samego siebie. No i przy okazji zorientowa\u0107 si\u0119 w dynamice zmian spo\u0142ecznych \u2013 awans\u00f3w i degradacji, ewolucji wybor\u00f3w politycznych, przebiegunowaniu afiliacji ideowych swego \u015brodowiska klasowego.<\/p>\n

Zw\u0142aszcza to ostatnie wydawa\u0142o si\u0119 (z socjologicznego punktu widzenia) osobliwe tudzie\u017c interesuj\u0105ce. Gdy sposobi\u0142 si\u0119 do porzucenia Reims, by\u0142-ci Eribon anarchizuj\u0105cym i radykalnym trockist\u0105, a jego rozmaici bliscy (na og\u00f3\u0142 przecie\u017c proletariusze) byli komunistami wprost lub wyborczymi klientami lewicy. Po latach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ci sami ludzie, na takim samym poziomie to\u017csamo\u015bci klasowej, czyli wci\u0105\u017c robotnicy, tylko nieco ju\u017c zamo\u017cniejsi \u2013 g\u0142osuj\u0105 gremialnie na Front Narodowy (niekt\u00f3rzy bez entuzjazmu, \u201eprzez rozum\u201d – jak sami mawiaj\u0105…). Eribon, biedaczysko, szuka racjonalnego powodu tej wolty, trzymaj\u0105c si\u0119 paradygmat\u00f3w ideologicznych to\u017csamo\u015bci klasowej \u2013 i wychodzi mu niezbicie, \u017ce powodem przebiegunowania jest zdrada elit i utrata zaufania do takowych. To fakt \u2013 elity socjalist\u00f3w i komunist\u00f3w oderwa\u0142y si\u0119 od swej klienteli i nie spe\u0142ni\u0142y jej oczekiwa\u0144. Na opuszczonym terytorium ulokowali si\u0119 populistyczni iluzjoni\u015bci, obiecuj\u0105cy nie tylko \u017cycie bogate, \u0142atwe i przyjemne \u2013 z poszanowaniem godno\u015bci, ale i ca\u0142kowit\u0105 wymian\u0119 skompromitowanych elit na \u201enasze elity\u201d. W ten prosty spos\u00f3b ty, ty i ty \u2013 bez nijakiego wysi\u0142ku intelektualnego z waszej strony – zajmiecie te pa\u0142ace, apartamenty, hotele, kasyna, restauracje, uniwersyteckie katedry, redakcje, studia filmowe i telewizyjne.<\/p>\n

Eribon trzyma\u0142 si\u0119 w ryzach ideowego i umys\u0142owego porz\u0105dku, nie bacz\u0105c na to, jak bardzo ostatnio zmieni\u0142a si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 klasowa proletariatu. Jeszcze w dwudziestym wieku ekonomiczne tudzie\u017c to\u017csamo\u015bciowe rudymenty poczucia odr\u0119bno\u015bci i wsp\u00f3lnoty interes\u00f3w pozwala\u0142y z sukcesem prowadzi\u0107 na przyk\u0142ad akcje strajkowe \u2013 a teraz? Korzenie rosn\u0105 za p\u0142ytko, a \u017cycie publiczne nawiguje w kierunku nieustannego show, gdzie magiczne sztuczki, z\u0142udzenia optyczne i hipnotyczne sugestie politycznych prestidigitator\u00f3w id\u0105 o lepsze z wrzaskami i wyzwiskami standuper\u00f3w. Polityka staje si\u0119 burleskowym variete<\/em>, a szum pi\u00f3r w ty\u0142kach girlasek odbiera resztki rozumu klikaj\u0105cej publiczno\u015bci. Wygrywa ten, kto ma pod r\u0119k\u0105 wi\u0119cej wi\u0119kszych pi\u00f3r w wi\u0119kszych dupach \u2013 panie Eribon \u2013 i nie zawaha si\u0119 ich u\u017cy\u0107. Znaczy, \u017ce Front Narodowy ma wi\u0119cej czego\u015b, czego inni nie maj\u0105, a publiczno\u015b\u0107 nie ogarnia.<\/p>\n

To jednak nie staje si\u0119 g\u0142\u00f3wnym tematem opowie\u015bci Eribona. Paradoksalnie \u2013 tematem tym staje si\u0119 (z woli poniek\u0105d samego autora) nostalgia. Profesor, zauwa\u017cywszy \u017ce jego sp\u00f3jna i klarowna wizja \u015bwiata przedstawionego naukowo zmierza w nieco inn\u0105 stron\u0119, ni\u017c wskazuj\u0105 testy zgodno\u015bci z rzeczywisto\u015bci\u0105, miast udoskonali\u0107 analiz\u0119 i powzi\u0105\u0107 nowe paradygmaty, kieruje si\u0119 ku nieuregulowanym ogrodom nostalgii. Gromadzi i kataloguje stare impresje, wyblak\u0142e obrazki wydobyte z pami\u0119ci, niejasne, niedobitne przekazy oraz \u201emniejszo\u015bciowe\u201d idiosynkrazje. Mo\u017ce co\u015b z tego powstanie \u2013 mo\u017ce nie. Ale chyba wypada\u0142oby jako\u015b zgrabniej zako\u0144czy\u0107 t\u0119 wycieczk\u0119 do Reims, nieprawda\u017c?<\/p>\n

Tomasz Sas
(04 10 2024)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Didier Eribon\u00a0 Powr\u00f3t do Reims Prze\u0142o\u017cy\u0142a Maryna Ochab Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2019 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Wycieczka z biletem powrotnym? Nie ruszy\u0142em si\u0119 z miejsca urodzenia, nie porzuci\u0142em swojej klasy, nie aspirowa\u0142em wy\u017cej (cokolwiek to znaczy), nie chcia\u0142em wi\u0119cej; tylko \u015bwiatopogl\u0105d ulepi\u0142em sobie sam… Innymi s\u0142owy: kontynuuj\u0119. Z socjologicznego puntu widzenia chyba jestem w mniejszo\u015bci. A symboliczna, nabrzmia\u0142a znaczeniami figura \u201epowrotu\u201d jest mi ca\u0142kowicie obca. Bo nigdzie i w\u0142a\u015bciwie w \u017cadnym sensie si\u0119 nie oddala\u0142em. Ale nie znaczy to, \u017ce lektur\u0119 Eribona m\u00f3g\u0142bym sobie darowa\u0107. Bo zawsze dobrze jest zobaczy\u0107, co m\u0105drego i kszta\u0142c\u0105cego (albo z\u0142ego i deprymuj\u0105cego \u2013 zale\u017cy od istoty materii i punktu widzenia) przytrafi\u0142o si\u0119 innym… Idzie tu bowiem nie tyle o geografi\u0119, co o drugi aspekt \u201epowrotu\u201d (a ten akurat jest mo\u017cliwy bez zmiany wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych, bez miany miejsca pobytu) \u2013 czyli w\u0119dr\u00f3wk\u0119 z klasy do klasy i z powrotem. Tylko \u017ce nie jest to powr\u00f3t w sensie \u015bcis\u0142ym. Wyj\u015bcie z jednej klasy i wej\u015bcie do innej to droga jednokierunkowa, a sam proces \u2013 nieodwracalny. Wi\u0119c nie powr\u00f3t, tylko odwiedziny \u2013 parudniowa wycieczka, kurtuazyjny gest sentymentalny, czasem po\u0142\u0105czony oczywi\u015bcie z refleksj\u0105 poznawcz\u0105, cho\u0107 cz\u0119\u015bciej bywa to tylko egoistyczna, narcystyczna manifestacja, wsp\u00f3\u0142graj\u0105ca z \u0142apczyw\u0105, publiczn\u0105 (czyli za…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4956,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[128,435,390],"tags":[488],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4954"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4954"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4954\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5043,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4954\/revisions\/5043"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}