{"id":4928,"date":"2024-09-18T22:23:00","date_gmt":"2024-09-18T20:23:00","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4928"},"modified":"2024-11-20T17:28:32","modified_gmt":"2024-11-20T16:28:32","slug":"sprawa-wagera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/09\/18\/sprawa-wagera\/","title":{"rendered":"Sprawa Wagera"},"content":{"rendered":"\n

David Grann\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Sprawa Wagera <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Piotr Grzegorzewski <\/strong>
Grupa Wydawnicza Foksal
– wydawnictwo wab, Warszawa 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Wojna o ucho Jenkinsa<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Ka\u017cda wi\u0119ksza marynarka wojenna na \u015bwiecie, funkcjonuj\u0105ca nieprzerwanie przez kilkaset lat, ma w archiwach akta dotycz\u0105ce nie tylko chwalebnych zwyci\u0119stw swej bandery albo imperialnych sukces\u00f3w eksploratorsko-poznawczych. Ma te\u017c opisane i przebadane morskie kl\u0119ski tudzie\u017c inne mniej buduj\u0105ce i ma\u0142o zaszczytne ekscesy \u2013 jak na przyk\u0142ad bunty, katastrofy, przypadki g\u0142upoty i niekompetencji dow\u00f3dc\u00f3w oraz tysi\u0105ce delikt\u00f3w dyscyplinarnych. Jest w czym grzeba\u0107 (je\u015bli oczywi\u015bcie wielce czcigodne admiralicje zdecydowa\u0142y si\u0119 ju\u017c zdj\u0105\u0107 gryfy i okowy tajno\u015bci…), jest robota dla historyk\u00f3w i poszukiwaczy zaprzesz\u0142ych (wszelako niemniej ni\u017c wsp\u00f3\u0142czesne ciekawych) sensacji.<\/p>\n

Brytyjska Royal Navy i w tej dziedzinie (mam tu na my\u015bli przepe\u0142nienie archiw\u00f3w) zapewne przoduje w \u015bwiecie. Tote\u017c wiele ekscytuj\u0105cych zdarze\u0144 z jej dziej\u00f3w \u2013 zapisanych w raportach, kronikach, aktach s\u0105dowych, dziennikach pok\u0142adowych i innych oficjalnych i p\u00f3\u0142oficjalnych dokumentach \u2013 ujrza\u0142o ju\u017c \u015bwiat\u0142o dzienne (ale wiele zapewne wci\u0105\u017c nie…). Najs\u0142ynniejszym \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 ekscesem w dziejach floty Ich Kr\u00f3lewskich brytyjskich Mo\u015bci jest post\u0119pek nawigacyjno-dyscyplinarno-kryminalny, znany jako bunt na HMS \u201eBounty\u201d: wszechstronnie tudzie\u017c wielokrotnie opisany reportersko i literacko oraz kilka razy sfilmowany (po raz pierwszy ju\u017c w 1916 roku). Bo doprawdy jest to historia niezwyk\u0142a \u2013 gdyby nie wydarzy\u0142a si\u0119 naprawd\u0119, najt\u0119\u017csi majstrowie w bran\u017cy wyobra\u017ani fabularnej nie byliby w stanie sami, si\u0119gaj\u0105c do w\u0142asnych zasob\u00f3w intelektualnych, niczego podobnego wymy\u015bli\u0107… Okr\u0119t pod dow\u00f3dztwem kapitana Williama Bligha w 1787 roku opu\u015bci\u0142 Angli\u0119 z do\u015b\u0107 nietypow\u0105 misj\u0105 \u2013 mia\u0142 dotrze\u0107 do Tahiti, gdzie za\u0142oga mia\u0142a zebra\u0107 sadzonki tzw. drzewa chlebowego, czyli chlebowca w\u0142a\u015bciwego (Artocarpus altilis<\/i>) \u2013 ro\u015bliny daj\u0105cej po\u017cywne nad wyraz owoce i oleiste nasiona; pomys\u0142 by\u0142 taki, by sadzonki przewie\u017a\u0107 do brytyjskich kolonii w Indiach Zachodnich (czyli na Karaiby), gdzie miano za\u0142o\u017cy\u0107 plantacje, a owocami… karmi\u0107 rosn\u0105c\u0105 populacj\u0119 niewolnik\u00f3w, sprowadzanych do uprawy trzciny cukrowej. Ot, taki sobie zamiar biznesowy…<\/p>\n

Bligh si\u0119 sprawdzi\u0142 jako nawigator \u2013 cho\u0107 nie uda\u0142o mu si\u0119 op\u0142yn\u0105\u0107 Hornu. Ale zawr\u00f3ci\u0142 i okr\u0119\u017cnie przez Przyl\u0105dek Dobrej Nadziei oraz Tasmani\u0119 dotar\u0142 do Polinezji, gdzie za\u0142adowa\u0142 sadzonki chlebowca. Przeceni\u0142 jednak swe talenty dow\u00f3dcze i dyscyplinarne \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142ogi, pod wodz\u0105 porucznika Fletchera Christiana, si\u0119 zbuntowa\u0142a. Dok\u0142adnie 28 kwietnia 1789 roku. Kapitana Bligha wraz z kilkunastoma lojalnymi za\u0142ogantami wsadzono na 7-metrow\u0105 szalup\u0119 i z minimalnymi zapasami puszczono wolno, w zasadzie na \u015bmier\u0107. Ale Bligh dowi\u00f3d\u0142, \u017ce wielkim by\u0142 \u017ceglarzem \u2013 uda\u0142o mu si\u0119 dop\u0142yn\u0105\u0107 a\u017c do Timoru, sk\u0105d \u017cyczliwi kapitanowie portugalscy i holenderscy podrzucili ocala\u0142ych Anglik\u00f3w do Europy. Na wie\u015b\u0107 o buncie dow\u00f3dztwo floty wyekspediowa\u0142o na Pacyfik fregat\u0119 HMS \u201ePandora\u201d z zadaniem aresztowania buntownik\u00f3w i przewiezienia na proces do Anglii. Wype\u0142nienie rozkazu okaza\u0142o si\u0119 skrajnie trudne…<\/p>\n

Tych kilkunastu buntownik\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 zosta\u0107 na Tahiti, wy\u0142apano bez trudu. Ale sam okr\u0119t i jego zbuntowana za\u0142oga? Wy\u0142apani dezerterzy zeznali, \u017ce Fletcher Christian zabra\u0142 znaczne zapasy \u017cywno\u015bci i wody, zaokr\u0119towa\u0142 kilkudziesi\u0119ciu krajowc\u00f3w (w tym g\u0142\u00f3wnie gotowe na przygod\u0119 \u017cycia m\u0142ode vahiny<\/i>…) i znikn\u0105\u0142 bez \u015bladu i wie\u015bci za wschodnim horyzontem. W tej sytuacji dow\u00f3dca \u201ePandory\u201d zrezygnowa\u0142 z poszukiwa\u0144 i obra\u0142 kurs na Wyspy Sundajskie, ale… rozbi\u0142 okr\u0119t na Wielkiej Rafie Koralowej. Rozbitkowie (cz\u0119\u015b\u0107 w kajdanach) dotarli do Timoru (zn\u00f3w), a potem do Anglii \u2013 na proces (czterech uniewinniono, trzech u\u0142askawiono; zapad\u0142y trzy wyroki \u015bmierci \u2013 skaza\u0144c\u00f3w powieszono na rejach HMS \u201eBrunswick\u201d). A ludzie Christiana? Dopiero w 1808 roku ameryka\u0144ski statek \u0142owc\u00f3w fok dotar\u0142 na wysp\u0119 Pitcairn, gdzie zasta\u0142 osad\u0119, za\u0142o\u017con\u0105 przez buntownik\u00f3w z HMS \u201eBounty\u201d; ale ci ju\u017c na og\u00f3\u0142 nie \u017cyli (prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, wymordowali si\u0119 nawzajem)\u2013 wysp\u0119 zasiedlali ich potomkowie. Osta\u0142 si\u0119 tylko niejaki John Adams, marynarz z za\u0142ogi Christiana – i by\u0142 kim\u015b w rodzaju seniora-patriarchy wyspiarskiej spo\u0142eczno\u015bci. Dopiero w 1814 roku do Pitcairn dotar\u0142y dwa okr\u0119ty brytyjskiej floty, ale Adamsa ju\u017c nie \u015bcigano za bunt (amnestionowany, zmar\u0142 w 1829 roku). Paradoksalnym rezultatem wyboru Pitcairn na miejsce schronienia buntownik\u00f3w jest fakt, i\u017c wyspa ma teraz status terytorium Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa…<\/p>\n

No, ale to by\u0142o w ostatniej dekadzie osiemnastego stulecia, w fazie przed-nelso\u0144skiego rozkwitu Royal Navy. P\u00f3\u0142 wieku wcze\u015bniej na Karaibach rozgorza\u0142a tzw. wojna o ucho Jenkinsa \u2013 czyli konflikt \u201egodno\u015bciowy\u201d o rzekome naruszenie nietykalno\u015bci cielesnej spokojnego jakoby marynarza i kupca angielskiego, oskar\u017conego przez hiszpa\u0144skiego dow\u00f3dc\u0119 okr\u0119tu stra\u017cniczego o przemyt cukru; krewki Hiszpan mia\u0142 jakoby odci\u0105\u0107 ucho Jenkinsowi, a ten wozi\u0142 ze sob\u0105 nieszcz\u0119sny organ w spirytusie i domaga\u0142 si\u0119 zemsty. Brytyjscy parlamentarzy\u015bci i dziennikarze podburzyli opini\u0119 publiczn\u0105 \u2013 w rezultacie na hiszpa\u0144ski port Cartagena de Indias w Kolumbii napad\u0142a (1741 rok) brytyjska armada w sile stu osiemdziesi\u0119ciu okr\u0119t\u00f3w! Z tym, \u017ce nie dali rady \u2013 gn\u0119biona przez \u017c\u00f3\u0142t\u0105 febr\u0119 i \u017ale dowodzona flotylla musia\u0142a odst\u0105pi\u0107 od dobrze bronionego fortu i portu.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie, ju\u017c bez ostentacyjnej wojennej propagandy Admiralicja wys\u0142a\u0142a w rejs eskadr\u0119 pi\u0119ciu okr\u0119t\u00f3w wojennych i dw\u00f3ch transportowc\u00f3w pod dow\u00f3dztwem komodora George’a Ansona. Mieli op\u0142yn\u0105\u0107 Horn i atakuj\u0105c od po\u0142udnia dezorganizowa\u0107 bezpieczn\u0105 dot\u0105d \u017ceglug\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105. Innymi s\u0142owy: piractwo i rozb\u00f3j ubrane w kostium sprawiedliwej wojny o ucho Jenkinsa… \u201eWisienk\u0105 na torcie\u201d ca\u0142ej tej wyprawy mia\u0142 by\u0107 plan przechwycenia tzw. srebrnego galeonu. Co najmniej dwa razy w roku hiszpa\u0144skie kolonie w Ameryce wysy\u0142a\u0142y bowiem do kraju statki po relingi wype\u0142nione srebrem i z\u0142otem. Jeden, z siln\u0105 eskort\u0105, szed\u0142 kursem na Kadyks przez Atlantyk, drugi rusza\u0142 okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 przez Pacyfik i Filipiny (potem przez Ocean Indyjski i wok\u00f3\u0142 Afryki). Anson chcia\u0142 dopa\u015b\u0107 ten drugi galeon…<\/p>\n

Jednym z okr\u0119t\u00f3w tej eskadry by\u0142 HMS \u201eWager\u201d – zbudowany jako tzw. indiaman, czyli statek towarowy kursuj\u0105cy mi\u0119dzy Europ\u0105 a Indiami. Kr\u00f3lewska marynarka odkupi\u0142a go i przebudowa\u0142a na dwudziestoo\u015bmiodzia\u0142owy okr\u0119t wojenny, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 wszak\u017ce niezgrabn\u0105 sylwetk\u0105 by\u0142ego transportowca. Formalnie nadano mu imi\u0119 na cze\u015b\u0107 sir Charlesa Wagera, \u00f3wczesnego Pierwszego Lorda Admiralicji \u2013 ale s\u0142owo \u201ewager\u201d<\/i> ma po angielsku jeszcze inne znaczenie \u2013 to zak\u0142ad, gra o um\u00f3wion\u0105 stawk\u0119, co w przypadku okr\u0119tu wojennego, id\u0105cego w ryzykown\u0105 podr\u00f3\u017c, znaczenie mia\u0142o cokolwiek z\u0142owieszcze \u2013 to by\u0142a gra o \u017cycie…<\/p>\n

Rejs eskadry Ansona \u0142atwy nie by\u0142. Przede wszystkim za\u0142ogi \u2013 rekrutowano je z przypadkowych portowych szumowin, si\u0142\u0105 zabranych na pok\u0142ady; przeprowadzano przymusowe branki; zabierano wi\u0119\u017ani\u00f3w z kr\u00f3lewskich zak\u0142ad\u00f3w karnych. Na \u201eWagera\u201d zamustrowano nawet kilkudziesi\u0119ciu weteran\u00f3w-inwalid\u00f3w floty \u2013 wprost ze szpitali marynarki. Za\u0142ogi Ansona mia\u0142y zatem w\u0105tpliwe kwalifikacje do p\u0142ywania, za to dyscyplinarnie… No c\u00f3\u017c. Poza tym nieudolne i niechlujne remonty w stoczniach Admiralicji. W rezultacie eskadra podesz\u0142a do wr\u00f3t cie\u015bniny Drake’a, by zmierzy\u0107 si\u0119 z Hornem, mocno sp\u00f3\u017aniona \u2013 ju\u017c w apogeum jesiennych sztorm\u00f3w. \u017begluga pod wiatr, fale i pr\u0105dy trwa\u0142a kilka tygodni, zanim nawigatorzy ocenili, \u017ce s\u0105 ju\u017c po stronie Pacyfiku i usi\u0142uj\u0105 i\u015b\u0107 na p\u00f3\u0142noc, wzd\u0142u\u017c brzeg\u00f3w Patagonii chilijskiej. Ale ze strefy sztormu w \u201ewyj\u0105cych pi\u0119\u0107dziesi\u0105tkach\u201d nie wyszli obronn\u0105 r\u0119k\u0105… 14 maja 1741 roku dla HMS \u201eWager\u201d i jego za\u0142ogi, pod dow\u00f3dztwem kapitana Davida Cheapa, regularny rejs pod bander\u0105 JKMo\u015bci Jerzego II Hanowerskiego zako\u0144czy\u0142 si\u0119 \u2013 wej\u015bciem na ska\u0142y bezludnej i bezimiennej wysepki u wej\u015bcia do zatoki Golfo de Penas (mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako \u201eZatoka Rozpaczy\u201d)w archipelagu Guayaneco na po\u0142udniowym wybrze\u017cu Chile.<\/p>\n

Dalsze losy za\u0142ogant\u00f3w Cheapa \u2013 ich czyny i wyczyny, spory, w\u0119dr\u00f3wki i zbrodnie \u2013 podlegaj\u0105 ju\u017c regu\u0142om naszej umowy, by nie spojlerowa\u0107 tre\u015bci, by pozostawi\u0107 czytelnikom rado\u015b\u0107 i satysfakcj\u0119 lektury tudzie\u017c samodzielnego przyswajania autorskiej narracji. W ko\u0144cu to tak\u017ce historia kryminalna. Na zach\u0119t\u0119 powiem tylko, \u017ce David Grann z sukcesem i przytupem wykorzysta\u0142 przywilej narratora, by utkwi\u0107 w \u015brodku opowiadanej historii, by zosta\u0107 \u015bwiadkiem \u2013 wiedz\u0105cym cokolwiek lepiej o wszystkim, co si\u0119 sta\u0142o \u2013 ale niczego i nikogo nie os\u0105dzaj\u0105cym. Za to \u015bwiadkiem bardzo dobrze pisz\u0105cym. Naprawd\u0119 rzadko, coraz rzadziej trafia si\u0119 lektura historycznej ksi\u0105\u017cki tak jasno popularyzuj\u0105cej do\u015b\u0107 specyficzn\u0105 wiedz\u0119 marynistyczno-jurydyczn\u0105. A Grann to potrafi…<\/p>\n

Bo sprawa buntu za\u0142ogi HMS \u201eWager\u201d okaza\u0142a si\u0119 dla prawnik\u00f3w i dow\u00f3dc\u00f3w brytyjskiej floty nie tak jednoznaczna jak by\u0142a dla dow\u00f3dcy okr\u0119tu \u2013 Davida Cheapa \u2013 i dla jego przeciwnik\u00f3w. Po powrocie do Anglii obie strony konfliktu, czyli \u201eprawomy\u015blni\u201d stronnicy kapitana Cheapa i midszypmena (sta\u017cysty marynarki, kandydata na oficera) Johna Byrona (tak \u2013 dziadka genialnego poety) oraz zbuntowana za\u0142oga artylerzysty-ogniomistrza Bulkeleya, d\u0105\u017cyli do procesu. Jedni w nadziei surowego ukarania niesubordynowanych – a przynajmniej ich prowodyr\u00f3w. Drudzy z oczekiwaniem ukarania Cheapa za morderstwo i uniewinnienia ich samych z zarzutu buntu, albowiem wypowiedzieli pos\u0142usze\u0144stwo w stanie wy\u017cszej konieczno\u015bci. Ale s\u0119dziowie Admiralicji zaskoczyli uczestnik\u00f3w procesu i obserwator\u00f3w. Ustalili bowiem w wyroku ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 tylko jedn\u0105 okoliczno\u015b\u0107 sprawy: \u017ce nikt nie b\u0119dzie obci\u0105\u017cony odpowiedzialno\u015bci\u0105 za utrat\u0119 okr\u0119tu w katastrofie. Ot, si\u0142a wy\u017csza i ju\u017c…<\/p>\n

Ca\u0142a reszta konstrukcji prawnej za\u0142atwiaj\u0105cej spraw\u0119 \u201eWagera\u201d oparta zosta\u0142a na rozszerzaj\u0105cej interpretacji starego prawa marynarki, kt\u00f3re przewidywa\u0142o zaprzestanie wyp\u0142acania marynarzom wynagrodzenia za s\u0142u\u017cb\u0119 (w dowolnej postaci: \u017co\u0142du lub pryzu) w momencie katastrofy okr\u0119tu. Wygl\u0105da\u0142o to zatem tak, jakby flota da\u0142a do zrozumienia rozbitkom, \u017ce ju\u017c nie podlegaj\u0105 przepisom prawa morskiego, a w szczeg\u00f3lno\u015bci nie s\u0105 ju\u017c za\u0142og\u0105, jednostk\u0105 wojskow\u0105, podleg\u0142\u0105 regulaminom. Natychmiast jednak inni prawnicy zakwestionowali ten tryb wypowiedzenia stosunku s\u0142u\u017cby, bowiem marynarka dawa\u0142a prawo rozbitkom do wykorzystania i zagospodarowania wszystkiego, co pozosta\u0142o z wraku okr\u0119tu, w celu ratowania \u017cycia; z tego prawa wywiedziono za\u0142o\u017cenie, \u017ce stosunek s\u0142u\u017cbowy mi\u0119dzy marynarzami a marynark\u0105 nadal trwa \u2013 i wci\u0105\u017c s\u0105 oni za\u0142og\u0105 pod komend\u0105 legalnie nominowanego dow\u00f3dcy. S\u0105d wojenny jednak ten aspekt pomin\u0105\u0142 i wyroku w sprawie domniemanego buntu nie wyda\u0142…<\/p>\n

Takie to by\u0142y rezultaty ekspedycji eskadry Ansona. W opisach Granna zyskuj\u0105 one niezwykle ciekaw\u0105 opraw\u0119 i dramaturgi\u0119. Z elementami psychologii morskiej \u2013 determinacja i wola \u017cycia oraz inne heroiczne cechy, kultywowane w marynarce, ujawniaj\u0105ce si\u0119 z pe\u0142n\u0105 moc\u0105 w sytuacjach ekstremalnych, kt\u00f3rych Matka Natura nie szcz\u0119dzi\u0142a flocie i jej ludziom, niew\u0105tpliwie ukszta\u0142towa\u0142y etos profesji brytyjskich ludzi morza, jak\u017ce pomocny i skuteczny w dziele budowy imperium. To Royal Navy \u2013 od Drake’a i Ansona, Cooka i Nelsona po Jellicoe i Churchilla oraz Pounda \u2013 wsp\u00f3\u0142zbudowa\u0142a i utrzymywa\u0142a w ruchu ca\u0142\u0105 t\u0119 struktur\u0119, znan\u0105 jako Imperium Brytyjskie. Ko\u015bciec tej floty stanowili raczej ludzie ni\u017c p\u0142ywaj\u0105ce, uzbrojone \u017celastwo. Tacy ludzie jak Cheap, Bulkeley, Byron i Anson. Jak setki tysi\u0119cy wytrwa\u0142ych, twardych sukinsyn\u00f3w z kilkunastu pokole\u0144, p\u0142ywaj\u0105cych pod bander\u0105, znan\u0105 jako Union Jack…<\/p>\n

Aha, nie wiem, czy dacie wiar\u0119, ale komodor Anson w ko\u0144cu dopad\u0142 \u2013 w pojedynk\u0119, na swoim flagowym okr\u0119cie HMS \u201eCenturion\u201d, gdzie\u015b na Filipinach \u2013 ten legendarny srebrny galeon. \u201eNuestra Se\u00f1ora de Covadonga\u201d przewozi\u0142a tym razem kruszce, klejnoty, monety i wyroby u\u017cytkowe o warto\u015bci circa czterystu tysi\u0119cy funt\u00f3w \u2013 w przeliczeniu na dzisiejsz\u0105 walut\u0119 \u2013 jakich\u015b osiemdziesi\u0119ciu milion\u00f3w dolar\u00f3w. Ale ten \u0142up nie pokry\u0142 nawet jednej setnej koszt\u00f3w wojny o ucho Jenkinsa…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(18 09 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

David Grann\u00a0 Sprawa Wagera Prze\u0142o\u017cy\u0142 Piotr Grzegorzewski Grupa Wydawnicza Foksal – wydawnictwo wab, Warszawa 2024 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Wojna o ucho Jenkinsa Ka\u017cda wi\u0119ksza marynarka wojenna na \u015bwiecie, funkcjonuj\u0105ca nieprzerwanie przez kilkaset lat, ma w archiwach akta dotycz\u0105ce nie tylko chwalebnych zwyci\u0119stw swej bandery albo imperialnych sukces\u00f3w eksploratorsko-poznawczych. Ma te\u017c opisane i przebadane morskie kl\u0119ski tudzie\u017c inne mniej buduj\u0105ce i ma\u0142o zaszczytne ekscesy \u2013 jak na przyk\u0142ad bunty, katastrofy, przypadki g\u0142upoty i niekompetencji dow\u00f3dc\u00f3w oraz tysi\u0105ce delikt\u00f3w dyscyplinarnych. Jest w czym grzeba\u0107 (je\u015bli oczywi\u015bcie wielce czcigodne admiralicje zdecydowa\u0142y si\u0119 ju\u017c zdj\u0105\u0107 gryfy i okowy tajno\u015bci…), jest robota dla historyk\u00f3w i poszukiwaczy zaprzesz\u0142ych (wszelako niemniej ni\u017c wsp\u00f3\u0142czesne ciekawych) sensacji. Brytyjska Royal Navy i w tej dziedzinie (mam tu na my\u015bli przepe\u0142nienie archiw\u00f3w) zapewne przoduje w \u015bwiecie. Tote\u017c wiele ekscytuj\u0105cych zdarze\u0144 z jej dziej\u00f3w \u2013 zapisanych w raportach, kronikach, aktach s\u0105dowych, dziennikach pok\u0142adowych i innych oficjalnych i p\u00f3\u0142oficjalnych dokumentach \u2013 ujrza\u0142o ju\u017c \u015bwiat\u0142o dzienne (ale wiele zapewne wci\u0105\u017c nie…). Najs\u0142ynniejszym \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 ekscesem w dziejach floty Ich Kr\u00f3lewskich brytyjskich Mo\u015bci jest post\u0119pek nawigacyjno-dyscyplinarno-kryminalny, znany jako bunt na HMS \u201eBounty\u201d: wszechstronnie tudzie\u017c wielokrotnie opisany reportersko i literacko oraz kilka razy sfilmowany (po raz pierwszy ju\u017c w 1916 roku)….<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4930,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[26],"tags":[486],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4928"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4928"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5018,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4928\/revisions\/5018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}