{"id":4920,"date":"2024-09-10T18:34:50","date_gmt":"2024-09-10T16:34:50","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4920"},"modified":"2024-11-06T09:32:20","modified_gmt":"2024-11-06T08:32:20","slug":"lato-z-montaigneem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/09\/10\/lato-z-montaigneem\/","title":{"rendered":"Lato z Montaigne’em"},"content":{"rendered":"\n

Antoine Compagnon<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Lato z Montaigne’em <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Maria K\u0142oczowski <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Dupa perypatetyka na tronie, czyli nie da si\u0119 my\u015ble\u0107 na siedz\u0105co…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Jestem montenist\u0105. Od kiedy \u2013 nie pami\u0119tam. Zapewne od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, bo pierwszy raz przeczyta\u0142em \u201ePr\u00f3by\u201d Micha\u0142a z Montaigne – w roku 1965, uczniem klasy maturalnej w liceum b\u0119d\u0105c \u2013 a to za poduszczeniem nieod\u017ca\u0142owanej profesor historii, pani Ireny Drami\u0144skiej. Lektura podzia\u0142a\u0142a jak prysznic w izbie wytrze\u017awie\u0144 \u2013 radykalnie i d\u0142ugofalowo, zapewne na zawsze. Wi\u0119c jestem montenist\u0105, cokolwiek to znaczy. Ale na pewno znaczy to, \u017ce eseje tego wielkiego filozofa (mo\u017ce najwi\u0119kszego w ca\u0142ych dziejach Francji my\u015bliciela tudzie\u017c intelektualisty \u2013 czemu zapewne od r\u0119ki zaprzecz\u0105 wolterianie, kartezjanie, paskali\u015bci i wielu, wielu innych…) od czasu do czasu czytuj\u0119. Nie po to, by si\u0119 stosowa\u0107, zg\u0142\u0119bia\u0107, uczy\u0107, uto\u017csamia\u0107. Poczytywanie \u201ePr\u00f3b\u201d od czasu do czasu i po kawa\u0142ku traktuj\u0119 raczej jak wizyt\u0119 u orze\u017awiaj\u0105cego \u017ar\u00f3de\u0142ka; haust zimnej, trze\u017awi\u0105cej montenistycznej wody przywraca proporcje, na nowo ustawia hierarchie, pozwala odnale\u017a\u0107 form\u0119, wyrzuca ozdobniki, maski i fantomy, przewietrza wyobra\u017ani\u0119, usuwa gazy, miazmaty, mg\u0142y i widma. Ale pi\u0107 nale\u017cy po trochu, poma\u0142u i proporcjonalnie do pragnienia \u2013 bo przedawkowanie lektury grozi seri\u0105 bolesnych zastrzyk\u00f3w…<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie od wymiaru kary mo\u017cna si\u0119 odwo\u0142a\u0107. I nadmierne spo\u017cycie b\u0119dzie ci darowane \u2013 byleby\u015b zuchwale, nadmiernie my\u015bl\u0105 nie szasta\u0142. Montaigne’a trzeba oszcz\u0119dza\u0107. W szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b nie u\u017cywa\u0107 przy pierwszej lepszej okazji. Nie ma bowiem dostatecznie wiele alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 my\u015bli podr\u0119cznej, z kt\u00f3rych mo\u017cna by czerpa\u0107 z r\u00f3wn\u0105 satysfakcj\u0105. Bo coby to mog\u0142o by\u0107? Biblia, Platon, Marek Aureliusz, \u015bw. Augustyn, Dante, Pascal, Spinoza, Kant, Marks, Nietzsche? No \u2013 bez przesady. I bez \u017cart\u00f3w… Z filozofi\u0105 i filozofami jest bowiem ten problem, \u017ce ani sama nauka, ani jej wielcy mistrzowie nie nadaj\u0105 si\u0119 do potocznego, powszedniego stosowania bez \u017cadnej obr\u00f3bki intelektualnej, czyli wprost z marszu, bez metodologicznego, epistemologicznego rozbiegu i przygotowania. S\u0105 trudni \u2013 czasem na poziomie kosmologicznym. A Montaigne \u2013 nie… Od pi\u0119ciuset lat blisko jest czytany i rozumiany bezb\u0142\u0119dnie…<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie z powodu tej \u0142atwo\u015bci poznawczej cieszy mnie niezmiernie ka\u017cda pr\u00f3ba podj\u0119cia bli\u017cszej wi\u0119zi z dzie\u0142em Montaigne’a. Wi\u0119c gdy Antoine Compagnon – francuski historyk i teoretyk literatury – odpowiedzia\u0142 na wyzwanie radia France Inter, by pewnego roku latem na antenie porobi\u0107 codziennie pi\u0119ciominutowe pogadanki o… Montaigne’em i jego \u201ePr\u00f3bach\u201d (co zrazu jawi\u0142o mu si\u0119 challenge’em tyle\u017c ambitnym, co w zasadzie niemo\u017cliwym), a inny zasi\u0119 ambitny wydawca ksi\u0105\u017cek szybko rzecz ca\u0142\u0105 opublikowa\u0142 drukiem \u2013 uradowa\u0142em si\u0119, bo ju\u017c po dziesi\u0119ciu latach od tamtych montaigne’owskich wakacji kolejny ambitny wydawca (i m\u00f3j ulubiony) ksi\u0105\u017cczyn\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0142 i opublikowa\u0142 u nas…<\/p>\n

Zasada konstrukcyjna pi\u0119ciominutowej gaw\u0119dy radiowej musi by\u0107 niezwykle prosta. S\u0142uchacz nie mo\u017ce si\u0119 zgubi\u0107, bo wy\u0142\u0105czy… Wi\u0119c, wracaj\u0105c do zasady \u2013 na pocz\u0105tku wybieramy temat, sentencj\u0119, aforyzm czy refleksj\u0119 \u2013 poczem takow\u0105 komentujemy s\u0142owami przyst\u0119pnymi, bez nadmiernej egzaltacji, bez przywo\u0142ywania licznych dygresji z zasob\u00f3w naszej w\u0142asnej erudycji \u2013 co w pi\u0119\u0107set lat po autorze nie wydaje si\u0119 trudne; tyloma-ci my\u015bl jego obros\u0142a interpretacjami, glosami czy nawet zwyk\u0142ymi dykteryjkami… Ale sk\u0142onno\u015b\u0107 t\u0119 zgubn\u0105 (do chaosu tylko prowadz\u0105c\u0105) pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 nale\u017cy \u2013 wszak nie o nasz\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 tu chodzi, tylko o m\u0105dro\u015b\u0107 Montaigne’a (zreszt\u0105 tak\u017ce ka\u017cdego innego, o kt\u00f3rym zdecydujemy si\u0119 powiedzie\u0107; zasada jest uniwersalna). Po dokonaniu uproszczonego (pami\u0119tajmy: to jest radio…) rozbioru my\u015bli autora rzecz ca\u0142\u0105 zamykamy jednozdaniow\u0105 (to wa\u017cne, by by\u0142a zwi\u0119z\u0142a i oczywista) puent\u0105, odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do wybranej sentencji \u2013 ale niekoniecznie wprost. Przypomina to rondo \u2013 powr\u00f3t do pocz\u0105tku wzmacnia przekaz, utrwala sensy i emocje. Ale to nie o to ca\u0142kiem chodzi \u2013 bo to raczej nie p\u0142askie kolo, ale \u015bruba: po ka\u017cdym obrocie wchodzimy na poziom wy\u017cej… Zatem od puenty wymaga si\u0119, by intelektualnie \u2013 jakim\u015b wytwornym, ale zarazem wyrafinowanym skr\u00f3tem my\u015blowym \u201eklamrowa\u0142a\u201d ca\u0142\u0105 pi\u0119ciominutow\u0105 gaw\u0119d\u0119, co w przeliczeniu na s\u0142owo pisane oznacza jakie\u015b dwie i p\u00f3\u0142 (do niespe\u0142na trzech…) stron standardowego druku. I to przeliczenie daje w przybli\u017ceniu poj\u0119cie \u2013 jakiej dyscypliny wymaga tak przykrojona formu\u0142a ogarni\u0119cia my\u015bli Montaigne’a…<\/p>\n

Skr\u0119\u0107my zatem ku konkretom… Od dysertacyjki o obcowaniu poczynaj\u0105c, bo najbli\u017csza memu sercu i umys\u0142owi jest \u2013 trzy s\u0105 bowiem rodzaje obcowania, kt\u00f3rych szukamy cale \u017cycie. Pierwszy to mi\u0142o\u015b\u0107 kobiet pi\u0119knych i godnych, drugi to przyja\u017a\u0144, trzeci za\u015b towarzystwo ksi\u0105\u017cek. O ile dwa pierwsze ulotne s\u0105 i nieprzewidywalne, o tyle czytanie wspomaga zaw\u017cdy i wsz\u0119dzie: w troskach, staro\u015bci, samotno\u015bci; nud\u0119 zwalcza, uwalnia od tortur w\u0142asnej wyobra\u017ani, oferuje pomoc; ksi\u0119gi s\u0105 cierpliwe, \u017cyczliwe i nie protestuj\u0105. Szkoda wielka, \u017ce galaktyka Gutenberga w czasie \u017cycia obecnego i mo\u017ce jednego kolejnego pokolenia rozpadnie si\u0119 , a s\u0142owa ju\u017c nie b\u0119dzie na papierze… No i to w\u0142a\u015bnie wszystkich czytaj\u0105cych winno przekona\u0107 do Montaigne’a \u2013 studiowania my\u015bli jego tudzie\u017c posi\u0142kowania si\u0119 nimi w \u017cyciu codziennym. \u201ePr\u00f3by\u201d bowiem \u2013 obok wielorakich zastosowa\u0144 fenomenologicznych i epistemologicznych \u2013 s\u0105 najwi\u0119kszym, z dot\u0105d napisanych przez pojedynczego i w gruncie rzeczy samotnego, odizolowanego autora, podr\u0119cznikiem w\u0142a\u015bnie \u017cycia codziennego, ergo: rozumienia rzeczywisto\u015bci w spos\u00f3b chyba najbardziej zbli\u017cony do tego, jaka ona w istocie jest.<\/p>\n

Compagnon przytacza i omawia jedno z kluczowych dla ca\u0142ej \u017cyciowej filozofii Montaigne’a rozr\u00f3\u017cnienie \u2013 mi\u0119dzy \u00eatre<\/i> a para\u00eetre<\/i> \u2013 czyli mi\u0119dzy by\u0107 a wydawa\u0107 si\u0119… Innymi s\u0142owy \u2013 co wa\u017cniejsze: by\u0107 sob\u0105 czy by\u0107 kim\u015b? By\u0107 sob\u0105 to \u0142atwizna \u2013 wystarczy by\u0107. By\u0107 kim\u015b \u2013 a, to ju\u017c trzeba si\u0119 postara\u0107. Ca\u0142y bowiem \u015bwiat gra komedi\u0119 \u2013 uwa\u017ca\u0142 Petroniusz; wszyscy nosimy maski \u2013 tylko niekt\u00f3rzy potrafi\u0105 je zdj\u0105\u0107 na czas, a innym maski (to\u017csame z funkcj\u0105 spo\u0142eczn\u0105) przyrastaj\u0105 na zawsze. Montaigne, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 w \u017cyciu kilka funkcji publicznych (mi\u0119dzy innymi mera Bordeaux), napisa\u0142 o sobie, \u017ce pan burmistrz i pan Micha\u0142 z Montaigne to by\u0142y dwie r\u00f3\u017cne osoby. I na tym \u017cycie polega \u2013 by nie oszukiwa\u0107 samego siebie. Ale jest co\u015b, co paradoksalnie (zdaniem pana Micha\u0142a) pomaga w zachowaniu r\u00f3wnowagi \u2013 to sprezzatura<\/i> (s\u0142owo na wskro\u015b w\u0142oskie…), czyli co\u015b na kszta\u0142t naszego dzisiejszego luzu, nonszalancja, dezynwoltura, wystudiowane niedbalstwo (w stylu noszenia p\u0142aszcza na ukos, beretu zsuni\u0119tego na ucho lub zrolowanej po\u0144czochy \u2013 wszystko wedle mody XVI-wiecznej…). Taki luzik jest bli\u017cej prostego stylu \u017cycia ni\u017c formalna, regulaminowa sztywno\u015b\u0107…<\/p>\n

I na koniec najwa\u017cniejsza wskaz\u00f3wka Michela de Montaigne’a: \u201ena najwy\u017cszym tronie \u015bwiata i tak siedzimy jeno na w\u0142asnym zadku.\u201d<\/i> Bowiem \u201enajpi\u0119kniejsze \u017cycie jest, moim zdaniem, to, kt\u00f3re kszta\u0142tuje si\u0119 na wz\u00f3r pospolity i ludzki, z porz\u0105dkiem, ale bez cudu i bez przekraczania miary.\u201d<\/i> To wszystko z jeszcze jednym, perypatetycznym zastrze\u017ceniem: \u201emy\u015bli moje usypiaj\u0105, gdy je trzymam w siedz\u0105cej pozycji; umys\u0142 nie chce i\u015b\u0107 sam, o ile nogi go nie nosz\u0105.\u201d<\/i> To tyle \u2013 wi\u0119c nie siadajcie zbyt d\u0142ugo na tronie \u2013 w drog\u0119!<\/p>\n

Tomasz Sas
<\/b>(10 09 2024)<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Antoine Compagnon Lato z Montaigne’em Prze\u0142o\u017cy\u0142 Jan Maria K\u0142oczowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Dupa perypatetyka na tronie, czyli nie da si\u0119 my\u015ble\u0107 na siedz\u0105co… Jestem montenist\u0105. Od kiedy \u2013 nie pami\u0119tam. Zapewne od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, bo pierwszy raz przeczyta\u0142em \u201ePr\u00f3by\u201d Micha\u0142a z Montaigne – w roku 1965, uczniem klasy maturalnej w liceum b\u0119d\u0105c \u2013 a to za poduszczeniem nieod\u017ca\u0142owanej profesor historii, pani Ireny Drami\u0144skiej. Lektura podzia\u0142a\u0142a jak prysznic w izbie wytrze\u017awie\u0144 \u2013 radykalnie i d\u0142ugofalowo, zapewne na zawsze. Wi\u0119c jestem montenist\u0105, cokolwiek to znaczy. Ale na pewno znaczy to, \u017ce eseje tego wielkiego filozofa (mo\u017ce najwi\u0119kszego w ca\u0142ych dziejach Francji my\u015bliciela tudzie\u017c intelektualisty \u2013 czemu zapewne od r\u0119ki zaprzecz\u0105 wolterianie, kartezjanie, paskali\u015bci i wielu, wielu innych…) od czasu do czasu czytuj\u0119. Nie po to, by si\u0119 stosowa\u0107, zg\u0142\u0119bia\u0107, uczy\u0107, uto\u017csamia\u0107. Poczytywanie \u201ePr\u00f3b\u201d od czasu do czasu i po kawa\u0142ku traktuj\u0119 raczej jak wizyt\u0119 u orze\u017awiaj\u0105cego \u017ar\u00f3de\u0142ka; haust zimnej, trze\u017awi\u0105cej montenistycznej wody przywraca proporcje, na nowo ustawia hierarchie, pozwala odnale\u017a\u0107 form\u0119, wyrzuca ozdobniki, maski i fantomy, przewietrza wyobra\u017ani\u0119, usuwa gazy, miazmaty, mg\u0142y i widma. Ale pi\u0107 nale\u017cy po trochu, poma\u0142u i proporcjonalnie do pragnienia \u2013 bo przedawkowanie lektury grozi seri\u0105 bolesnych zastrzyk\u00f3w……<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[471],"tags":[485],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4920"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4920"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4992,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4920\/revisions\/4992"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}