{"id":4887,"date":"2024-08-27T10:57:41","date_gmt":"2024-08-27T08:57:41","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4887"},"modified":"2024-10-23T10:29:31","modified_gmt":"2024-10-23T08:29:31","slug":"morze-blota","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/08\/27\/morze-blota\/","title":{"rendered":"Morze b\u0142ota"},"content":{"rendered":"\n

Andrea Camilleri\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Morze b\u0142ota <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Monika Wo\u017aniak <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Z grubej rury deszcze niespokojne…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Kolejny prezent od Camilleriego z za\u015bwiat\u00f3w… Autor zmar\u0142 przed pi\u0119cioma laty, ale jeszcze kilka tytu\u0142\u00f3w nieprzet\u0142umaczonych na polski zosta\u0142o w obiegu, za\u015b wydawca dozuje translacje pomalutku – g\u00f3ra jedn\u0105 rocznie \u2013 zreszt\u0105 sam proces przek\u0142adu wymaga pewnej dozy pieczo\u0142owito\u015bci tudzie\u017c staranno\u015bci (w tej kwestii znajd\u0105 si\u0119 dowody przeciwne i takie\u017c przyk\u0142ady). Nie ulega wszak\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dobr\u0105 rozrywk\u0119 przy lekturze Camilleriego mamy gwarantowan\u0105 jeszcze na jaki\u015b czas, za co wydawnictwu Noir sur Blanc chwa\u0142a i cze\u015b\u0107.<\/p>\n

\u201eMorze b\u0142ota\u201d jest opowie\u015bci\u0105 ci\u0119\u017cszego kalibru, a komisarz Montalbano przypomina troch\u0119 barona M\u00fc<\/span>nchhausena, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 za w\u0142osy, by si\u0119 wyratowa\u0107 z b\u0142otnej topieli (razem z koniem zreszt\u0105). A b\u0142oto, jak to b\u0142oto… Naprawd\u0119 zagra\u017ca Vigacie \u2013 dzi\u0119ki deszczom nieustannym, co na Sycylii akurat zdarza si\u0119 niecz\u0119sto. Z drugiej za\u015b strony pojawia si\u0119 jako b\u0142oto metaforyczne, symbol mafijnych machinacji tudzie\u017c interes\u00f3w. Gdyby metafory mia\u0142y zdolno\u015b\u0107 materializowania si\u0119, ca\u0142a Sycylia \u2013 wraz z pi\u0119knym Palermo, zuchwa\u0142\u0105 Etn\u0105, staro\u017cytnymi Syrakuzami i Agrygentem, z gajami oliwnymi, winnicami i pomara\u0144czowymi sadami, z o\u015blepiaj\u0105co bia\u0142ymi miasteczkami, jak Corleone na przyk\u0142ad – trudnymi do odr\u00f3\u017cnienia od r\u00f3wnie bia\u0142ych g\u00f3rskich grani \u2013 zamieni\u0142aby si\u0119 w jedn\u0105 wielk\u0105 kup\u0119 b\u0142ota… Stercz\u0105c\u0105 z b\u0142\u0119kitnego morza jak wyrzut sumienia masywn\u0105 piramid\u0119 rzygowin i innych produkt\u00f3w przyspieszonego metabolizmu. Co nie oznacza, \u017ce Sycylia \u2013 kraina symbolicznego b\u0142ocka spo\u0142ecznego \u2013 nie nadaje si\u0119 do zamieszkania. Nadaje si\u0119 \u2013 no, mo\u017ce nie dla ka\u017cdego, nie zawsze i nie wsz\u0119dzie \u2013 ale gdy przestrzega si\u0119 tych dorozumianych ogranicze\u0144, jest po prostu s\u0142odka jak pomara\u0144cza…<\/p>\n

Ech, rozmarzy\u0142em si\u0119. Tymczasem \u2013 prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, Sycylia komisarza Montalbano nie nadaje si\u0119 do zamieszkania dla typowego Europejczyka \u2013 poszukiwacza prawdy, spokoju, sprawiedliwo\u015bci i wolno\u015bci. Sycylia jest dla Sycylijczyk\u00f3w. Od pokole\u0144 wdro\u017conych do trudnej mi\u0142o\u015bci ku swej krainie, rozumiej\u0105cych ograniczenia, kt\u00f3re ona narzuca i akceptuj\u0105cych takowe \u2013 poprzez akt milcz\u0105cego przy\u0142\u0105czenia si\u0119. Innymi s\u0142owy i na gruncie konkretnej prozy: mo\u017ce milcz\u0105co za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nasz bohater \u2013 komisarz Montalbano \u2013 umie chodzi\u0107 w b\u0142ocku, potrafi w tej spo\u0142ecznej strukturze odczytywa\u0107 \u015blady oraz… \u017cy\u0107 normalnie, ciesz\u0105c si\u0119 kuchni\u0105 swego przyjaciela, restauratora Enzo tudzie\u017c kolacyjkami spod r\u0119ki gosposi Adeliny. Na tym polega sycylijski spos\u00f3b \u017cycia godnego. Obowi\u0105zki wykonujesz profesjonalnie i pryncypialnie \u2013 przyk\u0142adasz si\u0119. Ale nie wychylasz si\u0119, nie szukasz k\u0142opot\u00f3w, nie zmieniasz \u015bwiata, nie walczysz z wiatrakami. Owszem, trafi ci si\u0119 w trybie urz\u0119dowym sprawa mafijna, to j\u0105 rozwi\u0105zujesz uczciwie i z pe\u0142nym przekonaniem do ko\u0144ca. Ale sam z siebie nikogo nie \u015bcigasz \u2013 nie jeste\u015b s\u0119dzi\u0105 \u015bledczym w typie Giovanniego Falcone, by wylecie\u0107 w powietrze na autostradzie…<\/p>\n

Tymczasem deszcz leje, a b\u0142oto sp\u0142ywa z pag\u00f3rk\u00f3w w dolinki, przesuwaj\u0105c akcenty bukolicznego pejza\u017cu okolic Vigaty (gdziekolwiek to jest). Deszcz naturalnie nie uniewa\u017cnia biegu ludzkich spraw, przeto komisarz Montalbano o burzowym poranku udaje si\u0119 na miejsce zbrodni. Oto robotnicy na budowie ruroci\u0105gu odkryli, \u017ce w wielkiej rurze le\u017c\u0105 zw\u0142oki z wyra\u017an\u0105 ran\u0105 postrza\u0142ow\u0105 w plecach, a w b\u0142ocie wala si\u0119 porzucony rower. Wst\u0119pna hipoteza \u2013 po wnikliwej analizie \u015blad\u00f3w \u2013 sformu\u0142owa\u0142a si\u0119 w zasadzie sama: ofiara ucieka\u0142a na rowerze, ale postrzelono j\u0105 w plecy; ranny spad\u0142 z pojazdu i ukry\u0142 si\u0119 w rurze, lecz nie do\u017cy\u0142 do chwili odnalezienia. Na razie by\u0142 kadawerem o nieustalonej to\u017csamo\u015bci, ale szybko rozpoznano, \u017ce to niejaki Gerlando Nicotra, mieszkaj\u0105cy z \u017con\u0105 (sk\u0105din\u0105d seksown\u0105 Niemk\u0105 o imieniu Inge) w willi niedaleko placu budowy ruroci\u0105gu, z zawodu ksi\u0119gowy, zatrudniony w sp\u00f3\u0142ce, kt\u00f3ra \u00f3w ruroci\u0105g budowa\u0142a \u2013 zreszt\u0105 \u015blamazarnie i niezbyt fortunnie. W ca\u0142ej bowiem okolicy nie by\u0142o do\u015b\u0107 wody, by ruroci\u0105g nape\u0142ni\u0107. Ale c\u00f3\u017c \u2013 przetarg rozstrzygni\u0119to, dotacje pobrano, a kary umowne za odst\u0105pienie od budowy mog\u0142y doprowadzi\u0107 do bankructwa wielkiego miliardera \u2013 nie tylko ma\u0142\u0105 lokaln\u0105 sp\u00f3\u0142eczk\u0119 budowlan\u0105… I w taki oto spos\u00f3b komisarz Montalbano zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z typowymi i podstawowymi problemami sycylijskiej gospodarki na szczeblu komunalnym… I na styku stref oczywi\u015bcie: bia\u0142ej, szarej i czarnej.<\/p>\n

Warto wspomnie\u0107, \u017ce na poziomie ka\u017cdego z tych odcieni przedsi\u0119wzi\u0119cia kryminalne, kt\u00f3re zbiorczo i w skr\u00f3cie zwykli\u015bmy nazywa\u0107 \u201emafi\u0105\u201d, s\u0105 obecne \u2013 tyle \u017ce z r\u00f3\u017cn\u0105 intensywno\u015bci\u0105. A poza tym \u201emafia\u201d – c\u00f3\u017c za brzydkie, trywialne i prostackie okre\u015blenie… B\u0105d\u017amy powa\u017cni \u2013 nie ulegajmy ani literackim mitom, ani idiosynkrazjom niekt\u00f3rych niezr\u00f3wnowa\u017conych dziennikarzy i polityk\u00f3w, szukaj\u0105cych stopni do kariery za wszelk\u0105 cen\u0119; to oni wymy\u015blili \u201emafi\u0119\u201d. Jak\u0105 mafi\u0119? Przecie\u017c wiadomo od dawna i powszechnie, \u017ce podstaw\u0105 funkcjonaln\u0105, zasadniczym budulcem sycylijskiej struktury spo\u0142ecznej od wiek\u00f3w jest la famiglia<\/i> \u2013 rodzina znaczy, aczkolwiek w sensie nieco szerszym ni\u017c biologiczny ojciec, biologiczna matka i ich biologiczne dzieci. \u201eSzeroko\u015b\u0107\u201d tego sensu wyznacza znane od dawna w literaturze antropologicznej i socjologicznej poj\u0119cie \u201eklanu\u201d – czyli grupy krewniaczej, maj\u0105cej gdzie\u015b tam w przesz\u0142o\u015bci wsp\u00f3lnego przodka. Ale i to uj\u0119cie nie wyczerpuje wszystkich sens\u00f3w struktury zwanej la famiglia<\/i>… Na Sycylii opr\u00f3cz tradycyjnego znaczenia wsp\u00f3lnoty z\u0142\u0105czonej wi\u0119zami pokrewie\u0144stwa, rodzina ma te\u017c sens ekonomiczny, polityczny i godno\u015bciowy. Ka\u017cda jest wprawdzie tworem zamkni\u0119tym \u2013 lecz elastycznie: ma du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci adopcyjne, zach\u0119ty klientelistyczne i opieku\u0144cze oraz system wzajemnych, honorowych przys\u0142ug i zobowi\u0105za\u0144 (cz\u0119sto wielopokoleniowych). Innymi s\u0142owy: struktura, kt\u00f3ra w ci\u0119\u017ckich czasach (a kiedy na Sycylii by\u0142o lekko…) udowodni\u0142a sw\u0105 spo\u0142eczn\u0105 skuteczno\u015b\u0107 oraz przydatno\u015b\u0107.<\/p>\n

Wiele zatem wskazuje na to, \u017ce interesy b\u0119d\u0105 si\u0119 kr\u0119ci\u0107, dop\u00f3ki nie zabraknie ch\u0142opc\u00f3w ch\u0119tnych do ka\u017cdej roboty w zamian za opiek\u0119 \u201epadrone\u201d <\/i>oraz potrafi\u0105cych w razie czego sprawnie i celnie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 luparami<\/i>. Nie wiecie, co to lupara<\/i>? No c\u00f3\u017c, to strzelba dwururka z przyci\u0119tymi na kr\u00f3tko lufami (by si\u0119 mie\u015bci\u0142a pod marynark\u0105). Ale to i przesz\u0142o\u015b\u0107, i ostateczno\u015b\u0107. Dzisiejsze mafie \u2013 o pardon, \u201erodziny\u201d – potrzebuj\u0105 wi\u0119cej wykwalifikowanych ksi\u0119gowych ni\u017c strzelc\u00f3w, wi\u0119cej zr\u0119cznych biznesmen\u00f3w ni\u017c milcz\u0105cych, barczystych \u201eregulator\u00f3w\u201d i \u201esprz\u0105taczy\u201d. Gra idzie bowiem o to, by \u201erodziny\u201d tradycyjnie od lat zajmuj\u0105ce si\u0119 standardow\u0105 bandyterk\u0105 \u2013 od wymusze\u0144, pobierania haraczy i op\u0142at za \u201eopiek\u0119\u201d, po przemyt ludzi oraz towar\u00f3w (czyli tego, co akurat jest potrzebne) na wielk\u0105 skal\u0119, po biznes narkotykowy (po\u0142\u0105czony z praniem pieni\u0119dzy), fa\u0142szerstwa i strzelanie na zam\u00f3wienie \u2013 wkracza\u0142y na salony legalnych interes\u00f3w, osobliwie w tych sektorach, kt\u00f3re oferuj\u0105 spore bud\u017cety i fundusze do podzia\u0142u w trybie partnerstwa publiczno-prywatnego. Idzie o to, by \u201efamilijne\u201d interesy i spor\u0119 pieni\u0105dze uplasowa\u0142y si\u0119 w ca\u0142kiem legalnych i zyskownych bran\u017cach \u2013 jak budownictwo, handel czy prywatne ubezpieczenia zdrowotne, zalegalizowany hazard, rozrywka albo gastronomia…<\/p>\n

W \u201eMorzu b\u0142ota\u201d Camilleri kaza\u0142 swemu bohaterowi zmierzy\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bnie z procesem przepoczwarzania si\u0119 zbrodniczych organizacji familijnych w poczciwe, zgodnie z prawem i etyk\u0105 biznesu dzia\u0142aj\u0105ce firmy \u2013 tyle \u017ce niekoniecznie ku po\u017cytkowi publicznemu \u2013 ale swemu, rodzinnemu jak najbardziej… No c\u00f3\u017c, Camilleri jak zwykle wiarygodny, komisarz Montalbano jak zwykle sympatyczny (no, prawie…) – a lektura wielce jak zwykle przyjemna i wci\u0105\u017c robi dobre wra\u017cenie. Z tym, \u017ce ja ju\u017c na Sycyli\u0119 nie wybieram si\u0119, aczkolwiek zaprzyja\u017anieni penetratorzy tamtejszych piwnic donosz\u0105 mi, \u017ce miejscowe wina bardzo si\u0119 poprawi\u0142y i powoli odzyskuj\u0105 reputacj\u0119, utracon\u0105 po mafijnych aferach z lat 90. ubieg\u0142ego wieku. Mo\u017ce i co\u015b w tym jest, ale \u2013 sorry, taki mamy obecnie klimat, by si\u0119 za daleko nie wychyla\u0107…<\/p>\n

Tomasz Sas
(28 08 2024)<\/b><\/p>\n

P.S.<\/b> Co si\u0119 tyczy wspomnianej staranno\u015bci faktograficznej… Na stronie 77 \u201eMorza b\u0142ota\u201d prokurator Jannacone m\u00f3wi, \u017ce \u201ew szufladzie szafki nocnej go\u015bcia znale\u017ali\u015bmy rewolwer kalibru 9, produkcji rosyjskiej.\u201d<\/i> A trzy wiersze dalej rzeczony prokurator dodaje: \u201eidentyczny rewolwer znajdowa\u0142 si\u0119 w szafce nocnej Nicotry.\u201d<\/i> Czyli \u2013 przypominam \u2013 kadawera, od znalezienia kt\u00f3rego ca\u0142a intryga si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a… No c\u00f3\u017c \u2013 jedynym i ostatnim (jeszcze w latach wojny 1941-45) masowo produkowanym w Rosji rewolwerem by\u0142 nagant (projekt i licencja belgijska z czas\u00f3w carskich jeszcze…) wz\u00f3r 1895, kalibru 7,62 mm. Fabryka w Tule wykona\u0142a prawie 3 miliony egzemplarzy \u2013 co oznacza, \u017ce dwa identyczne egzemplarze mog\u0142y trafi\u0107 na Sycyli\u0119 \u2013 tylko dzi\u015b raczej ze zbior\u00f3w muzealnych. No i kaliber nie ten. Wsp\u00f3\u0142czesna produkcja l\u017cejszych rewolwer\u00f3w w ZSRR i w Rosji by\u0142a i jest raczej \u015bladowa; na specjalne zam\u00f3wienia tajnych s\u0142u\u017cb i komandos\u00f3w Specnazu. Zak\u0142ady w Tule, I\u017cewsku, Klimowsku i Wiatce zaprojektowa\u0142y i produkowa\u0142y (na og\u00f3\u0142 w latach 90. ubieg\u0142ego wieku; ale mo\u017ce robi\u0105 to nadal…) rewolwery wi\u0119kszych kalibr\u00f3w (od .44 do p\u00f3\u0142calowych), ale serie by\u0142y niewielkie i przeznaczone do zada\u0144 specjalnych. Ich \u201ewydostanie si\u0119\u201d – nawet razem z transportami broni zamawianymi przez podziemne organizacje przest\u0119pcze, jako \u201ebonusik\u201d dla kontrahenta – na Sycyli\u0119 graniczy\u0142oby z cudem. Zreszt\u0105 te \u201egnomy\u201d, \u201esobaki\u201d czy mityczne p\u00f3\u0142calowe b\u0119benkowce – \u201eubijcy s\u0142onow\u201d – ma\u0142o kto widzia\u0142 cho\u0107by z daleka, a jeszcze mniej fachman\u00f3w strzelania czy rusznikarzy trzyma\u0142o je w r\u0119kach. A je\u015bli kto\u015b zobaczy\u0142 je z bliska od strony wylotu lufy, to ju\u017c raczej nic nie opowie o swych wra\u017ceniach…<\/p>\n

Przypuszczam zatem, \u017ce owe wsp\u00f3\u0142czesne \u201erosyjskie rewolwery\u201d to produkt… swoistej dezynwoltury pisarskiej, obserwowanej zreszt\u0105 masowo, k\u0142ad\u0105cej znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy rodzajami broni kr\u00f3tkiej; nazwy rewolwer i pistolet s\u0105 traktowane zamiennie, bez r\u00f3\u017cnicy, chocia\u017c ta jest spora. Ale to problem niewielki \u2013 oby\u015bmy tylko takie mieli… TS<\/b>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrea Camilleri\u00a0 Morze b\u0142ota Prze\u0142o\u017cy\u0142a Monika Wo\u017aniak Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Z grubej rury deszcze niespokojne… Kolejny prezent od Camilleriego z za\u015bwiat\u00f3w… Autor zmar\u0142 przed pi\u0119cioma laty, ale jeszcze kilka tytu\u0142\u00f3w nieprzet\u0142umaczonych na polski zosta\u0142o w obiegu, za\u015b wydawca dozuje translacje pomalutku – g\u00f3ra jedn\u0105 rocznie \u2013 zreszt\u0105 sam proces przek\u0142adu wymaga pewnej dozy pieczo\u0142owito\u015bci tudzie\u017c staranno\u015bci (w tej kwestii znajd\u0105 si\u0119 dowody przeciwne i takie\u017c przyk\u0142ady). Nie ulega wszak\u017ce w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dobr\u0105 rozrywk\u0119 przy lekturze Camilleriego mamy gwarantowan\u0105 jeszcze na jaki\u015b czas, za co wydawnictwu Noir sur Blanc chwa\u0142a i cze\u015b\u0107. \u201eMorze b\u0142ota\u201d jest opowie\u015bci\u0105 ci\u0119\u017cszego kalibru, a komisarz Montalbano przypomina troch\u0119 barona M\u00fcnchhausena, kt\u00f3ry ci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 za w\u0142osy, by si\u0119 wyratowa\u0107 z b\u0142otnej topieli (razem z koniem zreszt\u0105). A b\u0142oto, jak to b\u0142oto… Naprawd\u0119 zagra\u017ca Vigacie \u2013 dzi\u0119ki deszczom nieustannym, co na Sycylii akurat zdarza si\u0119 niecz\u0119sto. Z drugiej za\u015b strony pojawia si\u0119 jako b\u0142oto metaforyczne, symbol mafijnych machinacji tudzie\u017c interes\u00f3w. Gdyby metafory mia\u0142y zdolno\u015b\u0107 materializowania si\u0119, ca\u0142a Sycylia \u2013 wraz z pi\u0119knym Palermo, zuchwa\u0142\u0105 Etn\u0105, staro\u017cytnymi Syrakuzami i Agrygentem, z gajami oliwnymi, winnicami i pomara\u0144czowymi sadami, z o\u015blepiaj\u0105co bia\u0142ymi miasteczkami, jak Corleone na przyk\u0142ad – trudnymi do odr\u00f3\u017cnienia od r\u00f3wnie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4889,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10],"tags":[151],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4887"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4887"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4887\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4972,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4887\/revisions\/4972"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4889"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4887"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4887"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4887"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}