![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/stuhr-20240807-poziom-300x223.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span> \u201eAlbert, wychodzimy!\u201d<\/i> No i wyszed\u0142… Ale sam \u2013 i na zawsze. Dlaczego? Bo Matka Natura tak to urz\u0105dzi\u0142a \u2013 wszystkich powo\u0142uje, a potem odwo\u0142uje. Odwo\u0142ani wychodz\u0105. Ale nie od razu bezpowrotnie \u2013 bo przecie\u017c nie z pami\u0119ci, nie z emocji ani serc tych, kt\u00f3rzy jeszcze na troch\u0119 zostaj\u0105. Taki nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 korow\u00f3d z zak\u0142adkami.<\/p>\n Jerzy Stuhr by\u0142 wielkim aktorem. Mamy wprawdzie urodzaj wielkich aktor\u00f3w \u2013 ale mo\u017ce bezpieczniej by\u0142oby powiedzie\u0107, \u017ce mieli\u015bmy. Do niedawna. Bowiem szybko odchodz\u0105 (tym akurat rz\u0105dzi biologia…), a po nich c\u00f3\u015b taka… Nie, nie pustka zupe\u0142na, jeno dziura. Pokoleniowa jakby, ale nie ca\u0142kiem. Nie ma bowiem p\u0142ynnego wskakiwania na wy\u017csz\u0105 p\u00f3\u0142k\u0119; nikt nie mo\u015bci si\u0119 w butach po-mistrzowskich. Owszem, s\u0105 uzurpatorzy, ale nikt ich powa\u017cnie nie traktuje (poza zblatowanymi materialnie krytykami). Zreszt\u0105 \u2013 kt\u00f3\u017c zast\u0105pi\u0142by Stuhra. Nawet jego syn Maciej \u2013 aktor sk\u0105din\u0105d znakomity \u2013 si\u0119 nie kwapi; czuje, \u017ce jest z innej bajki, cho\u0107 warsztatowo jest wszechstronny i by\u0142by na odpowiednim poziomie.<\/p>\n Zreszt\u0105 nie o to przecie\u017c chodzi. Nie chodzi o to, by \u201ewychodz\u0105cych\u201d majstr\u00f3w zast\u0119powali inni, w stosunku 1:1, by pojawia\u0142y si\u0119 imitacje b\u0119d\u0105ce kontynuacjami. Chodzi po prostu o ruch w interesie \u2013 nowe nazwiska na nowych afiszach, nowe owacje, nowe kwiaty, nowe recenzje. A \u017ce si\u0119 stare z nowym nie spina? No c\u00f3\u017c, za par\u0119 sezon\u00f3w si\u0119 zepnie. A poza tym jest filmoteka, s\u0105 telewizyjne archiwa, s\u0105 teatry pami\u0119ci ka\u017cdego z nas \u2013 widz\u00f3w.<\/p>\n Ze Stuhrem jeszcze jeden problem jest. Nie do\u015b\u0107, \u017ce wielkim aktorem by\u0142, profesjonalnie i perfekcyjnie w\u0142adaj\u0105cym s\u0142owem cudzym, w cudzym kostiumie i z wyuczonym gestem. To nale\u017cy do imponderabili\u00f3w zawodu \u2013 wbrew temu, o czym sam \u015bpiewa\u0142 na festiwalu w Opolu (w roku 1977 bodaj\u017ce). \u201e\u015apiewa\u0107 ka\u017cdy mo\u017ce\/troch\u0119 lepiej lub troch\u0119 gorzej\/ale nie o to chodzi\/jak co komu wychodzi\u201d<\/i> (z tekstem arcydzielnym Jonasza Kofty). Ot\u00f3\u017c to nie tak \u2013 bowiem dok\u0142adnie o to w\u0142a\u015bnie chodzi, jak co komu wychodzi. W zbiorze przys\u0142\u00f3w-porzekade\u0142 polskich, obrazuj\u0105cych stan ducha i umys\u0142\u00f3w naszych rodak\u00f3w-szarak\u00f3w, jest bu\u0144czuczne \u201enie \u015bwi\u0119ci garnki lepi\u0105\u201d (\u017ce niby ka\u017cdy mo\u017ce wszystko i nie potrzeba by\u0107 wyj\u0105tkowym). Nic bardziej g\u0142upiego… Wybitny polski poeta (zapomniany nieco, a szkoda) Julian Ejsmond mia\u0142 na to replik\u0119-kontynuacj\u0119: nie \u015bwi\u0119ci garnki lepi\u0105, ale garncarze.<\/b><\/p>\n Jerzy Stuhr by\u0142 garncarzem. Na najwy\u017cszym mo\u017cliwym poziomie rzemie\u015blniczej, odtw\u00f3rczej perfekcji i zarazem kreatywnej wyobra\u017ani artystycznej. By\u0142 warto\u015bci\u0105 dodan\u0105 do tekstu, do scenariusza, do partytury… Stop \u2013 napisa\u0142em \u201edo partytury\u201d? Przecie\u017c nie gra\u0142 na instrumentach, nie uprawia\u0142 wokalu (poza wspomnianym ju\u017c ekscesem opolskim). Ale ka\u017cdy, kto go widzia\u0142 na scenie w \u201eKontrabasi\u015bcie\u201d S\u00fc<\/span>skinda, wie, co mam na my\u015bli i co wspominam. Lecz przecie aktorstwo nie jest ca\u0142\u0105 prawd\u0105 o Stuhrze, nie wyczerpuje tematu, nie zas\u0142ania portretu.<\/p>\n Bo z biegiem lat, z biegiem dni Jerzy Stuhr stawa\u0142 si\u0119 warto\u015bci\u0105 dodan\u0105 nie tylko do tekstu scenicznego. Sta\u0142 si\u0119 autonomiczn\u0105 warto\u015bci\u0105 w naszym \u017cyciu publicznym \u2013 osobliwie w jego sferze kulturalnej (ale nie tylko) \u2013 jako jeden z filar\u00f3w m\u0105dro\u015bci, d\u017awigaj\u0105cych potrzeb\u0119 dobra, \u0142agodno\u015bci, tolerancji i prawdy. Sam z siebie – bo przecie\u017c nie by\u0142 m\u0105dry tylko m\u0105dro\u015bci\u0105 zagranych r\u00f3l, przeczytanych tekst\u00f3w, zrobionych film\u00f3w, napisanych scenariuszy… M\u00f3wi\u0142 do nas w\u0142asnymi s\u0142owami, co w przypadku aktora ani oczywiste, ani powszechne (ani potrzebne \u2013 dodajmy czujnie) nie jest. Ale on tak mia\u0142 i umia\u0142. Wiele \u015bwiat\u00f3w, w kt\u00f3rych si\u0119 znalaz\u0142, w kt\u00f3rych tworzy\u0142 i gra\u0142, otworzy\u0142o si\u0119 przed nim i pozwoli\u0142o zaczerpn\u0105\u0107 nieco wiedzy, uszczkn\u0105\u0107 prawdy, zbada\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a, zrozumie\u0107 mechanik\u0119 obrotu spraw. No i mia\u0142 grunt \u2013 porz\u0105dne mieszcza\u0144stwo krakowskie, pochodzenia bawarsko-austriackiego (z przewag\u0105 tego drugiego), kindersztuba, wykszta\u0142cenie (Jagiellonka \u2013 by\u0142o nie by\u0142o…), \u015brodowiskowy, intelektualny tygiel m\u0142odej piwnicznej i post-piwnicznej bohemy podwawelskiej… Wi\u0119c gdy zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 tak\u017ce w\u0142asnymi s\u0142owami \u2013 przybra\u0142o to sens nadspodziewanie g\u0142\u0119boki.<\/p>\n Ksi\u0105\u017ceczka (tylko w sensie czysto fizycznym \u2013 bo to ledwo kilka kr\u00f3tkich godzin uwa\u017cnej lektury…) \u201eZ biegiem dni\u201d ma w\u0142a\u015bnie walor w\u0142asnego s\u0142owa. A los wesp\u00f3\u0142 z Matk\u0105 Natur\u0105 sprawi\u0142, \u017ce jest to s\u0142owo ostatnie. No, mo\u017ce nie ca\u0142kiem. Ostatnie s\u0142owo Jerzego Stuhra okaza\u0142o si\u0119 jednak by\u0107 kreacj\u0105 sceniczn\u0105 (w Teatrze Polonia Krystyny Jandy), czyli popisem, tekstem cudzym \u2013 a dok\u0142adnie: polskiego dramaturga Tadeusza S\u0142obodzianka; to rozpisana w zasadzie na dwa aktorskie g\u0142osy (cho\u0107 obsada poniek\u0105d czteroosobowa) ma\u0142ogabarytowa (w sensie decorum, czyli jednorodno\u015bci stylu – oraz dodatkowo jedno\u015bci czasu, miejsca i akcji) opowie\u015b\u0107 dramatyczna \u201eGeniusz\u201d. To zapisane w postaci teatralnego dialogu rzekome spotkanie wielkiego rosyjskiego aktora, re\u017cysera, teoretyka i reformatora teatru, tw\u00f3rcy rozpowszechnionej i cenionej w ca\u0142ym \u015bwiecie metody gry aktorskiej – Konstantego Siergiejewicza Stanis\u0142awskiego – z Josifem Wissarionowiczem Stalinem (kto zacz \u2013 raczej powszechnie wiadomo…). U\u017cy\u0142em s\u0142owa \u201erzekome\u201d – albowiem na to, i\u017c rzeczywi\u015bcie takowe si\u0119 odby\u0142o, i to akurat w dniu urodzin Wodza, dowod\u00f3w niezbitych nie ma. Ale S\u0142obodzianek zrobi\u0142 z tego tekst g\u0119sty od znacze\u0144, dramaturgicznie bez zarzutu. Nie by\u0142o to na szcz\u0119\u015bcie zbyt trudne \u2013 istnieje bowiem obfite pi\u015bmiennictwo \u017ar\u00f3d\u0142owe, pozwalaj\u0105ce do\u015b\u0107 swobodnie konstruowa\u0107 sensowny dialog obojga protagonist\u00f3w w zaprojektowanej sytuacji dramaturgicznej. Co i kto m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107 \u2013 by\u0142o nader jasne. Rzecz w tym, co zrobi\u0142 z tego Stuhr \u2013 re\u017cyser i Stuhr \u2013 aktor, graj\u0105cy oczywi\u015bcie Stanis\u0142awskiego \u2013 w parze z Jackiem Braciakiem \u2013 Stalinem. Ale to nie jest temat naszego opowiadania…<\/p>\n Potraktujmy zatem pami\u0119tniczek \u201eZ biegiem dni\u201d jako s\u0142owo ostatnie artysty Jerzego Stuhra. Spektakl w teatrze Jandy \u2013 by\u0107 mo\u017ce w sumie niemniej wa\u017cny \u2013 zd\u0105\u017cy\u0142o obejrze\u0107 niewielu widz\u00f3w. A ksi\u0105\u017cka dotrze wszak do wi\u0119kszego spektrum publiczno\u015bci. Na niej wi\u0119c si\u0119 skupmy. I na tym, co Jerzy Stuhr mia\u0142 nam do powiedzenia. Na pocz\u0105tek przyda si\u0119 ustalenie, z czym w\u0142a\u015bciwie mamy do czynienia. Formalnie to dziennik, a w istocie \u2013 autoterapia. W odr\u00f3\u017cnieniu od Mro\u017cka, kt\u00f3remu napisanie genialnego sk\u0105din\u0105d \u201eBaltazara\u201d zaleci\u0142, wr\u0119cz nakaza\u0142 lekarz, wyprowadzaj\u0105cy pacjenta z ci\u0119\u017ckiej afazji \u2013 pan Jerzy sam sobie zada\u0142 b\u00f3l tworzenia.<\/p>\n Czas, w kt\u00f3rym zacz\u0105\u0142 pisa\u0107, nie by\u0142 dla artysty zbyt fortunny. Spowodowa\u0142 kolizj\u0119 drogow\u0105, a poniewa\u017c by\u0142 w stanie wskazuj\u0105cym na spo\u017cycie, straci\u0142 prawo jazdy, za\u015b m\u0142yny wymiaru sprawiedliwo\u015bci pocz\u0119\u0142y mi\u0119dli\u0107 jego spraw\u0119 nad wyraz sumiennie; no c\u00f3\u017c: by\u0142 winien ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, nie unika\u0142 organ\u00f3w \u015bcigania, nie mataczy\u0142, wyrazi\u0142 skruch\u0119 i sk\u0142onno\u015b\u0107 do natychmiastowego poddanie si\u0119 karze bez dyskusji i jurydycznych spor\u00f3w. W\u0142adza \u00f3wczesna wykonawcza od razu zwietrzy\u0142a krew. No c\u00f3\u017c \u2013 winowajca raczej nie nale\u017ca\u0142 do tego grona elit artystycznych tudzie\u017c intelektualnych, kt\u00f3re by\u0142yby sk\u0142onne w\u0142adz\u0119 popiera\u0107 czynnie czy cho\u0107by milcz\u0105co i umownie tolerowa\u0107. Nie by\u0142 te\u017c symetryst\u0105, gotowym dostrzega\u0107, \u017ce pan prokurator generalny potrafi nawet staruszk\u0119 przeprowadzi\u0107 przez jezdni\u0119. Ba, nie da si\u0119 ukry\u0107 i tego nie zrobi\u0119 \u2013 \u017ce by\u0142 w\u015br\u00f3d tych, u kt\u00f3rych poczynania i elukubracje \u00f3wczesnej w\u0142adzy wywo\u0142ywa\u0142y raczej abominacj\u0119 ni\u017c aplauz. Nie wiem, czy pan Jerzy nale\u017ca\u0142 do czynnych o\u015bmiogwiazdkowc\u00f3w, pozwalam sobie jednak mniema\u0107, \u017ce s\u0142owa i czyny tych ostatnich dyskomfortu nijakiego mu nie czyni\u0142y. W sumie: mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 a artyst\u0105 \u017cadnego emocjonalnego ani rozumowego iunctim<\/i> nie by\u0142o. Przeto po deklaracji stosownego urz\u0119du, \u017ce artysta nie stoi ponad prawem, spuszczono ze smyczy sfor\u0119 hejter\u00f3w, og\u0142aszaj\u0105cych stadnie w sieci i tabloidach, \u017ce niejaki Stuhr jest niegodnym uznania przest\u0119pc\u0105, zbrodniarzem, morderc\u0105 nawet. Przeto zakwestionowa\u0107 go trzeba po ca\u0142o\u015bci. Wataha nienawistnych amator\u00f3w zdemolowania wizerunku artysty d\u0142ugo mia\u0142a swe igrzyska (do dnia pogrzebu na pewno…).<\/p>\n Jak tu pisa\u0107, przygotowuj\u0105c si\u0119 do staro\u015bci (a mo\u017ce i \u015bmierci), w takich warunkach? Stuhr udanie wspi\u0105\u0142 si\u0119 ponad przyziemne realia, bo mamy do czynienia z jednym z wa\u017cniejszych tekst\u00f3w ostatnich lat. Kwesti\u0119 ujmuj\u0105c og\u00f3lnie \u2013 si\u0119 ustosunkowa\u0142. Do \u017cycia w sensie \u015bcis\u0142ym. \u017bycie bowiem, artysty za\u015b \u017cycie w szczeg\u00f3lno\u015bci, jest nieustaj\u0105cym \u0107wiczeniem, z rzadka tylko przerywanym mniej lub bardziej fortunnymi pr\u00f3bami zaistnienia. Jerzy Stuhr wielkim artyst\u0105 by\u0142, wi\u0119c i jego pr\u00f3by pozostan\u0105 wielkie. A przy tym posiad\u0142 rzadk\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 skomentowania \u015bwiata i samego siebie \u2013 uderzaj\u0105co syntetycznie, celnie, m\u0105drze. Oczywi\u015bcie \u2013 jest w tym pisaniu istotny element autokreacji. Zwa\u017cmy bowiem, \u017ce ju\u017c trakcie procesu tw\u00f3rczego (a dziennik to wielce osobliwy gatunek pisarski, wymagaj\u0105cy d\u0142ugotrwa\u0142ej dyscypliny i konsekwentnej realizacji intelektualnego projektu tudzie\u017c niezachwianej szczero\u015bci i prawdy) podpisa\u0142 umow\u0119 wydawnicz\u0105. W ten spos\u00f3b spontaniczne, emocjonalne r\u0119kopi\u015bmienne zapiski autoterapeutyczne do u\u017cytku wewn\u0119trznego przeistoczy\u0142y si\u0119 w wyspekulowan\u0105 struktur\u0119 my\u015blow\u0105, przeznaczon\u0105 na sprzeda\u017c. Wierz\u0119 g\u0142\u0119boko w niez\u0142omn\u0105 szczero\u015b\u0107, prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 i odwag\u0119 autora, ale przyznam si\u0119, \u017ce o tym aspekcie procesu tw\u00f3rczego owego dzienniczka wola\u0142bym nie wiedzie\u0107. Nie jest to rysa \u2013 \u017cadnym sposobem, ale jaki\u015b ma\u0142y cie\u0144 si\u0119 pl\u0105cze…<\/p>\n Szcz\u0119\u015bciem ca\u0142e moje do\u015bwiadczenie, z czytania literatury wynikaj\u0105ce, sprzeciwia si\u0119 takim w\u0105tpliwo\u015bciom. Mniemam przeto, \u017ce lektura tej ksi\u0105\u017ceczki, fizycznie przecie\u017c w\u0105t\u0142ej, lecz wiele obiecuj\u0105cej, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 swoistym kataplazmem, przyspieszaj\u0105cym proces leczenia duszy, g\u0142uszenia b\u00f3lu istnienia, gojenia si\u0119 intelektualnych ran, odniesionych w nier\u00f3wnej walce z rzeczywisto\u015bci\u0105. Warto j\u0105 trzyma\u0107 pod r\u0119k\u0105 i wraca\u0107 do czytania w razie pilnej potrzeby. Ale nie spuszczajcie \u201eZ biegiem dni\u201d z oka i nie chwalcie si\u0119 zbytnio lektur\u0105. Wiem co m\u00f3wi\u0119, bo mam to w domu; musz\u0119 toczy\u0107 bitwy z \u017con\u0105 o dost\u0119p do \u201estuhra\u201d… Chyba po prostu kupi\u0119 sobie drugi egzemplarz!<\/p>\n Tomasz Sas <\/strong> Z biegiem dni.Pami\u0119tnik minionego roku Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Ustosunkowa\u0107 si\u0119 do \u017cycia – w r\u0119kopisie \u201eAlbert, wychodzimy!\u201d(Maks Paradys do Alberta Starskiego w jednej ze scen \u201eSeksmisji\u201d Juliusza Machulskiego) No i wyszed\u0142… Ale sam \u2013 i na zawsze. Dlaczego? Bo Matka Natura tak to urz\u0105dzi\u0142a \u2013 wszystkich powo\u0142uje, a potem odwo\u0142uje. Odwo\u0142ani wychodz\u0105. Ale nie od razu bezpowrotnie \u2013 bo przecie\u017c nie z pami\u0119ci, nie z emocji ani serc tych, kt\u00f3rzy jeszcze na troch\u0119 zostaj\u0105. Taki nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 korow\u00f3d z zak\u0142adkami. Jerzy Stuhr by\u0142 wielkim aktorem. Mamy wprawdzie urodzaj wielkich aktor\u00f3w \u2013 ale mo\u017ce bezpieczniej by\u0142oby powiedzie\u0107, \u017ce mieli\u015bmy. Do niedawna. Bowiem szybko odchodz\u0105 (tym akurat rz\u0105dzi biologia…), a po nich c\u00f3\u015b taka… Nie, nie pustka zupe\u0142na, jeno dziura. Pokoleniowa jakby, ale nie ca\u0142kiem. Nie ma bowiem p\u0142ynnego wskakiwania na wy\u017csz\u0105 p\u00f3\u0142k\u0119; nikt nie mo\u015bci si\u0119 w butach po-mistrzowskich. Owszem, s\u0105 uzurpatorzy, ale nikt ich powa\u017cnie nie traktuje (poza zblatowanymi materialnie krytykami). Zreszt\u0105 \u2013 kt\u00f3\u017c zast\u0105pi\u0142by Stuhra. Nawet jego syn Maciej \u2013 aktor sk\u0105din\u0105d znakomity \u2013 si\u0119 nie kwapi; czuje, \u017ce jest z innej bajki, cho\u0107 warsztatowo jest wszechstronny i by\u0142by na odpowiednim poziomie. Zreszt\u0105 nie o to przecie\u017c chodzi. Nie chodzi o to, by…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4863,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329,482,30],"tags":[481],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4861"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4861"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4861\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5026,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4861\/revisions\/5026"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4863"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4861"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4861"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4861"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\nUstosunkowa\u0107 si\u0119 do \u017cycia
– w r\u0119kopisie
<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n
(Maks Paradys do Alberta Starskiego w jednej
ze scen \u201eSeksmisji\u201d Juliusza Machulskiego)<\/b><\/p>\n
(13 08 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"