{"id":4855,"date":"2024-08-03T17:55:20","date_gmt":"2024-08-03T15:55:20","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4855"},"modified":"2025-08-22T02:30:54","modified_gmt":"2025-08-22T00:30:54","slug":"kamienne-miasto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/08\/03\/kamienne-miasto\/","title":{"rendered":"Kamienne miasto"},"content":{"rendered":"\n

Mariolina Venezia\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Kamienne miasto <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Tropem niedu\u017cej perfekcjonistki<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

No c\u00f3\u017c, nawet na pojemnym i ch\u0142onnym rynku rozrywki kryminalnej ulokowanie (z sukcesem) nowego cyklicznego bohatera powie\u015bciowej serii nie jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem \u0142atwym. Ale Mariolina Venezia ani nie kalkulowa\u0142a zysk\u00f3w i strat, ani nie zastanawia\u0142a si\u0119 d\u0142ugo nad pomys\u0142em, ani nie spekulowa\u0142a, jaka formu\u0142a kreacji przyjmie si\u0119 najlepiej (za to jak najmniejszym kosztem). Posz\u0142a przebojem na skr\u00f3ty i wymy\u015bli\u0142a bohatera (\u017ceby nie by\u0142o \u2013 od razu seryjnego) w zasadzie mocno r\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 od standardu fabularnego w\u0142oskiej powie\u015bci kryminalnej (i zarazem mocno w ten standard wpasowanego pod niekt\u00f3rymi wzgl\u0119dami…). Bo ten w\u0142oski standard jest poniek\u0105d specyficzny.<\/p>\n

\u201eSeryjna osoba \u015bledcza\u201d na og\u00f3\u0142 jest policjantem jednej z dw\u00f3ch wa\u017cniejszych formacji \u2013 karabinier\u00f3w albo policji pa\u0144stwowej; funkcjonariusza policji finansowej czy gminnego posterunkowego raczej w literaturze nie spotkasz \u2013 ich kreacyjne mo\u017cliwo\u015bci narracji fabularnej s\u0105 raczej ma\u0142o atrakcyjne prozatorsko… \u201eSeryjna osoba \u015bledcza\u201d jest oficerem oczywi\u015bcie \u2013 komisarzem zapewne albo nawet inspektorem. Ma mniej wi\u0119cej czterdzie\u015bci lat, cho\u0107 zdarza si\u0119, \u017ce zbli\u017ca si\u0119 do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki; ten przedzia\u0142 wiekowy ma same zalety fabularne: ju\u017c du\u017ce do\u015bwiadczenie, do tego w sile wieku \u2013 \u017cadnego wypalenia ani t\u0119sknoty za emerytur\u0105. \u201eSeryjna osoba \u015bledcza\u201d jest poza wszystkim przystojna, o du\u017cym potencjale atrakcyjno\u015bci dla p\u0142ci odmiennej, w tym oczywi\u015bcie atrakcyjno\u015bci seksualnej. Ale nie jest to okoliczno\u015b\u0107 intensywnie wykorzystywana w toku narracji, albowiem \u201eseryjna osoba \u015bledcza\u201d przewa\u017cnie tkwi \u2013 z uwagi na konieczn\u0105 w stosunkach z czytelnikami poprawno\u015b\u0107 polityczn\u0105 \u2013 w okowach jakiej\u015b podstawowej kom\u00f3rki spo\u0142ecznej (nawet je\u015bli to d\u0142ugotrwa\u0142y zwi\u0105zek per procura<\/i> i na odleg\u0142o\u015b\u0107). Taaak, seks we w\u0142oskiej literaturze kryminalnej wy\u017cszego gatunku (bo literatura giallo<\/i> wr\u0119cz kipi seksem) istnieje \u015bladowo \u2013 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c w tamtejszym w\u0142oskim \u017cyciu codziennym. A poza tym \u201eseryjna osoba \u015bledcza\u201d nie musi by\u0107 policjantem \u2013 bywa prokuratorem, s\u0119dzi\u0105 \u015bledczym, profilerem, medykiem s\u0105dowym, dziennikarzem, prywatnym detektywem. Ale zdecydowanie taka osoba musi by\u0107 m \u0119 \u017c c z y z n \u0105<\/b>. Inaczej ca\u0142a zabawa na nic…<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, oczywi\u015bcie… By\u0142y czynione pr\u00f3by przeciwne \u2013 ale raczej w tekstach komediowych, groteskowych zgo\u0142a czy par excellence<\/i> satyrycznych. Albo w scenariuszach liberalnych seriali telewizyjnych produkowanych przez lokalne stacje z P\u00f3\u0142nocy: w Genui, Turynie lub Mediolanie. Tylko jako\u015b nie przebi\u0142y si\u0119 do masowej publiczno\u015bci. Tak wi\u0119c \u201eseryjna osoba \u015bledcza\u201d we w\u0142oskiej literaturze kryminalnej to facet \u2013 zawsze facet. Dlaczego zatem Mariolina Venezia posz\u0142a przebojem wbrew i wykreowa\u0142a co\u015b dok\u0142adnie przeciwnego standardom? To dobre pytanie \u2013 spr\u00f3bujemy zatem poszuka\u0107 odpowiedzi…<\/p>\n

Pierwsza odpowied\u017a nasuwa si\u0119 sama \u2013 bo wz\u00f3r mia\u0142a pod r\u0119k\u0105, a dok\u0142adniej: w lustrze. Znaczy na obraz sw\u00f3j i podobie\u0144stwo… I szkoda by\u0142aby, gdyby tak dobry wzorzec si\u0119 zmarnowa\u0142. Nie twierdz\u0119 oczywi\u015bcie, \u017ce kreacja jest jeden do jednego wobec stanu rzeczywistego. Znaczne, w pewnym sensie nawet karykaturalne przerysowania zapewne (nie jestem definitywnie pewien, do jakiego stopnia te \u201eprzerysowania\u201d s\u0105 dzie\u0142em tylko wyobra\u017ani, a nie odwzorowaniem…) zosta\u0142y wprowadzone jako wabiki, z zamiarem przyci\u0105gni\u0119cia uwagi i zaciekawienia publiczno\u015bci pewn\u0105 tak\u0105 (i dobrze zaprojektowan\u0105…) odmienno\u015bci\u0105 od stereotypu.<\/p>\n

I w ten spos\u00f3b Immacolata Tataranni nata est<\/i>… Z racji wieku to figura mocno osadzona w kategorii \u201erycz\u0105cych czterdziestek\u201d, z racji rozmiar\u00f3w \u2013 hm, to osoba o przemo\u017cnej potrzebie wzrostu, a m\u00f3wi\u0105c wprost \u2013 mieszcz\u0105ca si\u0119 raczej w kategorii \u201ewyro\u015bni\u0119ty karze\u0142ek\u201d ni\u017c \u201emniejszy normals\u201d; w ka\u017cdym razie do metra pi\u0119\u0107dziesi\u0105t, czyli dolnej granicy dopuszczenia kobiet do s\u0142u\u017cby w policji, troch\u0119 jej brakowa\u0142o \u2013 nawet gdy uwzgl\u0119dnimy typowe wyd\u0142u\u017cacze: jak pi\u0119ciocalowe obcasy typu szpilki, kapelusz lub nastroszona fryzura. Oczywi\u015bcie Imma nie zosta\u0142a policjantk\u0105 (cho\u0107 w m\u0142odo\u015bci marzy\u0142a o mundurze i spluwie w torebce) \u2013 ale d\u0142ugoletnia, uporczywa i rozs\u0105dnie zaprogramowana praca nad sob\u0105 zaprowadzi\u0142y j\u0105 na stanowisko wiceprokuratora okr\u0119gowego \u2013 w Materze (prowincja Basilicata, czyli ta na spodzie w\u0142oskiego buta, mi\u0119dzy obcasem apulijskim a czubkiem kalabryjskim) \u2013 mie\u015bcie, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142a. Ma m\u0119\u017ca urz\u0119dnika, nastoletni\u0105 c\u00f3reczk\u0119, charakterek raczej wredny i niew\u0105tpliwy talent \u015bledczy \u2013 a to dzi\u0119ki przenikliwo\u015bci, dyscyplinie intelektualnej, wytrwa\u0142o\u015bci (granicz\u0105cej z obsesj\u0105), dobrej pami\u0119ci i \u017celaznej logice, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 z pewn\u0105 tak\u0105 wpraw\u0105 pos\u0142uguje. Imma jest zatem czym\u015b w rodzaju drzewka bonsai<\/i> w ca\u0142ej galerii typ\u00f3w kryminalnych…<\/p>\n

Ile w Immie jej kreatorka umie\u015bci\u0142a siebie samej, tego nie wiem. Ale przecie\u017c nie mog\u0142a kompletnie zlekcewa\u017cy\u0107 tak doskona\u0142ego surowca, kt\u00f3ry mia\u0142a pod r\u0119k\u0105. Za\u0142\u00f3\u017cmy zatem, \u017ce wykorzysta\u0142a sporo. Cho\u0107 wysz\u0142o, jak wysz\u0142o \u2013 czyli satyrycznie, dziwacznie, prze\u015bmiewczo zgo\u0142a… A poza wszystkim Mariolina Venezia \u2013 w\u0142oska prozaiczka, poetka i scenarzystka telewizyjna \u2013 te\u017c jest \u201emateran\u0105\u201d (czyli obywatelk\u0105 rodowit\u0105 Matery), wi\u0119c nie zmarnowa\u0142a ani tamtejszych okoliczno\u015bci przyrody, ludzi i okoliczno\u015bci spo\u0142ecznych tudzie\u017c, ani tych specyficznych klimat\u00f3w, kt\u00f3re rozezna tylko kto\u015b miejscowy.<\/p>\n

W rezultacie pani Venezia wykreowa\u0142a posta\u0107 charakterystyczn\u0105 na tyle, by zak\u0142\u00f3ci\u0107 stereotyp \u201eseryjnej osoby \u015bledczej\u201d we w\u0142oskiej literaturze kryminalnej. Co jednak nie spotka\u0142o si\u0119 z reprymend\u0105 publiczno\u015bci. Widocznie gotowo\u015b\u0107 tej\u017ce publiczno\u015bci do zaakceptowania zmian przemog\u0142a inercj\u0119 przyzwyczaje\u0144. Imma Tataranni \u2013 ze wszech miar niekonwencjonalna \u201eosoba \u015bledcza\u201d, budz\u0105ca raczej politowanie (nawet ochot\u0119 do b\u0142aze\u0144stwa) ni\u017c respekt, dla kontrastu uzbrojona w atrybuty i narz\u0119dzia opresji przynale\u017cne urz\u0119dowi prokuratora \u2013 t\u0119 akceptacj\u0119 zyska\u0142a wbrew standardowym okoliczno\u015bciom. Czemu? Bo w\u0142oska literatura kryminalna doby wsp\u00f3\u0142czesnej obraca si\u0119 w do\u015b\u0107 niespodziewanym kierunku. Ot\u00f3\u017c mianowicie kreuje (i wci\u0105\u017c doskonali ich figury) \u201eseryjne osoby \u015bledcze\u201d (na og\u00f3\u0142 funkcjonariuszy policji), kt\u00f3re to osoby s\u0105 znacznie ciekawsze ni\u017c sprawy, kt\u00f3re rozwi\u0105zuj\u0105!<\/b><\/p>\n

Dla przyk\u0142adu przyjrzyjmy si\u0119 pierwszej sprawie, przy kt\u00f3rej spotykamy prokurator Tataranni \u2013 to zab\u00f3jstwo m\u0142odzieniaszka w miasteczku Nova Siri, d\u017agni\u0119tego no\u017cem w nocy po zabawie w dyskotece (mia\u0142 piecz\u0105tk\u0119 na przegubie). Sier\u017cant La Macchia \u2013 g\u0142upek z miejscowego posterunku karabinier\u00f3w rutynowo za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce to sprawa narkotykowa. Ale bystra i przenikliwa Imma nie da\u0142a si\u0119 zwie\u015b\u0107 fa\u0142szywym tropom i w\u0105tpliwym dowodom… Cho\u0107 trwa\u0142o to d\u0142ugo i nie bez przeszk\u00f3d \u2013 dopi\u0119\u0142a swego, czyli prawdy. A prawda okaza\u0142a si\u0119 banalna, aczkolwiek niezupe\u0142nie typowa, lecz pod\u0142o\u017ce objawi\u0142o si\u0119 inne. Stop \u2013 i tak ju\u017c za du\u017co wyjawi\u0142em!<\/p>\n

Wi\u0119c \u015bledztwo sz\u0142o swoim torem \u2013 niespiesznie, ale przynajmniej nie tylko rutynowymi \u015bcie\u017ckami, korygowane nieco przez pani\u0105 wiceprokurator. Ale zawi\u00f3d\u0142by si\u0119 srodze ten, kto oczekiwa\u0142by sprawozdania z dobrej policyjnej roboty czy wyk\u0142adu psychologii \u015bledczej. Nic z tych rzeczy… Mariolina Venezia oferuje nam w zamian odrobiony w szczeg\u00f3\u0142ach, niesk\u0142amany i wielce sugestywny portret w\u0142oskiej kobiety pracuj\u0105cej na urz\u0119dowym stanowisku pa\u0144stwowym, we wn\u0119trzach i pejza\u017cach w\u0142oskiej prowincji, w klimacie kipi\u0105cej, nieskrywanej lub tylko kiepsko maskowanej mizoginii m\u0119skiego otoczenia. I to jest ta niekryminalna warto\u015b\u0107 dodana… Chodzi zatem nie tyle o intryg\u0119 fabularn\u0105, co o opis obyczaj\u00f3w w klasycznym uj\u0119ciu i stylu.<\/p>\n

To charakterystyczna dla wsp\u00f3\u0142czesnej w\u0142oskiej powie\u015bci kryminalnej aberracja \u2013 wystarczy poczyta\u0107 (to przede wszystkim!) cykl Andrei Camilleriego o komisarzu Montalbano z Sycylii, zajrze\u0107 do trylogii Roberta Costantiniego czy do kilku powie\u015bci Donata Carrisiego, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 mrocznym autorem jest \u2013 od w\u0105tk\u00f3w pozakryminalnych te\u017c nie stroni. W\u0142osi zreszt\u0105 maj\u0105 pecha, bo najlepszy cykl parakryminalny \u2013 czyli wieloodcinkowe story<\/i> Donny Leon o weneckim komisarzu Brunettim \u2013 jest dla nich praktycznie niedost\u0119pne, albowiem Donna Leon pisze i wydaje po angielsku, a do tego zabroni\u0142a t\u0142umaczy\u0107 swe powie\u015bci na w\u0142oski. Nie wiedzie\u0107 czemu \u2013 chyba z grzeczno\u015bci, bo jednak jej liczne dygresje natury politycznej i spo\u0142ecznej dla W\u0142och\u00f3w jako takich pochlebne nie s\u0105.<\/p>\n

W sumie zatem \u201eKamienne miasto\u201d jest zapowiedzi\u0105 (bo pani Venezia ma na koncie ju\u017c sporo tekst\u00f3w o prokuratorce Tataranni, wi\u0119c wszystko zale\u017cy od wydolno\u015bci translator\u00f3w) ca\u0142kiem udanego i warto\u015bciowego poznawczo cyklu literackiego o wsp\u00f3\u0142czesnych W\u0142oszech i o W\u0142ochach p\u0142ci wszelakiej. Zwolennicy dobrej rozrywki kryminalnej in crudo<\/i> (czyli w stanie surowym) mog\u0105 si\u0119 czu\u0107 nieco zawiedzeni, ale w sumie nie jest to lektura chybiona. No i z paru powod\u00f3w da si\u0119 polubi\u0107 t\u0119 Imm\u0119 Tataranni…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(03 08 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mariolina Venezia\u00a0 Kamienne miasto Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof \u017baboklicki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Tropem niedu\u017cej perfekcjonistki No c\u00f3\u017c, nawet na pojemnym i ch\u0142onnym rynku rozrywki kryminalnej ulokowanie (z sukcesem) nowego cyklicznego bohatera powie\u015bciowej serii nie jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem \u0142atwym. Ale Mariolina Venezia ani nie kalkulowa\u0142a zysk\u00f3w i strat, ani nie zastanawia\u0142a si\u0119 d\u0142ugo nad pomys\u0142em, ani nie spekulowa\u0142a, jaka formu\u0142a kreacji przyjmie si\u0119 najlepiej (za to jak najmniejszym kosztem). Posz\u0142a przebojem na skr\u00f3ty i wymy\u015bli\u0142a bohatera (\u017ceby nie by\u0142o \u2013 od razu seryjnego) w zasadzie mocno r\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 od standardu fabularnego w\u0142oskiej powie\u015bci kryminalnej (i zarazem mocno w ten standard wpasowanego pod niekt\u00f3rymi wzgl\u0119dami…). Bo ten w\u0142oski standard jest poniek\u0105d specyficzny. \u201eSeryjna osoba \u015bledcza\u201d na og\u00f3\u0142 jest policjantem jednej z dw\u00f3ch wa\u017cniejszych formacji \u2013 karabinier\u00f3w albo policji pa\u0144stwowej; funkcjonariusza policji finansowej czy gminnego posterunkowego raczej w literaturze nie spotkasz \u2013 ich kreacyjne mo\u017cliwo\u015bci narracji fabularnej s\u0105 raczej ma\u0142o atrakcyjne prozatorsko… \u201eSeryjna osoba \u015bledcza\u201d jest oficerem oczywi\u015bcie \u2013 komisarzem zapewne albo nawet inspektorem. Ma mniej wi\u0119cej czterdzie\u015bci lat, cho\u0107 zdarza si\u0119, \u017ce zbli\u017ca si\u0119 do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki; ten przedzia\u0142 wiekowy ma same zalety fabularne: ju\u017c du\u017ce do\u015bwiadczenie, do tego w sile wieku \u2013 \u017cadnego wypalenia ani t\u0119sknoty za…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4857,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[363,17],"tags":[480],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4855"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4855"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5327,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4855\/revisions\/5327"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}