{"id":4847,"date":"2024-07-27T10:12:11","date_gmt":"2024-07-27T08:12:11","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4847"},"modified":"2024-11-10T15:18:00","modified_gmt":"2024-11-10T14:18:00","slug":"powiedzmy-ze-piontek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/07\/27\/powiedzmy-ze-piontek\/","title":{"rendered":"Powiedzmy, \u017ce Piontek"},"content":{"rendered":"\n

Szczepan Twardoch <\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Powiedzmy, \u017ce Piontek <\/strong>
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Mo\u017ce ju\u017c lepiej nic nie m\u00f3wmy…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Piontek to na \u015al\u0105sku nazwisko symboliczne, a w\u0142a\u015bciwie nawet legendarne. By\u0142 sobie bowiem w latach 60. i 70. ubieg\u0142ego wieku niejaki Alojz Piontek \u2013 hajer, kt\u00f3ry fedrowa\u0142 na kopalni \u201eRokitnica\u201d w Zabrzu. 23 marca 1971 roku w chodniku na g\u0142\u0119boko\u015bci 780 metr\u00f3w Piontek zosta\u0142 zasypany w wyniku pieprzni\u0119cia (zwanego w tamtych stronach familiarnie t\u0105pni\u0119ciem, jakby to jaki\u015b wielki mocarz nog\u0105 tupn\u0105\u0142, bo si\u0119 zdenerwowa\u0142 na zuchwa\u0142ych ludzik\u00f3w…) g\u00f3rotworu – razem z osiemnastoma kolegami. O\u015bmiu z nich uratowano od razu, pozostali zgin\u0119li. Piontka z zawa\u0142u wydobyto \u017cywego po 158 godzinach od katastrofy. W opinii publicznej zdarzenie to potraktowano jako cud, tudzie\u017c dow\u00f3d wielkich mo\u017cliwo\u015bci adaptacyjnych ludzkiego organizmu oraz wezwanie, by nigdy nie rezygnowa\u0107 z akcji ratowniczej – do samego ko\u0144ca…<\/p>\n

No wi\u0119c mamy bohatera z ikonicznym nazwiskiem. Czemu takim? \u017beby si\u0119 kojarzy\u0142, albo i nie kojarzy\u0142 \u2013 w ka\u017cdym razie, by dodatkowy zam\u0119t intelektualny sprowadza\u0142 na zawodowych i ochotniczych (czyli freiwilliger\u00f3w<\/i>…) egzeget\u00f3w powie\u015bci Twardocha. Jakby tego zam\u0119tu, kt\u00f3ry Twardoch sprowadzi\u0142 sam bezpo\u015brednio \u2013 by\u0142o za ma\u0142o. Mo\u017ce zatem to nazwisko cokolwiek znaczy \u2013 albo i nic nie znaczy. Ale powiedzmy, \u017ce znaczy… Jest-ci zatem Piontek ikon\u0105, symbolem. Czego? Tu walniemy z grubej rury: nie\u015bmiertelno\u015bci (jak tamten Alojz \u2013 hajer piero\u0144ski…). Taki Jedermann aus Oberschlesien<\/i>. Piontek to ka\u017cdy, ktokolwiek \u2013 i zarazem kto\u015b. W tym celu Twardoch miota swym bohaterem bez opami\u0119tania (ale nie bez sensu \u2013 wszystko czemu\u015b s\u0142u\u017cy…). Od Zalewu Rybnickiego, przez pustynie i faktorie Deutsch-S\u00fc<\/span>dwestafrika na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego wieku, po imaginacyjne Ludowe Pa\u0144stwo Polskie w roku 2031.<\/p>\n

Pierwszy Piontek Twardocha, wykreowany przez pisarza w poszukiwaniu to\u017csamo\u015bci, to 73-letni Erwin P. – g\u00f3rniczy emeryt z Pilchowic pod Gliwicami, weteran z kopalni \u201eKnur\u00f3w\u201d, tudzie\u017c \u017ceglarz w miejscowym g\u00f3rniczym jachtklubie (wodnego bakcyla z\u0142apa\u0142 jako ma\u0142olat na szkolnym obozie nad Zatok\u0105 Puck\u0105), zdradzaj\u0105cy wszelako pierwsze objawy pewnej niezborno\u015bci intelektualnej. Drugi Piontek to te\u017c Erwin P. – uciekinier z domu w Pilchowicach, kt\u00f3ry w 1884 roku w Hamburgu zamustrowa\u0142 jako deckjunge<\/i> – ch\u0142opiec okr\u0119towy – na \u017caglowy bryg \u201eTilly\u201d, kt\u00f3ry ruszy\u0142 w rejs do Po\u0142udniowej Afryki, ale na redzie osady L\u00fc<\/span>deritz, na skutek nieumiej\u0119tnego manewru kotwiczenia, wzmo\u017conego kapita\u0144skim stanem upojenia alkoholowego, wszed\u0142 na ska\u0142y i zaton\u0105\u0142; za\u0142oga i pasa\u017cerowie ewakuowali si\u0119 na l\u0105d. Erwin utkn\u0105\u0142 na veldzie, czyli namibijskiej pustyni, zaliczy\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w niemieckiej armii kolonialnej, mia\u0142 farm\u0119 i krowy, walczy\u0142 z tubylcz\u0105 rebeli\u0105… Trzeci Erwin Piontek (rocznik 1979) to doktor socjologii, ale z fachu diler samochodowy, kt\u00f3ry robi karier\u0119 dzi\u0119ki zdumiewaj\u0105cemu… podobie\u0144stwu, granicz\u0105cemu z sobowt\u00f3rcz\u0105 identyczno\u015bci\u0105, z niejakim profesorem Wilkiem \u2013 Naczelnikiem Pa\u0144stwa, znanego jako Ludowe Pa\u0144stwo Polskie, po wojnie i prorosyjskim przewrocie w 2028 roku.<\/p>\n

Takich trzech Piontk\u00f3w \u2013 niema\u0142ym nak\u0142adem wyobra\u017ani, rozga\u0142\u0119zionej erudycji i powa\u017cnej pracy szperacza \u2013 wykreowa\u0142 pisarz Twardoch. Po choler\u0119? Ka\u017cdy z nich ma do za\u0142atwienia jeden problem, kt\u00f3ry pisarzowi Twardochowi akurat przyszed\u0142 do g\u0142owy. A trudno ukrywa\u0107, \u017ce ka\u017cdy z tych trzech problem\u00f3w ma powa\u017cny, fundamentalny wr\u0119cz sens egzystencjalny. Sam pisarz Twardoch m\u00f3g\u0142by nie rozwi\u0105za\u0107, nie za\u0142atwi\u0107. A tak to przez podstawionych figurant\u00f3w mo\u017ce si\u0119 uda, a w razie czego (czego?) jest na kogo win\u0119 zwali\u0107.<\/p>\n

Pierwszy Erwin zegzemplifikowa\u0107 mia\u0142 ewangeliczne bez ma\u0142a, honorowe nakazanie \u015al\u0105zoka, g\u00f3rnika i w og\u00f3le m\u0119\u017cczyzny \u2013 a jak co\u015b robisz, to je rzecz \u015bwiynt<\/i>\u014f<\/i><\/span>…<\/i> Erwin Piontek cz\u0119sto powtarza\u0142 t\u0119 muzyczn\u0105 fraz\u0119 (rzekomo to kawa\u0142ek bluesa autorstwa Janka \u201eKyksa\u201d Skrzeka) i w \u017cyciu si\u0119 ni\u0105 kierowa\u0142. A nie oznacza ona nic innego, tylko sakralizacj\u0119 m\u0119skiego zatrudnienia \u2013 roboty w sensie og\u00f3lnym, otwartym \u2013 dos\u0142ownie i symbolicznie ka\u017cdej. Erwin w my\u015bl tej regu\u0142y fedrowa\u0142 na kopalni, ale na emeryturze zg\u0142upia\u0142: nie by\u0142o ju\u017c \u015bwi\u0119tej roboty… W celach ratunkowych ku ch\u0142opi\u0119cym marzeniom si\u0119 zwr\u00f3ci\u0142, oznajmiaj\u0105c gromadce segelkameraden<\/i> na zebraniu jachtklubu, \u017ce op\u0142ynie \u015bwiat dooko\u0142a, jak ten Teliga na swoim \u201eOpty\u201d. Gromki ch\u00f3ralny \u015bmiech kamrat\u00f3w zmi\u00f3t\u0142 go ze schod\u00f3w w siedzibie klubu. Ale to keine behinderung<\/i> dla Erwina. Ch\u0142op zrabowa\u0142 te dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy ojro, co je razem z \u017con\u0105 szparowali na ci\u0119\u017ckie czasy, a ostatnio zamiarowali da\u0107 c\u00f3rce na doko\u0144czenie budowy cha\u0142upy. W zamian kupi\u0142 troch\u0119 u\u017cywany dwudziestostopowy, \u015br\u00f3dl\u0105dowy, jednomasztowy (grot i fok – razem jakie\u015b osiemna\u015bcie metr\u00f3w kwadratowych \u017cagla plus trzydzie\u015bci metr\u00f3w spinakera, jakby powia\u0142o…), \u0142atwy w obs\u0142udze jacht kabinowy z laminatu typu \u201eVenus\u201d. Za reszt\u0119 naby\u0142 precyzyjnie i oszcz\u0119dnie skalkulowane zapasy wody w zgrzewkach, \u017carcia w konserwach, liofilizowanych paczkach i s\u0142oikach, paliwa do kuchenki i nagrzewnicy webasto. Circa<\/i> na rok \u2013 bo na tyle zaplanowa\u0142 sw\u00f3j rejs na 29 tysi\u0119cy mil bez zawijania do port\u00f3w. Tyle \u017ce nie po oceanach \u2013 zamierzy\u0142 kr\u0119ci\u0107 si\u0119 w k\u00f3\u0142ko, wahad\u0142owo, na Zalewie Rybnickim, sztucznym zbiorniku, spi\u0119trzonym na potrzeby ch\u0142odzenia dla gigantycznej elektrowni rybnickiej. Cztery kilometry d\u0142ugo\u015bci, jaki\u015b kilometr szeroko\u015bci i woda troch\u0119 cieplejsza, bo elektrownia podgrzewa\u0142a. W przeliczeniu na mile wychodzi\u0142o mu po dwie: kursem na s\u00fc<\/span>dost i nazad na nordwest. Erwin w \u017c\u00f3\u0142tym sztormiaku i czerwonej we\u0142nianej czapeczce a’la Cousteau za sterem swej \u201eIskry\u201d (tak nazwa\u0142 venusk\u0119) sta\u0142 si\u0119 symbolem uporczywego, m\u0119skiego i ca\u0142kiem bezsensownego trudu, kt\u00f3ry wymy\u015bli\u0142 sobie w zast\u0119pstwie har\u00f3wki pod ziemi\u0105 \u2013 by nie skapie\u0107, nie zmarnie\u0107 ze szcz\u0119tem jako ch\u0142op i g\u00f3rnik.<\/p>\n

Jak to si\u0119 sko\u0144czy\u0142o i dlaczego \u2013 to ju\u017c sobie przeczytacie u Twardocha. Druga historia Piontka ma wymiar bardziej uniwersalny \u2013 nie tylko dlatego, \u017ce toczy si\u0119 w Namibii, kt\u00f3ra w owych czasach nazywa\u0142a si\u0119 Niemieck\u0105 Afryk\u0105 Po\u0142udniowo-Zachodni\u0105 i by\u0142a jedn\u0105 z okrutniejszych (w sensie wyzysku i re\u017cimu antytubylczego) kolonii na ca\u0142ym kontynencie. Drugie wcielenie Piontka doznaje w Afryce prze\u0142omu moralnego \u2013 i to na gruncie praktycznego obalenia teorii hrabiego Gobineau o wy\u017cszo\u015bci bia\u0142ej rasy aryjskiej nad wszystkimi innymi, za\u015b nad rozmait\u0105 murzyni\u0105 hotentock\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci… Erwin P. – Aryjczyk jak si\u0119 patrzy, bowiem wysoki, niebieskooki, p\u0142owiej\u0105cy blondyn, s\u0142u\u017c\u0105cy w wojsku kolonialnym \u2013 w trakcie walk powsta\u0144czych plemion Nama i Herer\u00f3w z niemieckim okupantem w roku 1904 dosta\u0142 si\u0119 do niewoli; traf chcia\u0142, \u017ce pojma\u0142 go szwadronik kawalerii pod komend\u0105 kapteina Hendrika Witbooia, d\u0142ugoletniego naczelnika tubylczych plemion i dow\u00f3dcy w walkach z kolonizatorami. Witbooi to posta\u0107 autentyczna; we\u017acie do r\u0119ki banknot namibijski dowolnego nomina\u0142u \u2013 portret wodza jest na wszystkich… Piontek zosta\u0142 wypuszczony z niewoli przez Witbooia \u2013 pod warunkiem, \u017ce wr\u00f3ci do Niemiec i zabije niejakiego Curta von Francois, by\u0142ego komisarza Rzeszy w S\u00fc<\/span>dwestafrika, kt\u00f3ry dwadzie\u015bcia lat wcze\u015bniej kaza\u0142 wymordowa\u0107 rodzin\u0119 Hendrika…<\/p>\n

Jak to si\u0119 sko\u0144czy\u0142o i dlaczego \u2013 to ju\u017c sobie przeczytacie u Twardocha. Trzeciego epizodu \u2013 z trzecim wcieleniem Erwina Piontka w g\u0142\u00f3wnej roli – nie zamierzam tyka\u0107, bowiem jego fabularna obrzydliwo\u015b\u0107 wywo\u0142uje w mych w\u0105tpiach gwa\u0142towny odruch wymiotny. Oczywi\u015bcie nie mam tu na my\u015bli samego procesu lektury, albowiem czyta si\u0119 bez wstrz\u0105s\u00f3w, a nawet z pewnym takim zainteresowaniem. Chodzi raczej o warto\u015b\u0107 intelektualn\u0105 samego pomys\u0142u. Dawno nie czyta\u0142em niczego bardziej z\u0142owrogiego, chorego i przera\u017aliwego \u2013 co wystawia Twardochowi \u015bwiadectwo przynale\u017cno\u015bci do pisarskiej ekstraklasy w sensie \u015bcis\u0142ym. Wra\u017cenie wszelako nieco blednie, gdy zwa\u017cy si\u0119, i\u017c narracja nie otrzyma\u0142a jednolitego mocnego fina\u0142u. Jakby si\u0119 w\u0105tki rozlaz\u0142y i obna\u017cy\u0142y surowizn\u0119 samego pomys\u0142u. To jakie\u015b takie jego s\u0142abe umocowanie… Ale mo\u017ce si\u0119 myl\u0119, mo\u017ce to tylko papiery pr\u00f3bne, mo\u017ce to tylko takie kreatywne schreiben<\/i>\u00fc<\/i><\/span>bungen<\/i>? Jakby Twardoch samego siebie \u0107wiczy\u0142 przed napisaniem czego\u015b wielkiego \u2013 na przyk\u0142ad fundamentalnego eposu \u015bl\u0105skiego? W takim razie \u2013 gr<\/i>\u00fc<\/i><\/span>s Gott<\/i>…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(27 07 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szczepan Twardoch  Powiedzmy, \u017ce Piontek Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Mo\u017ce ju\u017c lepiej nic nie m\u00f3wmy… Piontek to na \u015al\u0105sku nazwisko symboliczne, a w\u0142a\u015bciwie nawet legendarne. By\u0142 sobie bowiem w latach 60. i 70. ubieg\u0142ego wieku niejaki Alojz Piontek \u2013 hajer, kt\u00f3ry fedrowa\u0142 na kopalni \u201eRokitnica\u201d w Zabrzu. 23 marca 1971 roku w chodniku na g\u0142\u0119boko\u015bci 780 metr\u00f3w Piontek zosta\u0142 zasypany w wyniku pieprzni\u0119cia (zwanego w tamtych stronach familiarnie t\u0105pni\u0119ciem, jakby to jaki\u015b wielki mocarz nog\u0105 tupn\u0105\u0142, bo si\u0119 zdenerwowa\u0142 na zuchwa\u0142ych ludzik\u00f3w…) g\u00f3rotworu – razem z osiemnastoma kolegami. O\u015bmiu z nich uratowano od razu, pozostali zgin\u0119li. Piontka z zawa\u0142u wydobyto \u017cywego po 158 godzinach od katastrofy. W opinii publicznej zdarzenie to potraktowano jako cud, tudzie\u017c dow\u00f3d wielkich mo\u017cliwo\u015bci adaptacyjnych ludzkiego organizmu oraz wezwanie, by nigdy nie rezygnowa\u0107 z akcji ratowniczej – do samego ko\u0144ca… No wi\u0119c mamy bohatera z ikonicznym nazwiskiem. Czemu takim? \u017beby si\u0119 kojarzy\u0142, albo i nie kojarzy\u0142 \u2013 w ka\u017cdym razie, by dodatkowy zam\u0119t intelektualny sprowadza\u0142 na zawodowych i ochotniczych (czyli freiwilliger\u00f3w…) egzeget\u00f3w powie\u015bci Twardocha. Jakby tego zam\u0119tu, kt\u00f3ry Twardoch sprowadzi\u0142 sam bezpo\u015brednio \u2013 by\u0142o za ma\u0142o. Mo\u017ce zatem to nazwisko cokolwiek znaczy \u2013 albo i nic nie znaczy. Ale powiedzmy, \u017ce…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4849,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[261],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4847"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5007,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847\/revisions\/5007"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}