{"id":4818,"date":"2024-07-09T16:58:52","date_gmt":"2024-07-09T14:58:52","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4818"},"modified":"2024-09-22T01:59:57","modified_gmt":"2024-09-21T23:59:57","slug":"homelands-historia-osobista-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/07\/09\/homelands-historia-osobista-europy\/","title":{"rendered":"Homelands. Historia osobista Europy"},"content":{"rendered":"\n

Timothy Garton Ash<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Homelands. Historia osobista Europy <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Bart\u0142omiej Pietrzyk <\/strong>
Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7<\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Uwiedzenie, uprowadzenie, uratowanie…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Urodzi\u0142em si\u0119 w Europie roku pa\u0144skiego (u\u017cywam tej formu\u0142y, albowiem zosta\u0142em regularnie ochrzczony i wprowadzony do wsp\u00f3lnoty ko\u015bcio\u0142a katolickiego, chocia\u017c dzi\u015b si\u0119 do niczego takiego nie poczuwam) tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set czterdziestego i \u00f3smego \u2013 trzy lata po wielkiej wojnie, kt\u00f3ra przeora\u0142a wewn\u0105trzkontynentalne granice, zabi\u0142a miliony istnie\u0144, spustoszy\u0142a do cna wielkie terytoria, zmieni\u0142a w gruz gigantyczny maj\u0105tek i przep\u0119dzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c miliony europejskich obywateli w t\u0119 i nazad. Gdy si\u0119 urodzi\u0142em, dawno ju\u017c umilk\u0142y dzia\u0142a, na kontynencie trwa\u0142a cisza, cho\u0107 by\u0142a to cisza konfrontacyjna, bowiem nie wszyscy byli zaj\u0119ci \u2013 jak to winno by\u0107 po wojnie \u2013 w\u0142asnymi sprawami; a tzw. \u017celazna kurtyna nie by\u0142a tylko chwytem retorycznym, publicystycznym, wymy\u015blonym przez weterana globalnej polityki \u2013 stawa\u0142a si\u0119 prawdziwym, uzbrojonym (czy kto\u015b jeszcze pami\u0119ta, czym by\u0142 tzw. Pas Trettnera?) p\u0142otem.<\/p>\n

Urodzi\u0142em si\u0119 w niebogatym (ale i niebiednym, cho\u0107 w dolnej po\u0142\u00f3wce statystycznego zbioru zamo\u017cno\u015bci) mie\u015bcie przemys\u0142owym \u015bredniej (bior\u0105c pod uwag\u0119 standardy europejskie) wielko\u015bci \u2013 i mieszkam w nim do dzisiaj; raz tylko zmieni\u0142em w jego obr\u0119bie miejsce pobytu, przemieszczaj\u0105c si\u0119 o nieca\u0142e cztery kilometry. Owszem, wielokrotnie podr\u00f3\u017cowa\u0142em po \u015bwiecie (nawet bardzo daleko) \u2013 ju\u017c to w celach poznawczych, ju\u017c to rozrywkowych, ju\u017c to biznesowych \u2013 ale zawsze startowa\u0142em sprzed tej samej klatki schodowej, sprzed tego samego bloku, z tego samego osiedla. I zawsze wraca\u0142em w to samo miejsce. Je\u015bli we\u017amiemy za pewnik granic\u0119 na Uralu \u2013 moje miasto le\u017cy w \u015brodku Europy, na skrzy\u017cowaniu dogodnych, pierwszorz\u0119dnych dr\u00f3g, ma lotnisko i wiele innych niezb\u0119dnych do \u017cycia i samopoczucia udogodnie\u0144. Zawsze mia\u0142em w nim co robi\u0107 \u2013 i na szcz\u0119\u015bcie zazwyczaj robi\u0142em to, co robi\u0107 lubi\u0142em. Teraz, na emeryturze, te\u017c tu siedz\u0119 i o podniesieniu kotwicy nie my\u015bl\u0119. Czy wobec tego jestem Europejczykiem w sensie \u015bcis\u0142ym?<\/b><\/p>\n

To dobre pytanie… Ale nie oczekuj\u0119 odpowiedzi, bowiem t\u0119 kwesti\u0119 przes\u0105dza okoliczno\u015b\u0107, co sam o tym my\u015bl\u0119. A ja my\u015bl\u0119, \u017ce nim jestem i nikomu nie pozwalam mierzy\u0107 moich parametr\u00f3w (osobliwie intelektualnych), by por\u00f3wna\u0107 z jakim\u015b wzorcem Europejczyka, wypracowanym w pocie czo\u0142a przez wielce uczony i mocno grantoch\u0142onny kolektyw profesjonalist\u00f3w na kt\u00f3rym\u015b z licznych i ambitnych kontynentalnych, albo i wyspiarskich, uniwersytet\u00f3w (uniwersytet, jak wiadomo, wynalazek to stricte<\/i> europejski…). Europejsko\u015b\u0107 mam w \u015bwiadomo\u015bci, a w genach \u2013 cholera wie co. Niekt\u00f3rzy badacze twierdz\u0105, \u017ce (ze wzgl\u0119du na grup\u0119 krwi) korzenie mog\u0119 mie\u0107 ugrofi\u0144skie, tatarskie, wo\u0142oskie. Lubi\u0119 t\u0119 orientaln\u0105 teori\u0119 \u2013 a co mi tam. Lubi\u0119, chocia\u017c nie ma najmniejszego znaczenia \u2013 ale wol\u0119 my\u015ble\u0107 o sobie, \u017ce jestem miesza\u0144cem, potomkiem w\u0119drowc\u00f3w… Takim bom\u017cem w antropologicznym sensie (skr\u00f3towiec bom\u017c<\/i> w Rosji sowieckiej oznacza\u0142 biez opriedielionnogo miesta \u017cytiel’stwa<\/i> \u2013 czyli bezdomnego, w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119, nieprzynale\u017cnego do kolektywu). Europa \u2013 ma\u0142y kontynent w nieustaj\u0105cym pozostaj\u0105cy przeci\u0105gu \u2013 sk\u0142ada si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie z takich kundli nierasowych, osiedlaj\u0105cych si\u0119 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w wprost na szlakach w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w \u2013 albo szukaj\u0105cych dla siebie oddalonych nisz czy spokojnych oaz gdzie\u015b na uboczach, kt\u00f3re (c\u00f3\u017c za niespodzianka!) w nast\u0119pnych pokoleniach okazywa\u0142y si\u0119 centrami zmian i ruchawek. Europa nie jest terytorium regularnego odk\u0142adania si\u0119 warstw sedymentacyjnych kultur, narod\u00f3w i cywilizacji, \u017ceby (po przer\u017cni\u0119ciu) wygl\u0105da\u0142y jak nudny pischinger. Europa by\u0142a i jest wielk\u0105 retort\u0105 alchemika eksperymentatora, dotkni\u0119tego deficytem cierpliwo\u015bci. St\u0105d to gwa\u0142towne bulgotanie i eksplozje raz po raz…<\/p>\n

Ale dlaczego w og\u00f3le pojawi\u0142 si\u0119 problem europejsko\u015bci tego czy tamtego mieszka\u0144ca kontynentu? W zasadzie dlatego, \u017ce w podzielonej Europie \u201eZachodniacy\u201d masowo i bezrefleksyjnie, w poczuciu wy\u017cszo\u015bci (nadanej samym sobie tzw. prawem kaduka) kwestionowali publicznie, w s\u0142owie, pi\u015bmie i czynach, europejsko\u015b\u0107 \u201eWschodniak\u00f3w\u201d. Mog\u0142e\u015b by\u0107 cz\u0142onkiem swego narodu (wiadomo i tak, \u017ce to nar\u00f3d drugiej kategorii, s\u0142owia\u0144ska jaka\u015b ho\u0142ota), mog\u0142e\u015b by\u0107 obywatelem swego pa\u0144stwa (wiadomo i tak, \u017ce to niesuwerenna kolonia Sowiet\u00f3w). Ale Europejczykiem? Never! Jamais! Niemals!<\/i> Tymoteusz Garton Ash sw\u0105 niew\u0105tpliw\u0105 europejsko\u015b\u0107 wysnu\u0142 z militarnych przewag swego ojca, kt\u00f3ry 6 czerwca 1944 roku desantowa\u0142 si\u0119 o 7.30 na normandzkiej pla\u017cy Gold w sk\u0142adzie 19. pu\u0142ku piechoty Green Howards z Devonshire (z tradycjami od 1688 roku!) – w stopniu kapitana; by\u0142 artylerzyst\u0105 i pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 wysuni\u0119tego obserwatora, koryguj\u0105cego ogie\u0144. No c\u00f3\u017c \u2013 nie zaprzecz\u0119, \u017ce familia Ash\u00f3w ma europejskie kwalifikacje… Tata Garton Ash uwi\u00f3d\u0142 Europ\u0119 swym wojennym profesjonalizmem oraz brytyjsk\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105. Utorowa\u0142 synkowi drog\u0119… M\u00f3j za\u015b ojciec, w 1939 roku dwudziestojednoletni plutonowy podchor\u0105\u017cy (z cenzusem), mia\u0142 mniej wojennego fartu, bo s\u0142u\u017cy\u0142 w 18. pu\u0142ku piechoty \u2013 tyle \u017ce ze Skierniewic (w sk\u0142adzie Armii \u201ePozna\u0144\u201d) i z nim poszed\u0142 do niewoli po bitwie nad Bzur\u0105; do 1943 roku siedzia\u0142 w Stalagu XVIII B (gdzie\u015b w Austrii, w Karyntii) i w miejscowym kamienio\u0142omie r\u0119cznie przerabia\u0142 (na akord!) wi\u0119ksze kamyki na mniejsze (a konkretnie: na kostk\u0119 brukow\u0105). No, to nie s\u0105 kwalifikacje na Europejczyka… Do dzi\u015b zreszt\u0105 bywaj\u0105 one skutecznie (aczkolwiek ju\u017c tylko w sferze psychologicznej, symbolicznej…) kwestionowane.<\/p>\n

Profesor Timothy Garton Ash \u2013 de nomine<\/i> historyk z Oxfordu, ale w istocie badacz europejskich, osobliwie niemieckich dziej\u00f3w najnowszych (na zasadzie, \u017ce wczoraj to ju\u017c historia…) – jest osobnikiem niezwykle aktywnym i ruchliwym, a jego znaczenie intelektualne i realne wp\u0142ywy daleko wykraczaj\u0105 poza spo\u0142eczno\u015b\u0107 akademick\u0105. Uprawia wnikliw\u0105 eseistyk\u0119 historyczno-polityczn\u0105, kt\u00f3r\u0105 drukuje w powszechnie znanych i powa\u017canych periodykach, konsultuje, doradza, recenzuje i uczestniczy… Zna si\u0119 na Rosji, ale nie jest to wiedza takiego mia\u0142kiego gatunku, jak\u0105 posiadali niegdysiejsi sowietolodzy. Z jego opiniami i prognozami liczy si\u0119 nie tylko \u015bwiat naukowy – licz\u0105 si\u0119 politycy (a czasem nawet stosuj\u0105 si\u0119 do ich tre\u015bci). Innymi s\u0142owy: intelektualny kombajn; warto go mie\u0107 po swojej stronie.<\/p>\n

Wi\u0119c gdy taki cz\u0142owiek \u2013 z europejskimi papierami i gwarancj\u0105 \u2013 pisze b\u0142yskotliwy tudzie\u017c niekonwencjonalny esej o dziejach wsp\u00f3\u0142czesnej Europy, esej z elementami autobiograficznymi i spor\u0105 dawk\u0105 niewymuszonych, osobistych refleksji, wypada tekst przyswoi\u0107 i przemy\u015ble\u0107. Ale \u201eHomelands\u201d nie jest \u017cadn\u0105 miar\u0105 lektur\u0105 na wakacje \u2013 cho\u0107 gdyby kto\u015b ksi\u0119g\u0119 t\u0119 zapakowa\u0142 do plecaka czy walizki, b\u0142\u0119du nie pope\u0142ni, zw\u0142aszcza wobec bie\u017c\u0105cej sytuacji politycznej, zaskakuj\u0105cej co i rusz nieoczekiwanymi zdarzeniami. A wobec spodziewanej kaskady zmian lepiej by\u0107 przygotowanym, do czego uwa\u017cne przestudiowanie tre\u015bci, zawartych w tym eseju, niezbicie poprowadzi.<\/p>\n

Dlaczego zatem Europa? Uwa\u017cam i powiadam, \u017ce warto si\u0119 o Europ\u0119 dzi\u015b upomina\u0107, bowiem te plus minus trzydzie\u015bci lat temu zdali\u015bmy egzamin. Po wojnie panowie Winston Churchill i Harold Macmillan, Robert Schuman, Konrad Adenauer i Alcido de Gasperi zaj\u0119li si\u0119 Europ\u0105 i praktycznie zaw\u0142aszczyli j\u0105 dla siebie. Uprowadzili w okowy Wsp\u00f3lnoty W\u0119gla i Stali, potem rynkowej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej. Innymi s\u0142owy: mieli w tyle g\u0142owy, w dalekosi\u0119\u017cnych planach co\u015b w rodzaju zjednoczenia (lecz kiedy i jak \u2013 nie wiedzieli dok\u0142adnie), ale na razie po prostu robili nawzajem dobre interesy, a to potrafili bez pud\u0142a… Tymczasem \u2013 co nasi ch\u0142opcy zapewne dostrzegali, lecz bez nale\u017cytego zainteresowania \u2013 nad ich g\u0142owami dwie inne wielkie globalne pot\u0119gi toczy\u0142y wojn\u0119 \u2013 trzeci\u0105, znan\u0105 lepiej jako \u201ezimna\u201d. Ostatecznie jednak konfrontacja dobieg\u0142a ko\u0144ca \u2013 a to z powodu powi\u0119kszaj\u0105cej si\u0119 dysproporcji si\u0142 i \u015brodk\u00f3w w dyspozycji ka\u017cdej ze stron. Nasi europejscy ch\u0142opcy (a w\u0142a\u015bciwie drugie pokolenie ich nast\u0119pc\u00f3w) po\u0142apali si\u0119 nagle, \u017ce ich kameralna, dobrze urz\u0105dzona i wypieszczona pod bezpiecznym parasolem Europka staje si\u0119 mrocznym owocem po\u017c\u0105dania dla sierotek po zimnej wojnie. A te sierotki \u2013 takie owakie, biedne na og\u00f3\u0142 i \u017ale wychowane \u2013 nie tylko, \u017ce pretensje maj\u0105, ale jakie\u015b papiery d\u0142u\u017cne wyci\u0105gaj\u0105, weksle niepop\u0142acone jeszcze z czas\u00f3w jesieni \u015bredniowiecza i odsieczy wiede\u0144skiej. Wi\u0119c dla \u015bwi\u0119tego spokoju podj\u0119to negocjacje, kt\u00f3re sko\u0144czy\u0142y si\u0119 podwojeniem Europy. A poza wszystkim \u2013 rozwaleniem wiadomego muru i odepchni\u0119ciem Ruskiego na taki dystans, \u017ce ruroci\u0105gami jako\u015b sz\u0142o t\u0119 odleg\u0142o\u015b\u0107 pokona\u0107, za to czo\u0142gami ju\u017c nie tak \u0142atwo… Chyba. Na razie nikt nie pr\u00f3bowa\u0142.<\/p>\n

Timothy Garton Ash bardzo to wszystko wiernie opisa\u0142, w\u0142asnego udzia\u0142u nie potr\u0105caj\u0105c, dzi\u0119ki czemu i wiarygodnie wysz\u0142o, i niezmiernie ciekawie. \u201eHomelands\u201d do\u015b\u0107 bezceremonialnie traktuje histori\u0119 \u2013 poprzez udzia\u0142 ludzi zwyk\u0142ych (czasem zupe\u0142nie przypadkowych) nabiera ona odcienia sagi. Oczywi\u015bcie nie z tych opowiadanych przy ogniskach \u2013 ale jednak opowiadanych, a nie podawanych do wierzenia ex cathedra<\/i>, jakby by\u0142y urz\u0119dowymi dokumentami. Na szcz\u0119\u015bcie fakty si\u0119 same nie fabularyzuj\u0105. Opowiadaj\u0105 je ludzie \u2013 na og\u00f3\u0142 subiektywnie, nierzadko niedoskonale, prawie zawsze jednostronnie \u2013 nawet egoistycznie. Ale rezultat zrobi\u0142 si\u0119 godzien uwagi. Nie jest to zapewne solenna, \u201eregulaminowa\u201d i metodologicznie prawid\u0142owa praca historyczna. To raczej rozliczenie; Garton Ash mia\u0142 zawsze temperament korespondenta, bezpo\u015bredniego obserwatora, tropiciela \u2013 i w ko\u0144cu postanowi\u0142 zda\u0107 z tego spraw\u0119. Zechcia\u0142 wykorzysta\u0107 swe przewagi do\u015bwiadczalno-narracyjne nad kolegami koncypuj\u0105cymi uczone elukubracje zza biurek. Tak si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce zrobi\u0142 to \u201ew temacie Europy\u201d.<\/p>\n

Dlaczego wszak\u017ce akurat teraz? No c\u00f3\u017c, nie przesadzajmy z t\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105, magnetyczn\u0105 urokliwo\u015bci\u0105 rocznic okr\u0105g\u0142ych (osiemdziesi\u0105t lat od l\u0105dowania w Normandii \u2013 za\u0142o\u017cycielskiego mitu Gartona Asha…) . Ka\u017cdy czas jest dobry, by sobie samemu taki europejski rachunek wystawi\u0107. A pora jest sposobna nie ku temu, by \u015bwi\u0119towa\u0107, ale zebra\u0107 argumenty do kupy i ostrzega\u0107, namawia\u0107, perswadowa\u0107 i w og\u00f3le przemawia\u0107 do rozs\u0105dku. Wysz\u0142o bowiem na to, \u017ce jak te trzy \u2013 dwie dekady temu Europa si\u0119 podwoi\u0142a<\/b>, tak teraz mo\u017ce si\u0119 rozdwoi\u0107<\/b>. Nie na jedn\u0105 Europ\u0119 dw\u00f3ch pr\u0119dko\u015bci \u2013 ale na dwa byty osobne: unijny i pozaunijny. To by\u0142by cios samob\u00f3jczy, osobliwe harakiri, bez wyra\u017anego i sensownego powodu, do tego za cudze (ruskie?) pieni\u0105dze. Czyli koszmar… Garton Ash to widzi, podobnie jak miliony trze\u017awych Europejczyk\u00f3w. Widzi, \u017ce jest to najgorsza mo\u017cliwa Europa – z wyj\u0105tkiem tych wszystkich, kt\u00f3re dot\u0105d mieli\u015bmy. A innej raczej nie b\u0119dzie. Czyli trzeba si\u0119 stara\u0107 o to, co jest. Z determinacj\u0105, ale i nadziej\u0105. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy wszak\u017ce, co powiedzia\u0142 Vaclav Havel: \u201enadzieja to nie prognoza\u201d… Ale \u2013 revenons <\/i>\u00e1<\/i><\/span> nos moutons<\/i> \u2013 po lekturze \u201eHomelands\u201d Timothy’ego Gartona Asha wci\u0105\u017c nie wiem, czy jestem Europejczykiem w sensie \u015bcis\u0142ym?<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(9 07 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Timothy Garton Ash Homelands. Historia osobista Europy Prze\u0142o\u017cy\u0142 Bart\u0142omiej Pietrzyk Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Uwiedzenie, uprowadzenie, uratowanie… Urodzi\u0142em si\u0119 w Europie roku pa\u0144skiego (u\u017cywam tej formu\u0142y, albowiem zosta\u0142em regularnie ochrzczony i wprowadzony do wsp\u00f3lnoty ko\u015bcio\u0142a katolickiego, chocia\u017c dzi\u015b si\u0119 do niczego takiego nie poczuwam) tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set czterdziestego i \u00f3smego \u2013 trzy lata po wielkiej wojnie, kt\u00f3ra przeora\u0142a wewn\u0105trzkontynentalne granice, zabi\u0142a miliony istnie\u0144, spustoszy\u0142a do cna wielkie terytoria, zmieni\u0142a w gruz gigantyczny maj\u0105tek i przep\u0119dzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c miliony europejskich obywateli w t\u0119 i nazad. Gdy si\u0119 urodzi\u0142em, dawno ju\u017c umilk\u0142y dzia\u0142a, na kontynencie trwa\u0142a cisza, cho\u0107 by\u0142a to cisza konfrontacyjna, bowiem nie wszyscy byli zaj\u0119ci \u2013 jak to winno by\u0107 po wojnie \u2013 w\u0142asnymi sprawami; a tzw. \u017celazna kurtyna nie by\u0142a tylko chwytem retorycznym, publicystycznym, wymy\u015blonym przez weterana globalnej polityki \u2013 stawa\u0142a si\u0119 prawdziwym, uzbrojonym (czy kto\u015b jeszcze pami\u0119ta, czym by\u0142 tzw. Pas Trettnera?) p\u0142otem. Urodzi\u0142em si\u0119 w niebogatym (ale i niebiednym, cho\u0107 w dolnej po\u0142\u00f3wce statystycznego zbioru zamo\u017cno\u015bci) mie\u015bcie przemys\u0142owym \u015bredniej (bior\u0105c pod uwag\u0119 standardy europejskie) wielko\u015bci \u2013 i mieszkam w nim do dzisiaj; raz tylko zmieni\u0142em w jego obr\u0119bie miejsce pobytu, przemieszczaj\u0105c si\u0119 o nieca\u0142e cztery kilometry. Owszem, wielokrotnie podr\u00f3\u017cowa\u0142em po \u015bwiecie (nawet bardzo daleko)…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4820,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,25],"tags":[478],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4818"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4818"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4933,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4818\/revisions\/4933"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4820"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}