![\"\"](\"http:\/\/100zastu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/przeperski-dziki-20240519-poziom-300x214.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Doktor Micha\u0142 Przeperski, historyk z PAN, autor fenomenalnej biografii Mieczys\u0142awa F. Rakowskiego, badacz dziej\u00f3w najnowszych, nie przestaje mnie zadziwia\u0107. Rozmachem, zasi\u0119giem perspektywy badawczej i \u2013 last but not least<\/i> – odwag\u0105. Bo tak jak pewnej dozy odwagi wymaga\u0142o sporz\u0105dzenie w miar\u0119 uczciwej biografii naczelnego redaktora \u201ePolityki\u201d, premiera i ostatniego pierwszego sekretarza Partii rz\u0105dz\u0105cej (a wszystko wbrew krzykliwej propagandzie funkcjonariuszy policji historycznej z IPN) \u2013 tak i przygotowanie odcedzonego ze \u201es\u0142usznej\u201d ideologii obrazu polskiej transformacji ustrojowo-mentalnej zapewne nie by\u0142o wolne od dylemat\u00f3w, kt\u00f3re pokona\u0107 mo\u017cna by\u0142o tylko dzi\u0119ki naukowej rzetelno\u015bci tudzie\u017c \u015bmia\u0142o\u015bci pewnej takiej \u2013 we wsp\u00f3\u0142czesnych warunkach \u201eci\u015bnienia\u201d wywieranego przez rozmaite \u015brodowiska historyk\u00f3w – \u015bmia\u0142o\u015bci granicz\u0105cej z heroizmem…<\/p>\n
Przeperski sam urodzi\u0142 si\u0119 w roku 1986, a wi\u0119c pierwszym, od kt\u00f3rego zakre\u015bla ramy czasowe swej \u201emonografii\u201d, przeto w spos\u00f3b oczywisty sam \u015bwiadomie nie prze\u017cy\u0142 (jako uczestnik czy cho\u0107by tylko \u015bwiadomy rzeczy obserwator) ani jednego dnia z tych dwu i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca dni, o kt\u00f3rych pisze. Co oznacza, \u017ce wykona\u0142 gigantyczn\u0105 reserczersk\u0105 robot\u0119, bo w\u0142asnej pami\u0119ci nie mia\u0142, a odwo\u0142ywanie si\u0119 do rodzinnej mitologii familii Przeperskich to jednak zbyt ma\u0142o. No i fakt \u2013 zagl\u0105dam na ty\u0142, gdzie indeksy, przypisy, bibliografie, kalendaria, ekskuzy i podzi\u0119kowania. A tam \u2013 533 wskazania cytat\u00f3w i \u017ar\u00f3de\u0142. 164 powa\u017cne pozycje ksi\u0105\u017ckowe i artyku\u0142y naukowe w fachowych periodykach. 79 wej\u015b\u0107 do internetu po potrzebne tre\u015bci – od informacji z dziennik\u00f3w telewizyjnych i felieton\u00f3w kroniki filmowej po filmy fabularne i seriale telewizyjne z epoki. Wypisy z archiw\u00f3w O\u015brodka Karta, Archiwum Akt Nowych (w tym zespo\u0142y papier\u00f3w z Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w oraz KC PZPR), archiwum CBOS. W ko\u0144cu 58 pozycji bibliograficznych (ksi\u0105\u017cki i artyku\u0142y w powa\u017cnych czasopismach) dla odrysowania tzw. t\u0142a epoki… Nie ma co pomniejsza\u0107 ani zgo\u0142a lekcewa\u017cy\u0107 \u2013 napracowa\u0142 si\u0119 doktor Przeperski solidnie. Samo policzenie i spisanie masywno\u015bci tej roboty zaj\u0119\u0142o siedemdziesi\u0105t dwie strony g\u0119stego druku. Prawie jedn\u0105 si\u00f3dm\u0105 obj\u0119to\u015bci tej fascynuj\u0105cej ksi\u0119gi…<\/p>\n
Rezultat okaza\u0142 si\u0119 zadowalaj\u0105cy \u2013 bez \u015blad\u00f3w gor\u0105czki histerycznej ani biegunki ideologicznej. Mimo to s\u0142owo definiuj\u0105ce przyporz\u0105dkowanie gatunkowe \u201eDzikiego Wschodu\u201d pozwoli\u0142em sobie wzi\u0105\u0107 w cudzys\u0142\u00f3w. \u201eMonografia\u201d… Tak, jakbym tej pracy odmawia\u0142 statusu naukowo\u015bci czy mo\u017ce nawet w jej gatunkow\u0105 jako\u015b\u0107 pow\u0105tpiewa\u0142. Co to, to nie. Ani nie odmawiam, ani nie w\u0105tpi\u0119. Pozwalam sobie jedynie na podkre\u015blenie pewnej umowno\u015bci samego dzie\u0142a \u2013 ot\u00f3\u017c moim zdaniem oddala si\u0119 ono w stron\u0119 reporta\u017cu historyczno-socjologicznego, publicystyki zorientowanej spo\u0142ecznie i eseju antropologicznego z nut\u0105 intelektualnego zdumienia i zadumania nad nieokie\u0142znan\u0105 dynamik\u0105 dziej\u00f3w. Taki to z \u201eDzikiego Wschodu\u201d melan\u017c ideowy. Ale od uczono\u015bci w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 mimo zastosowanych narz\u0119dzi \u2013 daleko. Bli\u017cej mu do dziennikarstwa, cho\u0107 taka parantela mo\u017ce pana doktora Przeperskiego oburzy\u0107. Ale nic to \u2013 po owocach go poznacie, a na tym to ja si\u0119 akurat znam.<\/p>\n
No wi\u0119c mamy tu bardziej reporta\u017c (czy tam esej) ni\u017c domnieman\u0105 rozpraw\u0119 habilitacyjn\u0105. Co oczywi\u015bcie Przeperskiemu nie powinno zaszkodzi\u0107 (aczkolwiek mo\u017ce). A my, czytelnicy, mo\u017cemy si\u0119 tylko cieszy\u0107, \u017ce ambicje naukowe (w znaczeniu korporacyjnym) ust\u0105pi\u0142y pola atrakcyjno\u015bci i wymogom popularyzacji wiedzy. Dlaczego wspominam popularyzacj\u0119? Bo zda\u0142em sobie spraw\u0119 z ogromnej niejednolito\u015bci potencjalnego grona czytelniczego \u201eDzikiego Wschodu\u201d. Urodzeni w latach trzydziestych (no, z wyroku biologii to ju\u017c niewielka garstka), czterdziestych, pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku (jak ja: rocznik 1948) kr\u00f3tk\u0105 epok\u0119 opisywan\u0105 przez Przeperskiego prze\u017cyli jako ludzie doro\u015bli. Maj\u0105 przeto swoje do\u015bwiadczenia, swoje zdanie, swoj\u0105 pami\u0119\u0107 i pogl\u0105d. Nikt im nie wm\u00f3wi, \u017ce bia\u0142e by\u0142o czarne, a czarne \u2013 bia\u0142e… Lektura Przeperskiego nie jest im do niczego potrzebna \u2013 chyba \u017ce w celach nostalgicznych, z zamiarem upicia si\u0119 w\u0142\u0105cznie. (Sprawdzi\u0142em; dobrze pod \u201eDziki Wsch\u00f3d\u201d wchodzi whisky \u2013 dystans si\u0119 skraca…) Ale w celu powi\u0119kszenia samowiedzy \u2013 to ju\u017c nie…<\/p>\n
Z tego skr\u00f3conego dystansu patrz\u0119 na siebie \u2013 w pierwszym roku epoki transformacji w uj\u0119ciu Przeperskiego, czyli 1986, mia\u0142em 38 lat i wykonywany od dawna z poczuciem prawdziwej przyjemno\u015bci niez\u0142y zaw\u00f3d (z paroma zakr\u0119tasami, ale co tam…), rodzin\u0119, syna, jaki\u015b skromny, ale wystarczaj\u0105cy dorobek materialny. Degradacja i upadek poprzedniego ustroju (czyli tak zwanej demokracji socjalistycznej i ludowej, bo o komunizmie nie mo\u017ce by\u0107 mowy…), dotkn\u0119\u0142y mnie w nieznacznym stopniu \u2013 jak wielu profesjonalist\u00f3w, niezb\u0119dnych, by maszyneria funkcjonowa\u0142a. Stygmatyzacja polityczna (po cz\u0119\u015bci przecie\u017c w\u0142asnowolna) okaza\u0142a si\u0119 okoliczno\u015bci\u0105 drugorz\u0119dn\u0105 (cho\u0107 nie dla wszystkich \u2013 niekt\u00f3rych uporczywie \u201elustrowano\u201d!); w warunkach prywatyzacji ja i moi koledzy (p\u0142ci obojga, \u017ceby nie by\u0142o…) dali\u015bmy sobie rad\u0119 bez specjalnego uszczerbku ani rozterek moralnych. Zintegrowali\u015bmy si\u0119 z nowym systemem.<\/p>\n
Ale r\u00f3wnolegle by\u0142em bezradnym (chocia\u017c nie niemym) \u015bwiadkiem osobliwego morderstwa, zaplanowanego z premedytacj\u0105 i tak\u0105\u017c premedytacj\u0105 dokonanego. Zamordowano miasto, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142em, \u017cy\u0142em i pracowa\u0142em (sprawcy pozostan\u0105 na wolno\u015bci, je\u015bli jeszcze \u017cyj\u0105) \u2013 i to wszystko w imi\u0119 zwyci\u0119skiej ideologii kapitalizmu. Obserwacja tej tragedii \u2013 mimo g\u0142\u0119bokiego zrozumienia dla konieczno\u015bci i nieuchronno\u015bci \u2013 pozbawi\u0142a mnie ideologicznych z\u0142udze\u0144. Innymi s\u0142owy: akceptacja tak (ale raczej nask\u00f3rkowo) \u2013 za to g\u0142\u0119bsza identyfikacja \u2013 nie, po trzykro\u0107 nie! Ale to w gruncie rzeczy temat na osobne opowiadanie; mo\u017ce je kiedy\u015b podejm\u0119, a mo\u017ce nie \u2013 ale nie teraz, nie przy tej okazji.<\/p>\n
W obecnej sytuacji lektura \u201eDzikiego Wschodu\u201d – opisuj\u0105cego przecie\u017c proces, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 si\u0119 sukcesem per saldo \u2013 moich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w i prawie-r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w z tych kilku grup dekad rocznikowych sk\u0142oni\u0107 mo\u017ce (i powinna) do postawienia pytania w znacznym sensie akademickiego: czy mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 to wszystko inaczej?<\/b> Widocznie nie \u2013 nasuwa si\u0119 najprostsza odpowied\u017a \u2013 skoro wysz\u0142o tak, jak wysz\u0142o… Inaczej \u2013 mog\u0142oby nie wyj\u015b\u0107. I dajcie ju\u017c spok\u00f3j, komuchy, temu dzieleniu w\u0142osa na czworo. Przeperski tego pytania te\u017c w\u0142a\u015bciwie nie dotyka, cho\u0107 \u0142askawie zauwa\u017ca, \u017ce pojawia\u0142o si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi konotacjami w przestrzeni publicznej. Wydaje si\u0119, \u017ce w gruncie rzeczy zadowala si\u0119 egzegez\u0105 staro\u017cytnego porzekad\u0142a: \u201egdzie drwa r\u0105bi\u0105, tam wi\u00f3ry lec\u0105\u201d. Fakt \u2013 r\u0105banka by\u0142a nielicha, a wi\u00f3r\u00f3w po kokard\u0119. Dobry uczony postawi\u0142by jednak sine ira et studio<\/i> pytanie: po co by\u0142o r\u0105ba\u0107 te drwa?<\/b><\/p>\n
No, ale Przeperski skupi\u0142 si\u0119 na popularyzacji. On przem\u00f3wi\u0142 do swoich r\u00f3wie\u015bnych, im obja\u015bniaj\u0105c fenomen ustrojowej przemiany alla Polacca<\/i>. Metod\u0119 zastosowa\u0142 reportersk\u0105 \u2013 pytaj\u0105c, s\u0142uchaj\u0105c wspomnie\u0144 nieco starszych wsp\u00f3\u0142obywateli, czytaj\u0105c wnikliwie ju\u017c wydrukowane teksty. St\u0105d te snickersy w osza\u0142amiaj\u0105cej obfito\u015bci, te handlowe ekskursje i karawany do Budapesztu, Drezna i na Ru\u015b, w telewizji teledyski i reklamy, te plakaty przed wyborami czwartego czerwca… Na szcz\u0119\u015bcie Przeperski na tym nie poprzestaje, tylko zg\u0142\u0119bia stan ducha Polak\u00f3w. Wie, \u017ce nie o obrazki tu chodzi, nie o powierzchowne imponderabilia i symbole. Zmiana ustrojowa to nie by\u0142a wirtualna gra; jaki\u015b taki wielki Minecraft czy Fortnite. Zmiana dokona\u0142a si\u0119 na konkretnym terytorium, w\u015br\u00f3d konkretnych ludzi. Idea Przeperskiego \u2013 je\u015bli dobrze j\u0105 odczytuj\u0119 \u2013 sprowadza si\u0119 do odbudowania poczucia ci\u0105g\u0142o\u015bci. \u017be oto jeste\u015bmy ci sami (niekoniecznie tacy sami), ale przerobieni, przebudowani (z ma\u0142\u0105 pomoc\u0105 przyjaci\u00f3\u0142), odmalowani. G\u0142\u00f3wnie jednak wysi\u0142kiem w\u0142asnym, w\u0142asnymi r\u0119kami. Zrobili\u015bmy, co si\u0119 da\u0142o zrobi\u0107 \u2013 ni mniej, ni wi\u0119cej. A Przeperski sobie samemu i swoim r\u00f3wie\u015bnym opowiada, co w\u0142a\u015bciwie zrobili\u015bmy \u2013 definiuje, nazywa ocenia dorobek \u201etych starych\u201d Polak\u00f3w – rodzic\u00f3w przecie\u017c, nie jakich\u015b przybysz\u00f3w z kosmosu; to tylko rolnikowi Wolskiemu z Emilcina przytrafi\u0142a si\u0119 wizyta UFO. Reszcie Polski \u2013 nie…<\/p>\n
S\u0142owem-kluczem ca\u0142ego tego tekstu \u2013 niezale\u017cnie od tego, jak ca\u0142o\u015b\u0107 zaklasyfikujemy, jak nazwiemy \u2013 jest \u201etransformacja\u201d. Transformacja – czyli przekszta\u0142cenie. Innymi s\u0142owy: ca\u0142kowita zmiana formy istnienia owego bytu, kt\u00f3ry procesowi podlega. Bowiem transformacja nie jest zdarzeniem jednorazowym, zaistnia\u0142ym w re\u017cimie deus ex machina<\/i> \u2013 jest procesem, zmian\u0105 w czasie \u2013 kr\u00f3tszym lub d\u0142u\u017cszym \u2013 ale nie od razu. Mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie (a mo\u017ce to kwestia wyboru), \u017ce u nas posz\u0142o umiarkowanie szybko i w zasadzie bez krwawych ofiar. Nie wszystkim si\u0119 tak powiod\u0142o. Tym bardziej lektura Przeperskiego godna jest uwagi \u2013 jak to Polacy zrobili, \u017ce wbrew dziejowemu fatum, wbrew nieudacznej tradycji, uwin\u0119li si\u0119 z zadaniem tak gracko i efektywnie. Nie jest to ksi\u0119ga chwa\u0142y i polskich przewag \u2013 za du\u017co w niej realizmu, nie ma mowy o patriotycznych porywach i transformacyjnej martyrologii. Za to do\u015b\u0107 \u2013 o codziennej, przyziemnej przemy\u015blno\u015bci. Nie chc\u0119 Polski, za kt\u00f3r\u0105 trzeba umiera\u0107 \u2013 wol\u0119 tak\u0105, w kt\u00f3rej warto jest \u017cy\u0107.<\/p>\n
Tomasz Sas<\/strong> Ostrze\u017cenie.<\/b> W obliczu narastaj\u0105cej bezczelno\u015bci i brutalnej agresji tw\u00f3rc\u00f3w, instruktor\u00f3w tudzie\u017c pod\u017cegaczy tak zwanej sztucznej inteligencji uprasza si\u0119 wzmiankowanych, by w swym procederze pod \u017cadnym pozorem nie korzystali z niniejszego tekstu rekomendacji w celu doskonalenia algorytm\u00f3w i trenowania swego produktu, zwanego powszechnie i w skr\u00f3ceniu AI. Ostrze\u017cenie to formu\u0142uje si\u0119 w celu unikni\u0119cia nieporozumie\u0144 natury procesowej w przysz\u0142o\u015bci, gdy tylko uchwalone zostan\u0105 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, umo\u017cliwiaj\u0105ce skuteczn\u0105 ochron\u0119 w\u0142asno\u015bci intelektualnej przed wykorzystywaniem do niecnego zamiaru rzekomego \u201euczenia\u201d i poszerzania spektrum mo\u017cliwo\u015bci wspomnianej ju\u017c tzw. sztucznej inteligencji. TS.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Micha\u0142 Przeperski Dziki Wsch\u00f3d. Transformacja po polsku 1986 – 1993 Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 5\/7Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Gdzie drwa r\u0105bi\u0105… Doktor Micha\u0142 Przeperski, historyk z PAN, autor fenomenalnej biografii Mieczys\u0142awa F. Rakowskiego, badacz dziej\u00f3w najnowszych, nie przestaje mnie zadziwia\u0107. Rozmachem, zasi\u0119giem perspektywy badawczej i \u2013 last but not least – odwag\u0105. Bo tak jak pewnej dozy odwagi wymaga\u0142o sporz\u0105dzenie w miar\u0119 uczciwej biografii naczelnego redaktora \u201ePolityki\u201d, premiera i ostatniego pierwszego sekretarza Partii rz\u0105dz\u0105cej (a wszystko wbrew krzykliwej propagandzie funkcjonariuszy policji historycznej z IPN) \u2013 tak i przygotowanie odcedzonego ze \u201es\u0142usznej\u201d ideologii obrazu polskiej transformacji ustrojowo-mentalnej zapewne nie by\u0142o wolne od dylemat\u00f3w, kt\u00f3re pokona\u0107 mo\u017cna by\u0142o tylko dzi\u0119ki naukowej rzetelno\u015bci tudzie\u017c \u015bmia\u0142o\u015bci pewnej takiej \u2013 we wsp\u00f3\u0142czesnych warunkach \u201eci\u015bnienia\u201d wywieranego przez rozmaite \u015brodowiska historyk\u00f3w – \u015bmia\u0142o\u015bci granicz\u0105cej z heroizmem… Przeperski sam urodzi\u0142 si\u0119 w roku 1986, a wi\u0119c pierwszym, od kt\u00f3rego zakre\u015bla ramy czasowe swej \u201emonografii\u201d, przeto w spos\u00f3b oczywisty sam \u015bwiadomie nie prze\u017cy\u0142 (jako uczestnik czy cho\u0107by tylko \u015bwiadomy rzeczy obserwator) ani jednego dnia z tych dwu i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca dni, o kt\u00f3rych pisze. Co oznacza, \u017ce wykona\u0142 gigantyczn\u0105 reserczersk\u0105 robot\u0119, bo w\u0142asnej pami\u0119ci nie mia\u0142, a odwo\u0142ywanie si\u0119 do rodzinnej mitologii familii Przeperskich to jednak zbyt ma\u0142o. No…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4738,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[390,233,342,234],"tags":[348],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4736"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4736"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4736\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4846,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4736\/revisions\/4846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
(26 05 2024)<\/strong><\/p>\n