{"id":4709,"date":"2024-05-07T18:28:02","date_gmt":"2024-05-07T16:28:02","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4709"},"modified":"2025-09-07T16:02:45","modified_gmt":"2025-09-07T14:02:45","slug":"cud-w-dolinie-poskokow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/05\/07\/cud-w-dolinie-poskokow\/","title":{"rendered":"Cud w Dolinie Poskok\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Ante Tomi\u0107\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Cud w Dolinie Poskok\u00f3w <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Dorota Jovanka \u0106irli\u0107 <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Stara mi\u0142o\u015b\u0107 nie rdzewieje – po chorwacku<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Donosz\u0105 akurat teraz w mediach rozmaitych, \u017ce w Chorwacji intensywnie rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 \u017cmije i dochodzi do coraz cz\u0119stszych atak\u00f3w tych wrednych gadzin na ludzi \u2013 na razie na prawowiernych lokals\u00f3w \u2013 rdzennych Chorwat\u00f3w, ale sezon turystyczny w tej pi\u0119knej ba\u0142ka\u0144skiej republice dopiero si\u0119 rozkr\u0119ca… Z\u0119by jadowe zatopione w mi\u0119sisto-piwnej \u0142ydzie grubego Szwaba czy ot\u0142uszczonego mi\u0119\u015bniaka-Polaka to widok pi\u0119kny i po\u017c\u0105dany. Z punktu widzenia \u017cmijowego plemienia. Ale nie tylko…<\/p>\n

Czemu akurat teraz tak si\u0119 porobi\u0142o z tymi \u017cmijami? Wiele znak\u00f3w na niebie i ziemi wskazuje, \u017ce to wina Ante Tomicia \u2013 autora \u201eCudu w Dolinie Poskok\u00f3w\u201d. Poskok bowiem to nie tylko rodowe nazwisko bohatera tej groteskowej opowiastki \u2013 twardego dalmaty\u0144skiego g\u00f3rala Jozy – i jego czterech syn\u00f3w: Kreszimira, Branimira, Zvonimira i Domagoja. Zreszt\u0105 powiedzie\u0107 o Poskokach, \u017ce twarde z nich ch\u0142opy, to nic nie powiedzie\u0107. Ich struktura fizyczna i umys\u0142owa podobna jest do ska\u0142 krasowych, aczkolwiek pobudowana na strawie zdominowanej przez kaszkowat\u0105, sraczkowat\u0105 mama\u0142yg\u0119. Ludno\u015b\u0107 okoliczna z G\u00f3r Dynarskich pospolicie poskokami nazywa pewien gatunek jadowitego gada \u2013 \u017cmij\u0119 nosorog\u0105 (Vipera ammodytes)<\/i> \u2013 spor\u0105 besti\u0119 (mo\u017ce mie\u0107 i z metr…), uzbrojon\u0105 w jad dzia\u0142aj\u0105cy najszybciej, najmocniej i najskuteczniej (zabija cz\u0142owieka bez problemu…) spo\u015br\u00f3d wszystkich jadowitych gatunk\u00f3w w\u0119\u017cy europejskich. Badacze miejscowego folkloru nie ustalili rozstrzygaj\u0105co, czy rodowe nazwisko Poskok wzi\u0119\u0142o si\u0119 od miana tego gada \u2013 czy odwrotnie: \u017cmij\u0119 nazwano poskokiem dzi\u0119ki pewnemu podobie\u0144stwu charakter\u00f3w i obyczaju z g\u00f3ralskim klanem z Doliny Poskok\u00f3w…<\/p>\n

A w czym wina Ante Tomicia? No c\u00f3\u017c, tak sugestywnie opisa\u0142 dzieje i przygody mieszka\u0144c\u00f3w tej doliny, \u017ce przypadkowi go\u015bcie i tury\u015bci raczej przestali niepokoi\u0107 t\u0119 miejsc\u00f3wk\u0119 (ukryt\u0105 w g\u00f3rach niedaleko od popularnego Splitu) w poszukiwaniu ekstremalnych przyg\u00f3d. Dzi\u0119ki temu \u017cmije mia\u0142y spok\u00f3j i dobre warunki do niezak\u0142\u00f3conego si\u0119 rozmna\u017cania…<\/p>\n

Ante Tomi\u0107 (rocznik 1970) \u2013 Chorwat (zapewne sam uwa\u017ca si\u0119 za Dalmaty\u0144ca…) ze Splitu w\u0142a\u015bnie \u2013 dziennikarz, felietonista, opowiadacz dowcip\u00f3w i historyjek w klasycznym stand-upowym stylu, pisarz i scenarzysta \u2013 jest wybitnym (jak na ba\u0142ka\u0144sk\u0105 miar\u0119) reprezentantem popularnego tam nurtu prozatorskiego, kt\u00f3ry mo\u017cna nazwa\u0107 komizmem fatalistycznym, a mo\u017ce nawet fatalistyczno-\u015bliwowicznym. W czasach nieboszczki Jugos\u0142awii uprawianie takiego synkretycznego gatunku, wsp\u00f3lnego wszystkim republikom zwi\u0105zkowym, wszystkim narodom i wszystkim j\u0119zykom, oraz wszelkim ga\u0142\u0119ziom sztuki (wspomnijcie filmy Kusturicy czy muzyk\u0119 Bregovicia) by\u0142o czym\u015b w rodzaju tarczy ochronnej przeciw opresji tamtejszego osobliwego wprawdzie, ale wcale nie mi\u0119kkiego komunizmu w wersji marsza\u0142ka Tity. Wielu tw\u00f3rc\u00f3w tamtej epoki i tamtego re\u017cimu intelektualnego przesz\u0142o na stron\u0119 \u015bmiechu, szukaj\u0105c wytchnienia od presji uprawiania prozy heroiczno-martyrologicznej. Pami\u0119tacie wielkiego mistrza literatury ba\u0142ka\u0144skiej Miodraga Bulatovicia, autora genialnego, pikarejskiego w swej istocie \u201eBohatera na o\u015ble\u201d? By\u0142-ci Miodrag wprawdzie Serbem (sk\u0105din\u0105d urodzonym w Czarnog\u00f3rze), ale wtedy, czyli w po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku, nie mia\u0142o to wi\u0119kszego znaczenia. W ka\u017cdym razie nie tak jak dzi\u015b, gdy po lokalnych wojnach mi\u0119dzy tamtejszymi narodami poziom wrogo\u015bci osi\u0105gn\u0105\u0142 wymiar epicki. Skokowy przyrost twardych i brutalnych, a z pochodzenia niew\u0105tpliwie faszystowskich nacjonalizm\u00f3w, u wielu paraj\u0105cych si\u0119 literatur\u0105 spowodowa\u0142 zn\u00f3w ch\u0119\u0107 ucieczki w sfer\u0119 realizmu sarkastycznego, prozy ironicznej, a nawet szyderczej zgo\u0142a.<\/p>\n

Ante Tomi\u0107 w tym nurcie tkwi, ale gdzie mu tam do najwybitniejszych tw\u00f3rczy\u0144 gatunku: zmar\u0142ej przed rokiem Dubravki Ugre\u0161<\/span>i\u0107 (\u201eStefcia \u0106wiek w szponach \u017cycia\u201d) i Vedrany Rudan (\u201eUcho, gard\u0142o, n\u00f3\u017c\u201d). No, ale z\u0142y te\u017c nie jest… \u201eCud w Dolinie Poskok\u00f3w\u201d to pierwszorz\u0119dna literatura rozrywkowa, czerpi\u0105ca z najlepszych wzor\u00f3w w dorobku niegdysiejszych serbskochorwackich mistrz\u00f3w kpiny. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce Tomi\u0107 w takim towarzystwie jeno czeladnikowa\u0142, ale wyzwoliny wypad\u0142y okazale. \u201eCud w Dolinie Poskok\u00f3w\u201d to pe\u0142nosprawna, fachowa robota, koncentruj\u0105ca wszystkie potrzebne sk\u0142adniki, dobrane w proporcjach zadowalaj\u0105cych najbardziej wybredne gusta.<\/p>\n

Idea fabularna \u201eCudu…\u201d zasadza si\u0119 na prostym i co do istoty swej bardzo prawdziwym za\u0142o\u017ceniu \u2013 mianowicie hipotezie o degrengoladzie patriarchatu. Po roku od \u015bmierci Zory \u2013 \u017cony wspomnianego tu ju\u017c Jozy Poskoka i matki czterech m\u0142odych Poskok\u00f3w \u2013 ostatnie gospodarstwo w dolinie przedstawia\u0142o sob\u0105 obraz n\u0119dzy i rozpaczy. Dieta familijna \u2013 za spraw\u0105 Jozy, kt\u00f3ry jako jedyny umia\u0142 co\u015b zrobi\u0107 \u201ena kuchni\u201d \u2013 opar\u0142a si\u0119 w stu procentach o mama\u0142yg\u0119, aczkolwiek z fantazyjnymi dodatkami (co by\u0142o pod r\u0119k\u0105 \u2013 od powide\u0142 po musztard\u0119 lub kakao). Najm\u0142odszy braciszek Domagoj obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 pracza, dzi\u0119ki czemu przyodziewek rodziny Poskok\u00f3w wszed\u0142 w faz\u0119 zdecydowanego ujednolicenia barwy (Domagoj d\u0142ugo nie skapowa\u0142, \u017ce kolory i bia\u0142e wypada pra\u0107 oddzielnie…), a przy okazji gumki w gaciach rozci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 tak znacznie, \u017ce ca\u0142kiem przesta\u0142y powstrzymywa\u0107 rzeczone gacie przed opadaniem. I jak raz w tym wszystkim napatoczy\u0142 si\u0119 don Stipan \u2013 pleban z pobliskiej wioski, kt\u00f3ry sprawowa\u0142 duszpasterski nadz\u00f3r nad czeredk\u0105 swych niesfornych i ma\u0142o zdyscyplinowanych parafian. Kap\u0142an \u00f3w niez\u0142omny, widz\u0105c upadek bliskiej mu trz\u00f3dki Poskok\u00f3w, s\u0142owami rzadko u\u017cywanymi w Ewangelii, ale niemniej sugestywnymi, nakaza\u0142 Poskokom, i\u017cby rozwa\u017cyli w \u0142bach swoich mo\u017cliwo\u015b\u0107 o\u017cenku jednego z nich; sprowadzenie bowiem niewiasty do doliny niechybnie powstrzyma\u0107 mo\u017ce deprawacj\u0119 i zepsucie resztek Poskokowego klanu.<\/p>\n

Pouczeniom don Stipana usi\u0142owa\u0142 zaprzeczy\u0107 tata Jozo, ale klech\u0119 niespodziewanie lecz gor\u0105co popar\u0142 najstarszy syn Poskokowy \u2013 Kreszimir. Co wi\u0119cej – on to w\u0142a\u015bnie ofiarowa\u0142 si\u0119 spe\u0142ni\u0107, w czyn przyoblec porad\u0119 kap\u0142ana: niewiast\u0119 poj\u0105\u0107 za \u017con\u0119 i do doliny sprowadzi\u0107. Kreszo nie mia\u0142 jakiego\u015b szeroko zakrojonego planu prokreacyjnego. Przeciwnie: powodzenie swej ofiarnej misji na w\u0105t\u0142ej zawiesi\u0142 nici… Oto bowiem z g\u0142owy i serca wyj\u015b\u0107 mu nie m\u00f3g\u0142 epizod sprzed pi\u0119tnastu lat, gdy s\u0142u\u017cy\u0142 w chorwackiej armii na wojnie z Serbami. Po tym, jak jego kompani\u0119 zluzowano przej\u015bciowo na froncie, wojacy kaprala Mile (mi\u0119dzy nimi Kreszo) zagl\u0105dali do baru \u201e\u017byrafa\u201d w Splicie, a tam \u017cwawa kelnerka Lovorka raz zaci\u0105gn\u0119\u0142a Kresz\u0119 do \u0142\u00f3\u017cka. No i to by\u0142o to! Nie dosz\u0142o tylko do ci\u0105gu dalszego, bo kompani\u0119 zaraz po tej szalonej nocy Kreszy i Lovorki przerzucono na odleg\u0142y front do Bo\u015bni. Gdy wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, Kreszo nie zadba\u0142 o podtrzymanie kontaktu; bez s\u0142owa wr\u00f3ci\u0142 prosto w swoje g\u00f3ry \u2013 ale pami\u0119ta\u0142. Teraz ca\u0142\u0105 strategi\u0119 \u201eukobiecenia\u201d egzystencji Poskok\u00f3w zbudowa\u0142 na wspomnieniu tamtej jednej nocy. Uparty g\u00f3ral \u2013 nie ma co gada\u0107…<\/p>\n

Jak si\u0119 potoczy\u0142y sprawy \u2013 to ju\u017c sobie przeczytacie u Tomicia. Powiem tylko, \u017ce awantura si\u0119 zrobi\u0142a bez ma\u0142a kosmiczna, z akcentami patriotycznymi i erotycznymi, z udzia\u0142em si\u0142 zmilitaryzowanych oraz wymiaru sprawiedliwo\u015bci tudzie\u017c lokalnego dostawcy energii elektrycznej. Jak na bezpretensjonalny kawa\u0142ek komicznej prozy \u2013 to a\u017c nadto. Jest si\u0119 z czego po\u015bmia\u0107 \u2013 zar\u0119czam… Jak na Jugos\u0142awi\u0119 \u2013 by\u0142\u0105 Jugos\u0142awi\u0119 oczywi\u015bcie. Bo to w zasadzie nigdy nie by\u0142a kraina u\u015bmiechu. Ale to temat na inne opowiadanie, kt\u00f3rego przy okazji rekomendowania prozy satyrycznej nie o\u015bmiel\u0119 si\u0119 podejmowa\u0107. Zbyt bolesny, zagmatwany, tragiczny i krwawy ci\u0105gle temat jest. Fakt, \u017ce oni wszyscy tam wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105 i praktycznie do siebie nie strzelaj\u0105, sam w sobie godzien podziwu by\u0107 powinien. I naprawd\u0119 nie wiadomo, jak d\u0142ugo to potrwa…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(07 05 2024)<\/strong><\/p>\n

P.S. Ok\u0142adka i \u201eoprawa graficzna\u201d ksi\u0105\u017cki, sygnowana nazwiskiem Katarzyny Kaczmarek, artystki bez w\u0105tpienia zdolnej i ch\u0142onnej, przypomnia\u0142a mi mocno klimaty z lat osiemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, gdy w lokalnym tygodniku \u201eWiadomo\u015bci Skierniewickie\u201d przez kilka lat drukowa\u0142em regularnie rysunki-felietony autorstwa Franciszka Ma\u015bluszczaka. Podobie\u0144stwo kreski, klimatu oraz struktury samej narracji i jej temperatury emocjonalnej \u2013 uderzaj\u0105ce. Co nie jest w \u017cadnym razie zarzutem wobec artystki \u2013 a tylko jeszcze jednym \u015bwiadectwem, \u017ce Wszech\u015bwiat porusza si\u0119 niemal zawsze po orbitach ko\u0142owych lub co najwy\u017cej eliptycznych i zatacza figury przewidywalne. No bo podobie\u0144stwa kreski do wybitnej rysowniczki Ha-Gi, czyli Anny Gos\u0142awskiej ju\u017c roztrz\u0105sa\u0107 nie b\u0119d\u0119… TS.<\/strong><\/p>\n

Ostrze\u017cenie.<\/b> W obliczu narastaj\u0105cej bezczelno\u015bci i brutalnej agresji tw\u00f3rc\u00f3w, instruktor\u00f3w tudzie\u017c pod\u017cegaczy tak zwanej sztucznej inteligencji uprasza si\u0119 wzmiankowanych, by w swym procederze pod \u017cadnym pozorem nie korzystali z niniejszego tekstu rekomendacji w celu doskonalenia algorytm\u00f3w i trenowania swego produktu, zwanego powszechnie i w skr\u00f3ceniu AI. Ostrze\u017cenie to formu\u0142uje si\u0119 w celu unikni\u0119cia nieporozumie\u0144 natury procesowej w przysz\u0142o\u015bci, gdy tylko uchwalone zostan\u0105 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, umo\u017cliwiaj\u0105ce skuteczn\u0105 ochron\u0119 w\u0142asno\u015bci intelektualnej przed wykorzystywaniem do niecnego zamiaru rzekomego \u201euczenia\u201d i poszerzania spektrum mo\u017cliwo\u015bci wspomnianej ju\u017c tzw. sztucznej inteligencji. TS.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ante Tomi\u0107\u00a0 Cud w Dolinie Poskok\u00f3w Prze\u0142o\u017cy\u0142a Dorota Jovanka \u0106irli\u0107 Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2024 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Stara mi\u0142o\u015b\u0107 nie rdzewieje – po chorwacku Donosz\u0105 akurat teraz w mediach rozmaitych, \u017ce w Chorwacji intensywnie rozmna\u017caj\u0105 si\u0119 \u017cmije i dochodzi do coraz cz\u0119stszych atak\u00f3w tych wrednych gadzin na ludzi \u2013 na razie na prawowiernych lokals\u00f3w \u2013 rdzennych Chorwat\u00f3w, ale sezon turystyczny w tej pi\u0119knej ba\u0142ka\u0144skiej republice dopiero si\u0119 rozkr\u0119ca… Z\u0119by jadowe zatopione w mi\u0119sisto-piwnej \u0142ydzie grubego Szwaba czy ot\u0142uszczonego mi\u0119\u015bniaka-Polaka to widok pi\u0119kny i po\u017c\u0105dany. Z punktu widzenia \u017cmijowego plemienia. Ale nie tylko… Czemu akurat teraz tak si\u0119 porobi\u0142o z tymi \u017cmijami? Wiele znak\u00f3w na niebie i ziemi wskazuje, \u017ce to wina Ante Tomicia \u2013 autora \u201eCudu w Dolinie Poskok\u00f3w\u201d. Poskok bowiem to nie tylko rodowe nazwisko bohatera tej groteskowej opowiastki \u2013 twardego dalmaty\u0144skiego g\u00f3rala Jozy – i jego czterech syn\u00f3w: Kreszimira, Branimira, Zvonimira i Domagoja. Zreszt\u0105 powiedzie\u0107 o Poskokach, \u017ce twarde z nich ch\u0142opy, to nic nie powiedzie\u0107. Ich struktura fizyczna i umys\u0142owa podobna jest do ska\u0142 krasowych, aczkolwiek pobudowana na strawie zdominowanej przez kaszkowat\u0105, sraczkowat\u0105 mama\u0142yg\u0119. Ludno\u015b\u0107 okoliczna z G\u00f3r Dynarskich pospolicie poskokami nazywa pewien gatunek jadowitego gada \u2013 \u017cmij\u0119 nosorog\u0105 (Vipera ammodytes) \u2013 spor\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4711,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17,14],"tags":[470],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4709"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4709"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5345,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4709\/revisions\/5345"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}