{"id":4692,"date":"2024-04-28T01:25:38","date_gmt":"2024-04-27T23:25:38","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4692"},"modified":"2024-07-09T16:50:54","modified_gmt":"2024-07-09T14:50:54","slug":"dintojra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/04\/28\/dintojra\/","title":{"rendered":"Dintojra"},"content":{"rendered":"\n

Sylwia Chutnik\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Dintojra <\/strong>
Wydawnictwo Znak litera nova,
Krak\u00f3w 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Tere-fere-kuku, strzela baba z \u0142uku…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Klasyczny chwyt marketingowy \u2013 zebra\u0107 do kupy co\u015b, co si\u0119 ju\u017c raz opublikowa\u0142o (i pieni\u0105\u017cki wzi\u0119\u0142o…). \u017beby nie by\u0142o \u2013 nie mam nic przeciw temu; w pewnym sensie (a nawet wielu sensach) pochwalam. Lubi\u0119 wprawdzie gazetow\u0105 czy magazynow\u0105 ulotno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza gdy jest rozproszona po jakich\u015b niszach wydawniczych; co za rado\u015b\u0107, gdy si\u0119 trafi na mocn\u0105 pere\u0142k\u0119 prozatorsk\u0105 w ideologicznym, sztywnym (i nudnym jak \u015bmier\u0107 w domu starc\u00f3w w niedzielne popo\u0142udnie) pisemku anarchist\u00f3w, libk\u00f3w, lewak\u00f3w czy sufra\u017cystek… Ale jak si\u0119 takie okruszki zbierze do kupy i ulepi tom powa\u017cnej prozy \u2013 rado\u015b\u0107 tym wi\u0119ksza jest, bo mo\u017ce tzw. krytyka (odpowiednio zmotywowana przez wydawc\u0119 i tzw. \u015brodowisko) si\u0119 ruszy (znaczy oderwie ty\u0142ki sprzed narcystycznych luster i ze sto\u0142k\u00f3w w snobistycznych kawiarniach, serwuj\u0105cych litrami sojowe latte, cho\u0107 wi\u0119kszej obrzydliwo\u015bci na \u015bwiecie nie by\u0142o, nie ma i zapewne ju\u017c nie b\u0119dzie…) \u2013 zaczem wyda z siebie dobrze op\u0142acone j\u0119ki zachwytu.<\/p>\n

Z t\u0105 now\u0105 proz\u0105 Chutnik tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o \u2013 apiat’, once more, noch einmal…<\/i> Powt\u00f3rka z rozrywki. Ale to ani zarzut, ani problem. Je\u015bli proza jest z powod\u00f3w og\u00f3lnych dobra, to okoliczno\u015bci jej z\u0142o\u017cenia do kupy pozostaj\u0105 bez znaczenia \u2013 poza dwiema: ocali\u0107 od zagubienia warto\u015bciowe literackie miniaturki oraz… oraz (powtarzam z naciskiem) zarobi\u0107, czego nigdy za wiele (raczej na og\u00f3\u0142 ma\u0142awo…). I tak to w\u0142a\u015bnie kr\u0119ci si\u0119 oko\u0142olitieraturnaja \u017ciz\u0144…<\/i> Z pe\u0142nym uszanowaniem. Ale przecie\u017c nie o to chodzi \u2013 wystarczy postawi\u0107 najstarsze pytanie \u015bwiata: czy to dobre jest czy nie jest?<\/p>\n

Odpowied\u017a \u2013 pod warunkiem, \u017ce szczera i profesjonalna \u2013 w zasadzie przes\u0105dza dylemat. Ba \u2013 w gruncie rzeczy ten drugi warunek mo\u017ce by\u0107 nieistotny, a odpowied\u017a \u2013 amatorska, emocjonalna i subiektywna jak cholera. Oczywi\u015bcie warto pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 jakimi\u015b argumentami. Ale powiadam: niekoniecznie. W przypadku prozy pani Chutnik rzetelna, uczciwa odpowied\u017a powinna w skr\u00f3cie brzmie\u0107 tak: to jest dobre. Mo\u017ce nie tak dobre, jak poprzednia rekomendowana tu proza tej autorki, czyli \u201eTy\u0142em do kierunku jazdy\u201d, ale dobre bez w\u0105tpienia.<\/p>\n

Czyli co? Potraktowa\u0107 jak proz\u0119, kt\u00f3ra na rynku pojawia si\u0119 pierwszy raz \u2013 dziewiczo niepokalana i wstydliwie zasromana? Bierzcie mnie, jam niewinna? No nie \u2013 Chutnik wprawdzie bywa mistyfikatork\u0105 (co wi\u0119cej \u2013 chyba to lubi…), ale nie a\u017c tak. Lubi te\u017c prowokowa\u0107. Nie mam tu na my\u015bli prowokacji emocjonalnej, zmys\u0142owej \u2013 ani intelektualnej. Idzie raczej o domaganie si\u0119 uwagi, o ten wzmo\u017cony i g\u0142o\u015bny trzepot skrzyde\u0142 ptaszyny, najpewniej z rodziny krukowatych. Wrzaskliwa s\u00f3jka (garrulus glandarius<\/i>) mo\u017ce by\u0107, rezolutna sroka – wdzi\u0119cznie zwana po \u0142acinie pica pica<\/i> – albo wsz\u0119dobylska kawka (corvus monedula<\/i>) te\u017c ewentualnie… Czyli chodzi o trzepot skrzyde\u0142 ptaszyny l\u0105duj\u0105cej znienacka po\u015brodku pejza\u017cu \u2013 zaj\u0119tego sk\u0105din\u0105d czym\u015b zgo\u0142a innym \u2013 i z miejsca absorbuj\u0105cej swoimi sprawami. Bo to jest literatura inwazyjna, literatura, kt\u00f3r\u0105 akurat lubi\u0119 bardzo. I domagam si\u0119 przestrzeni dla niej.<\/p>\n

Opowiadania pani Chutnik i inne kawa\u0142ki jej prozy, dla kt\u00f3rych nie znajduj\u0119 wystarczaj\u0105co jednoznacznej definicji, s\u0105 w\u0142a\u015bnie takie \u2013 agresywne, domagaj\u0105ce si\u0119 uwa\u017cno\u015bci i uci\u0105\u017cliwe. Chyba na tym polega zar\u00f3wno ich znaczenie, jak ich sukces. Teksty pani Chutnik (zastrzegam z g\u00f3ry: nie wszystkie…) troch\u0119 bowiem \u201eryj\u0105 beret\u201d (m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem plemienno-kolokwialnym). A niekt\u00f3re z nich nie daj\u0105 o sobie zapomnie\u0107. Zaleta to czy wada? We\u017amy tak\u0105 tytu\u0142ow\u0105 \u201eDintojr\u0119\u201d. W gruncie rzeczy to relacja z przebiegu przemocy domowej, procesu opresji \u2013 w zasadzie gotowy akt oskar\u017cenia, uzupe\u0142niony o opini\u0119 bieg\u0142ego w kwestii niepoczytalno\u015bci \u2013 ergo: propozycja uniewinnienia pani Dzidki z powodu braku procesowych przes\u0142anek zaistnienia przest\u0119pstwa; dosz\u0142o albowiem do niemo\u017cno\u015bci zrozumienia znaczenia swego czynu lub\/oraz mo\u017cliwo\u015bci pokierowania swym post\u0119powaniem. Zw\u0142aszcza wtedy, gdy w cia\u0142o m\u0119\u017ca wbija\u0142a n\u00f3\u017c trzyna\u015bcie razy, a\u017c r\u0119ka jej cierp\u0142a \u2013 i nie wiedzia\u0142a, czy uda si\u0119 jej skutecznie operacj\u0119 doko\u0144czy\u0107. Ale jako\u015b da\u0142a rad\u0119.<\/p>\n

No i pi\u0119knie… \u201eDintojra\u201d jest na ko\u0144cu tomu, ale przedtem niemniej ciekawie. Oczywi\u015bcie nie zamierzamy \u017cadnego z tekst\u00f3w spojlerowa\u0107 \u2013 ani osobno, ani parami, ani tr\u00f3jkami, czy jak tam zechcia\u0142yby si\u0119 ustawi\u0107. Zastrze\u017cmy tylko, \u017ce to teksty osobliwe w sensie \u015bcis\u0142ym \u2013 \u017caden nie nosi cech jakiegokolwiek podobie\u0144stwa do innych tekst\u00f3w, zar\u00f3wno innych tekst\u00f3w autorki Chutnik, jak i tekst\u00f3w jej ideowych wsp\u00f3lniczek, przyjaci\u00f3\u0142ek czy nawet antagonistek; to samo zreszt\u0105 tyczy tekst\u00f3w osobnik\u00f3w innych p\u0142ci. Zdaniem wielu opiniotw\u00f3rc\u00f3w teksty z \u201eDintojry\u201d mieszcz\u0105 si\u0119 w nurcie nazywanym nieco brutalistycznie \u2013 realizmem macicznym. Co nie polega na prawdzie, albowiem epitet taki ani nie jest elegancki, ani nie definiuje rzeczywistego stanu spraw. Chocia\u017c – mo\u017ce jest swoj\u0105 drog\u0105 epistemologicznie trafny \u2013 zar\u00f3wno w kwestii stosunku do rzeczywisto\u015bci, jak i miejsca swego pochodzenia…<\/p>\n

Proza pani Chutnik \u2013 jako si\u0119 ju\u017c rzek\u0142o \u2013 domaga si\u0119 g\u0142o\u015bno i dosadnie naszej czytelniczej uwagi. I cel sw\u00f3j osi\u0105ga… Zaprawd\u0119 powiadam wam \u2013 ten gwa\u0142t, kt\u00f3ry wok\u00f3\u0142 siebie czyni, nie jest ani daremny, ani przesadzony. Lektura tekst\u00f3w posadowionych w tomie \u201eDintojra\u201d nie jest ani czasu marnotrawstwem, ani nie ma w niej cienia kurtuazyjnej lito\u015bci. Na pierwszy rzut oka zbi\u00f3r tych opowiada\u0144 wygl\u0105da jak atlas z\u0142amanych serc. Ale to poz\u00f3r \u2013 te prozatorskie frywolitki-przyzwoitki g\u0142\u0119biej skrywaj\u0105 emocje wprost transplantowane z pola walki. Walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, w kt\u00f3rej nie bierze si\u0119 je\u0144c\u00f3w (cho\u0107by dlatego, \u017ce darowuj\u0105c im \u017cycie, nie bardzo by\u0142oby wiadomo, co z nimi robi\u0107 \u2013 \u017cywi\u0107, opiera\u0107, ko\u0142ysa\u0107 do snu?).<\/p>\n

Proza pani Chutnik, ze wszech miar godna uwa\u017cnej i uczciwej lektury, niesie w sobie jeszcze jedno nader istotne przes\u0142anie \u2013 \u017ce nie trzeba si\u0119 wstydzi\u0107 marze\u0144, aczkolwiek ostro\u017cnie i z dystansem wypada podchodzi\u0107 do odwiecznego dylematu \u2013 realizowa\u0107 takowe per fas et nefas<\/i>, za wszelk\u0105 cen\u0119 \u2013 czy tylko mie\u0107, ho\u0142ubi\u0107 tudzie\u017c idealizowa\u0107, ale nie upiera\u0107 si\u0119, by je zmaterializowa\u0107 si\u0142owo… Po co? Lepiej chyba, gdy gdzie\u015b tam s\u0105 za horyzontem, gdy tkwi\u0105 w intelektualnej i emocjonalnej rezerwie, nap\u0119dzaj\u0105 nasze my\u015bli, projekty i zachcianki.<\/p>\n

Fenomenalny i r\u00f3wnie kluczowy dla ca\u0142ego zbioru, jak wspominana ju\u017c \u201eDintojra\u201d tekst \u201ePandemino. Dziennik czas\u00f3w zamkni\u0119cia\u201d, czyli nasza ma\u0142a apokalipsa \u2013 taka na miar\u0119 epoki, w kt\u00f3rej \u017cyjemy (i udajemy, \u017ce robimy to we wsp\u00f3lnocie) \u2013 jest manifestem \u017ceglugi powietrznej, morskiej i l\u0105dowej, jakiej si\u0119 zapami\u0119tale oddajemy w samotno\u015bci. Ka\u017cdy w swoim kokpicie, nie bacz\u0105c na liczne sygna\u0142y o gro\u017c\u0105cych kolizjach, wali kursem na wprost (tak nam si\u0119 tylko wydaje; w rzeczywisto\u015bci kr\u0119cimy b\u0105czki jak g\u00f3wno w przer\u0119blu…). Od tego tekstu warto i wypada zacz\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 lektur\u0119 tego tomu prozy pani Chutnik.<\/p>\n

Tylko sk\u0105d taki tytu\u0142 tej rekomendacji? No to popatrzcie jeszcze raz na urodziw\u0105 i pomys\u0142ow\u0105 (a nawet zmys\u0142ow\u0105…) ok\u0142adk\u0119 tej ksi\u0105\u017cki… Obcuj\u0119 z ni\u0105 od pewnego czasu (le\u017cy na biurku przy komputerze, gdy o niej pisz\u0119…) i niekiedy wydaje mi si\u0119, \u017ce to najlepsza cz\u0119\u015b\u0107 tej ca\u0142ej \u201eDintojry\u201d!<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(28 04 2024)<\/strong><\/p>\n

Ostrze\u017cenie.<\/b> W obliczu narastaj\u0105cej bezczelno\u015bci i brutalnej agresji tw\u00f3rc\u00f3w, instruktor\u00f3w tudzie\u017c pod\u017cegaczy tak zwanej sztucznej inteligencji uprasza si\u0119 wzmiankowanych, by w swym procederze pod \u017cadnym pozorem nie korzystali z niniejszego tekstu rekomendacji w celu doskonalenia algorytm\u00f3w i trenowania swego produktu, zwanego powszechnie i w skr\u00f3ceniu AI. Ostrze\u017cenie to formu\u0142uje si\u0119 w celu unikni\u0119cia nieporozumie\u0144 natury procesowej w przysz\u0142o\u015bci, gdy tylko uchwalone zostan\u0105 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, umo\u017cliwiaj\u0105ce skuteczn\u0105 ochron\u0119 w\u0142asno\u015bci intelektualnej przed wykorzystywaniem do niecnego zamiaru rzekomego \u201euczenia\u201d i poszerzania spektrum mo\u017cliwo\u015bci wspomnianej ju\u017c tzw. sztucznej inteligencji. TS.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sylwia Chutnik\u00a0 Dintojra Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Tere-fere-kuku, strzela baba z \u0142uku… Klasyczny chwyt marketingowy \u2013 zebra\u0107 do kupy co\u015b, co si\u0119 ju\u017c raz opublikowa\u0142o (i pieni\u0105\u017cki wzi\u0119\u0142o…). \u017beby nie by\u0142o \u2013 nie mam nic przeciw temu; w pewnym sensie (a nawet wielu sensach) pochwalam. Lubi\u0119 wprawdzie gazetow\u0105 czy magazynow\u0105 ulotno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza gdy jest rozproszona po jakich\u015b niszach wydawniczych; co za rado\u015b\u0107, gdy si\u0119 trafi na mocn\u0105 pere\u0142k\u0119 prozatorsk\u0105 w ideologicznym, sztywnym (i nudnym jak \u015bmier\u0107 w domu starc\u00f3w w niedzielne popo\u0142udnie) pisemku anarchist\u00f3w, libk\u00f3w, lewak\u00f3w czy sufra\u017cystek… Ale jak si\u0119 takie okruszki zbierze do kupy i ulepi tom powa\u017cnej prozy \u2013 rado\u015b\u0107 tym wi\u0119ksza jest, bo mo\u017ce tzw. krytyka (odpowiednio zmotywowana przez wydawc\u0119 i tzw. \u015brodowisko) si\u0119 ruszy (znaczy oderwie ty\u0142ki sprzed narcystycznych luster i ze sto\u0142k\u00f3w w snobistycznych kawiarniach, serwuj\u0105cych litrami sojowe latte, cho\u0107 wi\u0119kszej obrzydliwo\u015bci na \u015bwiecie nie by\u0142o, nie ma i zapewne ju\u017c nie b\u0119dzie…) \u2013 zaczem wyda z siebie dobrze op\u0142acone j\u0119ki zachwytu. Z t\u0105 now\u0105 proz\u0105 Chutnik tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o \u2013 apiat’, once more, noch einmal… Powt\u00f3rka z rozrywki. Ale to ani zarzut, ani problem. Je\u015bli proza jest z powod\u00f3w og\u00f3lnych dobra, to okoliczno\u015bci jej z\u0142o\u017cenia do…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4694,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[16],"tags":[396],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4692"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4696,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4692\/revisions\/4696"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}