{"id":4664,"date":"2024-03-29T13:17:26","date_gmt":"2024-03-29T12:17:26","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4664"},"modified":"2024-06-15T02:15:04","modified_gmt":"2024-06-15T00:15:04","slug":"szare-pszczoly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/03\/29\/szare-pszczoly\/","title":{"rendered":"Szare pszczo\u0142y"},"content":{"rendered":"\n

Andriej Kurkow\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Szare pszczo\u0142y <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Magdalena Hornung <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Tisze jediesz, dalsze budiesz…<\/u><\/i><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pszczo\u0142om nie da si\u0119 nic wyt\u0142umaczy\u0107 po dobremu… Kieruj\u0105 si\u0119 tylko instynktem, genetycznie \u201eod zawsze\u201d zaprogramowanym na potrzeby roju. S\u0105 altruistyczne, sk\u0142onne do skrajnie bezgranicznych po\u015bwi\u0119ce\u0144 i nies\u0142ychanie pracowite. Pszczo\u0142y maj\u0105 swoje mapy, swoje kompasy i drogowskazy. Nie uznaj\u0105 linii demarkacyjnych, s\u0105 transgraniczne z natury \u2013 ale trzymaj\u0105 si\u0119 blisko domu. Znaczy ula. Rodzina jest dla nich wszystkim, a matka-kr\u00f3lowa skarbem najcenniejszym, z\u0142otym ogniwem w \u0142a\u0144cuchu podtrzymania gatunku, odnawialno\u015bci roboczych pokole\u0144 i gwarantem rosn\u0105cej pomy\u015blno\u015bci ula. Czyli obfito\u015bci miodu tudzie\u017c innych ingrediencji. A gdy przychodzi cz\u0142owiek i rabuje tamte z trudem zdobyte dobra, pszczo\u0142y si\u0119 nie buntuj\u0105, nie zniech\u0119caj\u0105, tylko natychmiast wylatuj\u0105 z ula w poszukiwaniu nowych po\u017cytk\u00f3w \u2013 business as usual<\/i>… Jedno jest pewne \u2013 wojny nie lubi\u0105, nie znosz\u0105 zak\u0142\u00f3ce\u0144, dymu i ognia, a tektonika detonacji artyleryjskich wp\u0142ywa dewastuj\u0105co na ich dobrostan; niekt\u00f3rzy znawcy przedmiotu twierdz\u0105, \u017ce po prostu trac\u0105 orientacj\u0119, a aura strzelaniny im nie s\u0142u\u017cy. Innymi s\u0142owy truj\u0105 si\u0119 i wymieraj\u0105. Wojenny mi\u00f3d inny ma smak. Je\u015bli w og\u00f3le uda si\u0119 ten boski pokarm pszczo\u0142om podebra\u0107, gdy dooko\u0142a strzelaj\u0105…<\/p>\n

Siergiej Siergieicz \u2013 m\u0142ody, bo niespe\u0142na pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni emeryt g\u00f3rniczy (pylica \u2013 to nie \u017carty…) ze wsi Ma\u0142a Starohradiwka w Donbasie \u2013 ma w\u0142a\u015bnie z pszczo\u0142ami problem; sze\u015b\u0107 uli to niby niedu\u017co, ale przecie\u017c nie rzucisz pasieki w diab\u0142y… Od pocz\u0105tku donbaskiej ruchawki, czyli \u201epowstania\u201d proruskich separatyst\u00f3w w czternastym roku (akcja toczy si\u0119 gdzie\u015b tak w szesnastym roku, na d\u0142ugo przed pe\u0142noskalow\u0105 wojn\u0105) Starohradiwka znalaz\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy liniami: od wschodu \u201esepary\u201d, od zachodu \u201eukry\u201d; od czasu do czasu strzela artyleria w obu kierunkach nad cha\u0142upami wsi, sk\u0105din\u0105d prawie pustej. Na obej\u015bciach zostali tylko Siergieicz i jego r\u00f3wie\u015bnik (ale od podstaw\u00f3wki jako\u015b nie darzyli si\u0119 sympati\u0105 \u2013 przeciwnie), niejaki Paszka Chmielenko, tako\u017c g\u00f3rniczy emeryt. Siergieicz siedzi, no bo pszczo\u0142y. Czemu siedzi Paszka \u2013 czort znajet<\/i>; mo\u017ce jest agentem i pomocnikiem separatyst\u00f3w, mo\u017ce zesra\u0142 si\u0119 ze strachu i boi si\u0119 ruszy\u0107, a mo\u017ce ma wszystko w dupie… W ka\u017cdym razie obaj siedz\u0105, odwiedzaj\u0105c si\u0119 raczej rzadko. Ot, szara strefa, a w szarej strefie ka\u017cdy pilnuje swego. Swego uk\u0142adu, zapewniaj\u0105cego prze\u017cycie, swego dachu nad g\u0142ow\u0105, swej przesz\u0142o\u015bci, swych kontakt\u00f3w, pragnie\u0144 i projekt\u00f3w…<\/p>\n

Zim\u0105, gdy pszczo\u0142y spa\u0142y, i Siergieicz \u017cy\u0142 w stanie swoistej anabiozy. Fakt, zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 (je\u015bli to w\u0142a\u015bciwe s\u0142owo) ze zwiadowc\u0105 ukrai\u0144skiej armii o imieniu Petro i poinformowa\u0142 go mimochodem, \u017ce gdzie\u015b we wsi ma ukryte stanowisko separatystyczny snajper \u2013 sk\u0105din\u0105d kumpel jego wroga Paszki. Gdy jako\u015b tak na przedwio\u015bniu strzelec donbasowc\u00f3w wylecia\u0142 w powietrze, a ogie\u0144 artyleryjski zg\u0119stnia\u0142, Siergieicz postanowi\u0142 zabra\u0107 swoje ule i wywie\u017a\u0107 gdzie\u015b, gdzie nie strzelaj\u0105. Mia\u0142 stare \u017ciguli czw\u00f3rk\u0119, zapas benzyny i przyczepk\u0119 w miar\u0119 sprawn\u0105; za\u0142adowa\u0142 ule i ruszy\u0142 na Zaporo\u017ce \u2013 przez kordony, posterunki, rozwalonymi drogami na wskro\u015b p\u00f3l porzuconych, mi\u0119dzy frontami… A potem na Krym… I z powrotem \u2013 ma si\u0119 rozumie\u0107.<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tej pszczelej anabasis<\/i> Siergieicza oczywi\u015bcie nie zdradz\u0119 \u2013 wszystko przeczytacie sobie u Kurkowa, w\u0142\u0105cznie z heroicznymi i erotycznymi sk\u0142adnikami opowie\u015bci. Kurkow jest mistrzem ma\u0142ej fabu\u0142y, bliskiej perspektywy, kr\u00f3tkodystansowego palaweru przy ogniu \u2013 w sam raz na kubek herbaty z dolewk\u0105 czy p\u00f3\u0142 litra dla dwojga oraz jednorazowe za\u0142adowanie kanonki wiaderkiem ciep\u0142odajnego w\u0119gla. Nikt tak jak on nie potrafi snu\u0107 niewielkiej prozy, drobnej anegdoty, lu\u017anej dygresji, niezobowi\u0105zuj\u0105cego rozhoworu. Wojna wojn\u0105, ale dop\u00f3ki \u017cyjesz \u2013 jako\u015b \u017cy\u0107 trzeba. \u017badnego opuszczania r\u0105k, portek i gardy. M\u0119\u017cczy\u017ani tak maj\u0105 \u2013 ci prawdziwi, ma si\u0119 rozumie\u0107. Znaczy \u2013 zobowi\u0105zani… \u017byj\u0105 na swoich warunkach, nawet je\u015bli to \u017cycie jest zwyczajne \u2013 i to o nich pisze Kurkow. Ten jego Siergieicz jest dok\u0142adnie taki: wygl\u0105da na \u0142ajz\u0119 i oportunist\u0119, kt\u00f3ry nie chce wybiera\u0107 czegokolwiek, nie znosi za czymkolwiek si\u0119 opowiada\u0107 ani gest\u00f3w heroicznych nie chce manifestowa\u0107 – ale swoje wie i zdania nie zmienia. Ma zadanie do wykonania. Pszcz\u00f3\u0142 ci si\u0119 zachcia\u0142o? To si\u0119 tego trzymaj.<\/p>\n

Kurkow jest nie tylko mistrzem ma\u0142ej fabu\u0142y. Jest te\u017c mistrzem frazy nienasyconej emocjonalnie. Oszcz\u0119dnej i wielom\u00f3wnej zarazem \u2013 ale bez napi\u0119cia. Za to z fatalistyczn\u0105 nieuchronno\u015bci\u0105. Bohaterowie Kurkowa \u017cyj\u0105 w niewoli czasu. Nie s\u0105 ukszta\u0142towani do wolno\u015bci, lecz do obowi\u0105zku. Chc\u0105 si\u0119 wyrwa\u0107, bo intuicyjnie wyczuwaj\u0105, \u017ce ju\u017c mog\u0105, ale nie maj\u0105 \u017cadnego wyposa\u017cenia intelektualnego, kt\u00f3re pozwoli\u0142oby to przeczucie wolno\u015bci zdefiniowa\u0107 i wykorzysta\u0107. Owszem \u2013 mo\u017cna improwizowa\u0107, rzuci\u0107 si\u0119 ryzykownie g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d, ale gdy wok\u00f3\u0142 strzelaj\u0105, lepiej mie\u0107 plan. Wykreowany przez Kurkowa donbaski emeryt g\u00f3rniczy Siergieicz w\u0142a\u015bnie taki jest \u2013 ostro\u017cny i nieskory do ryzykownych zachowa\u0144, \u017cyj\u0105cy w poczuciu nieustannej opresji \u015bwiata cz\u0142owiek radziecki, relikt minionej epoki. Ale przez tamte do\u015bwiadczenia jakby odporniejszy. Nawet na pokusy, kt\u00f3rych nie potrafi sobie zracjonalizowa\u0107…<\/p>\n

W dziennikarskich relacjach z Ukrainy ze zdumieniem odkrywamy podobne historie ludzi-osta\u0144c\u00f3w, cywil\u00f3w, kt\u00f3ry nie zdecydowali si\u0119 na ucieczk\u0119 z pola walki, kt\u00f3rzy nadal mimo wszystko tkwi\u0105 u siebie \u2013 bez wody, pr\u0105du, dostaw \u017cywno\u015bci, bez internetu i telefon\u00f3w, bez bezpiecznego dachu nad g\u0142ow\u0105, moszcz\u0105 prowizoryczne legowiska w schronach i piwnicach, opiekuj\u0105 si\u0119 zwierz\u0119tami… Ale cokolwiek robi\u0105 i dlaczego to robi\u0105 \u2013 ich przeznaczeniem, sensem istnienia jest dawanie \u015bwiadectwa. Czego? A to ju\u017c wedle zam\u00f3wienia. Mo\u017ce by\u0107 \u015bwiadectwo niez\u0142omnej woli, mo\u017ce \u2013 g\u0142upoty, mo\u017ce \u2013 optymizmu (albo na odwyrtk\u0119: pesymizmu), zoboj\u0119tnienia albo nerwicy. Cokolwiek by to nie by\u0142o \u2013 zostaj\u0105cy (z w\u0142asnej woli; nie m\u00f3wimy tu o ogarni\u0119tych wojn\u0105 z zaskoczenia) s\u0105 ze wszech miar nietypowi. Ergo<\/i>:<\/em> jako nietypowi nadaj\u0105cy si\u0119 idealnie do roli tworzywa literackiego, do prozatorskiego przetworzenia. Za ka\u017cdym przecie\u017c stoi jaka\u015b osobliwa historia \u2013 trzeba tylko si\u0119 dokopa\u0107. We\u017amy takiego Siergieicza \u2013 rozwiedziony emeryt, bez konkretnego powodu do \u017cycia \u2013 poza \u017cyciem samym. I to wystarcza. No i jeszcze pszczo\u0142y \u2013 i alibi, i obowi\u0105zek. A mi\u00f3d \u2013 samo zdrowie! Za\u015b na ustawionych ciasno ulach mo\u017cna si\u0119 przespa\u0107 \u2013 i to jest dopiero terapia ozdrowie\u0144cza. Tak czy inaczej \u2013 pszczelarz w strefie dzia\u0142a\u0144 wojennych to jest uczciwy (i samono\u015bny…) kawa\u0142ek literatury. Na granicy egzystencjalnego zuchwalstwa, lecz zarazem pe\u0142en symbolicznych znacze\u0144 i odwo\u0142a\u0144 do poetyki moralitetu.<\/p>\n

A poza wszystkim pszczo\u0142y same w sobie maj\u0105 ogromny potencja\u0142 metafizyczny. W s\u0142owia\u0144skiej (wi\u0119c zapewne i na Ukrainie) tradycji ludowej ciesz\u0105 si\u0119 statusem sui generis<\/i> \u015bwi\u0119to\u015bci. Mimo daleko posuni\u0119tej sekularyzacji tamtejszych spo\u0142eczno\u015bci pszczeli mir nadal ma jakie\u015b tajemnicze odniesienia, a i sami pszczelarze (nawet tylko drobni hobby\u015bci) zwi\u0119kszaj\u0105 nieco sw\u00f3j status spo\u0142eczny i towarzyski. Sama umiej\u0119tno\u015b\u0107 post\u0119powania z pszczo\u0142ami (poniek\u0105d nie nale\u017c\u0105 one do zwierz\u0105tek mi\u0142ych, \u0142atwych do oswojenia i cho\u0107by pog\u0142askania…), kt\u00f3rych ludzie nienawykli troch\u0119 si\u0119 obawiaj\u0105, daje im dodatkowy szacunek; a mi\u00f3d w warunkach wojennych sta\u0142 si\u0119 walut\u0105 z niez\u0142ym kursem i znaczn\u0105 wymienialno\u015bci\u0105. Tak to mitologia pospo\u0142u z wojn\u0105 i ekonomi\u0105 czyni\u0105 z Siergieicza pozytywnego bohatera nowej prozy ukrai\u0144skiej. Kurkow nader umiej\u0119tnie eksploatuje owoce wojennego losu swej ojczyzny i jej obywateli. Pewnie \u2013 inaczej ni\u017c Zabu\u017cko, inaczej ni\u017c \u017badan. Ale bez w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 r\u00f3wnie skutecznie. Czas po\u015bwi\u0119cony lekturze Kurkowa nie jest \u017cadn\u0105 miar\u0105 stracony \u2013 przeciwnie: ma swoj\u0105 wymiern\u0105 (i wymienn\u0105) warto\u015b\u0107…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(29 03 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andriej Kurkow\u00a0 Szare pszczo\u0142y Prze\u0142o\u017cy\u0142a Magdalena Hornung Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Tisze jediesz, dalsze budiesz… Pszczo\u0142om nie da si\u0119 nic wyt\u0142umaczy\u0107 po dobremu… Kieruj\u0105 si\u0119 tylko instynktem, genetycznie \u201eod zawsze\u201d zaprogramowanym na potrzeby roju. S\u0105 altruistyczne, sk\u0142onne do skrajnie bezgranicznych po\u015bwi\u0119ce\u0144 i nies\u0142ychanie pracowite. Pszczo\u0142y maj\u0105 swoje mapy, swoje kompasy i drogowskazy. Nie uznaj\u0105 linii demarkacyjnych, s\u0105 transgraniczne z natury \u2013 ale trzymaj\u0105 si\u0119 blisko domu. Znaczy ula. Rodzina jest dla nich wszystkim, a matka-kr\u00f3lowa skarbem najcenniejszym, z\u0142otym ogniwem w \u0142a\u0144cuchu podtrzymania gatunku, odnawialno\u015bci roboczych pokole\u0144 i gwarantem rosn\u0105cej pomy\u015blno\u015bci ula. Czyli obfito\u015bci miodu tudzie\u017c innych ingrediencji. A gdy przychodzi cz\u0142owiek i rabuje tamte z trudem zdobyte dobra, pszczo\u0142y si\u0119 nie buntuj\u0105, nie zniech\u0119caj\u0105, tylko natychmiast wylatuj\u0105 z ula w poszukiwaniu nowych po\u017cytk\u00f3w \u2013 business as usual… Jedno jest pewne \u2013 wojny nie lubi\u0105, nie znosz\u0105 zak\u0142\u00f3ce\u0144, dymu i ognia, a tektonika detonacji artyleryjskich wp\u0142ywa dewastuj\u0105co na ich dobrostan; niekt\u00f3rzy znawcy przedmiotu twierdz\u0105, \u017ce po prostu trac\u0105 orientacj\u0119, a aura strzelaniny im nie s\u0142u\u017cy. Innymi s\u0142owy truj\u0105 si\u0119 i wymieraj\u0105. Wojenny mi\u00f3d inny ma smak. Je\u015bli w og\u00f3le uda si\u0119 ten boski pokarm pszczo\u0142om podebra\u0107, gdy dooko\u0142a strzelaj\u0105… Siergiej Siergieicz \u2013 m\u0142ody, bo…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4666,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[357,17],"tags":[441],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4664"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4664"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4664\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4771,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4664\/revisions\/4771"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4664"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4664"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4664"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}