{"id":4600,"date":"2024-02-29T01:53:55","date_gmt":"2024-02-29T00:53:55","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4600"},"modified":"2025-08-15T02:36:06","modified_gmt":"2025-08-15T00:36:06","slug":"gniew-halnego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/02\/29\/gniew-halnego\/","title":{"rendered":"Gniew halnego"},"content":{"rendered":"\n

Maria G\u0105sienica-Zawadzka\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Gniew halnego <\/strong>
Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2024<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Blachodach\u00f3wka kosz\u0105cym \u015bciga\u0142a go lotem…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Kto\u015b, komu si\u0119 wydaje, \u017ce trzyma w r\u0119kach kolejny pe\u0142nokrwisty podhala\u0144ski krymina\u0142, w mylnym jest b\u0142\u0119dzie… Bo to jest pe\u0142nokrwisty (mo\u017ce nawet do przesady) \u2013 ale horror, z przemo\u017cnym udzia\u0142em mocy transcendentalnych i si\u0142 nieczystych \u2013 wszelako dzia\u0142aj\u0105cych w intencji zaprowadzenia (cho\u0107by cz\u0119\u015bciowego) sprawiedliwo\u015bci. Ale sprawiedliwo\u015bci w postaci talionu (znanego potocznie jako prawo Hammurabiego…), czyli zr\u00f3wnowa\u017conej odp\u0142aty za z\u0142o, bez uwzgl\u0119dniania okoliczno\u015bci \u0142agodz\u0105cych ani \u017cadnych ludzkich emocji. Zabi\u0142e\u015b \u2013 b\u0119dziesz zabity. Po prostu, a proces przed ludzkim s\u0105dem zb\u0119dny…<\/p>\n

Nietrudno si\u0119 skapowa\u0107, \u017ce w prozie (sk\u0105din\u0105d zapewne debiutanckiej, s\u0105dz\u0105c po barokowo nad\u0119tych Podzi\u0119kowaniach na ko\u0144cu dzie\u0142a…) pani G\u0105sienicy egzekutorem jest wiatr. A konkretnie tzw. halny (gwarowa nazwa polska), czyli gwa\u0142towny ruch powietrza, ruch typu fenowego (lokalna nazwa niemiecka \u2013 f\u00f6<\/span>hn \u2013 z Alp upowszechni\u0142a si\u0119, bo to niemieccy meteorolodzy pierwsi opisali mechanizm tego zjawiska), czyli najpierw do g\u00f3ry i po drugiej stronie \u0142a\u0144cucha g\u00f3rskiego w d\u00f3\u0142. Z narastaj\u0105c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 i temperatur\u0105 powietrza. Halny \u2013 poza czysto przyrodniczymi aspektami swego wiania, czyli si\u0142\u0105 obalania drzew, zrywania dach\u00f3w, wywracania tego i owego na nice, gwa\u0142townego roztapiania \u015bniegu i wyzwalania innych, podobnych kataklizm\u00f3w \u2013 z pewnym takim wzmo\u017ceniem wp\u0142ywa te\u017c na funkcjonowanie organizm\u00f3w ludzkich. A to w depresj\u0119 wp\u0119dzi, a to przeciwnie: w eufori\u0119 nieuzasadnion\u0105, blisk\u0105 ju\u017c agresji. A to zawa\u0142em postraszy, a to b\u00f3lem nieopisanym g\u0142owy lub uz\u0119bienia. A to nachla\u0107 si\u0119 pod dekiel i \u0142ap\u0119 na bab\u0119 podnie\u015b\u0107 ka\u017ce, a to obwiesi\u0107 si\u0119 na lejcach w stajence. A to nieznajomemu bez powodu w mord\u0119 da\u0107, a to sza\u0142as podpali\u0107… Kroniki zachowa\u0144 ekstremalnych, koincydentalnych w miejscu i czasie z wiatrem, s\u0105 d\u0142ugie i obfituj\u0105 w zapiski czasem je\u017c\u0105ce w\u0142os na g\u0142owie podczas lektury. Meteopatia \u2013 ot co…<\/p>\n

S\u0105 ludzie, kt\u00f3rych organizmy reaguj\u0105 w spos\u00f3b bolesny na gwa\u0142towne zmiany warunk\u00f3w pogody, g\u0142\u00f3wnie skoki ci\u015bnienia atmosferycznego. B\u00f3le staw\u00f3w, migreny, zak\u0142\u00f3cenia pracy serca, duszno\u015bci, stany l\u0119kowe, psychotyczne zapa\u015bci lub zgo\u0142a nadnaturalne stany pobudzenia… Medycy wszelako nie s\u0105 pewni co do istoty tych zjawisk, a wykazanie ich nierozerwalnej wi\u0119zi ze zmianami pogody wydaje si\u0119 na razie le\u017ce\u0107 poza mo\u017cliwo\u015bciami jednoznacznego zweryfikowania eksperymentalnego. Ni\u017cej podpisany nale\u017cy do tej cz\u0119\u015bci populacji, kt\u00f3ra na gwa\u0142towne, skokowe zmiany pogody i ekstremalne zjawiska atmosferyczne nie reaguje w spos\u00f3b somatyczny. Z racji cz\u0119stego i d\u0142ugotrwa\u0142ego bytowania pod Tatrami prze\u017cy\u0142em dziesi\u0105tki \u201ehalnych\u201d zjawisk (w tym gwa\u0142towne niekt\u00f3re), ale bez konsekwencji, opisywanych jak\u017ce sugestywnie w literaturze. Owszem, jaka\u015b odrobina \u201ejask\u00f3\u0142czego niepokoju\u201d – ale nic, czego nie potrafi\u0142aby zniwelowa\u0107 nabita dobrym tytoniem fajka, kilka espresso doppio oraz podw\u00f3jne porcyjki jamesona (z jedn\u0105 kostk\u0105 lodu) w moim ukochanym barze \u201eAnemon\u201d na Krup\u00f3wkach (chwilowo \u2013 mam niezachwian\u0105 nadziej\u0119, \u017ce na pewno chwilowo \u2013 nieczynnym). No i dobra, zajmuj\u0105ca lektura…<\/p>\n

Przeto \u201ehalnej\u201d atmosfery do\u015bwiadcza\u0142em wprawdzie bezpo\u015brednio (w sensie: widzia\u0142em rezultaty) \u2013 ale z drugiej r\u0119ki. I wierz\u0119, \u017ce co\u015b musi by\u0107 na rzeczy. Znajomi lekarze, toprowcy, gazdowie i w og\u00f3le bywalcy takie rzeczy opowiadaj\u0105, \u017ce a\u017c nie chce si\u0119 wierzy\u0107. A to przecie\u017c ludzie powa\u017cni, do jajcarskich \u017cart\u00f3w nieskorzy \u2013 \u017cadne tam sakramenckie bajoki… Tote\u017c zak\u0142adam, \u017ce i pani Maryna z G\u0105sienic\u00f3w wie, o czym pisze i dobrze to przemy\u015bla\u0142a. A wymy\u015bli\u0142a sobie, \u017ce wiatr si\u0119 zantropomorfizuje \u2013 stanie si\u0119 istot\u0105 my\u015bl\u0105c\u0105, planuj\u0105c\u0105, pami\u0119taj\u0105c\u0105, wyposa\u017con\u0105 w cechy sprawcze, w zdolno\u015b\u0107 oceny sytuacji oraz improwizowania. Jej halny sta\u0142 si\u0119 bytem integralnym i autonomicznym, obdarzonym czym\u015b w rodzaju umys\u0142u \u2013 a mo\u017ce duszy. Zdolnym do podejmowania decyzji, do manifestowania cierpliwo\u015bci. A w ko\u0144cu \u2013 do zabijania i nie-zabijania…<\/p>\n

A wszystko to jeden wiatr. Kt\u00f3ry w polu wia\u0142… I wymierza\u0142 sprawiedliwo\u015b\u0107, ewidentnie wtr\u0105caj\u0105c si\u0119 w sprawy ludzi. Nie jestem tylko do ko\u0144ca pewien, czy ten spersonifikowany wiatr by\u0142 inteligentnym narz\u0119dziem jakiej\u015b innej si\u0142y wy\u017cszej czyni\u0105cej sprawiedliwo\u015b\u0107 metafizyczn\u0105, wst\u0119puj\u0105cej w miejsca, gdzie ludzka sprawiedliwo\u015b\u0107 si\u0119gn\u0105\u0107 nie potrafi\u0142a \u2013 czy te\u017c sam z siebie by\u0142 s\u0119dzi\u0105 i katem. Autonomicznym, nieprzekupnym, niemi\u0142osiernym (ale bez przesady; miewa\u0142 te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci i robi\u0142 wyj\u0105tki). Wydaje si\u0119, \u017ce to drugie by\u0142o zamiarem autorki, ale pewno\u015bci nie mam. Zreszt\u0105 jak kto\u015b chce pewnik\u00f3w, niech uda si\u0119 w inne rejony \u015bwiata; w literaturze to towar deficytowy.<\/p>\n

Niedogodno\u015bci\u0105 wiatrowej sprawiedliwo\u015bci jest to tylko, \u017ce wymierzy\u0107 j\u0105 mo\u017cna wy\u0142\u0105cznie w Zakopanem i najbli\u017cszych okolicach. Zjawiska fenowe w Polsce wyst\u0119puj\u0105 poza tym rejonem tu i \u00f3wdzie, ale nigdzie ani intensywno\u015bci ani cz\u0119stotliwo\u015bci tych tatrza\u0144skich nie osi\u0105gaj\u0105. Przeto wiatr sprawiedliwy uzbroi\u0107 si\u0119 musia\u0142 w cierpliwo\u015b\u0107, a\u017c kolejna \u201estawka\u201d winnych zgromadzi si\u0119 w tym samym miejscu i czasie \u2013 na poz\u00f3r zupe\u0142nie przypadkowo. Ale cel wiatru sprawiedliwego by\u0142 inny, zgodny z zasad\u0105 ekonomii post\u0119powania: nie marnowa\u0107 si\u0142 i \u015brodk\u00f3w na pojedyncze ekscesy, lepiej dmuchn\u0105\u0107 raz a dobrze i za jednym zamachem zabi\u0107 wszystkich \u201eskazanych\u201d – i to tak, by nikt postronny nie zorientowa\u0142 si\u0119 w celowo\u015bciach tych \u015bmierci i ich osobliwych okoliczno\u015bciach, a zw\u0142aszcza by nikt nie po\u0142\u0105czy\u0142 ich ze sob\u0105. Skazani przez wiatr w istocie byli winni i mieli za sob\u0105 zbrodnie ukryte w przesz\u0142o\u015bci, ale niewyparte z pami\u0119ci \u2013 gwa\u0142t, kt\u00f3rego ofiara odebra\u0142a sobie \u017cycie, \u015bmiertelny wypadek samochodowy, samob\u00f3jcza \u015bmier\u0107 ofiary oszustwa. I inne tego rodzaju zdarzenia, przez ludzk\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107 niedostrze\u017cone i nieukarane.<\/p>\n

Halny \u2013 wiater sprawiedliwy. Wieje wprawdzie gwa\u0142townie, ale nie znienacka; o swych zamiarach karania grzesznik\u00f3w uczciwie ostrzega. Tyle \u017ce wybra\u0142 sobie ambasadora i or\u0119downika nader osobliwego \u2013 miejscowego bezdomnego \u0142az\u0119g\u0119 i pomyle\u0144ca, zakopia\u0144skiego jurodiwego<\/i> wypisz wymaluj \u2013 niejakiego Lucjana Pu\u0142awskiego, niegdy\u015b studenta filozofii na Jagiellonce, teraz wybra\u0144ca wiatru, by reprezentowa\u0142 jego interesy i ostrzega\u0142, ostrzega\u0142, ostrzega\u0142… Gdy Lolek (tak go zwano poufale) wyczu\u0142 nadej\u015bcie wiatru, zak\u0142ada\u0142 elegancki frak i czarny cylinder, zajmowa\u0142 posterunek na mostku nad Foluszowym Potokiem w samym centrum zakopia\u0144skiego traktu pieszego, i roz\u0142o\u017cywszy r\u0119ce, grzesznik\u00f3w pi\u0119tnowa\u0142, napomina\u0142 i ostrzega\u0142. Jego kostium oraz inne imponderabilia nie wskazywa\u0142y jednak na osob\u0119 szczeg\u00f3lnie wiarygodn\u0105. A to-ci pech… Wiatr zatem hula\u0142, a ci, kt\u00f3rzy powinni si\u0119 go ba\u0107, jako\u015b si\u0119 nie poorientowali. Zw\u0142aszcza ten, kt\u00f3remu blachodach\u00f3wka w locie kosz\u0105cym \u0142eb oder\u017cn\u0119\u0142a do cna. To do\u015b\u0107 radykalny medykament na wiatrowe b\u00f3le g\u0142owy, wi\u0119c nie polecamy. Ale uzdrowicielska moc halnego, osobliwie w kwestii migreny, zrobi\u0142a na nas wra\u017cenie.<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w \u201ehalnej\u201d morderczej kawalkady oczywi\u015bcie nie zdradzimy \u2013 niech czytelnicy sami posmakuj\u0105. A kiepsko nie b\u0119dzie, bowiem pani G\u0105sienica-Zawadzka ma potencja\u0142; straszy\u0107 potrafi, za\u015b wyobra\u017ania pracuje na wysokich obrotach, a zasilana jest z osobistego kapita\u0142u intelektualnego, kt\u00f3ry nie za cz\u0119sto ujawnia si\u0119 pod Giewontem. Nie mam poj\u0119cia, po co pani Maria pobiera\u0142a nauki w szkole kreatywnego pisania. Ma s\u0142uch, ma umiej\u0119tno\u015bci j\u0119zykowe oraz fabularne w sam raz, by uprawia\u0107 proz\u0119 z po\u017cytkiem dla siebie i innych. Jest dobra w te klocki… Pisarsko steczka niech j\u0105 prowadzi ku wirsyckom, ha\u0144! Byleby si\u0119 nie da\u0142a zdmuchn\u0105\u0107 z grani \u2013 jako to si\u0119 pewnemu juhasowi przydarzy\u0142o na Kominach Tylkowych podle Iwaniackiej prze\u0142\u0119czy, gdy mu wiater od Ornaku, od Bystrej id\u0119cy, bab\u0119 rychtyk w czas dupczenia spod ba\u0144dziocha wytarga\u0142, a onemu ino zbyrka\u0107 po kamieniach go\u0142em przyrodzeniem si\u0119 osta\u0142o…<\/p>\n

W ka\u017cdym razie, po wielu niespecjalnie udanych pr\u00f3bach prozatorskich autor\u00f3w rozmaitych pleno titulo<\/i> i p\u0142ci obojga, kotwicz\u0105cych pod Tatrami, kt\u00f3re obserwowa\u0142em z rosn\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105, co\u015b nareszcie o\u017cywczego i nieschematycznego \u2013 a przy tym skromnego, rozwa\u017cnego i trzymaj\u0105cego si\u0119 sensu brzytwy Ockhama \u2013 nie mno\u017cy\u0107 byt\u00f3w ponad potrzeb\u0119…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(28 02 2024)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maria G\u0105sienica-Zawadzka\u00a0 Gniew halnego Wydawnictwo Otwarte, Krak\u00f3w 2024 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Blachodach\u00f3wka kosz\u0105cym \u015bciga\u0142a go lotem… Kto\u015b, komu si\u0119 wydaje, \u017ce trzyma w r\u0119kach kolejny pe\u0142nokrwisty podhala\u0144ski krymina\u0142, w mylnym jest b\u0142\u0119dzie… Bo to jest pe\u0142nokrwisty (mo\u017ce nawet do przesady) \u2013 ale horror, z przemo\u017cnym udzia\u0142em mocy transcendentalnych i si\u0142 nieczystych \u2013 wszelako dzia\u0142aj\u0105cych w intencji zaprowadzenia (cho\u0107by cz\u0119\u015bciowego) sprawiedliwo\u015bci. Ale sprawiedliwo\u015bci w postaci talionu (znanego potocznie jako prawo Hammurabiego…), czyli zr\u00f3wnowa\u017conej odp\u0142aty za z\u0142o, bez uwzgl\u0119dniania okoliczno\u015bci \u0142agodz\u0105cych ani \u017cadnych ludzkich emocji. Zabi\u0142e\u015b \u2013 b\u0119dziesz zabity. Po prostu, a proces przed ludzkim s\u0105dem zb\u0119dny… Nietrudno si\u0119 skapowa\u0107, \u017ce w prozie (sk\u0105din\u0105d zapewne debiutanckiej, s\u0105dz\u0105c po barokowo nad\u0119tych Podzi\u0119kowaniach na ko\u0144cu dzie\u0142a…) pani G\u0105sienicy egzekutorem jest wiatr. A konkretnie tzw. halny (gwarowa nazwa polska), czyli gwa\u0142towny ruch powietrza, ruch typu fenowego (lokalna nazwa niemiecka \u2013 f\u00f6hn \u2013 z Alp upowszechni\u0142a si\u0119, bo to niemieccy meteorolodzy pierwsi opisali mechanizm tego zjawiska), czyli najpierw do g\u00f3ry i po drugiej stronie \u0142a\u0144cucha g\u00f3rskiego w d\u00f3\u0142. Z narastaj\u0105c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 i temperatur\u0105 powietrza. Halny \u2013 poza czysto przyrodniczymi aspektami swego wiania, czyli si\u0142\u0105 obalania drzew, zrywania dach\u00f3w, wywracania tego i owego na nice, gwa\u0142townego roztapiania \u015bniegu i wyzwalania innych, podobnych kataklizm\u00f3w \u2013 z…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4602,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[301,16],"tags":[463],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4600"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5308,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4600\/revisions\/5308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}