{"id":4514,"date":"2024-01-24T16:47:59","date_gmt":"2024-01-24T15:47:59","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4514"},"modified":"2024-04-06T10:46:11","modified_gmt":"2024-04-06T08:46:11","slug":"pokoj-czy-wojna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2024\/01\/24\/pokoj-czy-wojna\/","title":{"rendered":"Pok\u00f3j czy wojna?"},"content":{"rendered":"\n

Michai\u0142 Szyszkin\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Pok\u00f3j czy wojna? <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a (z niemieckiego) <\/strong>
Magdalena Jatowska <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Moskwa zdemaskowana,
czyli rosyjska dusza p\u0119dzi na golasa…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Nie ujez\u017caj, ty moj go\u0142ubczik,
Pieczalno \u017cyt’ mi biez tiebia.
Daj na proszczanije obieszczanije,
Czto nie zabudiesz ty mienia!<\/i>
Pierwsza zwrotka starego rosyjskiego romansu
na gitar\u0119 i g\u0142os solo: m\u0119ski (bas ew. baryton) lub \u017ce\u0144ski
(koniecznie alt) \u2013 zale\u017cnie od fantazji wokalnej
i pobranych do organizmu \u015brodk\u00f3w dopinguj\u0105cych…<\/b><\/p>\n

Bezsprzecznie \u2013 mamy do czynienia z fenomenem. W sensie, \u017ce nie ma na ca\u0142ym \u015bwiecie niczego podobnego (nie licz\u0105c kilku \u201eobiekt\u00f3w\u201d jeszcze gorszych, ale o du\u017co mniejszych rozmiarach i te\u017c zdecydowanie mniejszym znaczeniu). Mam tu na my\u015bli Rosj\u0119 \u2013 ze wszystkim co jej, czyli ze wszystkim co rosyjskie: terytorium, narodem, w\u0142adz\u0105, j\u0119zykiem, kultur\u0105, histori\u0105, zasobami i paroma imponderabiliami, kt\u00f3re (aczkolwiek prawie niewidoczne, trudne do zidentyfikowania i zdefiniowania) razem ze wszystkim tym wymienionym s\u0105 \u201estatutowymi\u201d komponentami \u201erosyjsko\u015bci\u201d. Z powodu tego niepodobie\u0144stwa do czegokolwiek innego opisywanie Rosji i rosyjsko\u015bci (zwanej poufale, ale z pewn\u0105 tak\u0105 trwog\u0105, russkim mirem<\/i>…) jest wyzwaniem ambitnym. Sam nie wiem, sk\u0105d si\u0119 to niepodobie\u0144stwo bierze i na czym dok\u0142adnie polega \u2013 ale ono jest i nie podlega dyskusji. Jest bowiem za\u0142o\u017ceniem pierwotnym i arbitralnym. Od pokole\u0144 funkcjonuj\u0105cym w\u015br\u00f3d badaczy fenomenu rosyjskiego \u2013 i nie tylko; rozszerzy\u0142o si\u0119 ono bowiem na \u201ezwyk\u0142\u0105\u201d publiczno\u015b\u0107, przyjmuj\u0105c\u0105 na wiar\u0119 opini\u0119 o odmienno\u015bci. Rosja jest i n n a<\/b> – i ju\u017c. Ale dlaczego?<\/p>\n

Jednolitej oraz mo\u017cliwej do powszechnego zaakceptowania odpowiedzi na tak postawione pytanie ci\u0105gle nie ma, chocia\u017c badania trwaj\u0105 od dobrych dwustu, a mo\u017ce nawet trzystu lat. A przynajmniej od 1839 roku, gdy markiz (z pierwotnego, szlachetnego rozdania, nie \u017caden uzurpator napoleo\u0144ski czy \u201erestauracyjny\u201d) Astolphe de Custine napisa\u0142 i wyda\u0142 \u201eListy z Rosji\u201d – przenikliw\u0105, m\u0105dr\u0105 i wa\u017cn\u0105 (w sensie prawdziw\u0105) do dzi\u015b analiz\u0119 rosyjskiego despotyzmu oraz regu\u0142 organizacyjnych monarchii biurokratycznej. Od czas\u00f3w de Custine’a wszystko jest jakby jasne \u2013 ale dlaczego, dlaczego? No, tego do ko\u0144ca markiz nie obja\u015bni\u0142. Podobnie jak jego nast\u0119pcy. Zawsze mnie to dziwi\u0142o \u2013 zw\u0142aszcza gdy si\u0119 zwa\u017cy, i\u017c tylko w epoce istnienia Zwi\u0105zku Radzieckiego (a to przecie\u017c, doliczywszy lata rewolucji i postrewolucyjnej smuty, dobre siedem dekad z ok\u0142adem) na tak zwanym Zachodzie powo\u0142ano dziesi\u0105tki, je\u015bli nie setki akademickich (i nie-akademickich) katedr, instytut\u00f3w i innych plac\u00f3wek badawczo-\u015bledczych, obs\u0142ugiwanych przez tysi\u0105ce profesor\u00f3w, doktor\u00f3w i pomniejszych spec\u00f3w-stypendyst\u00f3w \u2013 ca\u0142ej rozro\u015bni\u0119tej ga\u0142\u0119zi nauki zwanej sowietologi\u0105. Obficie uposa\u017conej, ho\u0142ubionej i wspomaganej. Ba, opisywacze dziej\u00f3w tej nauki dzi\u015b z dum\u0105 oznajmiaj\u0105, \u017ce co setny funkcjonariusz sowietologii… zna\u0142 rosyjski! Najcz\u0119\u015bciej dzi\u0119ki pochodzeniu z kr\u0119g\u00f3w bia\u0142ogwardyjskiej emigracji. A co dziesi\u0105ty… by\u0142 w ZSRR \u2013 na og\u00f3\u0142 na dwutygodniowej wycieczce z Inturistem.<\/p>\n

I co z tego? Ma\u0142o jest w dziejach naszej cywilizacji r\u00f3wnie spektakularnych przyk\u0142ad\u00f3w bezowocno\u015bci intelektualnego trudu, jak przyk\u0142ad, kt\u00f3rego nam dostarczaj\u0105 dzieje i owoce sowietologii \u015bwiatowej. Nauka ta nie potrafi\u0142a przewidzie\u0107 dziej\u00f3w swego przedmiotu bada\u0144, za\u015b w szczeg\u00f3lno\u015bci jego upadku. Dokonali tego tylko jacy\u015b outsiderzy-amatorzy, do tego raczej intuicyjnie, dzi\u0119ki \u201echceniu przez my\u015blenie\u201d. A na domiar z\u0142ego nikt im nie uwierzy\u0142. Ca\u0142a para zgromadzona i wyprodukowana prze sowietologi\u0119 posz\u0142a w gwizdek; by nie u\u017cy\u0107 bardziej dosadnych sformu\u0142owa\u0144! Ca\u0142a ta nauka, jej autorytety, pi\u015bmiennictwo, rytua\u0142y tudzie\u017c dorobek intelektualny w postaci unosz\u0105cej si\u0119 w przestrzeni m\u0105dro\u015bci \u2013 psu na bud\u0119 si\u0119 zda\u0142y. A mo\u017ce i nie zda\u0142y… Dokonywana przez uczciwych pogrobowc\u00f3w analiza osi\u0105gni\u0119\u0107 sowietologii (acz nie tylko: ca\u0142ej dotychczasowej \u201erosyjskologii\u201d tako\u017c) prowadzi do zdekonspirowania pewnej tajemniczej (a mo\u017ce i wstydliwej) machinacji epistemologiczno-metodologicznej. Ot\u00f3\u017c badacze Rosji i rosyjsko\u015bci, nie mog\u0105c poradzi\u0107 sobie z odpowiedzi\u0105 na to podstawowe poniek\u0105d pytanie \u2013 dlaczego Rosja jest inna \u2013 dokonali zabiegu manipulacji w obr\u0119bie paradygmatu swej nauki. Dok\u0142adnie takiego samego samego, jakiego dopu\u015bci\u0142 si\u0119… Albert Einstein, zapisuj\u0105c swe wiekopomne r\u00f3wnanie E = mc\u00b2. Aby wszystko si\u0119 mniej wi\u0119cej zgadza\u0142o po obu stronach r\u00f3wnania, genialny fizyk wprowadzi\u0142 do rachunku tzw. sta\u0142\u0105 kosmologiczn\u0105, co potem sam uzna\u0142 za b\u0142\u0105d, aczkolwiek ostatnio mechanika kwantowa nieco rehabilituje zabieg Einsteina. Ale ten fascynuj\u0105cy dylemat to temat na osobne opowiadanie…<\/span><\/p>\n

W rosjologii rol\u0119 sta\u0142ej kosmologicznej obj\u0119\u0142a \u2013 i to ju\u017c bardzo dawno \u2013 hipoteza (przekszta\u0142caj\u0105ca si\u0119 z czasem w pewnik)
<\/span>r o s y j s k i e j\u00a0 d u s z y<\/b><\/span>. Czyli w gruncie rzeczy aksjomatu, przy udziale kt\u00f3rego da\u0142o si\u0119 obja\u015bni\u0107 wszelkie zawi\u0142o\u015bci i zagadki. Bo to rosyjska dusza odpowiada za wszystkie osobliwo\u015bci procesu historycznego, za funkcjonowanie narodu i pa\u0144stwa, za kultur\u0119 i sztuk\u0119, za wiar\u0119 prawos\u0142awn\u0105, za komunizm i inne eksperymenty zbrodnicze, za z\u0142odziejstwo, chamstwo, kurewstwo, korupcj\u0119 oraz obraz <\/span>raba<\/i><\/span> i samodzier\u017ccy w jednym, w ka\u017cdym… Rosyjska dusza czyli konglomerat emocji, k\u0142amstw, cierpienia podniesionego do rangi niemal religijnej, fa\u0142szywych wyobra\u017ce\u0144, estetycznych nieporozumie\u0144, w\u00f3dy tudzie\u017c metafizyki. Miks Dostojewskiego, Puszkina, B\u0142oka, Wysockiego – wesp\u00f3\u0142 z <\/span>b\u0142atnym<\/i><\/span> GU\u0141agiem, urz\u0105dzaniem si\u0119 pod jak\u0105\u015b <\/span>krysz\u0105<\/i><\/span> i strzelaniem w Buczy. Rosyjska dusza \u2013 czyli alibi dla zbrodni, dla mentalno\u015bci <\/span>zeka<\/i><\/span>, dla nacjonalizmu, imperializmu, niesprowokowanego okrucie\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

A teraz uwaga, prosz\u0119 pa\u0144stwa, uwaga! Opiewana przez poet\u00f3w i prozaik\u00f3w, pi\u0119knoduch\u00f3w i po\u017cytecznych idiot\u00f3w rosyjska dusza \u2013 nie istnieje! Wi\u0119cej: nigdy nie istnia\u0142a. To tylko u\u017cyteczna wym\u00f3wka dla wszystkich, kt\u00f3rym si\u0119 nie chcia\u0142o (albo rozumu im zabrak\u0142o) zg\u0142\u0119bi\u0107 \u201eodmienno\u015bci\u201d Rosji, innymi s\u0142owy: odpowiedzie\u0107 na pytanie, czemu jest w\u0142a\u015bnie inna? Pozostaj\u0105c w nieopisanym, wyobra\u017conym tylko, metafizycznym nurcie my\u015blenia, odpowiedzi nigdy nie znajdziemy \u2013 <\/span>spiritus<\/i><\/span> wszak nie bez przyczyny <\/span>flat, ubi vult<\/i><\/span>. Duszy rosyjskiej przeto nie uchwycisz, nie zmierzysz. Zreszt\u0105 nie ma takiej potrzeby. \u015awiat jest do b\u00f3lu racjonalny i tylko takich obja\u015bnie\u0144 oczekuje.<\/span><\/p>\n

Michai\u0142 Szyszkin jest pisarzem w s\u0142usznym ju\u017c wieku (rocznik 1961), z odpowiednim do tego wieku dorobkiem, baga\u017cem do\u015bwiadcze\u0144 i traum. Trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w por\u00f3wnaniu do \u201e\u015bredniej krajowej\u201d dorobku i baga\u017cu ruskiego prozaika, los Szyszkina nie odbiega\u0142 od normy. Podziwiany, drukowany, nagradzany, \u201enominowany\u201d do rangi wybitnego, czas jaki\u015b balansowa\u0142 na granicy przyzwoito\u015bci (ale nigdy jej nie naruszy\u0142…), a\u017c w 1995 roku wyprowadzi\u0142 si\u0119 do Szwajcarii. Zwi\u0105zk\u00f3w z ojczyzn\u0105 ostentacyjnie od razu nie zerwa\u0142 \u2013 ot, jeszcze jeden emigrant w poszukiwaniu wolno\u015bci, intelektualnej niezale\u017cno\u015bci i chleba. Gdy jednak ju\u017c umo\u015bci\u0142 si\u0119 w nowym otoczeniu jako pieriesieleniec<\/i>, w\u0142adaj\u0105cy sk\u0105din\u0105d perfekcyjnie w mowie i pi\u015bmie j\u0119zykiem niemieckim, pocz\u0105\u0142 zdumiewa\u0107 si\u0119, do jakiego stopnia jego nowi s\u0105siedzi nie rozumiej\u0105 Rosji, nie znaj\u0105 tajemnic jej dziej\u00f3w, nie potrafi\u0105 odczyta\u0107 oczywistych sygna\u0142\u00f3w (z literatury i publicystyki), w jakim kierunku te dzieje si\u0119 potocz\u0105. Jak cieniutk\u0105 warstewk\u0119 poz\u0142otka, czyli wielk\u0105 rosyjsk\u0105 kultur\u0119, uto\u017csamiaj\u0105 z Rosj\u0105 ca\u0142\u0105. Jak kilkuletni epizod \u201edemokratycznego\u201d na poz\u00f3r okna (i tak zreszt\u0105 brudnego!) jelcynowskiej smuty ekstrapoluj\u0105 sobie bezzasadnie i beztrosko na ca\u0142\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 russkiego miru<\/i>, jak robi\u0105 z Rosj\u0105 interesy i pior\u0105 im pieni\u0105dze, jak rozpuszczaj\u0105 do dom\u00f3w kolejne dywizje swych armii i obni\u017caj\u0105 procent PKB na obronno\u015b\u0107. I wreszcie \u2013 jak kiwaj\u0105 z aprobat\u0105 m\u0105drymi g\u0142owami, gdy dworskie kamaryle c\u00f3reczek Jelcyna rozstrzygaj\u0105 casting na nast\u0119pc\u0119 zapijaczonego tatusia i wybieraj\u0105 cich\u0105 myszk\u0119 z Petersburga. Aprobata ta nie ga\u015bnie, gdy myszka-blad\u017a z KGB ukryt\u0105 zr\u0119cznie w d\u0142oni kieszonkowca albo pod j\u0119zykiem mojk\u0105<\/i> przecina steruj\u0105ce marionetk\u0105 niteczki, ani potem, gdy myszka ro\u015bnie i okazuje si\u0119 wrednym szczurzym pomiotem…<\/span><\/p>\n

Wkurzony Szyszkin, gdy Rosjanie zacz\u0119li na serio strzela\u0107 (i w Gruzji, i w irredentystycznych \u201erepublikach\u201d Donbasu, i na Krymie), zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 esej \u201ePok\u00f3j czy wojna?\u201d Macie go przed sob\u0105. Najwa\u017cniejsz\u0105 zalet\u0105 tego tekstu jest autorska pr\u00f3ba odpowiedzi na przywo\u0142ane ju\u017c tu kilkakro\u0107 pytanie \u2013 dlaczego Rosja jest inna? Dylemat okaza\u0142 si\u0119 prosty \u2013 u\u017cyto niew\u0142a\u015bciwych narz\u0119dzi, narz\u0119dzi z zasob\u00f3w my\u015bli demokratycznej, poj\u0119\u0107 ideowych, ustrojowych tudzie\u017c intelektualnych stosownych dla rozumienia cywilizowanego \u015bwiata tzw. Zachodu. Tymczasem Rosja wsp\u00f3\u0142czesna wymaga innego kompletu aparatury poj\u0119ciowej. Nie ma bowiem nic wsp\u00f3lnego z reszt\u0105 \u015bwiata. Jest \u017cyw\u0105 skamielin\u0105 z innej epoki, przeto i narz\u0119dzia dla jej poj\u0119cia winny by\u0107 raczej z arsena\u0142u archeo ni\u017c neo i techno… <\/span><\/p>\n

Moskwa i jej w\u0142adztwo \u017cyw\u0105 skamielin\u0105? No tak… Szyszkin nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci. To w prostej linii dziedzictwo wielkiego Temud\u017cyna, czyli genialnego wodza Mongo\u0142\u00f3w Czyngis-chana i jego wnuka Batu. On\u017ce Batu-chan, rozpu\u015bciwszy zagony i watahy swej niezwyci\u0119\u017conej jazdy ku Zachodowi (tak, tak – to on przetrzepa\u0142 dup\u0119 ksi\u0119ciu z naszych Piast\u00f3w \u2013 niejakiemu Henrykowi Pobo\u017cnemu i jego rycerstwu pod Legnic\u0105 \u2013 w roku 1241), ostatecznie zaj\u0105\u0142 dorzecza Dniestru, D\u017awiny i Wo\u0142gi (czyli terytoria tzw. Rusi) ustanawiaj\u0105c imperium, czyli tzw. u\u0142us (w sensie prowincj\u0119) Z\u0142otej Ordy, ze stolic\u0105 w Saraju, miasteczku namiotowym w stepie nadwo\u0142\u017ca\u0144skim nieopodal dzisiejszego Astrachania. Pa\u015bli tam swoje stada, popijali kumys, rozmna\u017cali si\u0119 na pot\u0119g\u0119, od czasu do czasu siod\u0142ali konie i p\u0119dzili tu lub \u00f3wdzie \u2013 co\u015b dyscyplinarnie spali\u0107, zrabowa\u0107, zgwa\u0142ci\u0107… Macie poj\u0119cie, ile Temud\u017cynowych gen\u00f3w rozproszonych jest w europejskich populacjach? Ale przede wszystkim Batu i jego nast\u0119pcy przyjmowali ho\u0142dy czo\u0142obitne od swych \u201ereprezentant\u00f3w w terenie\u201d. U\u0142us Z\u0142otej Ordy nie musia\u0142 utrzymywa\u0107 wojsk okupacyjnych \u2013 wszystko za\u0142atwiali, a przede wszystkim pilnowali porz\u0105dku lokalni kniaziowie ruscy. Notabene jacy oni tam byli ruscy \u2013 dwie\u015bcie lat przedtem gnu\u015bne plemiona s\u0142owia\u0144skie importowa\u0142y sobie elit\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105 z krain Wiking\u00f3w, prawdziwych zawodowc\u00f3w w dziedzinie prowadzenia wojen i administrowania ogniem i mieczem. Opowiedziana na nowo przez Szyszkina \u201ehagiografia\u201d kniazia Aleksandra Newskiego z dynastii Rurykowicz\u00f3w, \u015bwi\u0119tego Cerkwi prawos\u0142awnej, nerwowy wzbudza \u015bmiech…<\/span><\/p>\n

Szyszkin twierdzi, \u017ce od czas\u00f3w Ordy i jar\u0142yk\u00f3w<\/i> (przywilej\u00f3w grabienia i mordowania swoich poddanych) nadawanych przez jej chan\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119tom ruskim, w systemie sprawowania w\u0142adzy na Rusi nie zmieni\u0142o si\u0119 nic. Orda znikn\u0119\u0142a w pomroce dziej\u00f3w, nikt ju\u017c (w sensie \u015bcis\u0142ym i realnym) nie ca\u0142uje chana w stop\u0119, modyfikacji (nieznacznej…) ulegaj\u0105 tylko ideologiczne zakl\u0119cia, wpisywane do wsp\u00f3\u0142czesnych jar\u0142yk\u00f3w<\/i>. Ale co do istoty sprawy \u2013 wszystko po staremu. Widz\u0105c takie obroty tryb\u00f3w ruskiego w\u0142adztwa, zachodni badacze musieli sami dla siebie wprowadzi\u0107 czynnik pomocniczy, obja\u015bniaj\u0105cy niepoj\u0119te, czyli rzeczon\u0105 dusz\u0119 rosyjsk\u0105 mianowicie. Tajemnicza, cierpi\u0119tnicza, okrutna i stale pijana, niewolnicza i zarazem zdolna do najwy\u017cszych uniesie\u0144 tudzie\u017c ofiar rosyjska dusza idealnie (i przes\u0105dzaj\u0105co) t\u0142umaczy\u0142a wszystkie zaobserwowane tam\u017ce aberracje. Sami Rosjanie z sukcesem zaadoptowali ide\u0119 RD (rosyjskiej znaczy duszy) na sw\u00f3j u\u017cytek. I tak si\u0119 usprawiedliwiali. Szyszkin rozebra\u0142 dusz\u0119 rosyjsk\u0105 z jej kostiumu \u2013 zabra\u0142 nied\u017awiedzi\u0105 szub\u0119, zerwa\u0142 gronostajow\u0105 czap\u0119, zzu\u0142 juchtowe buciory, wyrzuci\u0142 \u015bmierdz\u0105ce onuce. Zostawi\u0142 na ch\u0142odzie w oczeretach go\u0142ego, nawalonego pokurcza, poszukuj\u0105cego opieki w\u015br\u00f3d mo\u017cnych swojego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Esej Szyszkina nie daje zadowalaj\u0105cej odpowiedzi na pytanie \u2013 czym jest Moskwa. Ale przybli\u017ca i troch\u0119 obja\u015bnia. Wszelako niema\u0142ym trzeba by\u0107 optymist\u0105, by z przes\u0142ania eseisty wnioskowa\u0107, i\u017c sprawy id\u0105 ku dobremu. Ta skamielina bowiem wci\u0105\u017c oddycha – a obturacja jej nie grozi… Mimo to zbr\u00f3jmy si\u0119 w cierpliwo\u015b\u0107 \u2013 nie tylko w abramsy, patrioty i trzydzieste pi\u0105te efy…<\/span><\/p>\n

Tomasz Sas
<\/span>(24 01 2024)<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Michai\u0142 Szyszkin\u00a0 Pok\u00f3j czy wojna? Prze\u0142o\u017cy\u0142a (z niemieckiego) Magdalena Jatowska Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Moskwa zdemaskowana, czyli rosyjska dusza p\u0119dzi na golasa… Nie ujez\u017caj, ty moj go\u0142ubczik,Pieczalno \u017cyt’ mi biez tiebia.Daj na proszczanije obieszczanije,Czto nie zabudiesz ty mienia!Pierwsza zwrotka starego rosyjskiego romansu na gitar\u0119 i g\u0142os solo: m\u0119ski (bas ew. baryton) lub \u017ce\u0144ski (koniecznie alt) \u2013 zale\u017cnie od fantazji wokalnej i pobranych do organizmu \u015brodk\u00f3w dopinguj\u0105cych… Bezsprzecznie \u2013 mamy do czynienia z fenomenem. W sensie, \u017ce nie ma na ca\u0142ym \u015bwiecie niczego podobnego (nie licz\u0105c kilku \u201eobiekt\u00f3w\u201d jeszcze gorszych, ale o du\u017co mniejszych rozmiarach i te\u017c zdecydowanie mniejszym znaczeniu). Mam tu na my\u015bli Rosj\u0119 \u2013 ze wszystkim co jej, czyli ze wszystkim co rosyjskie: terytorium, narodem, w\u0142adz\u0105, j\u0119zykiem, kultur\u0105, histori\u0105, zasobami i paroma imponderabiliami, kt\u00f3re (aczkolwiek prawie niewidoczne, trudne do zidentyfikowania i zdefiniowania) razem ze wszystkim tym wymienionym s\u0105 \u201estatutowymi\u201d komponentami \u201erosyjsko\u015bci\u201d. Z powodu tego niepodobie\u0144stwa do czegokolwiek innego opisywanie Rosji i rosyjsko\u015bci (zwanej poufale, ale z pewn\u0105 tak\u0105 trwog\u0105, russkim mirem…) jest wyzwaniem ambitnym. Sam nie wiem, sk\u0105d si\u0119 to niepodobie\u0144stwo bierze i na czym dok\u0142adnie polega \u2013 ale ono jest i nie podlega dyskusji. Jest bowiem za\u0142o\u017ceniem pierwotnym i arbitralnym. Od…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4516,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,25],"tags":[460],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4514"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4514"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4514\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4605,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4514\/revisions\/4605"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}