{"id":4440,"date":"2023-12-03T02:08:12","date_gmt":"2023-12-03T01:08:12","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4440"},"modified":"2024-01-13T16:03:48","modified_gmt":"2024-01-13T15:03:48","slug":"rowerem-przez-polske-ludowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/12\/03\/rowerem-przez-polske-ludowa\/","title":{"rendered":"Rowerem przez Polsk\u0119 Ludow\u0105"},"content":{"rendered":"\n

Bernard Newman\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Rowerem przez Polsk\u0119 Ludow\u0105 <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Ewa Kochanowska <\/strong>
Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Bond peda\u0142uje po s\u0142owia\u0144skiej g\u0142uszy…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Od czasu gdy pisarz angielski Jerome Klapka Jerome wyda\u0142 (w 1889 roku) ksi\u0105\u017ceczk\u0119 \u201eThree Men in a Boat (To say nothing of the Dog)\u201d – czyli fenomenalnych, wznawianych do dzi\u015b z sukcesami \u201eTrzech pan\u00f3w w \u0142\u00f3dce (nie licz\u0105c psa)\u201d – ka\u017cdy kawa\u0142ek prozy autorstwa dowolnego poddanego Brytyjskiej Korony (je\u015bli tytu\u0142 ma czytelne na pierwszy rzut oka konotacje w\u0119drownicze) jest z g\u00f3ry podejrzewany o pokrewie\u0144stwo z dzie\u0142em tamtego genialnego humorysty. Polski tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Bernarda Newmana sugeruje takie gatunkowe podobie\u0144stwo (angielski nie \u2013 to \u201ePortrait of Poland\u201d), ale tylko dlatego, \u017ce jest kontynuacj\u0105 dw\u00f3ch poprzednich relacji Newmana, gdy to \u2013 zw\u0142aszcza w czasie akcji tej pierwszej, w roku 1934 – istotnie jako\u015b tak porusza\u0142 si\u0119 po drogach i bezdro\u017cach Polski… \u201eRowerem przez II RP\u201d naprawd\u0119 ma wiele autentycznych welocypedowych sekwencji. W roku 1945 ju\u017c nie by\u0142o tak \u0142atwo, a w 1958 autor je\u017adzi\u0142 przewa\u017cnie kolej\u0105. Mimo to wydawca zdecydowa\u0142 si\u0119 pozostawi\u0107 nieszcz\u0119sny rower w tytu\u0142ach (dla zachowania \u0142\u0105czno\u015bci ca\u0142ego cyklu), co sugeruje nieco l\u017cejszy, mo\u017ce nawet przygodowo-humorystyczny aspekt g\u0142\u00f3wny zawarto\u015bci dzie\u0142a. Ot, jowialny angielski gentleman w tweedowej marynarze i welwetowych (znaczy sztruksowych) pumpach, z fajk\u0105 w z\u0119bach i we\u0142nianej cyklist\u00f3wce stylowo zsuni\u0119tej na czo\u0142o, spisuje swe weso\u0142e przygody \u2013 z wyspiarskim poczuciem humoru, poczuciem imperialnej wy\u017cszo\u015bci i zdolno\u015bci\u0105 do nabijania si\u0119 z samego siebie…<\/p>\n

Nic podobnego \u2013 je\u015bli tak mniemacie, w mylnym tkwicie b\u0142\u0119dzie (jak mawiaj\u0105 Wielkopolanie). Ksi\u0119ga, kt\u00f3r\u0105 we\u017amiecie do r\u0119ki, cho\u0107 jej ok\u0142adka sugeruje weso\u0142\u0105, satyryczn\u0105 mo\u017ce przeja\u017cd\u017ck\u0119 rowerem \u2013 slalomikiem mi\u0119dzy Pa\u0142acem Kultury, motocyklem junak, saturatorem i telewizorem neptun, w istocie rzeczy ci\u0119\u017car gatunkowy ma zupe\u0142nie inny. Oto przed wami autentyczny, najprawdziwszy… raport szpiegowski, sporz\u0105dzony przez funkcjonariusza MI5 na u\u017cytek s\u0142u\u017cb specjalnych, tajnych \u0142amanych przez poufne Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci (przypomn\u0119: panowa\u0142a wtedy \u0142askawie El\u017cbieta II, a zimna wojna w pe\u0142nym by\u0142a rozkwicie…). Oczywi\u015bcie nie ma w nim \u017cadnych informacji wra\u017cliwych, w stylu: dyslokacja jednostek wojskowych, przepustowo\u015b\u0107 linii kolejowych, no\u015bno\u015b\u0107 most\u00f3w czy koordynaty maszt\u00f3w nadajnik\u00f3w radiowych. Takie informacje to zaj\u0119cie dla ch\u0142opc\u00f3w w bojowym kamufla\u017cu.<\/p>\n

Bernard Newman \u2013 dziennikarz, pisarz, podr\u00f3\u017cnik, badacz stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych \u2013 by\u0142 szpiegiem innego pokroju. Nie zbiera\u0142 tajnych informacji, nie uwodzi\u0142 dobrze poinformowanych pa\u0144 i pan\u00f3w, nikogo nie szanta\u017cowa\u0142 ani nie korumpowa\u0142. Jego zadanie to wnikliwa obserwacja jawnych aspekt\u00f3w funkcjonowania pa\u0144stw i spo\u0142ecze\u0144stw, kojarzenie odleg\u0142ych od siebie fakt\u00f3w, s\u0142uchanie nastroj\u00f3w i nawet plotek, czytanie mi\u0119dzy wierszami, odgadywanie intencji i zamiar\u00f3w, zbieranie i analiza dost\u0119pnych danych, wyci\u0105ganie wniosk\u00f3w, sporz\u0105dzanie prognoz. Na og\u00f3\u0142 robi\u0105 to w ambasadach, ale dobrze rozwini\u0119te i przewiduj\u0105ce organizacje wywiadowcze (a kr\u00f3lewska Secret Intelligence Service bez w\u0105tpienia do takich nale\u017cy), zawsze dbaj\u0105 o dodatkowe \u017ar\u00f3d\u0142a informacji, bardziej obiektywne i mniej uwik\u0142ane w r\u00f3\u017cne s\u0142u\u017cbowe i nies\u0142u\u017cbowe zale\u017cno\u015bci. No c\u00f3\u017c, po prostu wysy\u0142a si\u0119 w drog\u0119 dobrze zakamuflowanego wywiadowc\u0119 – na przyk\u0142ad w uniformie niezale\u017cnego materialnie mi\u0142o\u015bnika podr\u00f3\u017cy ekstremalnych (w latach 30. ubieg\u0142ego wieku rower w Europie Wschodniej to by\u0142 bez w\u0105tpienia pomys\u0142 ekstremalny) i wyznacza zadania. Przewa\u017cnie nie chodzi o infrastruktur\u0119 czy obronno\u015b\u0107, ale o nastroje, d\u0142ugofalowe trendy spo\u0142eczne, kierunki rozwoju (lub \u201ezwoju\u201d), czasem w gr\u0119 wchodzi… zaprzyja\u017anianie si\u0119 z domniemanymi kolegami po fachu po drugiej stronie \u2013 dobrze poinformowanymi, opiniotw\u00f3rczymi i zorientowanymi. Nie chodzi o pozyskiwanie konkretnych informacji wywiadowczych \u2013 raczej o mo\u017cliwo\u015b\u0107 konsultacji…<\/p>\n

Wywiad brytyjski dorobi\u0142 si\u0119 perfekcyjnie zorganizowanej i nad wyraz rzetelnie przygotowanej intelektualnie gromadki takich agent\u00f3w-podr\u00f3\u017cnik\u00f3w, cz\u0119sto s\u0142u\u017c\u0105cych ochotniczo i bezinteresownie, z pobudek \u2013 powiedzmy \u2013 patriotycznych. Co oni tam pisali w raportach \u2013 dok\u0142adnie nie wiadomo; archiwa s\u0142u\u017cb i Foreign Office wci\u0105\u017c nie\u0142atwo spenetrowa\u0107. Ale mocodawcy nie mieli nic przeciw, by utalentowani podr\u00f3\u017cnicy pisali i wydawali reporterskie ksi\u0105\u017cki ze swych w\u0119dr\u00f3wek (byle wszystko by\u0142o pod kontrol\u0105). W ten spos\u00f3b opinia publiczna poszerza\u0142a zas\u00f3b i spektrum potencja\u0142u swych zainteresowa\u0144, a w\u0119drowni agenci zyskiwali doskona\u0142e \u201eprzykrywkowe\u201d alibi dla swej aktywno\u015bci. W tym \u015brodowisku Bernard Newman by\u0142 mistrzem. No, mo\u017ce nie takim jak starszy (o pokolenie) kolega ze s\u0142u\u017cb \u2013 pu\u0142kownik Thomas Edward Lawrence i jego genialne \u201eSiedem filar\u00f3w m\u0105dro\u015bci\u201d – ale na pewno Newman uplasowa\u0142 si\u0119 w czo\u0142\u00f3wce barwnego peletonu \u201epodr\u00f3\u017cnik\u00f3w\u201d s\u0142u\u017cb SIS.<\/p>\n

Nie wiem do ko\u0144ca, czy deklarowana przez Newmana sk\u0142onno\u015b\u0107 do nawiedzania i opisywania Polski (podobnie jak innych region\u00f3w \u015bwiata) jest efektem dyspozycji z centrali, czy autentycznej jego sympatii do kraju nad Wis\u0142\u0105 i Odr\u0105. By\u0107 mo\u017ce to pierwsze pod wp\u0142ywem emocji sta\u0142o si\u0119 tym drugim. A mo\u017ce to tylko kamufla\u017c? W ka\u017cdym razie lektura zapisk\u00f3w i analiz z podr\u00f3\u017cy po Polsce w ci\u0105gu \u0107wier\u0107wiecza \u2013 i to naznaczonego tak okrutnymi w swym sensie zdarzeniami jak \u015bwiatowa wojna numer dwa i rewolucja socjalna \u2013 prowadzi mnie do mniemania, \u017ce Newman \u017cywi\u0142 jednak do Polski i Polak\u00f3w pewn\u0105 sympati\u0119. I \u017ce by\u0142a to raczej sympatia wsp\u00f3\u0142uczestnika ni\u017c oddalonego badacza, u\u017cytkuj\u0105cego \u201em\u0119drca szkie\u0142ko\u201d. Anglik przecie\u017c bardzo \u0142atwo \u2013 i to bez pos\u0105dzenia o z\u0142\u0105 wol\u0119 \u2013 m\u00f3g\u0142by wykona\u0107 szczery i prawdziwy antypolski paszkwil, ubrany w pozory obiektywizmu, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 autentycznymi danymi, obserwacjami i wra\u017ceniami. Tym \u0142atwiej, im bardziej by\u0142 przekonany, \u017ce przecie\u017c reporterskiej, dost\u0119pnej publicznie wersji swego raportu z podr\u00f3\u017cy nie pisze dla Polak\u00f3w, ale dla swoich rodak\u00f3w \u2013 ksenofob\u00f3w, jak zwykle s\u0142abo zorientowanych w sprawach pozabrytyjskich, egzotycznych, gdzie\u015b ze skraju \u201ekrainy \u015bnieg\u00f3w i nied\u017awiedzi\u201d. Ale mimo pokusy zamanifestowania angielskiego poczucia wy\u017cszo\u015bci u\u017cy\u0142 narz\u0119dzi sympatii i zrozumienia (z lekk\u0105 nawet przesad\u0105 w kierunku podkre\u015blenia \u201eeuropejsko\u015bci\u201d Polski i Polak\u00f3w). I zrobi\u0142 to w 1958 roku po raz ostatni \u2013 gdy profetyczne wywr\u00f3\u017cenie tego, co si\u0119 stanie w Europie za kolejne czterdzie\u015bci lat, by\u0142o praktycznie niemo\u017cliwe \u2013 \u017cadnych racjonalnych przes\u0142anek, krom intuicji entuzjasty. Je\u015bli tajna (tylko dla twoich oczu, panie premierze, i Twoich – Najja\u015bniejsza Pani…) cz\u0119\u015b\u0107 raportu Newmana by\u0142a r\u00f3wnie optymistyczna, to rozumiem, czemu Brytyjczycy i Amerykanie mniej przejmowali si\u0119 gro\u017abami zimnej wojny ni\u017c Sowieci, czemu z wi\u0119kszym dystansem podchodzili do \u017celaznej kurtyny…<\/p>\n

A poza wszystkim Newman by\u0142 profesjonalnym reporterem \u2013 nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce od razu protoplast\u0105 Kapu\u015bci\u0144skiego, ale na pewno nie mog\u0142o ci\u0105\u017cy\u0107 na nim cieniutkie nawet odium konfabulacji. Co widzia\u0142 i s\u0142ysza\u0142 \u2013 zapisywa\u0142. A \u017ce nie mia\u0142 \u017cadnego \u2013 ani partykularnego, ani og\u00f3lniejszej natury \u2013 interesu, by koloryzowa\u0107, fabularyzowa\u0107, czy nawet cho\u0107by lekko poprawia\u0107 i usprawnia\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 (tego akurat w wywiadzie bardzo nie lubi\u0105), mo\u017ce mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce fakty si\u0119 zgadzaj\u0105. Na tyle, na ile Anglik m\u00f3g\u0142 od pierwszego wejrzenia (na drugie m\u00f3g\u0142 ju\u017c nie mie\u0107 czasu, wi\u0119c pierwsze by\u0142o decyduj\u0105ce) rozpozna\u0107 tych fakt\u00f3w znaczenie czy poj\u0105\u0107 sens rozm\u00f3w z lud\u017ami, kt\u00f3rych spotyka\u0142 na drodze. Newman zgromadzi\u0142 spor\u0105 wiedz\u0119 teoretyczn\u0105 o mechanizmach \u017cycia spo\u0142ecznego w tym dziwnym ustroju, z kt\u00f3rym przysz\u0142o mu si\u0119 zmierzy\u0107, wi\u0119c ogl\u0105danie rzeczywisto\u015bci sz\u0142o mu nieco sprawniej. Po prostu wype\u0142nia\u0142 tre\u015bci\u0105 i faktami przygotowane zawczasu schematy. Je\u017celi co\u015b si\u0119 nie zgadza\u0142o, uczciwie sygnalizowa\u0142 i opisywa\u0142 rozbie\u017cno\u015bci. Musia\u0142 to robi\u0107 do\u015b\u0107 cz\u0119sto… Ale nie opuszcza\u0142 r\u0105k i nie zdumiewa\u0142 si\u0119 bez sensu. Stara\u0142 si\u0119 zrozumie\u0107 cho\u0107by prowizorycznie, pogada\u0107 z fachowcami, wys\u0142ucha\u0107 wi\u0119kszej \u201epr\u00f3bki\u201d opinii. No i najwa\u017cniejsze \u2013 odsia\u0107 propagand\u0119 od rzeczywistego stanu rzeczy…<\/p>\n

Najlepiej wida\u0107 ten trud w rozdzia\u0142ach relacjonuj\u0105cych w\u0119dr\u00f3wki po tzw. Ziemiach Odzyskanych. Lektura Newmana dobrze t\u0142umaczy ten fenomen \u2013 bez emocji, bez zachwytu, bez antysowieckiej (Newman wiedzia\u0142 i nie zapomina\u0142, jak dzia\u0142a Historia…) furiozy. Agent z niego by\u0142 wzorowy!<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(03 12 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bernard Newman\u00a0 Rowerem przez Polsk\u0119 Ludow\u0105 Prze\u0142o\u017cy\u0142a Ewa Kochanowska Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Bond peda\u0142uje po s\u0142owia\u0144skiej g\u0142uszy… Od czasu gdy pisarz angielski Jerome Klapka Jerome wyda\u0142 (w 1889 roku) ksi\u0105\u017ceczk\u0119 \u201eThree Men in a Boat (To say nothing of the Dog)\u201d – czyli fenomenalnych, wznawianych do dzi\u015b z sukcesami \u201eTrzech pan\u00f3w w \u0142\u00f3dce (nie licz\u0105c psa)\u201d – ka\u017cdy kawa\u0142ek prozy autorstwa dowolnego poddanego Brytyjskiej Korony (je\u015bli tytu\u0142 ma czytelne na pierwszy rzut oka konotacje w\u0119drownicze) jest z g\u00f3ry podejrzewany o pokrewie\u0144stwo z dzie\u0142em tamtego genialnego humorysty. Polski tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Bernarda Newmana sugeruje takie gatunkowe podobie\u0144stwo (angielski nie \u2013 to \u201ePortrait of Poland\u201d), ale tylko dlatego, \u017ce jest kontynuacj\u0105 dw\u00f3ch poprzednich relacji Newmana, gdy to \u2013 zw\u0142aszcza w czasie akcji tej pierwszej, w roku 1934 – istotnie jako\u015b tak porusza\u0142 si\u0119 po drogach i bezdro\u017cach Polski… \u201eRowerem przez II RP\u201d naprawd\u0119 ma wiele autentycznych welocypedowych sekwencji. W roku 1945 ju\u017c nie by\u0142o tak \u0142atwo, a w 1958 autor je\u017adzi\u0142 przewa\u017cnie kolej\u0105. Mimo to wydawca zdecydowa\u0142 si\u0119 pozostawi\u0107 nieszcz\u0119sny rower w tytu\u0142ach (dla zachowania \u0142\u0105czno\u015bci ca\u0142ego cyklu), co sugeruje nieco l\u017cejszy, mo\u017ce nawet przygodowo-humorystyczny aspekt g\u0142\u00f3wny zawarto\u015bci dzie\u0142a. Ot, jowialny angielski gentleman w tweedowej marynarze…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4442,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[330,233],"tags":[455],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4440"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4440"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4493,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4440\/revisions\/4493"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4442"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}