{"id":4393,"date":"2023-11-14T10:15:15","date_gmt":"2023-11-14T09:15:15","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4393"},"modified":"2024-01-24T16:22:32","modified_gmt":"2024-01-24T15:22:32","slug":"dystopia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/11\/14\/dystopia\/","title":{"rendered":"Dystopia"},"content":{"rendered":"\n

Vincent V. Severski\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Dystopia
<\/strong>Wydawnictwo Czarna Owca,
Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Cicha wojna trwa…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

– Co czujesz, strzelaj\u0105c do cz\u0142owieka?
– Lekki op\u00f3r j\u0119zyka spustowego… <\/i>
(fragment wywiadu z zawodowym snajperem) <\/b><\/p>\n

Ka\u017cdy, kto czyta\u0142 s\u0142ynny wywiad gen. Piotra Pytla \u2013 by\u0142ego szefa kontrwywiadu wojskowego – dla \u201eGazety Wyborczej\u201d, podejmie lektur\u0119 \u201eDystopii\u201d bez zdziwienia, bez wypiek\u00f3w na twarzy, spowodowanych zaskakuj\u0105cymi, zgo\u0142a niewiarygodnymi ocenami i informacjami. No i bez uczucia, \u017ce to niemo\u017cliwe, \u017ce kto\u015b go robi w konia… Genera\u0142 Pytel ujawni\u0142 i unaoczni\u0142, \u017ce niemo\u017cliwe jest mo\u017cliwe, prawdopodobie\u0144stwo jest ruchome, a ludzie \u2013 nieobliczalni. I w ten oto spos\u00f3b prawda dogoni\u0142a fikcj\u0119 literack\u0105 \u2013 i teraz id\u0105 sobie \u0142eb w \u0142eb, ale ze wskazaniem: niebawem prawda mo\u017ce fikcj\u0119 wyprzedzi\u0107, a nawet zdublowa\u0107 na kolejnym okr\u0105\u017ceniu. Chocia\u017c oczywi\u015bcie w naszych realiach ministrem i wicepremierem w jakimkolwiek rz\u0105dzie nie zosta\u0142by ruski agent. Co to, to nie! My tu Ruskiego zawczasu by\u015bmy wykryli i pogonili \u2013 takie z nas antykacapskie gieroje. Lance do boju, szable w d\u0142o\u0144… Tyle o nich wiemy, \u017ce si\u0119 nie damy!<\/p>\n

Ale wiecie co? O prawdziwo\u015b\u0107 tej tezy jednak bym si\u0119 nie za\u0142o\u017cy\u0142. O nic i za nic. Jestem przekonany, \u017ce zar\u00f3wno genera\u0142 Pytel, jak i emerytowany pu\u0142kownik Soko\u0142owski (czyli on\u017ce Severski) wiedz\u0105, co m\u00f3wi\u0105. Za ich narracj\u0105 przemawia nie tylko m\u0105dro\u015b\u0107 dziej\u00f3w, ale osobiste do\u015bwiadczenie i niezbywalna pami\u0119\u0107, zwana w niekt\u00f3rych kr\u0119gach wiedz\u0105 operacyjn\u0105. Zreszt\u0105 \u201eDystopia\u201d nie jest zaskakuj\u0105c\u0105 pozycj\u0105 literack\u0105 wprost z frontu cichej, wywiadowczej wojny polsko-ruskiej; Severski czyni to po raz \u00f3smy w istocie. Najpierw by\u0142y cztery powie\u015bci z cyklu \u201eNie-\u201d (-legalni, -wierni, -\u015bmiertelni, -pokorni), potem tetralogia \u201eSekcja\u201d (\u201eZam\u0119t\u201d, \u201eOdwet\u201d, \u201eNab\u00f3r\u201d – \u201eDystopia\u201d jest czwarta…). I to zapewne nie koniec. Kierunek rosyjski sensu largo<\/i> to bodaj\u017ce literacka specjalizacja pu\u0142kownika Severskiego (jaka by\u0142a prawdziwa, gdy by\u0142 jeszcze w s\u0142u\u017cbie \u2013 nie wiem…). Zreszt\u0105 innych \u201especjalizacji\u201d polskie s\u0142u\u017cby nie maj\u0105. Przeciw przyjacio\u0142om z NATO nie s\u0105 potrzebne (chyba \u017ce jestem w mylnym b\u0142\u0119dzie), a inne wektory (osobliwie te na bliskim, \u015brednim i dalekim Wschodzie) do\u015b\u0107 skutecznie (ze skutkiem \u015bmiertelnym) zlikwidowa\u0142 niejaki Antoni Macierewicz (niech imi\u0119 jego b\u0119dzie przekl\u0119te i zapomniane na wieki).<\/p>\n

Polska literatura sensacyjna oczywi\u015bcie mo\u017ce \u2013 moc\u0105 wyobra\u017ani i talentu autor\u00f3w \u2013 instalowa\u0107 si\u0119 i porusza\u0107 w dowolnym rejonie \u015bwiata, ale lepiej si\u0119 czuje w obszarach, kt\u00f3re nasi funkcjonariusze penetrowali operacyjnie. Mo\u017cna w to pow\u0105tpiewa\u0107, ale subtelne iunctim<\/i> mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 a fikcj\u0105 literack\u0105 w tym przypadku jednak istnieje. Oczywi\u015bcie mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 w ca\u0142o\u015bci polsk\u0105 powie\u015b\u0107 o przygodach dzielnego agenta MI5 (czyli brytyjskiego kontrwywiadu), kt\u00f3ry goni po Falklandach nas\u0142anych z Patagonii zbir\u00f3w z argenty\u0144skiego Secretaria de Inteligencia. Wszelako powie\u015b\u0107 taka raczej nie powstanie. Autorowi bowiem \u2013 kimkolwiek by\u0142by \u2013 w kt\u00f3rym\u015b momencie zabraknie reali\u00f3w i poczucia nieznacznej cho\u0107by, prowizorycznej zgodno\u015bci z rzeczywisto\u015bci\u0105, czyli prawdopodobie\u0144stwa. Niezale\u017cnie od tego, jak intensywnie i gruntownie by takowe przestudiowa\u0142, nawet w terenie. Polski zatem autor pozostanie raczej w rewirach, kt\u00f3re dobrze zna. Severski nie jest wyj\u0105tkiem. A kierunek wschodni \u2013 bli\u017cszy lub dalszy \u2013 jest w zasadzie jedynym wiarygodnym. Trzymamy si\u0119 tego planu i tego \u201eplacu\u201d, je\u015bli nie chcemy, by nas uznano za nieodpowiedzialnych fantast\u00f3w, zgo\u0142a bajkopisarzy…<\/p>\n

Z czym zatem mamy do czynienia? Literacko \u2013 z przedstawieniem tzw. wojny wywiad\u00f3w dw\u00f3ch pa\u0144stw sobie nawzajem niech\u0119tnych (na pod\u0142o\u017cu ideologicznym, historycznym i poniek\u0105d moralnym), by nie rzec \u2013 wrogich. Konflikt \u00f3w (nie analizujemy jego przyczyn, praprzyczyn, \u017ar\u00f3de\u0142 i pra\u017ar\u00f3de\u0142, nie badamy, czy s\u0105 one realistyczne, czy urojone, nie ekstrapolujemy, co si\u0119 w nim i z nim stanie…) z zewn\u0105trz wygl\u0105da nieco osobliwie, bo z jednej strony agresywne imperialne mocarstwo, nieco os\u0142abione, ale wszak nie do ko\u0144ca – a z drugiej niewielka kraina, od lat bezskutecznie aspiruj\u0105ca do grona \u015brednich potencji kontynentalnych. Ogromna mi\u0119dzy nimi r\u00f3\u017cnica potencja\u0142\u00f3w, \u015brodk\u00f3w i mo\u017cliwo\u015bci, ogromna r\u00f3\u017cnica tradycji i kultury s\u0142u\u017cb intelligence<\/i>. I tocz\u0105 cich\u0105 wojn\u0119 prawie jak r\u00f3wny z r\u00f3wnym? W literaturze to akurat jest mo\u017cliwe; dysproporcje mog\u0105 by\u0107 atrakcyjnym \u015brodkiem budowania fabularnego napi\u0119cia. W realu to si\u0119 raczej nie sprawdza, ale czasem intuicja, improwizacja i szcz\u0119\u015bcie mog\u0105 zast\u0105pi\u0107 rutyn\u0119, zasoby i wyszkolenie. Lepiej wszak\u017ce na to nie liczy\u0107. Lecz literatura to co innego \u2013 autor Severski mo\u017ce swobodnie tka\u0107 w\u0105tki na osnowie swej intrygi…<\/p>\n

I utka\u0142. \u201eDystopia\u201d w zamy\u015ble jest kulminacj\u0105 intrygi \u201eSekcji\u201d (a mo\u017ce jeszcze nie?), wi\u0119c w zasadzie jej zrozumienie bez znajomo\u015bci trzech poprzednich ksi\u0105g do\u015b\u0107 jest trudne, aczkolwiek nie jest niemo\u017cliwe. Sporo odwo\u0142a\u0144 do przesz\u0142ych zdarze\u0144, sporo ludzi z CV obja\u015bnionymi wcze\u015bniej… Lecz c\u00f3\u017c \u2013 taka jest uroda seryjnej roboty. Pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cyklu pisze si\u0119 dla koneser\u00f3w gatunku. Nast\u0119pne \u2013 dla przyjaci\u00f3\u0142…<\/p>\n

Istot\u0105 tej intrygi jest konflikt (cho\u0107 w istocie to zbyt s\u0142abe emocjonalnie s\u0142owo); wi\u0119c raczej w sensie \u015bcis\u0142ym walka \u2013 bezpardonowa, krwawa i kontaktowa (czasem dos\u0142ownie wr\u0119cz) \u2013 mi\u0119dzy pot\u0119\u017cnymi strukturami s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa Federacji Rosyjskiej (znaczy wojskowej GRU oraz bezpieki w pewnym sensie \u201ecywilnej\u201d, czyli FSB \u2013 nast\u0119pczyni KGB), a polskimi agencjami wywiadu i kontrwywiadu. A \u015bci\u015blej: mi\u0119dzy pot\u0119\u017cnymi, wyposa\u017conymi w praktycznie nieograniczone \u015brodki otdielieniami na polskom naprawlien’ji<\/i> \u2013 a niedobitkami naszej profesjonalnej s\u0142u\u017cby, rozbitej przez ruskich agent\u00f3w ukrytych w polskim rz\u0105dzie; jej trzon osobowy zosta\u0142 w\u0142a\u015bnie \u201ewyaresztowany\u201d pod zarzutem \u2013 jak\u017ceby inaczej? – ca\u0142kiem fikcyjnej (ale uprawdopodobnionej podrzuconymi materia\u0142ami) wsp\u00f3\u0142pracy z… Rosjanami. Walk\u0119 podejmuje \u201edrugi szereg\u201d, a konkretnie partnerki aresztowanych oficer\u00f3w. Robi si\u0119 coraz ciekawiej, bo to do\u015b\u0107 zuchwa\u0142y chwyt literacki, ale stwarzaj\u0105cy mn\u00f3stwo atrakcyjnych fabularnych mo\u017cliwo\u015bci. Akcja si\u0119 spi\u0119trza, a jej temperatura ro\u015bnie…<\/p>\n

Oczywi\u015bcie zgodnie z umow\u0105 nie liczcie na jakiekolwiek szczeg\u00f3\u0142y tej doskona\u0142ej narracji \u2013 mo\u017ce poza tym, \u017ce g\u0142\u00f3wny ruski agent na polskim teatrum cichej wojny (wraz ze swym oficerem prowadz\u0105cym) wypada z listy aktyw\u00f3w Putina (with a little help from friends<\/i>). Ale w okoliczno\u015bciach takich, kt\u00f3re a\u017c si\u0119 prosz\u0105 o nasz ulubiony ci\u0105g dalszy… No i oczywi\u015bcie \u017ca\u0142uj\u0119 bardzo, \u017ce nie mog\u0119 cho\u0107by napomkn\u0105\u0107 o wyczynach pewnego dezertera ze specnazu, uzbrojonego w karabin snajperski wintoriez, pistolet giurza i n\u00f3\u017c kizlyar \u2013 ekwipunek marze\u0144 ka\u017cdego kaukaskiego skrytob\u00f3jcy o przed\u0142u\u017conej \u017cywotno\u015bci i zdatno\u015bci do u\u017cytku. (Oczywi\u015bcie ta przed\u0142u\u017cona \u017cywotno\u015b\u0107 i zdatno\u015b\u0107 dotyczy samego skrytob\u00f3jcy, a nie jego ekwipunku…).<\/p>\n

I to tyle, je\u015bli chodzi o literatur\u0119 sensacyjn\u0105, o szpiegowskie thrillery \u2013 nawet w skrajnie niekorzystnych warunkach na ko\u0144cu to my wygrywamy! Bo taka jest konwencja tego gatunku rozrywki. Na prawdziwym froncie wojny wywiad\u00f3w zapewne ju\u017c tak dobrze nie jest. Rany zadane s\u0142u\u017cbom przez nieodpowiedzialnych lub zgo\u0142a wrogich polityk\u00f3w nie goj\u0105 si\u0119 ani szybko, ani \u0142atwo \u2013 tak jak odrastaj\u0105 odn\u00f3\u017ca aksolotla. Jeden g\u0142upi lub chory na umy\u015ble minister potrafi zaszkodzi\u0107 bardziej ni\u017c brygada pancerna w polu. A w obliczu wojny tu\u017c za granic\u0105 jeste\u015bmy \u015blepi i g\u0142usi; nawet tego, co jawne, czyta\u0107 nie potrafimy. Nadzieja przeto w literaturze \u2013 \u017ce pokrzepi nam serca do czasu, a\u017c sami powt\u00f3rnie okrzepniemy…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(14 11 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Vincent V. Severski\u00a0 Dystopia Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2023 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Cicha wojna trwa… – Co czujesz, strzelaj\u0105c do cz\u0142owieka? – Lekki op\u00f3r j\u0119zyka spustowego… (fragment wywiadu z zawodowym snajperem) Ka\u017cdy, kto czyta\u0142 s\u0142ynny wywiad gen. Piotra Pytla \u2013 by\u0142ego szefa kontrwywiadu wojskowego – dla \u201eGazety Wyborczej\u201d, podejmie lektur\u0119 \u201eDystopii\u201d bez zdziwienia, bez wypiek\u00f3w na twarzy, spowodowanych zaskakuj\u0105cymi, zgo\u0142a niewiarygodnymi ocenami i informacjami. No i bez uczucia, \u017ce to niemo\u017cliwe, \u017ce kto\u015b go robi w konia… Genera\u0142 Pytel ujawni\u0142 i unaoczni\u0142, \u017ce niemo\u017cliwe jest mo\u017cliwe, prawdopodobie\u0144stwo jest ruchome, a ludzie \u2013 nieobliczalni. I w ten oto spos\u00f3b prawda dogoni\u0142a fikcj\u0119 literack\u0105 \u2013 i teraz id\u0105 sobie \u0142eb w \u0142eb, ale ze wskazaniem: niebawem prawda mo\u017ce fikcj\u0119 wyprzedzi\u0107, a nawet zdublowa\u0107 na kolejnym okr\u0105\u017ceniu. Chocia\u017c oczywi\u015bcie w naszych realiach ministrem i wicepremierem w jakimkolwiek rz\u0105dzie nie zosta\u0142by ruski agent. Co to, to nie! My tu Ruskiego zawczasu by\u015bmy wykryli i pogonili \u2013 takie z nas antykacapskie gieroje. Lance do boju, szable w d\u0142o\u0144… Tyle o nich wiemy, \u017ce si\u0119 nie damy! Ale wiecie co? O prawdziwo\u015b\u0107 tej tezy jednak bym si\u0119 nie za\u0142o\u017cy\u0142. O nic i za nic. Jestem przekonany, \u017ce zar\u00f3wno genera\u0142 Pytel, jak i emerytowany pu\u0142kownik…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4395,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[251],"tags":[380],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4393"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4393"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4513,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4393\/revisions\/4513"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}