{"id":4369,"date":"2023-10-21T02:12:19","date_gmt":"2023-10-21T00:12:19","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4369"},"modified":"2025-08-15T02:58:58","modified_gmt":"2025-08-15T00:58:58","slug":"holly","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/10\/21\/holly\/","title":{"rendered":"Holly"},"content":{"rendered":"\n

Stephen King<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Holly <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Wilusz <\/strong>
Wydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Nadchodzi Holly!<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Jestem umiarkowanym zwolennikiem zagadek kryminalnych i parakryminalnych, w kt\u00f3rych od pocz\u0105tku wiadomo, kto zabi\u0142, jak to zrobi\u0142 i dlaczego. Owszem, doceniam jako\u015bciowy aspekt takiej intrygi (bo to musi by\u0107 napisane bardziej finezyjnie i na wy\u017cszym poziomie abstrakcji, ni\u017c zwyk\u0142a detektywistyczna r\u0105banka). Owszem, lubi\u0119 wyzwania intelektualne w stylu \u201ejak to zosta\u0142o zrobione\u201d (mam tu na my\u015bli sam proces dochodzenia do prawdy) – gdy ju\u017c wiadomo, co zosta\u0142o zrobione. Owszem, pojedynki wielkich umys\u0142\u00f3w zbrodniarzy i detektyw\u00f3w \u2013 je\u015bli tylko s\u0105 wiarygodnie (i bez udzia\u0142u sil transcendentalnych) skonstruowane i spisane – budz\u0105 moj\u0105 zn\u0119kan\u0105 tuzinkowymi lekturami wyobra\u017ani\u0119. Ale jako\u015b wol\u0119 fabu\u0142y, w kt\u00f3rych nic od pocz\u0105tku nie wiadomo \u2013 poza tym, \u017ce nast\u0105pi\u0142a zbrodnia… No i co mi zrobicie? Ale zawsze got\u00f3w jestem zrobi\u0107 wyj\u0105tek, gdy za opowiadanie historii bierze si\u0119 mistrz prawdziwy, dla kt\u00f3rego warto noc zarwa\u0107 \u2013 nawet gdy to jest noc wyborcza…<\/p>\n

King oczywi\u015bcie jest nosicielem (i krzewicielem) wszystkich cech mistrzostwa w opowiadaniu, jakie tylko przyjd\u0105 komukolwiek do g\u0142owy. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce tak jest \u2013 i ju\u017c. Dowod\u00f3w nie potrzeba. Oczywi\u015bcie, oczywi\u015bcie \u2013 samozwa\u0144czych stra\u017cnik\u00f3w jako\u015bci prozy i jej umiarkowanego rozwoju w granicach zdrowego rozs\u0105dku uwiera nadnaturalna wydajno\u015b\u0107 Kinga. Przypad\u0142o\u015b\u0107 ta, w po\u0142\u0105czeniu z utrzymywaniem od lat nienagannej formy i poziomu niezwykle, nieosi\u0105galnie wysokiego, naprawd\u0119 mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie bolesna dla rzeszy mniej szcz\u0119\u015bliwych konkurent\u00f3w (do tego kwestionuj\u0105cych swe miejsce w szyku). Ale rzecz nie w tym, by mie\u0107 kompleksy i urazy na tle tzw. poczucia mniejszo\u015bci (w sensie wielko\u015bci…) \u2013 ujmuj\u0105c kwesti\u0119 w rozumieniu \u015bcis\u0142ym; idzie bowiem o to, by stan\u0105\u0107 w gromadzie wybrzydzaczy i na paluszkach wybe\u0142kota\u0107: \u201epatrzcie, tu stoj\u0119 ja, ja tu stoj\u0119 \u2013 ale mu dopieprzy\u0142em, co nie?\u201d<\/i> Szcz\u0119\u015bcie literatury polega na tym, \u017ce ob\u015bliniany zawistnym jadem autor nic sobie z tego nie robi. Bo robi swoje…<\/p>\n

King mia\u0142 na podor\u0119dziu, w magazynie wyrob\u00f3w gotowych, posta\u0107 niejakiej Holly Gibney, eksploatowanej dot\u0105d, doskonalonej i sprawdzanej raczej na drugich planach kilku tekst\u00f3w. Holly to prywatny detektyw \u2013 pozosta\u0144my przy tej maskulinistycznej nomenklaturze, albowiem postulowany ostatnio feminatyw \u201edetektywka\u201d jako\u015b nie mo\u017ce przebi\u0107 si\u0119 przez m\u00f3j prywatny filtr poprawno\u015bciowy \u2013 zatrzymuje si\u0119 na barierze \u015bmieszno\u015bci… Ale to nie od Holly, chocia\u017c jej imi\u0119 sta\u0142o si\u0119 tytu\u0142em ca\u0142ego tekstu, rozpocz\u0105\u0142 King konstruowanie nowej intrygi. Przysz\u0142a mu do g\u0142owy idea sk\u0105din\u0105d przewrotna \u2013 czy na posterunku seryjnego mordercy mo\u017cna by\u0142oby tym razem obsadzi\u0107 nieoczekiwanego bohatera zbiorowego? Mianowicie kogo? A na przyk\u0142ad par\u0119 starszych pa\u0144stwa o wysokim statusie intelektualnym i socjalnym \u2013 cho\u0107by emerytowanych profesor\u00f3w uniwersyteckich z prowincjonalnej (ale mocnej) uczelni, uczonych o nieposzlakowanej przesz\u0142o\u015bci (ona na przyk\u0142ad filolo\u017cka angielska, on \u2013 biolog) \u2013 ostatnio troch\u0119 schorowanych ale wci\u0105\u017c aktywnych w \u015brodowisku. Mogliby\u017c takowi by\u0107 seryjnymi? Do klasycznego profilu przecie\u017c zupe\u0142nie nie pasuj\u0105…<\/p>\n

St\u0105d szata\u0144ski koncept Kinga, kt\u00f3rego \u017cadn\u0105 miar\u0105 bezprawnie i nieelegancko nie zdradzam, bowiem autor uczyni\u0142 t\u0119 kwesti\u0119 wiadom\u0105 dla czytelnika od samego pocz\u0105tku. Prosty zamys\u0142 Kinga polega nie na odgadni\u0119ciu zagadki typu \u2013 kto zabi\u0142? Chodzi o atrakcyjn\u0105 rekonstrukcj\u0119 procesu dochodzenia do prawdy od zupe\u0142nie zerowych przes\u0142anek, od niczego \u2013 m\u00f3wi\u0105c wprost. Do tego celu pani detektyw Holly Gibney, zn\u00f3w nieco rozbudowana psychologicznie, emocjonalnie i poniek\u0105d chronologicznie, nadawa\u0142a si\u0119 idealnie. King lubi bohater\u00f3w (p\u0142ci obojga) nieco skomplikowanych, troch\u0119 obarczonych jakimi\u015b drobnymi wadami i przesz\u0142o\u015bci\u0105 w pewnym sensie kontrowersyjn\u0105 \u2013 ale za to w dzia\u0142aniu nieskr\u0119powanych regulaminami, procedurami i rutyn\u0105, obdarzonych sui generis<\/i> \u201edziko\u015bci\u0105\u201d i nieprzewidywalno\u015bci\u0105. Dlatego Holly Gibney wygl\u0105da na niereformowaln\u0105 perfekcjonistk\u0119 z hipochondri\u0105 posuni\u0119t\u0105 do granic nerwicy natr\u0119ctw, przy tym kobiet\u0119 impulsywn\u0105, upart\u0105 (w zasadzie upierdliw\u0105) i zmotywowan\u0105 \u2013 z walorami posokowca na krwawym tropie, a przy tym nieopisanie wprost prostolinijn\u0105 i uczciw\u0105. Jak na prywatnego detektywa z nadziej\u0105 na profesjonalny sukces \u2013 to niewiele; chandlerowski Marlowe m\u00f3g\u0142by przy Holly uchodzi\u0107 za szcz\u0119\u015bciarza, wr\u0119cz kr\u00f3la fartu, i za cynicznego cwaniaka. No c\u00f3\u017c \u2013 Holly, taka jak w kreacji pana Kinga, raczej nie zosta\u0142aby Kobiet\u0105 Roku w klasyfikacji konkursowej lokalnej gildii ameryka\u0144skich przedsi\u0119biorc\u00f3w…<\/p>\n

Ale to do biura Holly \u2013 nazwanego Uczciwi Znalazcy – trafi\u0142a niejaka Penny, stroskana matka \u2013 albowiem jej c\u00f3rka Bonnie, bibliotekarka na uniwerku, ni st\u0105d, ni zow\u0105d, zagin\u0119\u0142a. Ich stosunki wzajemne nie uk\u0142ada\u0142y si\u0119 wprawdzie najlepiej (co oznacza, \u017ce wcale si\u0119 nie uk\u0142ada\u0142y, a wzajemna niech\u0119\u0107 by\u0142aby w tej sytuacji niezwykle \u0142agodnym zdefiniowaniem niezgodno\u015bci pogl\u0105d\u00f3w matki i c\u00f3rki), ale to zagini\u0119cie, zdaniem matki, nie by\u0142o zwyczajn\u0105 ucieczk\u0105 od problem\u00f3w; no i Bonnie nie zostawi\u0142aby swego ukochanego roweru… Holly wzi\u0119\u0142a spraw\u0119, chocia\u017c jej wsp\u00f3lnik akurat trafi\u0142 do szpitala z covidem, a matka (przeciwniczka szczepie\u0144) wzi\u0119\u0142a i umar\u0142a na ten\u017ce covid. (Bo trzeba wam wiedzie\u0107, \u017ce King ulokowa\u0142 akcj\u0119 akurat w apogeum pandemii…). No i tak si\u0119 zaczyna intryga \u2013 nie licz\u0105c kilku niezb\u0119dnych dla rozumienia ca\u0142ej akcji retrospekcji tycz\u0105cych zbrodniczej aktywno\u015bci innych czo\u0142owych protagonist\u00f3w fabu\u0142y \u201eHolly\u201d…<\/p>\n

Oczywi\u015bcie od pocz\u0105tku wiadomo, kto zabija (mniej wi\u0119cej te\u017c \u2013 dlaczego), przeto tzw. spojlerowanie nie jest deliktem dyskwalifikuj\u0105cym. Ale nie nale\u017cy przesadza\u0107 \u2013 samo uruchamianie trop\u00f3w, odgadywanie zap\u0119tlonych znacze\u0144 i gromadzenie intelektualnej wiedzy \u2013 to dostatecznie du\u017co, jak na wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w. Tylko jedno pytanie mniej (czyli kto? – bo to wiemy od pocz\u0105tku) \u2013 ale g\u0119stwina dylemat\u00f3w wcale nie maleje. Przeciwnie: zdaje si\u0119, \u017ce kwestii do rozwi\u0105zania robi si\u0119 zbyt wiele \u2013 ponad wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 cz\u0142owieka… Ale King umiej\u0119tnie gospodaruje emocjami. Jego Holly, kobieta s\u0142abszej konstrukcji i poniek\u0105d co nieco rozchwierutana, jednak daje rad\u0119. Umie si\u0119 skoncentrowa\u0107 na najwa\u017cniejszym, nieomylnie redukuj\u0105c zb\u0119dne lub zgo\u0142a szkodliwe emocje. Nawet \u015bmier\u0107 matki nie odbiera jej ostro\u015bci widzenia i zawodowej ciekawo\u015bci \u2013 a przecie\u017c mog\u0142aby… Pani detektyw Holly ma w sobie znaczne umiej\u0119tno\u015bci \u015bledcze i \u201esurvivalowe\u201d. Zaordynowane przez Kinga ci\u015bnienie narracji i sposoby, jakimi Holly sobie radzi z okoliczno\u015bciami zbrodni, na kt\u00f3r\u0105 natrafi\u0142a, ka\u017c\u0105 mniema\u0107, \u017ce jako figura literacka w arsenale pisarza b\u0119dzie jeszcze mia\u0142a wiele zastosowa\u0144 i \u201eci\u0105g\u00f3w dalszych\u201d. Tak doskona\u0142ej kreacji si\u0119 bez powodu, kapry\u015bnie nie porzuca. Mo\u017cna zatem zak\u0142ada\u0107, \u017ce w fabryce Kinga nadchodzi Holly!<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie ulega \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce lektura akurat tego, kolejnego \u201ekinga\u201d b\u0119dzie zaj\u0119ciem przyjemnym i dostatecznie ekscytuj\u0105cym. Za to g\u0142ow\u0119 daj\u0119. Zwolennicy i mi\u0142o\u015bnicy nie doznaj\u0105 zawodu. Intrygi kryminalne (oraz wszelkie inne) obmy\u015blane przez Stephena Kinga zawsze s\u0105 najwy\u017cszej pr\u00f3by i wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 w t\u0142ocznej gromadzie literatury rozrywkowej.<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(21 10 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stephen King Holly Prze\u0142o\u017cy\u0142 Tomasz Wilusz Wydawnictwo Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2023 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Nadchodzi Holly! Jestem umiarkowanym zwolennikiem zagadek kryminalnych i parakryminalnych, w kt\u00f3rych od pocz\u0105tku wiadomo, kto zabi\u0142, jak to zrobi\u0142 i dlaczego. Owszem, doceniam jako\u015bciowy aspekt takiej intrygi (bo to musi by\u0107 napisane bardziej finezyjnie i na wy\u017cszym poziomie abstrakcji, ni\u017c zwyk\u0142a detektywistyczna r\u0105banka). Owszem, lubi\u0119 wyzwania intelektualne w stylu \u201ejak to zosta\u0142o zrobione\u201d (mam tu na my\u015bli sam proces dochodzenia do prawdy) – gdy ju\u017c wiadomo, co zosta\u0142o zrobione. Owszem, pojedynki wielkich umys\u0142\u00f3w zbrodniarzy i detektyw\u00f3w \u2013 je\u015bli tylko s\u0105 wiarygodnie (i bez udzia\u0142u sil transcendentalnych) skonstruowane i spisane – budz\u0105 moj\u0105 zn\u0119kan\u0105 tuzinkowymi lekturami wyobra\u017ani\u0119. Ale jako\u015b wol\u0119 fabu\u0142y, w kt\u00f3rych nic od pocz\u0105tku nie wiadomo \u2013 poza tym, \u017ce nast\u0105pi\u0142a zbrodnia… No i co mi zrobicie? Ale zawsze got\u00f3w jestem zrobi\u0107 wyj\u0105tek, gdy za opowiadanie historii bierze si\u0119 mistrz prawdziwy, dla kt\u00f3rego warto noc zarwa\u0107 \u2013 nawet gdy to jest noc wyborcza… King oczywi\u015bcie jest nosicielem (i krzewicielem) wszystkich cech mistrzostwa w opowiadaniu, jakie tylko przyjd\u0105 komukolwiek do g\u0142owy. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce tak jest \u2013 i ju\u017c. Dowod\u00f3w nie potrzeba. Oczywi\u015bcie, oczywi\u015bcie \u2013 samozwa\u0144czych stra\u017cnik\u00f3w jako\u015bci prozy i jej umiarkowanego…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4371,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,393],"tags":[346],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4369"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4369"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4369\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4439,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4369\/revisions\/4439"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}