{"id":4362,"date":"2023-10-15T01:58:57","date_gmt":"2023-10-14T23:58:57","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4362"},"modified":"2023-12-08T09:49:09","modified_gmt":"2023-12-08T08:49:09","slug":"spoleczenstwo-populistow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/10\/15\/spoleczenstwo-populistow\/","title":{"rendered":"Spo\u0142ecze\u0144stwo populist\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Przemys\u0142aw Sadura, S\u0142awomir Sierakowski\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Spo\u0142ecze\u0144stwo populist\u00f3w <\/strong>
Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Gra w pojedynk\u0119, gra w poprzek…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

No c\u00f3\u017c \u2013 populizm, najszerzej pojmowany jako osobliwy stosunek jednostek, wi\u0119kszych organizm\u00f3w i ca\u0142ych (nazwijmy je tak umownie) \u201eplemion\u201d do rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej i ekonomicznej tudzie\u017c politycznej \u2013 ma wiele definicji i zastosowa\u0144. Bywa diagnoz\u0105, bywa epitetem albo mentalnym podglebiem ludowej, klasowej b\u0105d\u017a \u201esolidarno\u015bciowej\u201d rabacji. W wyrafinowanej wersji mo\u017ce by\u0107 nawet postmodernistycznym buntem przeciw rzekomej tyranii rozumu lub opresji tzw. prawdy, czy przymusu bycia \u201edobrym\u201d… Ale co to takiego? Sadura i Sierakowski nie definiuj\u0105 populizmu wprost, bezpo\u015brednio i jednoznacznie, albowiem milcz\u0105co zak\u0142adaj\u0105, \u017ce \u201eko\u0144 jaki jest, ka\u017cdy widzi\u201d. Znaczy populizm to abstrakcyjny obiekt intelektualny, ale nie wymagaj\u0105cy definiowania ani dowodzenia, albowiem jest notoryjny<\/b> \u2013 czyli powszechnie znany i zawsze jednakowo rozumiany, gdy si\u0119 na\u0144 powo\u0142ujemy \u2013 jak kolejno\u015b\u0107 dni tygodnia, bitwa pod Grunwaldem, jesienny deszcz czy cycki i ty\u0142ki Kardashianek.<\/p>\n

Za\u0142o\u017cenie Sadury i Sierakowskiego potraktujmy jednak jako nazbyt optymistyczne i zdefiniujmy (by unikn\u0105\u0107 nieporozumie\u0144) populizm jako ideologi\u0119 polityczn\u0105 (ale nie tylko…) forsuj\u0105c\u0105 wol\u0119 \u201eludu\u201d nade wszystko i nad wszystkim. Tak \u2013 populus<\/i> (lud, ale niekoniecznie w klasycznym rzymskim rozumieniu) jest \u017ar\u00f3d\u0142em w\u0142adzy, a jego wola \u2013 ponad prawem (kt\u00f3re przecie\u017c jest narz\u0119dziem opresji elit nad ludem w\u0142a\u015bnie…). Innymi s\u0142owy: to celowo nieprecyzyjnie okre\u015blona, nazwana i wyodr\u0119bniona rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej wola ludu jest narz\u0119dziem i sposobem sprawowania w\u0142adzy, a strukturalne mechanizmy objawiania i materializowania tej woli ludu \u2013 niedok\u0142adne s\u0105 i niekontrolowane.<\/b> Tak rozumiany populizm nie ma nic wsp\u00f3lnego z demokracj\u0105, aczkolwiek obficie korzysta z jej udogodnie\u0144 i instytucji jako fasady dla swego post\u0119powania. Lud z natury swej rzeczy nie jest urz\u0105dzeniem demokratycznym \u2013 ale czasem nim bywa. I szalenie trudno odr\u00f3\u017cni\u0107, po\u0142apa\u0107 si\u0119, kiedy udaje demokracj\u0119, a kiedy ni\u0105 jest… Lud te\u017c to nie to samo co grecki demos<\/i>. Demos jest podmiotem, za\u015b lud w dowolnej konfiguracji mentalnej \u2013 raczej przedmiotem, obiektem eksploatacji si\u0142 realnie sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Lud to por\u0119czna kreacja, tyle \u017ce raczej publicystyczna, figura polityczna, w rzeczywisto\u015bci nieistniej\u0105ca. Ale wywieraj\u0105ca ogromne ci\u015bnienie na \u017cycie publiczne. U\u017cycie wytrycha \u201elud\u201d onie\u015bmiela krytyk\u0119 (wyj\u0105wszy t\u0119 z kierunk\u00f3w ultraprawicowych), ucisza oponent\u00f3w, daje alibi dla wszelkiego bezece\u0144stwa, wybiela intencje, usprawiedliwia nawet zbrodnie. Nie ma takiego \u015bwi\u0144stwa, kt\u00f3rego by si\u0119 nie dopuszczono \u201ew imieniu ludu\u201d.<\/b><\/p>\n

Czymkolwiek zatem jest populizm \u2013 ideologia prymatu \u201eludu\u201d – zas\u0142uguje na zbadanie. Zawsze bowiem warto wiedzie\u0107, z czym mamy do czynienia. Sadura i Sierakowski przy\u0142o\u017cyli si\u0119 do zadania badawczego w spos\u00f3b klasycznie naukowy. Przebadali literatur\u0119 przedmiotu \u2013 sk\u0105din\u0105d obfit\u0105, bogat\u0105 w rozmaite punkty widzenia, ideologiczne \u201ekotwice\u201d tudzie\u017c intelektualne oraz emocjonalne elukubracje. Niestety, bogat\u0105 r\u00f3wnie\u017c w ideologiczne zafa\u0142szowania, naginane tezy, projekcje osobliwych mniema\u0144 przedstawianych jako fakty… To wielka i uci\u0105\u017cliwa robota, ale wykonalna, czego Sadura z Sierakowskim dowiedli zadowalaj\u0105co.<\/p>\n

Ale rezultaty, w postaci hipotez sformu\u0142owanych przez obu autor\u00f3w, strasznie ci\u0119\u017cko zaakceptowa\u0107, zw\u0142aszcza na gruncie wyznawania demokracji liberalnej i republika\u0144skiej (w sensie, \u017ce wsp\u00f3lnotowej, w ramach prawa i przyzwoito\u015bci) wizji uprawiania polityki i w og\u00f3le \u017cycia publicznego. Oto na przyk\u0142ad projektanci tego\u017c \u017cycia publicznego, wywodz\u0105cy si\u0119 z kr\u0119g\u00f3w liberalnych demokrat\u00f3w, doszli do wniosku, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie winno by\u0107 \u201eapolityczne i koncentrowa\u0107 si\u0119 na dzia\u0142alno\u015bci charytatywnej, sp\u0119dzaniu wsp\u00f3lnie wolnego czasu i rozwi\u0105zywaniu pojedynczych problem\u00f3w spo\u0142ecznych\u201d<\/i> – pisz\u0105 Sadura z Sierakowskim. Wpr\u0119dce okaza\u0142o si\u0119, \u017ce sposobi\u0105cym si\u0119 do zdobycia w\u0142adzy ideologom populizmu taka filozofia przeciwnik\u00f3w bardzo odpowiada, bowiem w tym stylu zaprojektowane spo\u0142ecze\u0144stwo, z jego \u201eestetycznymi\u201d dylematami i iluzjami, oni maj\u0105 po prostu w dupie… Gdyby jednak spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie by\u0142o prawdziwe \u2013 to znaczy politycznie aktywne i partycypacyjne (innymi s\u0142owy: by\u0142o niezawodn\u0105 baz\u0105 uprawiania polityki<\/b>) \u2013 sytuacja populist\u00f3w w \u017cyciu publicznym nie by\u0142aby taka \u0142atwa. Nie mieliby z kim gada\u0107 \u2013 po prostu…<\/p>\n

Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jednak mieli \u2013 zacz\u0119li przecie\u017c seryjnie wygrywa\u0107 wybory. Wi\u0119c mo\u017ce dotar\u0142 sw\u00f3j do swego? Mo\u017ce populizm to nie tylko filozofia pretendent\u00f3w do w\u0142adzy \u2013 mo\u017ce ten plebs, maj\u0105cy g\u0142os tylko co kadencj\u0119 (i wtedy zag\u0142askiwany umizgami na \u015bmier\u0107), przynajmniej w cz\u0119\u015bci (a mo\u017ce w po\u0142owie co najmniej?) urabiania nie potrzebuje, albowiem ze swej natury jest populistyczny co si\u0119 zowie? Co\u015b w tym chyba jest. Sadura z Sierakowskim czujnie za\u0142o\u017cyli, \u017ce to trzeba zbada\u0107. Sama elegancka i zuchwa\u0142a zarazem teza nie wystarczy. Sformu\u0142owali zatem pytania do ankiety i rozpocz\u0119li badania terenowe…<\/p>\n

Rezultaty tej penetracji \u2013 sk\u0105din\u0105d zaskakuj\u0105ce, inspiruj\u0105ce, a nawet wywo\u0142uj\u0105ce kr\u00f3tkotrwa\u0142y odruch sprzeciwu u ludzi nawyk\u0142ych do \u201eregulaminowego\u201d uprawiania polityki \u2013 nie b\u0119d\u0105 w spos\u00f3b oczywisty przedmiotem tej rekomendacji; szczeg\u00f3\u0142y sobie sami, drodzy czytelnicy, odnajdziecie w ksi\u0105\u017cce naszego duetu i przyswoicie. Dlatego pominiemy te szczeg\u00f3\u0142y \u2013 przyjrzymy si\u0119 za to kilku \u201eog\u00f3\u0142om\u201d… Istota bowiem dylematu populizmu polega na tym, \u017ce jego wyznawcy i wykonawcy ideologicznych manifest\u00f3w \u201ew\u0142adzy ludu\u201d, prymatu suwerena nie tylko nad elitami, ale przede wszystkim nad ustanowionym niegdy\u015b przez te elity prawem, nie s\u0105 garstk\u0105 pionier\u00f3w nowego porz\u0105dku. Nie \u2013 domniemani cz\u0142onkowie owego ludu \u2013 populusu<\/i> (jak zwa\u0142, tak zwa\u0142), s\u0105 dok\u0142adnie tacy sami, tylko zapewne swej postawy nie potrafi\u0105 zwerbalizowa\u0107. Ale ankieta Sadury i Sierakowskiego obna\u017ca i definiuje rudymenty \u015bwiatopogl\u0105du klienteli wyborczej PiS. To albo interesowni cynicy, kt\u00f3rym \u201edo rozumu\u201d przemawia dawanie forsy i innych beneficj\u00f3w \u201edo \u0142apy\u201d. I nie potrzeba jako\u015b szczeg\u00f3lnie nimi manipulowa\u0107. Ich populizm jest prosty jak konstrukcja cepa i z natury rzeczy transakcyjny. Albo – druga grupa, czyli bardziej emocjonalni wyznawcy, kt\u00f3rzy nie ufaj\u0105 pa\u0144stwu i jego instytucjom, nie ufaj\u0105 nawet s\u0105siadom; ich populizm ogranicza si\u0119 do wyboru strategii przetrwania, polegaj\u0105cej na przy\u0142\u0105czeniu si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy nic nie wymagaj\u0105. Gramy w pojedynk\u0119, ale z tymi, kt\u00f3rzy ju\u017c daj\u0105, a nie tylko obiecuj\u0105, \u017ce zreformuj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia i przywr\u00f3c\u0105 praworz\u0105dno\u015b\u0107.<\/p>\n

No i okaza\u0142o si\u0119 z tych bada\u0144, \u017ce gramy te\u017c w poprzek. Populistami z krwi i ko\u015bci okazuj\u0105 si\u0119 wyborcy r\u00f3\u017cnych ugrupowa\u0144 (w r\u00f3\u017cnym wprawdzie stopniu i nat\u0119\u017ceniu, ale s\u0105 wsz\u0119dzie \u2013 podobnie jak libera\u0142owie). Populizm by\u0142by zatem cech\u0105 naturaln\u0105, genetyczn\u0105, tu i \u00f3wdzie t\u0142umion\u0105 przez \u015bwiadomo\u015b\u0107 polityczn\u0105 i wychowanie? No, no \u2013 to chyba najwa\u017cniejsza teza, wyp\u0142ywaj\u0105ca z pracy Sadury i Sierakowskiego. Ale jak to powstrzyma\u0107? To fundamentalne pytanie egzystencjalne… Za\u015b odpowied\u017a na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki: wygra\u0107 wybory, potem odbudowa\u0107, zrekonstruowa\u0107 i zreformowa\u0107 co si\u0119 da. Z trzecim warunkiem gorzej \u2013 bo to w\u0142a\u015bnie odbudowa zaufania, odbudowa wi\u0119zi na ca\u0142kiem lokalnym poziomie, odbudowa tzw. kapita\u0142u spo\u0142ecznego, odbudowa potencja\u0142u aktywno\u015bci, altruizmu nawet… To mo\u017ce potrwa\u0107. I nie da si\u0119 takiego projektu obliczy\u0107 w kadencjach. Istotne jest jednak co innego \u2013 wa\u017cne, \u017ceby wystartowa\u0107. A o tym przekonamy si\u0119 dzi\u015b wieczorem. Albo jutro. A najp\u00f3\u017aniej pojutrze…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(15 10 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przemys\u0142aw Sadura, S\u0142awomir Sierakowski\u00a0 Spo\u0142ecze\u0144stwo populist\u00f3w Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Gra w pojedynk\u0119, gra w poprzek… No c\u00f3\u017c \u2013 populizm, najszerzej pojmowany jako osobliwy stosunek jednostek, wi\u0119kszych organizm\u00f3w i ca\u0142ych (nazwijmy je tak umownie) \u201eplemion\u201d do rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej i ekonomicznej tudzie\u017c politycznej \u2013 ma wiele definicji i zastosowa\u0144. Bywa diagnoz\u0105, bywa epitetem albo mentalnym podglebiem ludowej, klasowej b\u0105d\u017a \u201esolidarno\u015bciowej\u201d rabacji. W wyrafinowanej wersji mo\u017ce by\u0107 nawet postmodernistycznym buntem przeciw rzekomej tyranii rozumu lub opresji tzw. prawdy, czy przymusu bycia \u201edobrym\u201d… Ale co to takiego? Sadura i Sierakowski nie definiuj\u0105 populizmu wprost, bezpo\u015brednio i jednoznacznie, albowiem milcz\u0105co zak\u0142adaj\u0105, \u017ce \u201eko\u0144 jaki jest, ka\u017cdy widzi\u201d. Znaczy populizm to abstrakcyjny obiekt intelektualny, ale nie wymagaj\u0105cy definiowania ani dowodzenia, albowiem jest notoryjny \u2013 czyli powszechnie znany i zawsze jednakowo rozumiany, gdy si\u0119 na\u0144 powo\u0142ujemy \u2013 jak kolejno\u015b\u0107 dni tygodnia, bitwa pod Grunwaldem, jesienny deszcz czy cycki i ty\u0142ki Kardashianek. Za\u0142o\u017cenie Sadury i Sierakowskiego potraktujmy jednak jako nazbyt optymistyczne i zdefiniujmy (by unikn\u0105\u0107 nieporozumie\u0144) populizm jako ideologi\u0119 polityczn\u0105 (ale nie tylko…) forsuj\u0105c\u0105 wol\u0119 \u201eludu\u201d nade wszystko i nad wszystkim. Tak \u2013 populus (lud, ale niekoniecznie w klasycznym rzymskim rozumieniu) jest \u017ar\u00f3d\u0142em w\u0142adzy, a jego wola \u2013 ponad prawem (kt\u00f3re…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4364,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[25,410,165],"tags":[450,451],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4362"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4362"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4448,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4362\/revisions\/4448"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}