{"id":4341,"date":"2023-10-05T17:48:28","date_gmt":"2023-10-05T15:48:28","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4341"},"modified":"2023-11-28T18:47:28","modified_gmt":"2023-11-28T17:47:28","slug":"pielgrzym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/10\/05\/pielgrzym\/","title":{"rendered":"Pielgrzym"},"content":{"rendered":"\n

Terry Hayes\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Pielgrzym <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej Szyma\u0144ski <\/strong>
Dom Wydawniczy Rebis, Pozna\u0144 2023 (wyd. II)<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Manichejski pojedynek<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Klasyka, porz\u0105dna rzemie\u015blnicza wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 gatunkowa \u2013 bez pretensji, bez ambicji modernizacyjnych i modeluj\u0105cych, bez potrzeby przodownictwa i torowania \u015bcie\u017cek. Przeciwnie \u2013 autor pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpie z dorobku poprzednik\u00f3w. I si\u0119 z tym nie kryje. Sens bowiem tego rzemios\u0142a tkwi nie tylko w powtarzalno\u015bci odtworzeniowej, tkwi w unikatowej umiej\u0119tno\u015bci tworzenia klimatu, ornamentyki, w tw\u00f3rczym wykorzystaniu starych receptur, format\u00f3w i map… Zawsze bowiem ma sens nadawanie indywidualnego stylu i pi\u0119tna uniwersalnym formu\u0142om kreatywnym. Terry Hayes jest mistrzem w swym rodzaju, ze wszech miar godnym szacunku, przynajmniej w gatunku thrillera sensacyjnego. No i wypracowa\u0142 sobie wzorce intrygi oraz szablony z du\u017cym potencja\u0142em fabularnym, nadaj\u0105ce si\u0119 do wielokrotnego wykorzystania.<\/p>\n

\u201ePielgrzym\u201d to w\u0142a\u015bnie taki produkt r\u0119kodzielniczy, niby stoj\u0105cy w szeregu wyrob\u00f3w podobnych, ale (gdy mu si\u0119 bli\u017cej przyjrze\u0107) pe\u0142en zaskakuj\u0105cych odmienno\u015bci, ozd\u00f3b i literackich fioritur, \u0142adniejszych ni\u017c typowe… Innymi s\u0142owy: ukr\u0119cony na kole garncarskim dzban – jakby spod sztancy, ale z osobnymi \u015bladami linii papilarnych. Niepodobnymi do innych. No i te wkl\u0119s\u0142o\u015bci i wypuk\u0142o\u015bci zewn\u0119trznej skorupy wyra\u017anie inaczej s\u0105 uformowane tymi paluszkami…<\/p>\n

Co do zasady \u201ePielgrzym\u201d jest wariantem starego schematu pojedynku si\u0142 Dobra z si\u0142ami Z\u0142a. Wedle tradycyjnego manichejskiego uj\u0119cia. Ale w formule wyra\u017anie spersonalizowanej i zindywidualizowanej. Jest jeden cz\u0142owiek integralnie Z\u0142y, a przeciw niemu jeden staje cz\u0142owiek Dobry (aczkolwiek nieco wyszczerbiony i zm\u0119czony). Reszta \u015bwiata w zasadzie si\u0119 przygl\u0105da, chocia\u017c Dobry i Z\u0142y maj\u0105 swoich pomocnik\u00f3w tudzie\u017c kibic\u00f3w. Wystarczy tylko takie rusztowanie ideowe obudowa\u0107 fabularn\u0105 narracj\u0105 \u2013 figurami protagonist\u00f3w na kilku planach opowie\u015bci, dekoracjami, rekwizytami, imponderabiliami, wystarczy powtyka\u0107 w narracj\u0119 jakie\u015b znaczniki, koordynaty, fakty… Innymi s\u0142owy wypcha\u0107 szkielet wymy\u015blon\u0105 materi\u0105 tak, by nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od potencjalnie rzeczywistego toku wydarze\u0144. By wszystko wygl\u0105da\u0142o jak prawdziwe… No i to jest literatura, czyli praktyczne wykorzystanie talentu do kreowania za ka\u017cdym razem takiego universum<\/i>, kt\u00f3re czytelnika nie znudzi i nie zniech\u0119ci fabularn\u0105 g\u0142upot\u0105 tudzie\u017c oszuka\u0144czym nieprawdopodobie\u0144stwem.<\/p>\n

Hayes obudowa\u0142 ten znany manichejski szkielet spoiwem, lepiszczem sk\u0105din\u0105d konwencjonalnym, u\u017cywanym w literaturze od dawna, ale za to jak\u017ce wykwintnie przyrz\u0105dzonym! Wykreowa\u0142 zatem dw\u00f3ch… Pielgrzym (to ten dobry) by\u0142 agentem najtajniejszym z tajnych, w najtajniejszej z tajnych agencji rz\u0105dowych \u2013 tak tajnej, \u017ce nikt nawet nie zna\u0142 jej nazwy. Jego specjalizacj\u0105 by\u0142o usuwanie (to daleko id\u0105ce niedom\u00f3wienie…) wrog\u00f3w Ameryki \u2013 na tyle zawzi\u0119tych skurwysyn\u00f3w, \u017ce na uczciwy proces nie zas\u0142ugiwali. Gdy si\u0119 wycofa\u0142 ze s\u0142u\u017cby z powodu zawodowego wypalenia, zaj\u0105\u0142 si\u0119 doskonaleniem metod \u015bledczych i doszed\u0142 do takiego mistrzostwa, \u017ce napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 (ma si\u0119 rozumie\u0107, \u017ce anonimowo…) z pogranicza kryminologii i kryminalistyki o najbardziej wyrafinowanych technikach \u015bledczych; w \u015brodowiskach agenturalno-policyjnych odni\u00f3s\u0142 sukces… Ale nie dane mu by\u0142o leczy\u0107 zranionej duszy i cieszy\u0107 si\u0119 statusem emeryta. Nieoczekiwanie Pielgrzym wyl\u0105dowa\u0142… na naradzie w Gabinecie Owalnym, sk\u0105d wyszed\u0142 z tak\u0105 misj\u0105 i takimi plenipotencjami, \u017ce jego dotychczasowe osi\u0105gi wygl\u0105da\u0107 zacz\u0119\u0142y jak porcja lod\u00f3w malinowych przy czynnym wulkanie…<\/p>\n

Ten z\u0142y \u2013 czyli Saracen \u2013 urodzi\u0142 si\u0119 saudyjskiej D\u017cuddzie, ale nim dor\u00f3s\u0142 do pe\u0142noletnio\u015bci, jego ojcu \u2013 na mocy wyroku kr\u00f3lewskiego s\u0105du \u2013 kat \u015bci\u0105\u0142 g\u0142ow\u0119 na centralnym placu miasta; za ni mniej, ni wi\u0119cej, tylko \u201eszerzenie zepsucia na ziemi\u201d. Dotkni\u0119ty do \u017cywego m\u0142odzian przysi\u0105g\u0142 zemst\u0119 rodowi Saud\u00f3w, i w celu wyszkolenia si\u0119 do tej misji uda\u0142 si\u0119 do Afganistanu, gdzie jako waleczny mud\u017ca<\/i> zyska\u0142 nie\u015bmierteln\u0105 s\u0142aw\u0119, zestrzeliwuj\u0105c trzy sowieckie helikoptery Mi-24 z naramiennej wyrzutni brytyjskiej typu blowpipe… Blowpipe (dos\u0142ownie: tyle co dmuchawka, \u015bmierciono\u015bna bro\u0144 Indian amazo\u0144skich, na strza\u0142ki z kurar\u0105) to dla strzelca-operatora wymagaj\u0105ca konstrukcja; nie da\u0142o si\u0119 jej odpali\u0107 i schowa\u0107 si\u0119 za kamieniem, trzeba by\u0142o zosta\u0107 na miejscu i ma\u0142ym joystickiem naprowadzi\u0107 pocisk do celu. Odwaga zgo\u0142a szale\u0144cza by\u0142a do tego potrzebna… Ale po wojnie z ZSRR Saracen nie zosta\u0142 w Hindukuszu, bo w tzw. mi\u0119dzyczasie celownik swej zemsty przesun\u0105\u0142 z kr\u00f3lestwa Saud\u00f3w na Ameryk\u0119. Odby\u0142 studia medyczne, podj\u0105\u0142 lekarsk\u0105 praktyk\u0119 w szpitalu w Libanie, a nieco p\u00f3\u017aniej zrobi\u0142 wypad do Damaszku, gdzie zdoby\u0142 szczep wirusa Variola vera<\/i> \u2013 czyli ospy prawdziwej, choroby zaka\u017anej, kt\u00f3r\u0105 \u015bwiat uzna\u0142 za ju\u017c wyeliminowan\u0105. Ale w tajnych laboratoriach syryjskiego re\u017cimu Asada nie takie rzeczy gromadzono… I to mia\u0142a by\u0107 jego bro\u0144 zag\u0142ady… Ostro\u017cny, wyrafinowany i zdeterminowany Saracen podczas swych przygotowa\u0144 zostawi\u0142 jednak jaki\u015b nieznaczny \u015blad, kt\u00f3ry przyku\u0142 uwag\u0119 analityk\u00f3w Echelonu \u2013 globalnego \u201eucha\u201d – systemu elektronicznego \u015bledzenia odbiegaj\u0105cych od normy zachowa\u0144 przest\u0119pczo-terrorystycznych. W\u0142a\u015bnie dlatego Pielgrzym ruszy\u0142 tropem Saracena…<\/p>\n

Reszta intrygi, czyli w\u0142a\u015bciwy przebieg pojedynku Dobrego ze Z\u0142ym, niech pozostanie niek\u0142aman\u0105 przyjemno\u015bci\u0105 waszej samodzielnej lektury, drodzy czytelnicy. \u017badnych innych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w nie zdradz\u0119. Poza jednym \u2013 struktura fabularna tej opowie\u015bci, rozleg\u0142o\u015b\u0107 w\u0105tk\u00f3w i masywno\u015b\u0107 dygresji stwarza wiele mo\u017cliwo\u015bci narracyjnych \u2013 poza osi\u0105 g\u0142\u00f3wnego konfliktu. Oczywi\u015bcie pivotalny charakter mo\u017cliwego ataku biologicznego (Variola vera<\/i> to nie zabawa; sam mam w pami\u0119ci epidemi\u0119 we Wroc\u0142awiu w roku 1963) przys\u0142oni\u0142 inne potencja\u0142y fabularne, odczytywane na stronach \u201ePielgrzyma\u201d, ale ju\u017c samo brni\u0119cie przez ten \u201eogr\u00f3d mo\u017cliwo\u015bci\u201d to prawdziwa przyjemno\u015b\u0107 dla wytrwa\u0142ego czytelnika \u2013 podobnie jak prowizoryczne cho\u0107by uruchomienie wyobra\u017ani i wst\u0119pne zamarkowanie mo\u017cliwych do poprowadzenia w\u0105tk\u00f3w naszego ulubionego ci\u0105gu dalszego tej opowie\u015bci. I to jest w\u0142a\u015bnie mistrzostwo rzemie\u015blniczej roboty Hayesa: zostawi\u0107 sobie i furtk\u0119, i zapas historii do dalszej owocnej obr\u00f3bki… Nikt przy zdrowych zmys\u0142ach nie porzuca intrygi, kt\u00f3ra \u201edobrze \u017cre\u201d.<\/p>\n

I tak si\u0119 pisze literatur\u0119 rozrywkow\u0105 z wy\u017cszej p\u00f3\u0142ki… Kluczem do sukcesu komercyjnego jest daleko posuni\u0119ta indywidualizacja klasycznych, cz\u0119sto u\u017cywanych schemat\u00f3w. Hayes chyba odkry\u0142 recept\u0119 \u2013 ile czego ma by\u0107. Proporcje s\u0105 zatem w\u0142a\u015bciw\u0105 miar\u0105 tego sukcesu. Jak to osi\u0105gn\u0105\u0107? Jedno z dwojga: trzeba mie\u0107 talent albo rozwini\u0119te umiej\u0119tno\u015bci na\u015bladowcze. Hayes ma to pierwsze… I nie oszcz\u0119dza. A czytelnicy s\u0105 \u2013 jak mniemam \u2013 usatysfakcjonowani; drugie wydanie, dodruki \u2013 to nie s\u0105 oznaki rynkowej klapy. Przynajmniej na naszym rynku. Jak on to robi? Proste \u2013 nie tylko przyk\u0142ada si\u0119 do szczeg\u00f3\u0142u. Dba\u0142o\u015b\u0107 o drobiazgi wytrawni czytelnicy wprawdzie ceni\u0105 sobie najbardziej, ale znakiem firmowym Hayesa jest nadto umiej\u0119tno\u015b\u0107 kre\u015blenia horyzontu zdarze\u0144 o maksymalnym zasi\u0119gu, z realnymi odniesieniami do globalnej polityki. A to uruchamia wra\u017cenie, \u017ce jego narracje dziej\u0105 si\u0119 naprawd\u0119. Dla literatury par excellence<\/i> rozrywkowej to komplement. Zw\u0142aszcza gdy idzie o ten thrillerowaty nastr\u00f3j, czyli poczucie mrowienia na karku i g\u0119si\u0105 sk\u00f3rk\u0119. Czyli \u2013 gdy idzie o straszenie. Wiele zatem wskazuje na to, \u017ce Dobry bohater historii z \u201ePielgrzyma\u201d jeszcze si\u0119 pojawi, ku czytelniczej satysfakcji. A mo\u017ce to b\u0119dzie jakie\u015b inne tej figury wcielenie? Kto wie…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(5 09 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Terry Hayes\u00a0 Pielgrzym Prze\u0142o\u017cy\u0142 Maciej Szyma\u0144ski Dom Wydawniczy Rebis, Pozna\u0144 2023 (wyd. II) Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Manichejski pojedynek Klasyka, porz\u0105dna rzemie\u015blnicza wytw\u00f3rczo\u015b\u0107 gatunkowa \u2013 bez pretensji, bez ambicji modernizacyjnych i modeluj\u0105cych, bez potrzeby przodownictwa i torowania \u015bcie\u017cek. Przeciwnie \u2013 autor pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpie z dorobku poprzednik\u00f3w. I si\u0119 z tym nie kryje. Sens bowiem tego rzemios\u0142a tkwi nie tylko w powtarzalno\u015bci odtworzeniowej, tkwi w unikatowej umiej\u0119tno\u015bci tworzenia klimatu, ornamentyki, w tw\u00f3rczym wykorzystaniu starych receptur, format\u00f3w i map… Zawsze bowiem ma sens nadawanie indywidualnego stylu i pi\u0119tna uniwersalnym formu\u0142om kreatywnym. Terry Hayes jest mistrzem w swym rodzaju, ze wszech miar godnym szacunku, przynajmniej w gatunku thrillera sensacyjnego. No i wypracowa\u0142 sobie wzorce intrygi oraz szablony z du\u017cym potencja\u0142em fabularnym, nadaj\u0105ce si\u0119 do wielokrotnego wykorzystania. \u201ePielgrzym\u201d to w\u0142a\u015bnie taki produkt r\u0119kodzielniczy, niby stoj\u0105cy w szeregu wyrob\u00f3w podobnych, ale (gdy mu si\u0119 bli\u017cej przyjrze\u0107) pe\u0142en zaskakuj\u0105cych odmienno\u015bci, ozd\u00f3b i literackich fioritur, \u0142adniejszych ni\u017c typowe… Innymi s\u0142owy: ukr\u0119cony na kole garncarskim dzban – jakby spod sztancy, ale z osobnymi \u015bladami linii papilarnych. Niepodobnymi do innych. No i te wkl\u0119s\u0142o\u015bci i wypuk\u0142o\u015bci zewn\u0119trznej skorupy wyra\u017anie inaczej s\u0105 uformowane tymi paluszkami… Co do zasady \u201ePielgrzym\u201d jest wariantem starego schematu pojedynku si\u0142 Dobra z si\u0142ami…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4343,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[393],"tags":[447],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4341"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4341"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4341\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4421,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4341\/revisions\/4421"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}