{"id":4314,"date":"2023-09-20T23:55:00","date_gmt":"2023-09-20T21:55:00","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4314"},"modified":"2024-03-23T03:19:10","modified_gmt":"2024-03-23T02:19:10","slug":"barbarossa-jak-hitler-przegral-wojne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/09\/20\/barbarossa-jak-hitler-przegral-wojne\/","title":{"rendered":"Barbarossa. Jak Hitler przegra\u0142 wojn\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Jonathan Dimbleby\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Barbarossa. Jak Hitler przegra\u0142 wojn\u0119 <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Arkadiusz Bugaj <\/strong>
Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Wr\u00f3g mojego wroga moim przyjacielem
mimo wszystko jest…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pytanie zasadnicze jest jedno i brzmi tak: czy Hitler przegra\u0142 wojn\u0119 ze Stalinem ju\u017c w momencie, gdy j\u0105 rozpocz\u0105\u0142, czyli 22 czerwca 1941 roku (s\u0105 tacy, co twierdz\u0105, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to wcze\u015bniej, zanim pad\u0142y strza\u0142y, tylko W\u00f3dz III Rzeszy o tym nie wiedzia\u0142…), czy widmo przegranej pojawi\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej (a je\u015bli tak, to kiedy dok\u0142adnie), za\u015b w czasie dziel\u0105cym oba te zdarzenia wszystko mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 \u2013 tak lub nie-tak? Udzielenie jednoznacznej odpowiedzi oznacza w gruncie rzeczy napisanie historii \u2013 TEJ HISTORII \u2013 od pocz\u0105tku. Kategoryczna odpowied\u017a jednoznaczna, niezale\u017cnie od tego, czy sk\u0142ania si\u0119 do wariantu pierwszego (kl\u0119ska przes\u0105dzona w momencie ataku), czy drugiego (wyrok zapad\u0142 p\u00f3\u017aniej) \u2013 wymaga od odpowiadaj\u0105cego, by to napisa\u0142 niejako od nowa, po swojemu – i skupi\u0142 si\u0119 na argumentach. Nie lekcewa\u017c\u0105c fakt\u00f3w, bowiem na wojnie fakty s\u0105 najlepszymi argumentami. Jak dobra artyleria, albo i lepiej…<\/p>\n

Dlatego Jonathan Dimbleby o operacji \u201eBarbarossa\u201d napisa\u0142 od pocz\u0105tku, cho\u0107 w ca\u0142ej \u015bwiatowej historiografii II wojny literatura jej po\u015bwi\u0119cona to jeden z wi\u0119kszych tematycznych zbior\u00f3w. Ale tak mu kaza\u0142o poczucie odpowiedzialno\u015bci. Mam tez\u0119, wi\u0119c by jej dowie\u015b\u0107, pisz\u0119 wszystko po swojemu jeszcze raz, cho\u0107 m\u00f3g\u0142bym ograniczy\u0107 si\u0119 do b\u0142yskotliwego artyku\u0142u na czo\u0142\u00f3wce kt\u00f3rego\u015b z poczytnych, opiniotw\u00f3rczych periodyk\u00f3w historycznych o globalnym zasi\u0119gu. Oszcz\u0119dzi\u0142bym czas i \u015brodki na co\u015b przyjemniejszego ni\u017c kwerendy archiwalne, lektury dokument\u00f3w, relacji i pami\u0119tnik\u00f3w. Tak zrobi\u0142by narcystyczny publicysta-celebryta, a przecie\u017c Dimbleby jest po cz\u0119\u015bci kim\u015b w tym rodzaju \u2013 jako polityczny prezenter telewizyjny (mo\u017ce nie tak s\u0142awny jak jego brat David \u2013 ale zawsze…) i p\u00f3\u0142oficjalny (ale w pe\u0142ni akceptowany) biograf ksi\u0119cia Walii, a dzi\u015b ju\u017c kr\u00f3la Wielkiej Brytanii Karola III. Ale przede wszystkim jest porz\u0105dnym rzemie\u015blnikiem o wyrafinowanym warsztacie (przeczytajcie koniecznie jego \u201eBitw\u0119 o Atlantyk\u201d…) i rzetelnym pisarzem. Tote\u017c nawet nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce m\u00f3g\u0142by uchybi\u0107 dobrej praktyce i dobrym obyczajom historyka, chocia\u017c z wykszta\u0142cenia jest… rolnikiem (uko\u0144czy\u0142 Royal Agricultural College w Cirencester \u2013 najstarsz\u0105 brytyjsk\u0105 uczelni\u0119 rolnicz\u0105 – i specjalizowa\u0142 si\u0119 w organizacji produkcji farm wielkotowarowych; w\u0142a\u015bnie wykszta\u0142cenie zbli\u017cy\u0142o go z \u00f3wczesnym nast\u0119pc\u0105 tronu) oraz filozofem.<\/p>\n

Dimbleby, by uczciwie rozprawi\u0107 si\u0119 z \u201egor\u0105c\u0105\u201d, zbrojn\u0105 faz\u0105 stosunk\u00f3w niemiecko-sowieckich w roku 1941 (i w ci\u0105gu kilku nast\u0119pnych lat), rozpostar\u0142 sieci historycznej analizy do\u015b\u0107 szeroko i wstecz, za punkt startowy swej narracji obieraj\u0105c kameralny i bardzo ekskluzywny, elegancki nadmorski kurort Rapallo we W\u0142oszech, jakie\u015b 40 kilometr\u00f3w na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Genui. To tam 16 kwietnia 1922 roku niemiecki minister spraw zagranicznych Walther Rathenau (niebawem zgin\u0105\u0142 w zamachu…) i radziecki ludowy komisarz spraw zagranicznych Gieorgij Cziczerin podpisali d\u0142ugo i w tajemnicy uzgadniany tekst traktatu mi\u0119dzy tzw. Republik\u0105 Weimarsk\u0105 a bolszewick\u0105 Rosyjsk\u0105 Federacyjn\u0105 Republik\u0105 Radzieck\u0105 \u2013 traktatu znosz\u0105cego wzajemne pretensje i wszelkie konfliktowe zasz\u0142o\u015bci mi\u0119dzy obydwoma pa\u0144stwami tudzie\u017c projektuj\u0105cego szerok\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 gospodarcz\u0105 i wojskow\u0105. Obie wysokie umawiaj\u0105ce si\u0119 strony uczestniczy\u0142y w odbywaj\u0105cej si\u0119 w\u00f3wczas w Genui i zwo\u0142anej przez premiera Wielkiej Brytanii Davida Lloyda George’a tzw. konferencji wielkanocnej, maj\u0105cej uporz\u0105dkowa\u0107 europejski \u0142ad gospodarczy. Obie wysokie umawiaj\u0105ce si\u0119 w Rapallo strony sw\u00f3j traktat zdetonowa\u0142y nad g\u0142owami pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w genue\u0144skiego spotkania jak szrapnel nad okopem; do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce Lloyd George g\u00f3wno zdzia\u0142a\u0142 ze swymi pomys\u0142ami, natomiast uk\u0142ad z Rapallo funkcjonowa\u0142 do ostatniej chwili \u2013 ostatni poci\u0105g z planowymi dostawami z ZSRR do Rzeszy odjecha\u0142 z Brze\u015bcia nad Bugiem nach Berlin<\/i> o p\u00f3\u0142nocy z 21 na 22 czerwca 1941 roku…<\/p>\n

Nic w tym dziwnego, \u017ce uk\u0142ad trwa\u0142 do ko\u0144ca \u2013 oba pa\u0144stwa znalaz\u0142y si\u0119 za burt\u0105 Traktatu Wersalskiego. Niemcy, bo przegra\u0142y wojn\u0119. Rosja, bo bolszewizm stwarza\u0142 egzystencjalne zgo\u0142a zagro\u017cenie dla demokratyczno-liberalnej Europy. Musieli si\u0119 jako\u015b trzyma\u0107 razem, cho\u0107 ta wsp\u00f3lnota co i rusz chwia\u0142a si\u0119 na kraw\u0119dzi zdrowego rozs\u0105dku. Ale trwali. Ba, w ostatniej chwili przed ko\u0144cem epoki wzgl\u0119dnego pokoju traktat sw\u00f3j pog\u0142\u0119bili, umawiaj\u0105c si\u0119 w kwestii wytyczenia stref wp\u0142yw\u00f3w i przebiegu linii demarkacyjnych na wypadek wojny (pakt Ribbentrop-Mo\u0142otow).<\/p>\n

Zwa\u017cywszy zatem na trwa\u0142o\u015b\u0107 tego uk\u0142adu i jego odporno\u015b\u0107 na koniunkturalne zagro\u017cenia, Dimbleby, rozwa\u017caj\u0105c preliminaria niemiecko-rosyjskiego klinczu, m\u00f3g\u0142by (i chyba powinien) cofn\u0105\u0107 si\u0119 jeszcze o kilka lat. Konkretnie do marca 1917 roku, gdy przy peronie granicznej (z Konfederacj\u0105 Helweck\u0105 akurat…) stacji kolejowej w bade\u0144skim miasteczku Gottmadingen podstawiono wagon pasa\u017cerski z zasob\u00f3w Grossherzoglich Badische Staatseisenbahnen<\/i>. W\u015br\u00f3d nocnej ciszy z id\u0105cego z Z\u00fc<\/span>richu schnellzugu<\/i> do tamtego wagonu sprawnie przesiad\u0142a si\u0119 gromadka (nieco ponad trzydzie\u015bci os\u00f3b) rosyjskich emigrant\u00f3w ze Szwajcarii. Wagon zaplombowano i do\u0142\u0105czono do sk\u0142adu id\u0105cego na p\u00f3\u0142noc (ko\u0144cowa destynacja: port w Sassnitz na ba\u0142tyckiej wyspie Rugia). Po przeprawie promem do Trelleborga wagon pojecha\u0142 przez neutraln\u0105 Szwecj\u0119 wzd\u0142u\u017c Ba\u0142tyku a\u017c do miasteczka Haparanda na p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cu Zatoki Botnickiej. Po drugiej stronie rzeki Tornio by\u0142a ju\u017c Rosja. Ma\u0142o kto o tym pami\u0119ta, ale \u00f3wczesne Wielkie Ksi\u0119stwo Finlandii by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 imperium car\u00f3w (kt\u00f3re, gdy wagon od granicy szwajcarskiej dotar\u0142 do granicy rosyjskiej \u2013 od kilku tygodni ju\u017c nie istnia\u0142o; ale granica nadal by\u0142a…). Pasa\u017cerowie tajemniczego wagonu przez Helsingfors (tak si\u0119 wtedy nazywa\u0142o miasto Helsinki) i Wyborg dotarli do Piotrogrodu. Jeden z nich nazywa\u0142 si\u0119 W\u0142odzimierz Ilicz Ulianow, w rosyjskim i mi\u0119dzynarodowym ruchu robotniczym znany pod pseudonimem Lenin. Ani anonimowy funkcjonariusz Abteilung III b<\/i> \u2013 czyli wywiadu wojskowego Cesarstwa Niemieckiego \u2013 kt\u00f3ry ten wagon zorganizowa\u0142 i podstawi\u0142, ani jego szef \u2013 oberst<\/i> Walter Nicolai, kt\u00f3ry ca\u0142\u0105 akcj\u0105 kierowa\u0142 \u2013 nie zdawali sobie sprawy z dalekosi\u0119\u017cnych, globalnych skutk\u00f3w tej kolejowej eskapady; wiedzieli tylko, \u017ce mog\u0105 zaszkodzi\u0107 Rosji i by\u0107 mo\u017ce spowodowa\u0107, \u017ce wycofa si\u0119 ona z wojny, co przysporzy\u0142oby Niemcom powa\u017cnych korzy\u015bci, nie tylko terytorialnych (w 1917 roku Niemcy okupowali krainy nadba\u0142tyckie, ziemie polskie, p\u00f3\u0142 Bia\u0142orusi i kawa\u0142 Ukrainy…).<\/p>\n

W zasadzie od tego momentu wsp\u00f3lne dzieje Niemiec i Rosji, do tej pory nacechowane \u201enormaln\u0105\u201d mi\u0119dzyimperialn\u0105 wrogo\u015bci\u0105, podszyt\u0105 wszak\u017ce niech\u0119tnym uznaniem (niemiecki kajzer Wilhelm II Hohenzollern i car Rosji Miko\u0142aj II Romanow byli bardzo bliskimi kuzynami sk\u0105din\u0105d…) – wesz\u0142y w faz\u0119 \u201emi\u0142osnego\u201d u\u015bcisku \u2013 pe\u0142nego pasji, nieskrywanych emocji, zbrodniczych intencji, pogardy odwzajemnianej, konflikt\u00f3w interes\u00f3w (i zarazem tych interes\u00f3w wsp\u00f3lnoty…), ideowych spor\u00f3w tudzie\u017c brutalnych ingerencji \u2013 niezale\u017cnie od gatunku panuj\u0105cych akurat w obu pa\u0144stwach ustroj\u00f3w. Niekt\u00f3re z aspekt\u00f3w tych wsp\u00f3lnych dziej\u00f3w rosyjsko-niemieckich dadz\u0105 si\u0119 zrozumiale wyt\u0142umaczy\u0107 tylko przy u\u017cyciu aparatury poj\u0119ciowej z arsena\u0142u psychiatrii klinicznej. Tak si\u0119 porobi\u0142o…<\/p>\n

No, ale Dimbleby na start swojej narracji i ca\u0142ej intrygi \u201eBarbarossy\u201d wybra\u0142, bo bardziej wola\u0142 salony hotelu \u201eExcelsior\u201d w Rapallo w roku 1922, ni\u017c peron kolejowy w Gottmadingen w roku 1917. Jego wola, jego prawo. O wiele bardziej interesuj\u0105cy jest rezultat docieka\u0144 historyka. Czyli to wszystko, co mia\u0142 do powiedzenia o tajemnicach, o przebiegu akcji i o mniemaniach jej uczestnik\u00f3w, a tak\u017ce o wp\u0142ywie samej akcji na dalszy bieg wydarze\u0144. No i ta konkluzja, do kt\u00f3rej doszed\u0142 Dimbleby \u2013 \u017ce uruchamiaj\u0105c plan \u201eBarbarossa\u201d, Hitler \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 nieuchronn\u0105 kl\u0119sk\u0119 na Niemcy, na sw\u0105 umi\u0142owan\u0105 tysi\u0105cletni\u0105 Trzeci\u0105 Rzesz\u0119<\/b>. Tak \u2013 wypada si\u0119 z nim zgodzi\u0107, cho\u0107 zapewne nie b\u0119dzie to zgoda powszechna. Wielu historyk\u00f3w, przewa\u017cnie ameryka\u0144skich, nadal uwa\u017ca, i\u017c kl\u0119ska Hitlera w chwili ataku na imperium Stalina wcale nie by\u0142a przes\u0105dzona \u2013 dopiero wej\u015bcie USA do wojny zdecydowa\u0142o. No c\u00f3\u017c \u2013 liczby temu przecz\u0105, ale sk\u0105din\u0105d wiadomo z wojenno-historycznej praktyki, \u017ce wymowa obiektywnych danych, niezafa\u0142szowanych z pobudek propagandowych czy mitologicznych, kt\u00f3re ka\u017cdy bieg\u0142y w militarnych kalkulacjach absolwent dowolnej wy\u017cszej sztabowej akademii potrafi zanalizowa\u0107, nigdy nie uzyska nale\u017cnej jej wy\u017cszo\u015bci nad mitologi\u0105 wojny, nad poczuciem wielko\u015bci, nad mniemaniami o swej wyj\u0105tkowo\u015bci, megalomani\u0105 i pych\u0105…<\/p>\n

Dimbleby natomiast wie, \u017ce ta wojna nie rozstrzygn\u0119\u0142a si\u0119 ani na Pacyfiku, ani na drugim froncie mi\u0119dzy Normandi\u0105 a Renem, ani w p\u00f3\u0142nocnej Afryce, ani gdziekolwiek \u2013 tylko na przedpolach Moskwy, w ruinach Stalingradu, na \u0141uku Kurskim, potem na r\u00f3wninach mi\u0119dzy Dnieprem a Odr\u0105. Anglicy my\u015bl\u0105, \u017ce wygra\u0142 j\u0105 Montgomery, Amerykanie \u2013 \u017ce Patton do sp\u00f3\u0142ki z Eisenhowerem, MacArthurem i Oppenheimerem. Ale fachowcy raczej wska\u017c\u0105 \u017bukowa i Rokossowskiego. Co zreszt\u0105 jest okoliczno\u015bci\u0105 drugorz\u0119dn\u0105 \u2013 nie nazwiska bowiem wojny wygrywaj\u0105, ale pomys\u0142y, zasoby, determinacja, zbiorowy wysi\u0142ek i ofiarno\u015b\u0107, sk\u0142onno\u015b\u0107 do po\u015bwi\u0119ce\u0144 tudzie\u017c logika, zdrowy rozs\u0105dek plus odrobina… szale\u0144stwa, hazardu, wizjonerstwa. A to wszystko cechy spo\u0142eczne \u2013 nie za\u015b tylko indywidualne… W pierwszej zatem kolejno\u015bci rozwa\u017cy\u0107 nale\u017cy, czy Dimbleby wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119 wszystkie okoliczno\u015bci \u2013 zar\u00f3wno uprawomocniaj\u0105ce, jak i falsyfikuj\u0105ce tez\u0119 o sprowokowanie kl\u0119ski nierozwa\u017cnym atakiem. Wydaje si\u0119, \u017ce wzi\u0105\u0142…<\/p>\n

Czemu zatem Hitler zaatakowa\u0142 ZSRR? Przecie\u017c mia\u0142 wolne r\u0119ce, spok\u00f3j na zapleczu i du\u017co czasu, by po swojemu rozwi\u0105za\u0107 kwestie europejskie. A nadto niezak\u0142\u00f3cone i pewne dostawy surowc\u00f3w strategicznych \u2013 zbo\u017ca, paliw, metali… 70 procent ca\u0142ego importu Niemiec! Jego kontrpartner Stalin, po kompromituj\u0105cej kl\u0119sce w wojnie z Finlandi\u0105, skupi\u0142 si\u0119 na sprawach wewn\u0119trznych, my\u015bla\u0142 o przebudowie armii (przy czym teorie o planowaniu napa\u015bci na III Rzesz\u0119 wypada w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy ba\u015bnie) i brutalnie odrzuca\u0142 wszelkie pr\u00f3by nawi\u0105zania kontakt\u00f3w przez Brytyjczyk\u00f3w i Amerykan\u00f3w, by nie urazi\u0107 Hitlera. Nie jestem pewien, czy F\u00fc<\/span>hrer zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce prawdopodobnie by\u0142 wtedy jedynym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3remu Stalin… ufa\u0142 bezgranicznie. Ten szalony paranoik nie ufa\u0142 swym kumplom z tzw. Politbiura partii bolszewickiej, nie ufa\u0142 dawnym wsp\u00f3\u0142towarzyszom rewolucji i wojny domowej, nie ufa\u0142 sztabowcom i dow\u00f3dcom armii, ideologom partyjnym \u2013 no, nikomu. Miar\u0105 tego braku zaufania s\u0105 tysi\u0105ce, mo\u017ce setki tysi\u0119cy grob\u00f3w ludzi z bolszewickiej elity (i nie tylko), wykopanych i zasypanych podczas id\u0105cych falami czystek personalnych, praktykowanych wsz\u0119dzie \u2013 jak Zwi\u0105zek d\u0142ugi i szeroki. Mo\u017ce tylko trzej jego najbli\u017csi mieli jaki taki (ograniczony…) kredyt: Beria, Mo\u0142otow i Woroszy\u0142ow. Ale bez przesady… W ca\u0142ym ZSRR nie by\u0142o cz\u0142owieka, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by ze Stalinem dyskutowa\u0107, ba \u2013 nawet si\u0119 sprzeciwi\u0107. I to prze\u017cy\u0107…<\/p>\n

Co si\u0119 tedy sta\u0142o, \u017ce Hitler zniweczy\u0142 ten korzystny uk\u0142ad? Dwie kwestie \u2013 zmienne okoliczno\u015bci wojny i osobisty charakter samego Wodza. Po pierwsze: gdy jesieni\u0105 1940 roku Niemcom nie uda\u0142o si\u0119 rozprawi\u0107 definitywnie z Wielk\u0105 Brytani\u0105, w spos\u00f3b niejako naturalny zwr\u00f3cili si\u0119 ku Ba\u0142kanom z przyleg\u0142o\u015bciami, zw\u0142aszcza \u017ce okaza\u0142o si\u0119, i\u017c nie mog\u0105 w tamtym strategicznym obszarze polega\u0107 na W\u0142oszech i Mussolinim. Ten ruch obudzi\u0142 Rosjan, bo i oni mieli swoje oczekiwania i spodziewane po\u017cytki w tym rejonie. Stalin koncyliacyjnie wys\u0142a\u0142 do Hitlera swego druha Mo\u0142otowa, ale bolszewicki twardziel (od swej wytrzyma\u0142o\u015bci negocjacyjnej za sto\u0142em zwany \u201ekamienn\u0105 dup\u0105\u201d) niczego nie za\u0142atwi\u0142; Hitler zacz\u0105\u0142 si\u0119 sk\u0142ania\u0107 do u\u017cycia si\u0142y… Tym mocniej, gdy\u017c \u2013 po drugie: tak\u017ce mia\u0142 osobowo\u015b\u0107 wielce patologiczn\u0105. Stalin by\u0142 szalonym, zbrodniczym paranoikiem, a Hitler \u2013 skrajnym, znerwicowanym socjopat\u0105 o destrukcyjnych, wr\u0119cz morderczych sk\u0142onno\u015bciach. Za\u015b poza wszystkim \u2013 ideologicznym ekstremist\u0105, wyznawc\u0105 rasistowskiej teorii o wy\u017cszo\u015bci rasy aryjskiej nad innymi, propagatorem konieczno\u015bci zdobycia Lebensraumu (czyli przestrzeni \u017cyciowej) dla narodu niemieckiego i morderczym, obsesyjnym or\u0119downikiem wykorzenienia tzw. judeobolszewizmu. Z tych w\u0142a\u015bnie powod\u00f3w ju\u017c 18 grudnia 1940 roku Hitler podpisa\u0142 dyrektyw\u0119 nr 21, zawieraj\u0105c\u0105 wytyczne do opracowania planu ataku na ZSRR (najlepiej \u2013 p\u00f3\u017an\u0105 wiosn\u0105 1941 roku…), czyli w\u0142a\u015bnie planu Barbarossa.<\/p>\n

Hitler by\u0142 pewien (w\u0142a\u015bciwie nie wiadomo dlaczego), \u017ce wiosn\u0105 1941 roku Wehrmacht osi\u0105gnie apogeum swych mo\u017cliwo\u015bci operacyjnych. By\u0142 te\u017c przekonany \u2013 wbrew ostro\u017cnym szacunkom analityk\u00f3w z XIII oddzia\u0142u Sztabu Generalnego (czyli wywiadu Fremde Heere Ost \u2013 Obce Armie Wsch\u00f3d), \u017ce po czystkach Armia Czerwona jest w rozsypce, \u017ale dowodzona i \u017ale wyposa\u017cona, bez dost\u0119pu do licz\u0105cych si\u0119 rezerw si\u0142y \u017cywej i techniki. M\u00f3wi\u0105c wprost \u2013 uwa\u017ca\u0142 Rosjan za podludzi… I zn\u00f3w: w ca\u0142ej Rzeszy nie by\u0142o nikogo, kto nie ba\u0142by si\u0119 z Wodzem dyskutowa\u0107, nie wspominam ju\u017c o pr\u00f3bie przeciwstawienia si\u0119. A po samolotowej ucieczce Rudolfa Hessa do Szkocji w maju 1941 roku, co Adolf bardzo prze\u017cy\u0142, te\u017c ju\u017c nie potrafi\u0142 nikomu zaufa\u0107. Ale przede wszystkim Hitler nie wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119 w swych ob\u0142\u0105ka\u0144czych kalkulacjach jeszcze jednego aspektu \u201ezglobalizowania\u201d planowanego konfliktu. Innymi s\u0142owy: \u017ce swoich starych wrog\u00f3w pchnie w ramiona swego nowego wroga. Ju\u017c niebawem mia\u0142 si\u0119 przekona\u0107 jak zdecydowanie wp\u0142yn\u0105\u0142 na umocnienie si\u0119 sojuszu Wielkiej Brytanii, Stan\u00f3w Zjednoczonych i Zwi\u0105zku Sowieckiego. Wbrew jego nadziejom, bezpodstawnym wyobra\u017ceniom i \u017cyczeniowym oczekiwaniom, sojusz ten (cho\u0107 sk\u0105din\u0105d pe\u0142en sprzeczno\u015bci…) przetrwa\u0142 wystarczaj\u0105co d\u0142ugo, by Trzeciej Rzeszy zada\u0107 ciosy \u015bmiertelne. Z wywodu Dimbleby’ego jasno wynika przekonanie, \u017ce akurat ten proces historyczny jest nieodwracalny in saecula saeculorum<\/i>…<\/p>\n

Ca\u0142a reszta lektury dzie\u0142a Dimbleby’ego \u2013 osobliwie szczeg\u00f3\u0142owe relacje z przebiegu dzia\u0142a\u0144 wojennych, zbudowane z fenomenalnie wypreparowanych \u017ar\u00f3de\u0142, bez \u201edomy\u015blnej\u201d beletrystyki \u2013 to ju\u017c dla amator\u00f3w czysta przyjemno\u015b\u0107 jest. Wystarczy tylko odrobina wizualizacji w wyobra\u017ani i wojn\u0119 masz jak na d\u0142oni \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce to historia wielce pouczaj\u0105ca…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(20 09 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jonathan Dimbleby\u00a0 Barbarossa. Jak Hitler przegra\u0142 wojn\u0119 Prze\u0142o\u017cy\u0142 Arkadiusz Bugaj Wydawnictwo Znak Horyzont, Krak\u00f3w 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Wr\u00f3g mojego wroga moim przyjacielem mimo wszystko jest… Pytanie zasadnicze jest jedno i brzmi tak: czy Hitler przegra\u0142 wojn\u0119 ze Stalinem ju\u017c w momencie, gdy j\u0105 rozpocz\u0105\u0142, czyli 22 czerwca 1941 roku (s\u0105 tacy, co twierdz\u0105, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to wcze\u015bniej, zanim pad\u0142y strza\u0142y, tylko W\u00f3dz III Rzeszy o tym nie wiedzia\u0142…), czy widmo przegranej pojawi\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej (a je\u015bli tak, to kiedy dok\u0142adnie), za\u015b w czasie dziel\u0105cym oba te zdarzenia wszystko mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 \u2013 tak lub nie-tak? Udzielenie jednoznacznej odpowiedzi oznacza w gruncie rzeczy napisanie historii \u2013 TEJ HISTORII \u2013 od pocz\u0105tku. Kategoryczna odpowied\u017a jednoznaczna, niezale\u017cnie od tego, czy sk\u0142ania si\u0119 do wariantu pierwszego (kl\u0119ska przes\u0105dzona w momencie ataku), czy drugiego (wyrok zapad\u0142 p\u00f3\u017aniej) \u2013 wymaga od odpowiadaj\u0105cego, by to napisa\u0142 niejako od nowa, po swojemu – i skupi\u0142 si\u0119 na argumentach. Nie lekcewa\u017c\u0105c fakt\u00f3w, bowiem na wojnie fakty s\u0105 najlepszymi argumentami. Jak dobra artyleria, albo i lepiej… Dlatego Jonathan Dimbleby o operacji \u201eBarbarossa\u201d napisa\u0142 od pocz\u0105tku, cho\u0107 w ca\u0142ej \u015bwiatowej historiografii II wojny literatura jej po\u015bwi\u0119cona to jeden z wi\u0119kszych tematycznych zbior\u00f3w. Ale tak mu kaza\u0142o poczucie…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4316,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[36,26,342],"tags":[444],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4314"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4314"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4642,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4314\/revisions\/4642"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}