{"id":4282,"date":"2023-09-01T12:43:33","date_gmt":"2023-09-01T10:43:33","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4282"},"modified":"2023-10-13T22:41:12","modified_gmt":"2023-10-13T20:41:12","slug":"dziennik-inwazji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/09\/01\/dziennik-inwazji\/","title":{"rendered":"Dziennik inwazji"},"content":{"rendered":"\n

Andriej Kurkow\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


<\/strong>Dziennik inwazji
<\/strong>Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142ucki
<\/strong>Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7
<\/strong>Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie wiem, co z sob\u0105 zrobi\u0107, wi\u0119c pisz\u0119<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Wojna to osobliwy czas dla literatury. \u017badnej tam pr\u00f3by \u2013 porzu\u0107my te g\u00f3rnolotne slogany, banalne frazesy… Literatura ani sama nie pr\u00f3buje wojny, ani si\u0119 pr\u00f3bie wojny nie poddaje. Wi\u0119c nie o sprawdzian tu chodzi \u2013 ani o weryfikacj\u0119 cech charakteru, ani o odporno\u015b\u0107 na ciosy czy po prostu o prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 lub szczero\u015b\u0107. Je\u015bli zatem nie czas pr\u00f3by \u2013 to co? W zasadzie \u2013 je\u015bli por\u00f3wna\u0107 uk\u0142ad zale\u017cno\u015bci literatury od wojny do operacyjnego systemu w ka\u017cdym komputerze \u2013 to wojna jest si\u0142\u0105 wy\u017csz\u0105, wektorem niezale\u017cnym \u2013 ale wymuszaj\u0105cym na literaturze czynno\u015b\u0107 nazywan\u0105 w \u017cargonie IT zmian\u0105 ustawie\u0144. Niekt\u00f3re, bardziej zaawansowane systemy operacyjne maj\u0105 ju\u017c zawczasu wbudowane warianty program\u00f3w \u201ena czas wojny\u201d; wystarczy je tylko uruchomi\u0107. Inne \u2013 ubo\u017csze i bardziej oszcz\u0119dne – trzeba b\u0119dzie przeprogramowa\u0107 lub zgo\u0142a napisa\u0107 od nowa, by sprosta\u0107 wymaganiom nowej wojennej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Ludzie uprawiaj\u0105cy literatur\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci swej jako\u015b zareaguj\u0105 na wojn\u0119. Ale s\u0105 takie \u201ejednostki literackie\u201d, kt\u00f3re w og\u00f3le nie odpowiedz\u0105 na potrzeb\u0119 wprowadzenia trybu wojennego. S\u0105 bowiem prze\u015bwiadczone (i utrwalone w tym przekonaniu), \u017ce \u017cadna zmiana zewn\u0119trzna, nawet tak radykalna jak wojna, nie ma (bo nie mo\u017ce mie\u0107 z natury rzeczy) wp\u0142ywu na tw\u00f3rcze poczynania tudzie\u017c intelektualne fundamenta ich samych jako autonomicznych artyst\u00f3w s\u0142owa \u2013 s\u0105 zaprogramowani, zaszpuntowani i zakr\u0119ceni, skupieni na sobie i swoim wizerunku. Symetrycznie oddaleni od linii frontu i aren konfliktu. Ale ci nas nie interesuj\u0105; wystarczy, \u017ce interesuj\u0105 si\u0119 sami sob\u0105.<\/p>\n

Dotkni\u0119cie wojny r\u00f3\u017cnorako wp\u0142ywa na artyst\u00f3w s\u0142owa (pomijamy, jako si\u0119 rzek\u0142o, tych, na kt\u00f3rych nijak nie wp\u0142ywa…). Jedni zamiataj\u0105 s\u0142owa do k\u0105ta, zatrzaskuj\u0105 klapy laptop\u00f3w (czasem tylko zostawiaj\u0105 w kieszeni notesik i d\u0142ugopisik na wszelki wypadek), melduj\u0105 si\u0119 komendach uzupe\u0142nie\u0144 lub od razu jad\u0105 na front w misjach ratunkowo-pomocniczych. Albo bior\u0105 bro\u0144… Druga grupa to aktywi\u015bci \u2013 przebran\u017cawiaj\u0105 si\u0119 z literata w funkcjonariusza propagandy albo bior\u0105 na siebie ci\u0119\u017car uprawiania publicystyki (cz\u0119sto o powa\u017cnym wymiarze mi\u0119dzynarodowym) na rzecz swego zaatakowanego kraju. Ambasadoruj\u0105, rzecznikuj\u0105 z potrzeby serca, nie na etacie stosownego ministerium \u2013 bo wiedz\u0105, \u017ce w dziedzinie s\u0142owa mog\u0105 zdzia\u0142a\u0107 najwi\u0119cej. Je\u015bli maj\u0105 ugruntowan\u0105 pozycj\u0119 i czytelnik\u00f3w, ich wag\u0119 w \u017cyciu publicznym mo\u017cna oblicza\u0107 por\u00f3wnawczo jako wojenny ekwiwalent jednego \u2013 dw\u00f3ch batalion\u00f3w na froncie…<\/p>\n

I dobrze. Znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 znanych mi przypadk\u00f3w ludzi s\u0142owa, prze\u0142\u0105czaj\u0105cych swe intelektualne i emocjonalne \u201eustawienia\u201d w awaryjny tryb wojenny, wyznaje przy tej okazji, \u017ce… stracili zainteresowanie swymi planami tw\u00f3rczymi sprzed wojny, a wr\u0119cz \u2013 \u017ce nie potrafi\u0105 si\u0119 sami nak\u0142oni\u0107 do kontynuowania przerwanych projekt\u00f3w. S\u0142owem: ich tw\u00f3rczy nap\u0119d \u2013 ten instynkt, kt\u00f3ry kaza\u0142 codziennie siada\u0107 do klawiatury i odstuka\u0107 satysfakcjonuj\u0105c\u0105 porcj\u0119 s\u0142\u00f3w – straci\u0142 nie tylko sens i poczucie wa\u017cno\u015bci, ale przesta\u0142 by\u0107 koniecznym warunkiem egzystencjalnym, jak oddychanie. Tryb wojenny uniewa\u017cni\u0142 ich pisarski status tak\u017ce w ich w\u0142asnym mniemaniu; poczuli, \u017ce los im przestawia zwrotnice, zarazem oferuj\u0105c satysfakcjonuj\u0105cy ekwiwalent. W postaci pisania o wojnie. To jednak ekwiwalent ci\u0119\u017cko dost\u0119pny \u2013 trzeba si\u0119 potrudzi\u0107, co\u015b zrobi\u0107, zaryzykowa\u0107, wystawi\u0107 g\u0142ow\u0119 z okopu, cho\u0107by symbolicznego. Stan\u0105\u0107 w prawdzie, powiedzie\u0107 kilka mocnych s\u0142\u00f3w, czasem nie w swoim j\u0119zyku. Trudno te\u017c oczekiwa\u0107 na tradycyjne rezultaty \u2013 honoraria, nak\u0142ady, przek\u0142ady, nagrody, wawrzyny, akademickie palmy i honorowe doktoraty. Na wojnie per saldo<\/i> si\u0119 nie buduje, nie zyskuje – na wojnie si\u0119 niszczy, traci, ginie… A czasem zostaje z pustymi r\u0119koma, zm\u0119czeniem i niewiar\u0105 w nowy pocz\u0105tek, nowy porz\u0105dek…<\/p>\n

Andrij (on sam u\u017cywa rosyjskiej wersji imienia \u2013 Andriej…) Kurkow jest wybitnym pisarzem ukrai\u0144skim. Mo\u017ce nie tak wielkim i rozpoznawalnym w \u015bwiecie jak Oksana Zabu\u017cko czy Serhij \u017badan, ale na pewno nie mniej doskona\u0142ym. A za jego czechowowsk\u0105 \u0142agodno\u015b\u0107, po\u0142\u0105czon\u0105 z i\u015bcie bu\u0142hakowowskim czarnym, groteskowym humorem \u2013 co objawi\u0142 w trylogii z pingwinem Misz\u0105 \u2013 da\u0142bym si\u0119 pokroi\u0107… Lektury Kurkowa to czysta przyjemno\u015b\u0107, lecz ze sporym udzia\u0142em namys\u0142u nad dylematami etycznymi i egzystencjalnymi. Bez epatowania patosem i emocjami, bez \u017cal\u00f3w i traum. To proza dyskretna i ascetyczna… Kiedy\u015b napisa\u0142bym, \u017ce \u201em\u0119ska\u201d, ale dzi\u015b boj\u0119 si\u0119 pos\u0105dzenia o wszelkie, zdeterminowane p\u0142ciowo z\u0142o \u2013 w dobie cancel culture<\/i> wszystko jest bowiem mo\u017cliwe, a cios spa\u015b\u0107 mo\u017ce niespodziewanie z dowolnego kierunku. W ka\u017cdym razie Kurkow jest twardzielem o zaskakuj\u0105co lirycznych \u201eodlotach\u201d, za\u015b fakt, \u017ce pisze du\u017co (i nie bez sukcesu…) literatury uchodz\u0105cej za dzieci\u0119c\u0105, oznacza, \u017ce naprawd\u0119 sporo potrafi.<\/p>\n

\u201eZaprzyja\u017aniania si\u0119\u201d z tekstami Kurkowa nie uwa\u017cam za czas stracony \u2013 przeciwnie: w tej dobie to wytchnienie. Ale nag\u0142a konieczno\u015b\u0107 obronnej wojny pa\u0144stwa i ludu Ukrainy przeciw imperialnym sk\u0142onno\u015bciom Moskwy postawi\u0142a tamten czas poza zasi\u0119giem historii \u2013 nie mojej, ale Kurkowa. Ja sobie mog\u0119 bezpiecznie i wygodnie wraca\u0107 do dawnej napisanych i wydanych tekst\u00f3w. Ale on ju\u017c nie… Kurkow sam uzna\u0142, \u017ce w daj\u0105cej si\u0119 przewidzie\u0107 przysz\u0142o\u015bci nie b\u0119dzie kontynuowa\u0142 swych projekt\u00f3w literackich, swych pomys\u0142\u00f3w tw\u00f3rczych. Wojna to absorbuj\u0105cy, \u201e\u0142akomy\u201d sk\u0142adnik rzeczywisto\u015bci \u2013 trzeba mu odda\u0107 wszystko. A i potem, gdy ju\u017c nastanie pok\u00f3j \u2013 nie wiadomo, czy w dawne \u0142o\u017cyska da si\u0119 wr\u00f3ci\u0107. Kurkow pewnie by chcia\u0142 \u2013 i ja jako czytelnik te\u017c bym chcia\u0142. Ale czy czas pozwoli? Moim zdaniem – nie…<\/p>\n

Nowe \u201e\u017cycie literackie\u201d Andrija to \u201eDziennik inwazji\u201d (podobny w formie, stylu i za\u0142o\u017ceniach merytorycznych do \u201emajdaniarskiego\u201d, epickiego \u201eDziennika ukrai\u0144skiego\u201d) – jedyny spos\u00f3b ekspresji, kt\u00f3ry autor wydoby\u0142 spod sieci wojennych ogranicze\u0144. Kt\u00f3re to ograniczenia sam przecie\u017c na siebie na\u0142o\u017cy\u0142. Na \u201eDziennik…\u201d sk\u0142adaj\u0105 si\u0119: dziennik w sensie \u015bcis\u0142ym oraz teksty publicystyczne Kurkowa z radia BBC i prasy anglosaskiej, skandynawskiej, w\u0142oskiej – mi\u0119dzy innymi. Kurkow jest pierwszorz\u0119dnym \u017ar\u00f3d\u0142em dla wielu \u015bwiatowych medi\u00f3w ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j poliglotyzm; biegle pos\u0142uguje si\u0119 trzema j\u0119zykami tzw. kongresowymi \u2013 angielskim, francuskim i niemieckim, osi\u0105gn\u0105\u0142 te\u017c pewn\u0105 tak\u0105 eksperiencj\u0119 w j\u0119zykach z globalnego punktu widzenia egzotycznych: polskim, japo\u0144skim i gruzi\u0144skim. Jest oblegany przez dziennikarzy \u2013 ze szkod\u0105 dla w\u0142asnej aktywno\u015bci. Ale cho\u0107 uci\u0105\u017cliwa to s\u0142u\u017cba \u2013 stale odpowiada\u0107 na nie ca\u0142kiem m\u0105dre tudzie\u017c kompletnie g\u0142upie lub tendencyjne pytania \u2013 Kurkow traktuje to jako obywatelsk\u0105, pisarsk\u0105 powinno\u015b\u0107. Ostatecznie propagandzie Rosji, kt\u00f3ra ma do dyspozycji \u015brodki finansowe, narz\u0119dzia propagandowe i ludzi (po\u017cytecznych idiot\u00f3w, ideowych fellow travelers\u00f3w<\/i> i wysoko op\u0142acanych, cynicznych k\u0142amc\u00f3w), co\u015b sensownego przeciwstawi\u0107 trzeba. St\u0105d aktywno\u015b\u0107 informacyjna i publicystyczna Kurkowa \u2013 jednoosobowej agencji (zreszt\u0105 jednej z wielu) wt\u0142aczaj\u0105cej do \u015bwiatowego obiegu ukrai\u0144ski punkt widzenia…<\/p>\n

\u201eDziennik inwazji\u201d z powodu tej\u017ce aktywno\u015bci jest ksi\u0105\u017ck\u0105 niezwyk\u0142\u0105. Dzi\u015b, gdy czytamy ten tekst, wojna wi\u0105\u017c trwa i niewiele wskazuje na to \u2013 poza rosn\u0105c\u0105 determinacj\u0105 Ukrai\u0144c\u00f3w i per saldo<\/i> korzystn\u0105 zmian\u0105 stosunku Europy do sprawy ukrai\u0144skiej \u2013 \u017ce si\u0119 szybko zako\u0144czy. Na szcz\u0119\u015bcie przybywa broni i pieni\u0119dzy, ale ro\u015bnie zm\u0119czenie. Na szcz\u0119\u015bcie przybywa te\u017c troch\u0119 satysfakcji z dobrze wykonywanej roboty. W tych okoliczno\u015bciach s\u0142owo nabiera coraz wi\u0119kszej wagi. Z drobnych obserwacji, gromadzonych fakt\u00f3w, ulotnych plotek nawet, z rozm\u00f3w i relacji, notatek, dokumentalnych raport\u00f3w wytwarza si\u0119 w miar\u0119 homogeniczn\u0105 materi\u0119 przekazu. Powstaje obraz, kt\u00f3ry nie jest ju\u017c roboczym, na bie\u017c\u0105co fastrygowanym prowizorycznym patchworkiem. Jest w miar\u0119 jednolitym literackim dzie\u0142em, z w\u0142asn\u0105 moc\u0105, zaczerpni\u0119t\u0105 ze skarbca ukrai\u0144skiej kultury opowiadania o sprawach wa\u017cnych i mniej wa\u017cnych, kultury osadzonej w do\u015bwiadczeniu zbiorowym, tradycji i warto\u015bciach \u2013 nie za\u015b kupionym za grosze na wyprzeda\u017cy idei. Autonomia opowiadania \u2013 to wk\u0142ad Kurkowa w wojenne oblicze literatury. Pisze on zreszt\u0105 nadal; ju\u017c jestem ciekaw, co z tego wyewoluuje. Gdyby nie zdrowie i wiek, czeka\u0142bym na schodach Rastrellego pod najpi\u0119kniejszym na \u015bwiecie kijowskim soborem \u015bwiatoho Andrija \u2013 a tak to tylko S\u0142awa Ukraini!<\/i><\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(1 09 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andriej Kurkow\u00a0 Dziennik inwazji Prze\u0142o\u017cy\u0142 Krzysztof Ob\u0142ucki Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Nie wiem, co z sob\u0105 zrobi\u0107, wi\u0119c pisz\u0119 Wojna to osobliwy czas dla literatury. \u017badnej tam pr\u00f3by \u2013 porzu\u0107my te g\u00f3rnolotne slogany, banalne frazesy… Literatura ani sama nie pr\u00f3buje wojny, ani si\u0119 pr\u00f3bie wojny nie poddaje. Wi\u0119c nie o sprawdzian tu chodzi \u2013 ani o weryfikacj\u0119 cech charakteru, ani o odporno\u015b\u0107 na ciosy czy po prostu o prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 lub szczero\u015b\u0107. Je\u015bli zatem nie czas pr\u00f3by \u2013 to co? W zasadzie \u2013 je\u015bli por\u00f3wna\u0107 uk\u0142ad zale\u017cno\u015bci literatury od wojny do operacyjnego systemu w ka\u017cdym komputerze \u2013 to wojna jest si\u0142\u0105 wy\u017csz\u0105, wektorem niezale\u017cnym \u2013 ale wymuszaj\u0105cym na literaturze czynno\u015b\u0107 nazywan\u0105 w \u017cargonie IT zmian\u0105 ustawie\u0144. Niekt\u00f3re, bardziej zaawansowane systemy operacyjne maj\u0105 ju\u017c zawczasu wbudowane warianty program\u00f3w \u201ena czas wojny\u201d; wystarczy je tylko uruchomi\u0107. Inne \u2013 ubo\u017csze i bardziej oszcz\u0119dne – trzeba b\u0119dzie przeprogramowa\u0107 lub zgo\u0142a napisa\u0107 od nowa, by sprosta\u0107 wymaganiom nowej wojennej rzeczywisto\u015bci. Ludzie uprawiaj\u0105cy literatur\u0119 w wi\u0119kszo\u015bci swej jako\u015b zareaguj\u0105 na wojn\u0119. Ale s\u0105 takie \u201ejednostki literackie\u201d, kt\u00f3re w og\u00f3le nie odpowiedz\u0105 na potrzeb\u0119 wprowadzenia trybu wojennego. S\u0105 bowiem prze\u015bwiadczone (i utrwalone w tym przekonaniu), \u017ce \u017cadna zmiana zewn\u0119trzna, nawet tak…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4284,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[329,113,25,160],"tags":[441],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4282"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4282"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4282\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4355,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4282\/revisions\/4355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4284"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4282"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4282"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4282"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}