{"id":4268,"date":"2023-08-27T12:21:10","date_gmt":"2023-08-27T10:21:10","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4268"},"modified":"2023-09-14T16:35:40","modified_gmt":"2023-09-14T14:35:40","slug":"cisza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/08\/27\/cisza\/","title":{"rendered":"Cisza"},"content":{"rendered":"\n

Don DeLillo\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Cisza <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Micha\u0142 K\u0142obukowski <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 3\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Apokalipsa milcz\u0105ca…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

\u201ePo cichu, po cichu, po wielkiemu cichu…\u201d
<\/i>fragment piosenki \u201eCichosza\u201d Grzegorza Turnaua<\/strong><\/p>\n

Tr\u0105by, grzmoty, wrzask pot\u0119pie\u0144czy, eksplozje, trz\u0119sienia, erupcje wulkan\u00f3w i gejzer\u00f3w, gromkie pierdni\u0119cia gazowych kawern… To tylko troch\u0119 spaczona wyobra\u017ania autor\u00f3w Ksi\u0119gi, nie znaj\u0105ca innych \u015brodk\u00f3w ekspresji ni\u017c akustyczne, podsun\u0119\u0142a im taki obraz ko\u0144ca \u015bwiata. Tymczasem prawdziwa apokalipsa odb\u0119dzie si\u0119 w ciszy. Jak na to wpad\u0142 DeLillo? Badaj\u0105c natur\u0119 ludzk\u0105 \u2013 przez dziesi\u0119ciolecia, nie tylko na potrzeby tego skromnego tekstu. Czytelnicy jego \u201eBia\u0142ego szumu\u201d b\u0119d\u0105 wiedzieli, o co chodzi…<\/p>\n

Czy zatem koniec \u015bwiata nadejdzie dyskretnie? Ziemia po prostu si\u0119 wy\u0142\u0105czy? Ale kto naci\u015bnie na wy\u0142\u0105cznik? Mo\u017ce nikt. Mo\u017ce to automat, wy\u0142\u0105cznik czasowy, kt\u00f3ry zadzia\u0142a, gdy zaprogramowana wcze\u015bniej pora nadejdzie? To mo\u017cliwe. Wszystko jest mo\u017cliwe. Najpierw zaczn\u0105 spada\u0107 samoloty. Bez uprzedzenia, bez chaosu, bez eksplozji \u2013 po prostu zaczn\u0105 spada\u0107. Jakby powietrze sta\u0142o si\u0119 s\u0142absze. A mo\u017ce to wzros\u0142a grawitacja? Cokolwiek si\u0119 dzieje, to w ciszy. Mo\u017ce to wojna, mo\u017ce dezintegracja. Mo\u017ce wszystko dzieje si\u0119 na poziomie kwantowym, a mo\u017ce to tylko kontynenty masywnie, ale chybotliwie pop\u0142yn\u0119\u0142y po oceanie lawy. Trzecia planeta od S\u0142o\u0144ca zwariowa\u0142a. Albo i nie… Mo\u017ce to cz\u0119\u015b\u0107 jakiego\u015b planu wy\u017cszego rz\u0119du, ale mo\u017ce tylko losowy eksces, wypadek, zbieg niefortunnych zdarze\u0144? Mo\u017ce… Ale rezultat jeden, wsp\u00f3lny dla wszystkich mo\u017cliwych przyczyn: ca\u0142o\u015b\u0107 szlag trafia!<\/p>\n

Intryguj\u0105ca jest tylko wizja DeLillo \u2013 spos\u00f3b, w jaki si\u0119 to wszystko odbywa. Bezdotykowo, bez sygnalizacji. Dzia\u0142aj\u0105ce wci\u0105\u017c szcz\u0105tki wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci kr\u0119c\u0105 si\u0119 wedle w\u0142asnych regulacji i regulamin\u00f3w, ale powoli trac\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105, trac\u0105 sens, gubi\u0105 przeznaczenie. Lotnisko martwieje, szpital dogorywa, miasto pustynnieje… Uk\u0142ady trac\u0105 nap\u0119d \u2013 najpierw w sensie \u015bcis\u0142ym, potem metaforycznym. Ludzie znikaj\u0105 z widoku. Maszyny staj\u0105. Robi si\u0119 pusto i cicho. Cisza jest funkcj\u0105 osobno\u015bci.<\/p>\n

DeLillo wszak\u017ce generali\u00f3w unika \u2013 sw\u00f3j koniec \u015bwiata prowadzi na poziomie kom\u00f3rkowym, a m\u00f3wi\u0105c i patrz\u0105c \u015bci\u015blej: w uk\u0142adzie jednostkowym. W sensie jednostki ludzkiej. A konkretnie: pi\u0119ciu jednostek. Dok\u0142adnie bowiem tego dnia \u2013 Dnia-w-Kt\u00f3rym-Nast\u0105pi\u0142a-Cisza \u2013 pi\u0119cioro bohater\u00f3w um\u00f3wi\u0142o si\u0119 na wsp\u00f3lne ogl\u0105danie fina\u0142owego meczu mistrz\u00f3w obu konferencji (NFC i AFC) ligi ameryka\u0144skiego futbolu NFL, czyli Super Bowl. To jest wydarzenie medialne, kt\u00f3rego my tu w Europie nie rozumiemy, albowiem wielu z nas uwa\u017ca futbol ameryka\u0144ski za gr\u0119 idiotyczn\u0105, bezsensownie brutaln\u0105 i niegodn\u0105 zainteresowania mi\u0142o\u015bnika prawdziwego sportu. Ale mniejsza z tym \u2013 to temat na zupe\u0142nie osobne opowiadanie. W ka\u017cdym razie DeLillo akcj\u0119 swej powie\u015bci (wydanej w USA w roku 2020 u Simona i Schustera) skorelowa\u0142 z dniem LVI fina\u0142u futbolowego \u2013 a ten, jak dzi\u015b wiadomo, odby\u0142 si\u0119 dok\u0142adnie 13 lutego 2022 roku w kalifornijskim Inglewood na miejscowym stadionie SoFi; gra\u0142y dru\u017cyny los Angeles Rams przeciw Cincinnati Bengals. (Dla porz\u0105dku: wygrali Rams 23:20) Imprez\u0119 u\u015bwietni\u0142y m.in. wyst\u0119py Eminema i Snoopy Dogga. Tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w DeLillo nie m\u00f3g\u0142 oczywi\u015bcie zna\u0107, ale chyba i tak nie mia\u0142oby to znaczenia w obliczu zaplanowanej przez niego apokalipsy…<\/p>\n

No wi\u0119c nasi bohaterowie m\u00f3wili si\u0119 na Manhattanie w mieszkaniu Diane Lucas i Maxa Stennera; ten trzeci \u2013 Martin Dekker, by\u0142y student Diane, mia\u0142 blisko, bo mieszka\u0142 na Bronxie, wi\u0119c wpad\u0142 w miar\u0119 punktualnie. Ale dwoje pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w sportowej (cho\u0107 w zasadzie telewizyjnej) biesiadki \u2013 Tessa Berens i Jim Kripps \u2013 wraca\u0142o z Pary\u017ca samolotem, kt\u00f3ry wedle planu mia\u0142 l\u0105dowa\u0107 na Newark o szesnastej trzydzie\u015bci; powinni zatem dotrze\u0107 na czas, bo mecz zaczyna\u0142 si\u0119 o osiemnastej trzydzie\u015bci czasu nowojorskiego…<\/p>\n

Ale jako\u015b nie dotarli… Wi\u0119c Diane, Max i Martin rozsiedli si\u0119 wygodnie w fotelach przed ekranem, wypluwaj\u0105cym jeden po drugim wysokop\u0142atne bloki reklamowe \u2013 jak zwykle przed transmisj\u0105 Super Bowl. Dru\u017cyny j\u0119\u0142y si\u0119 rozstawia\u0107 na boisku, jaki\u015b celebryta sposobi\u0142 si\u0119 do tradycyjnego solowego od\u015bpiewania hymnu Star-Spangled Banner<\/i>. Ale nagle ekran zafalowa\u0142, wyemitowa\u0142 jakie\u015b geometryczne figury i bezd\u017awi\u0119cznie zgas\u0142. Na amen. Manipulowanie pilotem nic nie da\u0142o. Pad\u0142y kom\u00f3rki i telefony stacjonarne, umilk\u0142o radio, wykopyrtn\u0105\u0142 si\u0119 komputer, t\u0105pn\u0119\u0142a lod\u00f3wka, zdech\u0142a mikrofala, pad\u0142o ogrzewanie, \u015bwiat\u0142o, windy, alarmy, kamery, smartwatche, sygnalizatory uliczne, respiratory, wodotryski, \u201ezadudni\u0142a\u201d pr\u00f3\u017cnia w \u015bwiat\u0142owodach, woda nie pociek\u0142a z kranu, za\u015b elektroniczna, bez ma\u0142a kwantowa gigachmura wiadomo\u015bci z\u0142ego i dobrego spad\u0142a z powrotem do serwer\u00f3w i ludziom na \u0142by, wywo\u0142uj\u0105c wy\u0142adowania, zwarcia i masywne wyja\u0142owienia dysk\u00f3w…<\/p>\n

Dla ludzi nawyk\u0142ych do dialogu, wymiany my\u015bli, polemiki o rygorach akademickich otwar\u0142o si\u0119 pole debaty, intelektualnej spekulacji. Od pierwszego t\u0105pni\u0119cia, kt\u00f3re przecie\u017c wypada\u0142oby, cho\u0107by dla zachowania pozor\u00f3w porz\u0105dku, zdefiniowa\u0107… C\u00f3\u017c to bowiem by\u0107 mo\u017ce? Mo\u017ce inwazja Obcych? Atak chi\u0144skich haker\u00f3w? Trzecia wojna \u015bwiatowa? Armageddon w biblijnym sensie? Bunt Matki Natury? Fina\u0142 Inteligentnego Projektu? Cokolwiek \u2013 i tak wszystko jedno, ale by rzecz przedyskutowa\u0107, jawi si\u0119 jako zacny pomys\u0142. Co\u015b robi\u0107 wypada w oczekiwaniu ko\u0144ca definitywnego, destrukcji cz\u0105steczkowej… Zreszt\u0105 \u2013 nazwijmy to prosto i bezpo\u015brednio \u2013 w oczekiwaniu \u015bmierci. Nasz gatunek za bardzo si\u0119 uzale\u017cni\u0142 od wytwor\u00f3w w\u0142asnej przemy\u015blno\u015bci, by bez nich przetrwa\u0107 na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Nie jeste\u015bmy survivalowcami, gotowymi podj\u0105\u0107 walk\u0119 o byt w ekstremalnych warunkach. A poza tym nie wiemy, czy nag\u0142a cisza i wy\u0142\u0105czony pr\u0105d to ju\u017c koniec \u201erepresji\u201d, kt\u00f3re na nasz gatunek spadaj\u0105. Mo\u017ce b\u0119dzie tych plag jeszcze wi\u0119cej? Mo\u017ce dzie\u0142a doko\u0144czy pandemia? Mo\u017ce sparali\u017cuje nas klimat? W takich okoliczno\u015bciach umiej\u0119tno\u015bci i zapasy zgromadzone przez tzw. preppers\u00f3w nie zdadz\u0105 si\u0119 na nic. Zreszt\u0105 nale\u017cy pow\u0105tpiewa\u0107, czy akurat ta spo\u0142eczno\u015b\u0107 mia\u0142aby wystarczaj\u0105cy potencja\u0142 do wznowienia reprodukcji? A mo\u017ce po prostu wygin\u0119\u0142aby w walce \u2013 bratob\u00f3jczej i definitywnej \u2013 o kurcz\u0105ce si\u0119 zapasy amunicji, o wod\u0119, tlen, \u017carcie, paliwa?<\/p>\n

Konkluzji w tej improwizowanej dyspucie Martin, Diane i Max nie wypracowali, albowiem, ze znacznym op\u00f3\u017anieniem, zjawili si\u0119 Tessa i Jim, relacjonuj\u0105c swoje przygody z samolotem, kt\u00f3ry twardo l\u0105dowa\u0142 poza pasem na lotnisku i si\u0119 co nieco rozwali\u0142; a potem oboje trafili do kliniki, w kt\u00f3rej opatrzono rannego Jima. Go\u015bcie wnie\u015bli do dyskusji o\u017cywczy nurt nowych informacji z miasta, kt\u00f3rych jednak nie mo\u017cna by\u0142o jednoznacznie zinterpretowa\u0107. Wi\u0119c dysputa zn\u00f3w utkn\u0119\u0142a, a wniosk\u00f3w \u017cadnych nie wypracowano. Ba, nad rozmow\u0105 i innymi czynno\u015bciami towarzyskimi (w tym o charakterze seksualnym) unosi\u0107 si\u0119 zacz\u0105\u0142 delikatny duch pewnej takiej bezradno\u015bci, bezw\u0142adu intelektualnego i poczucia dezintegracji, mo\u017ce nawet osamotnienia. I l\u0119ku, gorszego ni\u017c zwyk\u0142e mrowienie na karku – egzystencjalnego l\u0119ku przede wszystkim i o wszystko: w ko\u0144cu kto\u015b lub co\u015b wy\u0142\u0105czy\u0142\/wy\u0142\u0105czy\u0142o t\u0119 wajch\u0119 od zasilania. Ale kto nam to zrobi\u0142?<\/p>\n

Na tak postawione przez DeLillo pytanie nie ma oczywi\u015bcie dobrej odpowiedzi. Mo\u017ce poza przypuszczeniem, \u017ce to my sami sobie… Zastanowi\u0107 si\u0119 warto tylko nad jednym \u2013 czy chcieliby\u015bcie zawczasu pozna\u0107 t\u0119 odpowied\u017a? Sam nie wiem, czy bym chcia\u0142. A w og\u00f3le \u2013 czy warto prowadzi\u0107 rozwa\u017cania nad ko\u0144cem \u015bwiata? Okoliczno\u015bciami, przebiegiem akcji, rezultatem ko\u0144cowym, kt\u00f3rego zreszt\u0105 i tak nie zobaczymy, nie zweryfikujemy \u2013 bo jak koniec, to koniec. Mo\u017ce lepiej by\u0142oby pom\u0119czy\u0107 si\u0119 nad pocz\u0105tkiem \u015bwiata? Ale czy ktokolwiek by\u0142by w stanie napisa\u0107 powie\u015b\u0107 o Wielkim Wybuchu? Koniec wydaje si\u0119 \u0142atwiejszy do opanowania w sensie literackim. DeLillo to tylko jeden wariant \u2013 ale interesuj\u0105cy…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(27 08 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Don DeLillo\u00a0 Cisza Prze\u0142o\u017cy\u0142 Micha\u0142 K\u0142obukowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2022 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 3\/5 Apokalipsa milcz\u0105ca… \u201ePo cichu, po cichu, po wielkiemu cichu…\u201d fragment piosenki \u201eCichosza\u201d Grzegorza Turnaua Tr\u0105by, grzmoty, wrzask pot\u0119pie\u0144czy, eksplozje, trz\u0119sienia, erupcje wulkan\u00f3w i gejzer\u00f3w, gromkie pierdni\u0119cia gazowych kawern… To tylko troch\u0119 spaczona wyobra\u017ania autor\u00f3w Ksi\u0119gi, nie znaj\u0105ca innych \u015brodk\u00f3w ekspresji ni\u017c akustyczne, podsun\u0119\u0142a im taki obraz ko\u0144ca \u015bwiata. Tymczasem prawdziwa apokalipsa odb\u0119dzie si\u0119 w ciszy. Jak na to wpad\u0142 DeLillo? Badaj\u0105c natur\u0119 ludzk\u0105 \u2013 przez dziesi\u0119ciolecia, nie tylko na potrzeby tego skromnego tekstu. Czytelnicy jego \u201eBia\u0142ego szumu\u201d b\u0119d\u0105 wiedzieli, o co chodzi… Czy zatem koniec \u015bwiata nadejdzie dyskretnie? Ziemia po prostu si\u0119 wy\u0142\u0105czy? Ale kto naci\u015bnie na wy\u0142\u0105cznik? Mo\u017ce nikt. Mo\u017ce to automat, wy\u0142\u0105cznik czasowy, kt\u00f3ry zadzia\u0142a, gdy zaprogramowana wcze\u015bniej pora nadejdzie? To mo\u017cliwe. Wszystko jest mo\u017cliwe. Najpierw zaczn\u0105 spada\u0107 samoloty. Bez uprzedzenia, bez chaosu, bez eksplozji \u2013 po prostu zaczn\u0105 spada\u0107. Jakby powietrze sta\u0142o si\u0119 s\u0142absze. A mo\u017ce to wzros\u0142a grawitacja? Cokolwiek si\u0119 dzieje, to w ciszy. Mo\u017ce to wojna, mo\u017ce dezintegracja. Mo\u017ce wszystko dzieje si\u0119 na poziomie kwantowym, a mo\u017ce to tylko kontynenty masywnie, ale chybotliwie pop\u0142yn\u0119\u0142y po oceanie lawy. Trzecia planeta od S\u0142o\u0144ca zwariowa\u0142a. Albo i nie… Mo\u017ce to cz\u0119\u015b\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4270,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[17],"tags":[438],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4268"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4268"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4268\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4307,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4268\/revisions\/4307"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4270"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4268"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4268"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4268"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}