{"id":4260,"date":"2023-08-20T13:57:51","date_gmt":"2023-08-20T11:57:51","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4260"},"modified":"2023-10-03T09:56:51","modified_gmt":"2023-10-03T07:56:51","slug":"wisla-biografia-rzeki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/08\/20\/wisla-biografia-rzeki\/","title":{"rendered":"Wis\u0142a. Biografia rzeki"},"content":{"rendered":"\n

Andrzej Chwalba<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Wis\u0142a. Biografia rzeki <\/strong>
Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Modra rzeko…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Zn\u00f3w woda. Zn\u00f3w p\u0142yn\u0105ca, ale w ilo\u015bci takiej, i\u017c \u201erzeki, kt\u00f3rych nie ma\u201d zala\u0142yby si\u0119 na amen… Najwi\u0119ksza, z jak\u0105 mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia w naszym kraju. Znaczy si\u0119 Wis\u0142a. Krajowa pot\u0119ga, cho\u0107 w Europie dopiero na pi\u0119tnastym miejscu wzgl\u0119dem d\u0142ugo\u015bci (a s\u0105 statystycy geograficzni, ustalaj\u0105cy ten ranking Wis\u0142y dopiero na siedemnastym…). Nie wiem, jak wygl\u0105da\u0142aby taka tabelka, gdyby za kryterium przyj\u0105\u0107 mas\u0119 toczonej wody (w metrach sze\u015bciennych na sekund\u0119, liczon\u0105 u uj\u015bcia), ale te\u017c pewnie niezbyt dla wzmiankowanej Wis\u0142y imponuj\u0105co. W ka\u017cdym razie Wis\u0142\u0119 z jej tysi\u0105cem i czterdziestoma siedmioma kilometrami zostawiaj\u0105 w tyle nie tylko takie pot\u0119gi jak Wo\u0142ga, Wo\u0142ga mat’ radnaja (3688 km), Dunaj pi\u0119kny i modry (2850) i bat’ko Dnipro szyrokij (2285), ale tak\u017ce graniczny (z Azj\u0105 \u2013 a co!) Ural (2534), Dniestr (1362), Ren (1233), \u0141aba (1165) lub taka Oka (1500) nostalgiczne wspominana w wojennej pie\u015bni. A przecie\u017c s\u0105 jeszcze d\u0142u\u017csze od naszej Wise\u0142ki cieki wodne, o kt\u00f3ry pies z kulaw\u0105 nog\u0105 nie s\u0142ysza\u0142, a od dziesi\u0119cioleci (gdy kibitki i cziornyje worony<\/i> przesta\u0142y kursowa\u0107) nikt z tutejszych nie widzia\u0142: Kama, Peczora, Bie\u0142aja (ki czort?), Don z Do\u0144cem, Desna…<\/p>\n

W tej sytuacji, gdy nie ma si\u0119 czym chwali\u0107, patriotycznie usposobieni badacze przedmiotu, publicy\u015bci i poeci podnosi\u0107 mog\u0105 (i zar\u0119czam \u2013 robi\u0105 to) jedn\u0105 okoliczno\u015b\u0107: Wis\u0142a jest nasza niepodzielnie, polska jest od \u017ar\u00f3de\u0142 pod Barani\u0105 G\u00f3r\u0105 do delty pod Gda\u0144skiem na Pomorzu \u2013 ka\u017cdy jej kilometr nasz… Dumni\u015bmy z tego, bo nie zawsze w dziejach tak by\u0142o, ale wysi\u0142kiem w\u0142asnym, ofiar\u0105 serc i krwi odwojowali\u015bmy jej brzegi piaszczyste i nurt kapry\u015bny. Dla siebie i przysz\u0142ych pokole\u0144 Wi\u015blako-Polak\u00f3w… I co z tego wynika? W zasadzie nic \u2013 wci\u0105\u017c nie wiemy, nie jeste\u015bmy zdecydowani, czego w\u0142a\u015bciwie od tej naszej rzeki \u201eflagowej\u201d chcemy. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107 bez obawy pope\u0142nienia b\u0142\u0119du, \u017ce przede wszystkim chcemy… wody. Wody od rzeki? Naprawd\u0119? To wydaje si\u0119 oczywiste, ale gdy si\u0119 wnikliwiej przyjrze\u0107 tak postawionemu dylematowi, nic ju\u017c takie proste nie jest…<\/p>\n

Je\u015bli jednak za\u0142o\u017cymy, \u017ce w pierwszym rz\u0119dzie o wod\u0119 (s\u0142odk\u0105, nadaj\u0105c\u0105 si\u0119 do picia oraz podlewania ro\u015blinek) chodzi \u2013 o \u017cyciodajny p\u0142yn, bez kt\u00f3rego nasz gatunek nie potrafi\u0142by funkcjonowa\u0107 \u2013 to rzeka (ka\u017cda, nie tylko te najwi\u0119ksze) wydaje si\u0119 by\u0107 w miar\u0119 pewnym dostawc\u0105 i w tym sensie sprzymierze\u0144cem naszej biologicznej egzystencji. To tak z grubsza… Lecz po bli\u017cszym zbadaniu problematu Wis\u0142y okazuje si\u0119, \u017ce nawet dostawca wody z niej niepewny \u2013 rzeka bowiem odznacza si\u0119 ogromn\u0105 amplitud\u0105 waha\u0144 poziom\u00f3w przep\u0142ywu \u2013 od wiosennych (i jesiennych \u2013 ale oba ostatnio jako\u015b zmala\u0142y) wezbra\u0144-wzmo\u017ce\u0144 niemal\u017ce powodziowych po letnie (i zimowe) \u201eni\u017ce\u201d, gdy w korycie wi\u0119cej piasku (i \u015bmieci) ni\u017c jakiegokolwiek p\u0142ynu (dobrze, gdy wody w nim znajdzie si\u0119 jakie\u015b 50 procent). Zatem regularno\u015b\u0107 rzecznej transmisji wodnej to czysta loteriada. A i bilans potencja\u0142u nie wypada najlepiej. Zamiast zatem polega\u0107 na Wi\u015ble jako dostawczyni (sk\u0105d ta \u017ce\u0144ska forma? – aha, nie powiedzia\u0142em wam jeszcze, \u017ce Wis\u0142a jest kobiet\u0105…) wody na herbat\u0119 i do ablucji codziennych (spora cz\u0119\u015b\u0107 populacji nadwi\u015bla\u0144skich tubylc\u00f3w nadal tak funkcjonuje…), lepiej rozejrze\u0107 si\u0119 za innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami i kopa\u0107 g\u0142\u0119biej studnie. Tym bardziej, \u017ce raczymy Wis\u0142\u0119 nieustannie (czy\u017cby w trybie zap\u0142aty za jej s\u0142u\u017cb\u0119?) koktajlem z fosforan\u00f3w i azotan\u00f3w, soli z kopal\u0144, \u015bciek\u00f3w rozmaitej proweniencji. W sumie wody z Wis\u0142y lepiej nie pi\u0107, nawet po skrupulatnym oczyszczeniu.<\/p>\n

Czego jeszcze chcemy (mo\u017ce nie wszyscy) od Wis\u0142y? No, \u017ceby tej wody mia\u0142a du\u017co, niezale\u017cnie od waha\u0144 sezonowych, wywo\u0142anych przez Matk\u0119 Natur\u0119. Innymi s\u0142owy: by to by\u0142 uregulowany ciek, o sztucznie utrzymywanym \u015brednim przep\u0142ywie, pog\u0142\u0119biony, obwa\u0142owany, w ocembrowanym betonem i faszynowymi \u201emateracami\u201d, wyprostowanym korycie, poci\u0119tym stopniami wodnymi, sztucznymi zalewami, spi\u0119trzonym tamami, zabudowanym obiektami hydrotechnicznymi… Kilka dni temu nawet przeczyta\u0142em o nowym pomy\u015ble ze sfer rz\u0105dowych, by rzek\u0119 spi\u0119trzy\u0107 na Kujawach i setkami kilometr\u00f3w ruroci\u0105g\u00f3w rozprowadza\u0107 wod\u0119 do nawadniania p\u00f3l. Od Wis\u0142y chcemy nadto, by dawa\u0142a pr\u0105d do sieci (elektrownie wodne, turbiny itepe), by po jej wodach da\u0142o si\u0119 wozi\u0107 100 milion\u00f3w ton \u0142adunk\u00f3w (jakich, sk\u0105d, dok\u0105d i po co? – tego nie wie nikt…), no i \u017ceby woda by\u0142a czysta \u2013 a w niej ryby i mo\u017ce raki. Wszystko to razem niemo\u017cliwe jest do r\u00f3wnoczesnego zrealizowania, ale nieprofesjonalni durnie w sferach decydenckich nie znaj\u0105 logiki, wszystko widz\u0105 osobno, a na domiar z\u0142ego ow\u0142adni\u0119ci s\u0105 ideologicznym wezwaniem \u015bwi\u0119tej ksi\u0119gi (Gen 1; 28), by czyni\u0107 sobie Ziemi\u0119 poddan\u0105. Religijnie zmotywowani durnie nie wiedz\u0105, \u017ce czas panowania nad planet\u0105 i obfito\u015bci\u0105 jej d\u00f3br min\u0105\u0142. Teraz Matki Natury trzeba wys\u0142ucha\u0107, trzeba si\u0119 z ni\u0105 uk\u0142ada\u0107 i jej ust\u0119powa\u0107.<\/p>\n

Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dzisiejsi \u201edominatorzy\u201d s\u0105 ostatnim ogniwem d\u0142ugiego \u0142a\u0144cucha \u201eujarzmiaczy\u201d przyrody. Opanowa\u0107, zniewoli\u0107 i zaprz\u0105c do pracy rzek\u0119 dla wi\u0119kszej chwa\u0142y ludu bo\u017cego i jego przyw\u00f3dc\u00f3w zamierza\u0142o kilka co najmniej przesz\u0142ych pokole\u0144 tzw. post\u0119powc\u00f3w (kt\u00f3rzy progres mierzyli zu\u017cyciem betonu…). Wis\u0142a by\u0142a cierpliwym poletkiem takich praktyk i eksperyment\u00f3w \u2013 szcz\u0119\u015bliwie, jak to zwykle w Polszcze bywa\u0142o i nadal bywa \u2013 zawsze co\u015b w poprzek stawa\u0142o. A to perturbacje polityczne, a to wojny, a to zmiany koncepcji. Ale na og\u00f3\u0142 w poprzek stawa\u0142 brak pieni\u0119dzy. Ujarzmianie takiej rzeki to dla ka\u017cdego bud\u017cetu w naszych stronach (raczej biednych sk\u0105din\u0105d) zabawa droga i drenuj\u0105ca kas\u0119. Z s\u0105siedni\u0105 Odr\u0105 posz\u0142o \u0142atwiej, bo nieco mniejsza, a nadto gros wydatk\u00f3w poni\u00f3s\u0142 skarb – kamera Kr\u00f3lestwa Prus oraz Rzeszy Niemieckiej. Ale rezultaty i tak s\u0105 op\u0142akane, co latem ubieg\u0142ego roku poczuli\u015bmy nad wyraz bole\u015bnie…<\/p>\n

Wi\u0119c z Wis\u0142\u0105 nie wiadomo, co b\u0119dzie. Mo\u017ce wpr\u0119dce pojawi si\u0119 pokolenie umiarkowanych ekolog\u00f3w, kt\u00f3rym wstr\u0119tne b\u0119d\u0105 betonowe fantazmaty pisowskich entuzjast\u00f3w oraz cynicznych kabotyn\u00f3w, symulant\u00f3w i pozer\u00f3w, kt\u00f3rzy ostatnio dorwali si\u0119 do w\u0142adzy. Mnie osobi\u015bcie zale\u017cy najbardziej, by w nurcie Wis\u0142y pozosta\u0142y licznie piaszczyste, w miar\u0119 trwa\u0142e \u0142achy, gdzie m\u00f3g\u0142by si\u0119 gnie\u017adzi\u0107 (i wyprowadza\u0107 potomstwo) najpi\u0119kniejszy ptak wodnego \u015bwiata \u2013 Sterna hirundo L.<\/i>, czyli rybitwa. Z\u017cy\u0142em si\u0119 z ni\u0105 za m\u0142odu i dalece nie chcia\u0142bym, aby teraz znikn\u0119\u0142a z pejza\u017cu. Z tego i kilku innych bardziej racjonalnych i bardziej emocjonalnych powod\u00f3w wola\u0142bym, by Wis\u0142\u0119 puszczono wolno \u2013 bez przywi\u0105zywania si\u0119 do jej rzekomego znaczenia gospodarczego, w szczeg\u00f3lno\u015bci do jej hipotetycznej wydolno\u015bci transportowej po wykonaniu betonowej zabudowy nurtu… Wis\u0142a w kana\u0142 \u017ceglowny (i zarazem \u015bciek bez zdolno\u015bci samooczyszczania) przemieniona \u2013 to nie jest wizja, kt\u00f3r\u0105 by\u0142bym sk\u0142onny zaakceptowa\u0107. Zreszt\u0105 nawet trze\u017awi i wytrwali prorocy post\u0119pu gospodarczego nie s\u0105 w stanie wyekstrapolowa\u0107 tych milion\u00f3w ton \u0142adunk\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna Wis\u0142\u0105 wozi\u0107 w obu kierunkach. Dok\u0142adnie tak samo maj\u0105 pomys\u0142odawcy CPK – megalotniska w Baranowie, kt\u00f3rzy dot\u0105d nie wiedz\u0105, sk\u0105d mieliby nap\u0142yn\u0105\u0107 (i to dziesi\u0105tkami milion\u00f3w) przyszli pasa\u017cerowie-klienci tego giganta… Wi\u0119c mo\u017ce by\u0142oby lepiej, gdyby te (i inne) pomniki g\u0142upoty, pychy tudzie\u017c megalomanii nie powstawa\u0142y.<\/p>\n

Spo\u0142eczna, publiczna przysz\u0142o\u015b\u0107 Wis\u0142y jawi si\u0119 niepewna \u2013 a i dawniej r\u00f3\u017cnie z ni\u0105 bywa\u0142o… Udzia\u0142owi Wis\u0142y w Polsce wnikliwie i detalicznie w swej monografii historycznej przyjrza\u0142 si\u0119 krakowski profesor Andrzej Chwalba \u2013 badacz wybitny, ale i popularyzator t\u0119gi. Skomplikowane dzieje naszej g\u0142\u00f3wnej rzeki a\u017c si\u0119 prosz\u0105 o zbadanie sine ira et studio<\/i>. Czemu profesor Chwalba \u2013 jak si\u0119 wydaje – sprosta\u0142 z naddatkiem. Wis\u0142a w jego osobie zyska\u0142a kompetentnego biografa, nieskorego do plotek i powtarzania niesprawdzonych wie\u015bci, pow\u015bci\u0105gliwego i prawdom\u00f3wnego. Czemu to takie wa\u017cne? Bo dzieje Wis\u0142y pokazuj\u0105 wyra\u017anie, jak rzeka stawa\u0142a si\u0119 osi\u0105 rozwoju gospodarczego i politycznego pa\u0144stwa. A konkretnie: osi\u0105 transportu polskiego eksportu do port\u00f3w morskich, sk\u0105d dalej na zach\u00f3d Europy. Chwalba szczeg\u00f3\u0142owo analizuje organizacj\u0119 \u017ceglugi \u2013 produkcj\u0119 frachtowych jednostek p\u0142ywaj\u0105cych, obs\u0142ug\u0119 tej floty (ludzie, rekrutacja, obyczaje), jej prawn\u0105 regulacj\u0119, organizacj\u0119 handlu i spedycji, zasady nawigacji, koszty, przywileje, budownictwo wodne… Rozpracowuje ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 \u2013 i to z uwzgl\u0119dnieniem up\u0142ywu czasu, analizuje mapy, zapiski hydrograficzne, relacje z wiek\u00f3w ubieg\u0142ych, pami\u0119tniki, akta s\u0105dowe… Innymi s\u0142owy: tworzy szczeg\u00f3\u0142owy portret rzeki, staj\u0105cej si\u0119 osi\u0105 gospodarczego sukcesu pa\u0144stwa, sukcesu polskiej szlachty i nie tylko jej. Wis\u0142a w wizji Chwalby naprawd\u0119 jest wa\u017cna!<\/p>\n

Dobre poj\u0119cie o warto\u015bci i wadze Wis\u0142y w rozwoju Polski daje pewne nieskomplikowane z pozoru \u0107wiczenie rachunkowo-intelektualne. Ot\u00f3\u017c wyobra\u017amy sobie, \u017ce… Wis\u0142y nie ma albo nie nadaje si\u0119 do \u017ceglugi. Co mog\u0142oby zast\u0105pi\u0107 rzek\u0119? No c\u00f3\u017c, najprawdopodobniej transport drogowy. Ale po pierwsze \u2013 nie by\u0142o dr\u00f3g. Nie tylko odpowiednio urz\u0105dzonych \u2013 \u017cadnych nie by\u0142o. Po drugie \u2013 by wywie\u017a\u0107, powiedzmy, jakie\u015b sto \u2013 sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy \u0142aszt\u00f3w (prawie trzysta tysi\u0119cy ton na dzisiejsz\u0105 miar\u0119) zbo\u017cowej nadwy\u017cki, jak\u0105 mieli do dyspozycji folwarczni przedsi\u0119biorcy, trzeba by\u0142o zaanga\u017cowa\u0107 grubo ponad p\u00f3\u0142… miliona woz\u00f3w konnych lub raczej zaprz\u0119\u017conych w wo\u0142y. W drodze ta armada, by si\u0119 porusza\u0107, musia\u0142aby ze\u017cre\u0107 por\u00f3wnywalny \u0142adunek paszy; trawa z przydro\u017cnych \u0142\u0105k to za ma\u0142o… Zatem ca\u0142e przedsi\u0119wzi\u0119cie wydaje si\u0119 nie do zorganizowania. Gdyby nadwy\u017cek zbo\u017ca i drewna przy okazji nie mo\u017cna by\u0142o wyeksportowa\u0107, to nadwy\u017cki owe by… nie powsta\u0142y. Tako rzecze ekonomia. Jako spo\u0142eczno\u015b\u0107, czy nar\u00f3d zgo\u0142a, siedzieliby\u015bmy dot\u0105d w chaszczach, czekaj\u0105c na zmi\u0142owanie albo potop.<\/p>\n

Lektura dzie\u0142a profesora Chwalby to te\u017c dobre \u0107wiczenie intelektualne w obszarze namys\u0142u na histori\u0105. Nie, \u017ceby zaraz si\u0119 ona sta\u0142a \u201enauczycielk\u0105 \u017cycia\u201d – nie; chodzi raczej o pewien gatunek holistycznego spojrzenia wstecz: kim jeste\u015bmy, sk\u0105d przychodzimy, co\u015bmy zrobili? Do odwiedzin u historii wypada si\u0119 przygotowa\u0107… Ta lektura to przyk\u0142ad przekonania, i\u017c nie nale\u017cy na dzieje patrze\u0107 sektorowo \u2013 odda\u0107 si\u0119 rozwa\u017ceniu jednego aspektu i na nim poprzesta\u0107. Historia to jedno\u015b\u0107 \u2013 jak rzeka; jej nurty nie p\u0142yn\u0105 osobno. Nawet gdy si\u0119 troch\u0119 rozdzielaj\u0105, wci\u0105\u017c jedn\u0105 s\u0105 rzek\u0105. Byleby tylko utrzyma\u0107 si\u0119 w nurcie, nie wpadaj\u0105c do zat\u0119ch\u0142ego starorzecza, w kt\u00f3rym ju\u017c nic nie p\u0142ynie… Historia albowiem nie jest ani zastyg\u0142\u0105 wiedz\u0105, ani nauk\u0105 kontemplacyjn\u0105. A profesora Chwalb\u0119 wypada \u015bledzi\u0107 \u2013 jeszcze nas czym\u015b zaskoczy!<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(20 08 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Chwalba Wis\u0142a. Biografia rzeki Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Modra rzeko… Zn\u00f3w woda. Zn\u00f3w p\u0142yn\u0105ca, ale w ilo\u015bci takiej, i\u017c \u201erzeki, kt\u00f3rych nie ma\u201d zala\u0142yby si\u0119 na amen… Najwi\u0119ksza, z jak\u0105 mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia w naszym kraju. Znaczy si\u0119 Wis\u0142a. Krajowa pot\u0119ga, cho\u0107 w Europie dopiero na pi\u0119tnastym miejscu wzgl\u0119dem d\u0142ugo\u015bci (a s\u0105 statystycy geograficzni, ustalaj\u0105cy ten ranking Wis\u0142y dopiero na siedemnastym…). Nie wiem, jak wygl\u0105da\u0142aby taka tabelka, gdyby za kryterium przyj\u0105\u0107 mas\u0119 toczonej wody (w metrach sze\u015bciennych na sekund\u0119, liczon\u0105 u uj\u015bcia), ale te\u017c pewnie niezbyt dla wzmiankowanej Wis\u0142y imponuj\u0105co. W ka\u017cdym razie Wis\u0142\u0119 z jej tysi\u0105cem i czterdziestoma siedmioma kilometrami zostawiaj\u0105 w tyle nie tylko takie pot\u0119gi jak Wo\u0142ga, Wo\u0142ga mat’ radnaja (3688 km), Dunaj pi\u0119kny i modry (2850) i bat’ko Dnipro szyrokij (2285), ale tak\u017ce graniczny (z Azj\u0105 \u2013 a co!) Ural (2534), Dniestr (1362), Ren (1233), \u0141aba (1165) lub taka Oka (1500) nostalgiczne wspominana w wojennej pie\u015bni. A przecie\u017c s\u0105 jeszcze d\u0142u\u017csze od naszej Wise\u0142ki cieki wodne, o kt\u00f3ry pies z kulaw\u0105 nog\u0105 nie s\u0142ysza\u0142, a od dziesi\u0119cioleci (gdy kibitki i cziornyje worony przesta\u0142y kursowa\u0107) nikt z tutejszych nie widzia\u0142: Kama, Peczora, Bie\u0142aja (ki czort?), Don z Do\u0144cem, Desna… W…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4262,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[20,36,27,342],"tags":[291],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4260"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4260"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4334,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4260\/revisions\/4334"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}