{"id":4199,"date":"2023-07-21T13:36:59","date_gmt":"2023-07-21T11:36:59","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4199"},"modified":"2023-09-24T17:49:05","modified_gmt":"2023-09-24T15:49:05","slug":"atlas-dziur-i-szczelin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/07\/21\/atlas-dziur-i-szczelin\/","title":{"rendered":"Atlas dziur i szczelin"},"content":{"rendered":"\n

Micha\u0142 Ksi\u0105\u017cek\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n

\u00a0<\/h3>\n


Atlas dziur i szczelin <\/strong>
Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 5\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 4\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Ch\u0142op \u017cywemu nie przepu\u015bci…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Ch\u0142op \u017cywemu nie przepu\u015bci!
Jak si\u0119 \u017cywe napatoczy,
Nie po\u017cyje se, a ju\u015bci!<\/i>
Refren piosenki Kazimierza Grze\u015bkowiaka<\/b><\/p>\n

Bohater, narrator (ale nie autor – autor nie) i podmiot liryczny tej piosneczki satyrycznej poniek\u0105d, wi\u0119c \u015bmiesznej z za\u0142o\u017cenia, ale przez to niezwykle smutnej, wr\u0119cz gorzkiej \u2013 to typowy klasyczny ch\u0142op polski. I co do zasady niewa\u017cne \u2013 ze wsi on czy z miasta \u2013 chodzi o typ mentalny, silnie rozprzestrzeniony mi\u0119dzy Odr\u0105 a Bugiem; gatunek w zasadzie dominuj\u0105cy na tym obszarze, zasiedlaj\u0105cy wci\u0105\u017c nowe terytoria, nawet bardzo r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 biologicznie. Bydl\u0119 posiada bowiem znaczne umiej\u0119tno\u015bci adaptacyjne i spory w tym kierunku potencja\u0142. Na szcz\u0119\u015bcie z paru rozmaitych powod\u00f3w (na razie nie rozszerzajmy kwestii; to temat na osobne opowiadanie) wytraca powoli swe zdolno\u015bci rozrodcze, wi\u0119c przybywa go jakby mniej, chocia\u017c administracja aktualnego w\u0142adcy usi\u0142uje zapobiec degradacji prokreacyjnej przy pomocy stymulowania, zasilania rozrodu pi\u0144cetplusami… Mentalny ch\u0142op polski nizinny (jest te\u017c odmiana wy\u017cynna, ale nie r\u00f3\u017cni si\u0119 prawie niczym) jako gatunek \u017cyje w parach (ze szwagrem): pije parami, prokreuje parami, \u0142azi po terenie parami, smrodzi i zanieczyszcza te\u017c parami. Na zim\u0119 niestety nie odlatuje, pazurami trzyma si\u0119 ziemi, tej ziemi. No i zajmuje si\u0119 nieprzepuszczaniem \u017cywemu. Wszelkiemu \u017cywemu \u2013 siebie samego nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c. Cho\u0107 teoretycznie nie powinien…<\/p>\n

Ch\u0142op mentalny bowiem, kt\u00f3ry \u017cywemu nie przepu\u015bci, aczkolwiek zaj\u0105\u0142 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane biotopy i habitaty, tudzie\u017c spenetrowa\u0142 rozmaite klasy spo\u0142eczne, pochodzenie ma w zasadzie agrarne. A to oznacza, \u017ce na sw\u00f3j sukces zapracowa\u0142 dzi\u0119ki symbiozie z biosfer\u0105, z zielonym (zbo\u017ca to przecie\u017c nic innego jak wzmocnione ewolucyjnie trawy), z drzewem, ze zwierz\u0119ciem. Niby okazuje im czasem sw\u00f3j niech\u0119tny szacunek \u2013 ale bez przesady. Swe poczucie supremacji nad \u201e\u017cywym\u201d mentalny ch\u0142op polski wywodzi jakoby wprost z nauczania swych wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w-kap\u0142an\u00f3w. A to alibi doskona\u0142e… Mi\u0119dzy ch\u0142opem mentalnym a \u201e\u017cywym\u201d rozpo\u015bciera si\u0119 sfera w\u0142adztwa, wy\u017cszo\u015bci, w\u0142asno\u015bci i co komu do tego. Jest jeszcze ch\u0142op mentalny uzbrojony \u2013 w dubelt\u00f3wk\u0119 albo sztucer – i on si\u0119 ka\u017ce nazywa\u0107 \u201emy\u015bliwym\u201d, chocia\u017c pospolitym k\u0142usownikiem jest. Jest jeszcze ch\u0142op mentalny na urz\u0119dzie, nawet ministerialnym, kt\u00f3ry ka\u017ce r\u017cn\u0105\u0107 lasy na pot\u0119g\u0119, bo za sosny i d\u0119by Chi\u0144czyki p\u0142ac\u0105 dolarami, a u nas za darmo rosn\u0105… Czasem by\u0142y senator poci\u0105gnie psa na \u0142a\u0144cuchu za samochodem… Inny ch\u0142op mentalny zwali i spali gniazdo bocianie z przych\u00f3wkiem w \u015brodku. Albo utopi krow\u0119 w gnoj\u00f3wce. Ko\u0144skiego weterana odda W\u0142ochom na rze\u017a… Jeszcze inny wytnie drzewa i zabetonuje wielki plac w \u015brodku miasta. Ch\u0142op przecie\u017c \u017cadnemu \u017cywemu nie przepu\u015bci!<\/p>\n

Na drugim biegunie te\u017c siedzi ch\u0142op, kt\u00f3ry \u017cywemu nie przepu\u015bci. Ale inaczej \u2013 na odwyrtk\u0119 zupe\u0142nie. Nazywa si\u0119 Micha\u0142 Ksi\u0105\u017cek i wyspecjalizowa\u0142 si\u0119 w rozgl\u0105daniu si\u0119 wok\u00f3\u0142, zagl\u0105daniu w ka\u017cd\u0105 szczelin\u0119 w betonowych chodnikach, szukaniu wzrokiem ka\u017cdej mr\u00f3wki, ka\u017cdego robaczka lataj\u0105cego (lub nie), ka\u017cdego ptaszka i myszki. Lecz nie po to, by chwa\u015bcik zdepta\u0107, d\u017cd\u017cownic\u0119 rozma\u015bli\u0107 trampkiem na trylince, waln\u0105\u0107 kamorem w krzy\u017c\u00f3wk\u0119 czy \u0142ysk\u0119 na parkowym stawku lub naszcza\u0107 do mrowiska.<\/p>\n

Micha\u0142 Ksi\u0105\u017cek wszystko, co zaobserwowa\u0142, po prostu zapisuje. I w taki oto spos\u00f3b notatnik sp\u0119cznia\u0142 mu do rozmiar\u00f3w atlasu przyrody zurbanizowanej… Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119 na osobliw\u0105 form\u0119 edytorsk\u0105. Ksi\u0105\u017cka niby w typie regularnym \u2013 zawiera osiem rozdzia\u0142\u00f3w, a ka\u017cdy po\u015bwi\u0119cony osobnej \u201einstytucji\u201d przyrodniczego uniwersum, osobnej instalacji biologiczno-miejskiej, osobnemu zjawisku natury o\u017cywionej. A wewn\u0105trz rozdzia\u0142\u00f3w \u2013 chaos formalny, nawarstwiaj\u0105cy si\u0119 spontanicznie i systematycznie \u2013 jak w roboczym notatniku zawodowego obserwatora: s\u0105 g\u0142\u00f3wne zapiski \u2013 datowane lub nie \u2013 a opr\u00f3cz nich jakby fiszki na osobnych kartkach, z dodatkowymi obja\u015bnieniami, definicjami, s\u0105 wetkni\u0119te mi\u0119dzy kartki zasuszone listki, \u017ad\u017ab\u0142a, kwiatki – jak w starych herbariach, s\u0105 kartki z u\u0142amkowymi obserwacjami; znam ten system \u2013 w swoich notatnikach przez lata zawsze mia\u0142em a to doklejane karteczki, a to zapiski na biletach, paragonach kasowych lub serwetkach knajpianych, b\u0105d\u017a innych kwitach, kt\u00f3rym zmienia\u0142em przeznaczenie. \u201eAtlas…\u201d Ksi\u0105\u017ckowy wygl\u0105da w\u0142a\u015bnie jak osobisty notatnik roboczy. Tylko patrze\u0107, jak karteczki si\u0119 wysypi\u0105…<\/p>\n

I to nie jest \u017cadna wada czy niedor\u00f3bka edytorska \u2013 to zaproszenie: by\u015bcie, drodzy czytelnicy, mi\u0119dzy kartki \u201eatlasu dziur i szczelin\u201d wtykali swoje w\u0142asne zapiski na byle czym \u2013 tym co pod r\u0119k\u0105 \u2013 z w\u0142asnych obserwacji miejskiego ptactwa, robactwa, chwast\u00f3w, drzew i zakrzacze\u0144, wiewi\u00f3rek, \u015blimak\u00f3w, motylk\u00f3w. Obserwacji \u2013 nie dr\u0119czenia, przeganiania, trucia. Po prostu patrzcie. Regularnie si\u0119 rozgl\u0105dajcie, w rytmie p\u00f3r roku, potem lat, wreszcie dekad. Patrzcie pod nogi, gdzie w szparach mi\u0119dzy p\u0142ytami chodnikowymi pojawiaj\u0105 si\u0119 jakie\u015b zielone listki albo mr\u00f3wcze dziurki obsypane piaskiem, gdzie w trawnikach k\u0142\u0119bi si\u0119 niesamowite, utajone \u017cycie dziwnych zwierz\u0105t, o kt\u00f3rych nazwach nie macie poj\u0119cia \u2013 a o zwyczajach i zachowaniach ju\u017c nie wspomn\u0119. Zerknijcie czasem na akrobacje jakiego\u015b motylka lub krz\u0105tanin\u0119 pszczo\u0142opodobnych; nie poganiajcie administrator\u00f3w waszych \u201ehabitat\u00f3w\u201d, by regularnie i cz\u0119sto kosili trawniki. Sprawd\u017acie, czy uda si\u0119 wam dostrzec gdzie\u015b wr\u00f3bla (mnie przez ostatni rok si\u0119 nie uda\u0142o, cho\u0107 si\u0119 pilnie rozgl\u0105dam…). Go\u0142\u0119bie mo\u017cecie sobie darowa\u0107 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w, ale nie lekcewa\u017ccie grzywaczy \u2013 go\u0142\u0119biej arystokracji. Nauczcie si\u0119 rozr\u00f3\u017cnia\u0107 sikory bogatki, modre i ubogie. Obserwujcie podniebne \u0142owy jerzyk\u00f3w \u2013 to wasi sprzymierze\u0144cy w starciu z komarami (drugimi s\u0105 kaczki, wy\u017ceraj\u0105ce komarze larwy w parkowym stawie). Polubcie zielonego dzi\u0119cio\u0142a, regularnie opukuj\u0105cego pie\u0144 s\u0142abuj\u0105cego klonu pod waszym oknem…<\/p>\n

\u201eAtlas dziur i szczelin\u201d to fenomenalna ksi\u0105\u017ceczka. Nie ma wprawdzie kieszonkowego formatu, ale nie trzeba jej zabiera\u0107 na miasto. Zacznijcie tworzy\u0107 w\u0142asny atlas \u2013 co\u015b w rodzaju zielnika po\u0142\u0105czonego z notesem podgl\u0105dacza ptak\u00f3w. Oczywi\u015bcie przyda\u0142yby si\u0119 tzw. klucze do oznaczania (czyli rozpoznawania i nazywania) drzew, ptak\u00f3w, owad\u00f3w, mch\u00f3w i grzyb\u00f3w, ro\u015blinek na trawnikach i nieu\u017cytkach, ale czasem wystarczy dost\u0119p do internetowych zbior\u00f3w danych za po\u015brednictwem smartfonu. Je\u015bli nie \u2013 r\u00f3bcie zdj\u0119cia i pytajcie fachowc\u00f3w.<\/p>\n

Ale fenomen \u201eAtlasu…\u201d Micha\u0142a Ksi\u0105\u017cka na czym innym si\u0119 zasadza. To jest przede wszystkim rozprawka filozoficzna o zwi\u0105zkach i uk\u0142adach cz\u0142owieka z natur\u0105. O naszych fobiach, l\u0119kach, atawizmach i g\u0142upocie \u2013 bywa, \u017ce zbrodniczej. To tak\u017ce hymn na cze\u015b\u0107 si\u0142y, m\u0105dro\u015bci, cierpliwo\u015bci i przenikliwo\u015bci Matki Natury, kt\u00f3ra nie zwyk\u0142a si\u0119 poddawa\u0107 \u2013 nawet wobec ekstremalnej opresji betonozy – zachowuj\u0105c zdolno\u015b\u0107 odradzania si\u0119. My wymy\u015blili\u015bmy architektur\u0119, a natura wysy\u0142a przeciw niej jakie\u015b skromne mchy i porosty, jakie\u015b listeczki w\u0105t\u0142e, ptaszyny s\u0142abe (osrany pomnik to jest to…). Czasem wygrywa beton, czasem przegrywa \u2013 og\u00f3lny bilans oscyluje w okolicy zera, lecz na og\u00f3\u0142 drzewo- i trawofobi maj\u0105 sukcesy bardziej spektakularne. Kto nie by\u0142 w Kutnie, nie wie o co chodzi… A tu chodzi o \u017cycie!<\/p>\n

Wi\u0119c wiecie co? R\u00f3bmy od czasu do czasu dziury w betonie. Zatkajmy jak\u0105\u015b rur\u0119 \u2013 niech woda nie znika za szybko w kanalizacji. Polubmy ka\u0142u\u017ce \u2013 ma\u0142e i du\u017ce. Precz z tujami i wygolonymi trawnikami; tu nie Wimbledon, tu si\u0119 gra o wy\u017csz\u0105 stawk\u0119. O jak\u0105? Rzu\u0107cie czasem okiem na termometr za oknem…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(21 07 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Micha\u0142 Ksi\u0105\u017cek\u00a0 \u00a0 Atlas dziur i szczelin Wydawnictwo Znak litera nova, Krak\u00f3w 2023 Rekomendacja: 5\/7 Ocena ok\u0142adki: 4\/5 Ch\u0142op \u017cywemu nie przepu\u015bci… Ch\u0142op \u017cywemu nie przepu\u015bci!Jak si\u0119 \u017cywe napatoczy,Nie po\u017cyje se, a ju\u015bci!Refren piosenki Kazimierza Grze\u015bkowiaka Bohater, narrator (ale nie autor – autor nie) i podmiot liryczny tej piosneczki satyrycznej poniek\u0105d, wi\u0119c \u015bmiesznej z za\u0142o\u017cenia, ale przez to niezwykle smutnej, wr\u0119cz gorzkiej \u2013 to typowy klasyczny ch\u0142op polski. I co do zasady niewa\u017cne \u2013 ze wsi on czy z miasta \u2013 chodzi o typ mentalny, silnie rozprzestrzeniony mi\u0119dzy Odr\u0105 a Bugiem; gatunek w zasadzie dominuj\u0105cy na tym obszarze, zasiedlaj\u0105cy wci\u0105\u017c nowe terytoria, nawet bardzo r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 biologicznie. Bydl\u0119 posiada bowiem znaczne umiej\u0119tno\u015bci adaptacyjne i spory w tym kierunku potencja\u0142. Na szcz\u0119\u015bcie z paru rozmaitych powod\u00f3w (na razie nie rozszerzajmy kwestii; to temat na osobne opowiadanie) wytraca powoli swe zdolno\u015bci rozrodcze, wi\u0119c przybywa go jakby mniej, chocia\u017c administracja aktualnego w\u0142adcy usi\u0142uje zapobiec degradacji prokreacyjnej przy pomocy stymulowania, zasilania rozrodu pi\u0144cetplusami… Mentalny ch\u0142op polski nizinny (jest te\u017c odmiana wy\u017cynna, ale nie r\u00f3\u017cni si\u0119 prawie niczym) jako gatunek \u017cyje w parach (ze szwagrem): pije parami, prokreuje parami, \u0142azi po terenie parami, smrodzi i zanieczyszcza te\u017c parami. Na zim\u0119 niestety nie odlatuje, pazurami trzyma…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[134,27,160],"tags":[431],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4199"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4199"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4199\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4324,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4199\/revisions\/4324"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}