{"id":4175,"date":"2023-07-02T10:17:37","date_gmt":"2023-07-02T08:17:37","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4175"},"modified":"2023-08-12T01:51:05","modified_gmt":"2023-08-11T23:51:05","slug":"unicestwianie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/07\/02\/unicestwianie\/","title":{"rendered":"Unicestwianie"},"content":{"rendered":"\n

Michel Houellebecq\u00a0<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Unicestwianie <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142a Beata Geppert <\/strong>
Grupa Wydawnicza Foksal \u2013 wydawnictwo wab,
Warszawa 2022<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 4\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Gnieciuch metaforyczny…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Pr\u00f3ba postawienia sobie pytania \u2013 o co w\u0142a\u015bciwie w tym \u201eUnicestwianiu\u201d chodzi? – ko\u0144czy si\u0119 \u017ale. Odpowied\u017a bowiem, je\u015bli trzyma\u0107 si\u0119 postulatu szczero\u015bci i prawdom\u00f3wno\u015bci, mo\u017ce by\u0107 tylko jedna: o nic. Nie chodzi o nic. Skonstatowawszy ten fakt bolesny, czytelnik mo\u017ce si\u0119 poczu\u0107 przez Houellebecqa nabrany (nie pierwszy raz zreszt\u0105, aczkolwiek tym razem nabrany wyj\u0105tkowo szpetnie, brutalnie i bezczelnie…). Nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wok\u00f3\u0142 \u201eUnicestwiania\u201d, zanim jeszcze czytelnicy tekstu francuskiego i zaraz potem licznych przek\u0142ad\u00f3w na wa\u017cne j\u0119zyki mogli zapozna\u0107 si\u0119 z tekstem i jego jestestwem (w sensie: przekazem…), tworzono i nadmuchiwano (nie bez udzia\u0142u samego autora) aur\u0119 arcydzielno\u015bci i mniemanego profetyzmu (na osi czasu mamy bowiem nieodleg\u0142\u0105, ale jednak przysz\u0142o\u015b\u0107; jest rok 2027, a we Francji wybory prezydenckie \u2013 z republikaninem oraz populist\u0105-nacjonalist\u0105 o telewizyjnej proweniencji w g\u0142\u00f3wnej, licz\u0105cej si\u0119 parze konkurent\u00f3w).<\/p>\n

Co do zasady \u2013 osi\u0105 fabularn\u0105 tej powie\u015bci jest kryzys. Kryzys egzystencjalny francuskiej klasy \u015bredniej, k\u0142ad\u0105cy si\u0119 niewyzbywalnym ci\u0119\u017carem na \u017cyciu i dokonaniach wszystkich wok\u00f3\u0142 \u2013 razem i osobno… Ale opr\u00f3cz wielotwarzowego kryzysu jest co\u015b jeszcze: Houellebecq, jak to ma w zwyczaju, puszcza w \u015bwiat utopijne strachy. Tylko tym razem nie jest to islamski d\u017cin wype\u0142zaj\u0105cy ze swego szklanego zamkni\u0119cia \u2013 tym razem to satanistyczny cyberterroryzm, wst\u0119puj\u0105cy na scen\u0119 publiczn\u0105 pospo\u0142u z wizj\u0105 wyborczego zwyci\u0119stwa prawicowych izolacjonist\u00f3w. I to by by\u0142o na tyle, gdy chodzi o og\u00f3lny klimat i dekoracje wymanipulowanej przez Houllebecqa interakcji kilkorga niemal r\u00f3wnorz\u0119dnie g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w.<\/p>\n

Najg\u0142\u00f3wniejszy z nich \u2013 dobiegaj\u0105cy pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki Paul, enarcha (czyli absolwent ENA \u2013 \u00c9<\/span>cole Nationale d’Administration, najbardziej po\u017c\u0105danej uczelni w \u015bwiecie aplikant\u00f3w francuskiej polityki), samodzielny urz\u0119dnik wysokiego szczebla w ministerstwie finans\u00f3w i gospodarki\u2013 staje twarz\u0105 w twarz z kryzysow\u0105, egzystencjaln\u0105 entropi\u0105. Jego karma dope\u0142nia si\u0119 z ko\u0144cem powie\u015bci, a mo\u017ce trwa o dwa mrugni\u0119cia d\u0142u\u017cej… Nic w tym zamierzonego. Ot, przypadek, igraszka losu, r\u00f3wnie racjonalnie umotywowana i przewidywalna jak upadek meteorytu prosto w \u0142eb. Czyli ca\u0142kiem nieprzewidywalna i nieracjonalna, ma si\u0119 rozumie\u0107.<\/p>\n

Sytuacja na wst\u0119pie wygl\u0105da na normaln\u0105, a intryga zapowiada si\u0119 dobrze \u2013 w ka\u017cdej z mo\u017cliwo\u015bci rozwoju, kt\u00f3re sugeruje. Cyberterrorystyczny thriller? Prosz\u0119 bardzo. Dysfunkcyjna kilkupokoleniowa familiada? Oczywi\u015bcie. Romans pozama\u0142\u017ce\u0144ski (czy rzeczywi\u015bcie?) z wielk\u0105 polityk\u0105 w tle? Naturalnie. Nawet publicystyczna szar\u017ca na niewydoln\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia mog\u0142aby z tego udatnie wyj\u015b\u0107… Ale nie wychodzi \u2013 \u017cadna z tych ewentualno\u015bci nie wychodzi. Ale co\u015b wychodzi. Co?<\/p>\n

Zacznijmy od pierwszej mo\u017cliwo\u015bci, czyli thrillera cyberterrorystycznego. Paul, jako wysoki urz\u0119dnik wa\u017cnego ministerstwa, jest oczywi\u015bcie poinformowany, w czym rzecz. Mo\u017ce nawet lepiej ni\u017c poinformowany: po pierwsze \u2013 jego szef, minister Bruno, by\u0142 jednym z cel\u00f3w terroryst\u00f3w, po drugie: ojciec Paula, zanim przeszed\u0142 na emerytur\u0119 i zamieszka\u0142 na wsi w regionie Beaujolais, by\u0142… funkcjonariuszem w \u015bcis\u0142ym kierownictwie s\u0142u\u017cby policyjno-politycznej, znanej jako DGSI, czyli Direction G\u00e9n\u00e9rale de la S\u00e9curit\u00e9 Int\u00e9rieure<\/em> \u2013 Dyrekcja Generalna Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego \u2013 znaczy w potocznym rozumieniu kontrwywiad… Tatu\u015b, jak si\u0119 jego kolegom wydaje, prywatnie i ca\u0142kiem nieoficjalnie, poza s\u0142u\u017cb\u0105, nudz\u0105c si\u0119 na emeryturze, usi\u0142owa\u0142 rozgry\u017a\u0107 zagadk\u0119 cyberterroryst\u00f3w; poczyni\u0142 nawet jakoby pewne post\u0119py i sporo danych mia\u0142 w notatkach, ale tak si\u0119 pechowo z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce tu\u017c na pocz\u0105tku tak obiecuj\u0105co zawi\u0105zuj\u0105cej si\u0119 intrygi \u015bci\u0105\u0142 go wylew i obecnie w postaci niekomunikatywnego warzywka tatu\u015b trafi\u0142 do szpitala w Lyonie. W tej sytuacji Paul sta\u0142 si\u0119 \u2013 przynajmniej dla DGSI \u2013 g\u0142\u00f3wnym po\u015brednikiem w zrozumieniu ojcowskich notatek i ich interpretatorem. W\u0105tek ten ma wiele kusz\u0105cych aspekt\u00f3w, ale… No, nie b\u0119dziemy niczego sugerowa\u0107 ani spojlerowa\u0107.<\/p>\n

Druga mo\u017cliwo\u015b\u0107, czyli w\u0105tek dysfunkcyjnej, a nawet patologicznej familiady, te\u017c wygl\u0105da wielce obiecuj\u0105co. No bo tak \u2013 ojciec-warzywko bez szans na zmian\u0119 statusu, co daje jakie\u015b widoki na spadek, cho\u0107by t\u0119 wiejsk\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107; ale do tego jest partnerka-opiekunka ojca. A w stodole \u201espadek\u201d po mamie, kt\u00f3ra kilka lat temu wyzion\u0119\u0142a ducha, spadaj\u0105c z wie\u017cy jednej z licznych francuskich katedr, gdy bez asekuracji rekonstruowa\u0142a figury anio\u0142k\u00f3w \u2013 by\u0142a bowiem konserwatork\u0105 zabytk\u00f3w; \u00f3w \u201espadek\u201d to kilkadziesi\u0105t rze\u017ab, z kt\u00f3rych ka\u017cda zdaniem ekspert\u00f3w, mog\u0142a by\u0107 warta od dwudziestu do czterdziestu tysi\u0119cy euro, gdyby \u201erzuci\u0107\u201d je na rynek sztuki. No i do tego troje dzieci taty z DGSI: g\u0142\u00f3wny bohater Paul, liryczny podmiot opowie\u015bci Houellebecqa, urz\u0119dnik ministerialny, bezdzietny, z \u017con\u0105 Prudence (te\u017c urz\u0119dniczk\u0105 w resorcie finans\u00f3w); oboje na kraw\u0119dzi, blisko decyzji o rozwodzie… Siostra Paula \u2013 C\u00e9<\/span>cile, ortodoksyjna katoliczka i kompetentna gospodyni domowa; jej m\u0105\u017c Herv\u00e9<\/span> to bezrobotny (?) notariusz. Najm\u0142odszy brat Aur\u00e9<\/span>lien, po matce te\u017c konserwator zabytk\u00f3w (tyle \u017ce w bran\u017cy tapiseryjnej, czyli arrasy, gobeliny, dywany itepe) \u017conaty z niejak\u0105 Indy \u2013 por\u0105ban\u0105 socjopatk\u0105, kt\u00f3rej wydaje si\u0119, \u017ce jest wzi\u0119t\u0105 dziennikark\u0105. Taka rodzinka bez specjalnej zach\u0119ty, sama z siebie gotowa by\u0142a wyemitowa\u0107 tyle problem\u00f3w i k\u0142opot\u00f3w, \u017ce starczy\u0142oby na powa\u017cn\u0105 i obszern\u0105 powie\u015b\u0107-sag\u0119 familijn\u0105 \u2013 pe\u0142n\u0105 wrzasku, chaosu, dramat\u00f3w i smutku. Wida\u0107 zreszt\u0105, \u017ce Houellebecq \u2013 mn\u00f3stwo szczeg\u00f3\u0142\u00f3w rozwijaj\u0105c – mia\u0142by ochot\u0119 i\u015b\u0107 t\u0105 drog\u0105, ale roztropno\u015b\u0107 powstrzymuje go przed porzuceniem celu g\u0142\u00f3wnego, zamiaru zaplanowanego dla tej narracji \u2013 czyli ulepienia wielkiej opowie\u015bci, w kt\u00f3rej o nic wielkiego nie chodzi…<\/p>\n

Mog\u0142oby chodzi\u0107 jeszcze o kilka zgrabnych pomys\u0142\u00f3w fabularnych, zasygnalizowanych przez Houellebecqa. Najbardziej interesuj\u0105cy, zgo\u0142a \u201ezalotny\u201d wydawa\u0142by si\u0119 w\u0105tek wyborczy \u2013 pokazuj\u0105cy, wr\u0119cz obna\u017caj\u0105cy mechanizmy robienia kampanii in crudo<\/i> (czyli m\u00f3wi\u0105c wprost: na surowo). Wiedza (lub intuicja plus wyobra\u017ania) Houellebecqa \u201ew tym temacie\u201d wydaje si\u0119 godna podziwu i zaufania. Pog\u0142\u0119bienie mog\u0142oby da\u0107 fenomenalne rezultaty fabularne. Elekcja, a osobliwie prezydencka we Francji, zrelacjonowana od \u015brodka, to prawdziwa pl\u0105tanina emocji, na kraw\u0119dzi dobrego smaku i przyzwoito\u015bci \u2013 ba, na kraw\u0119dzi prawdopodobie\u0144stwa i rozumu zgo\u0142a… Mi\u0119dzy Kartezjuszem, Micha\u0142em z Montaigne \u2013 a Trumpem… Trudno sobie wyobrazi\u0107 takie panoptikum, a co dopiero zrealizowa\u0107 proz\u0105. Ale nie w\u0105tpi\u0119 – Houellebecq zapewne potrafi\u0142by si\u0119 z tak postawionym zadaniem upora\u0107…<\/p>\n

Ale wszystkie te warianty narracji \u201eUnicestwiania\u201d zwijaj\u0105 si\u0119 jak skrzyde\u0142ka \u0107my w p\u0142omieniu \u015bwiecy, gdy na stronie 199 podczas kolacji sylwestrowej w gronie rodzinnym Paul poczu\u0142 w\u0142a\u015bnie \u0107mi\u0105cy, mocny b\u00f3l z\u0119ba podczas pr\u00f3by ugryzienia kawa\u0142ka parmezanu… Nikt nie przeczuwa\u0142, zw\u0142aszcza sam Paul, do jakiego stopnia wszystko si\u0119 od tego momentu zmieni i zarazem nic si\u0119 nie zmieni. Ale to ju\u017c kwestia fabularnego mistrzostwa samego pisarza. Tylko ostrzegam: nie zaczynajcie lektury od strony 199, bo pozbawicie si\u0119 paru istotnych przyjemno\u015bci. Tak to ju\u017c bowiem jest z lektur\u0105 tego akurat \u201ehouellebecqa\u201d – nie do\u015b\u0107, \u017ce przyjemno\u015bci w niej niewiele, to i tak nie warto \u017cadnej z nich sobie odmawia\u0107. B\u0105d\u017amy zatem zdyscyplinowani i czytajmy linearnie, dop\u00f3ki nam si\u0119 dzie\u0142o w r\u0119kach nie rozsypie \u2013 metaforycznie i dos\u0142ownie!<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(2 07 2023)<\/strong><\/p>\n

PS. Dawno nie mia\u0142em w r\u0119ku tak niechlujnie wydrukowanej ksi\u0105\u017cki. Papier kiepski, farba nie trzyma norm lepko\u015bci i leje si\u0119 z ka\u0142amarzy (albo partiami nie leje), a robota introligatorska wo\u0142a o pomst\u0119 do nieba. Arkusze pofalowane, jakby poddane nadmiarowemu ci\u015bnieniu w maszynie podczas klejenia \u2013 sygna\u0142, \u017ce wkr\u00f3tce si\u0119 rozsypi\u0105 dzi\u0119ki si\u0142om natury podczas zwyk\u0142ego kartkowania. Wbrew dobrym obyczajom, kultywowanym od czas\u00f3w Gutenberga, w kolofonie nie umieszczono nazwy w\u0142asnej i adresu drukarni \u2013 jest tylko enigmatyczna informacja \u201ewydrukowano w Polsce\u201d. No to i tak nie ma si\u0119 czym chwali\u0107, a odium spada na wszystkich towarzyszy sztuki druku. Mam nadziej\u0119, \u017ce to eksces jednorazowy, przeto spotka si\u0119 z pot\u0119pieniem i stosownym odporem niezdemoralizowanej partii edytorskiego \u015brodowiska… TS.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Michel Houellebecq\u00a0 Unicestwianie Prze\u0142o\u017cy\u0142a Beata Geppert Grupa Wydawnicza Foksal \u2013 wydawnictwo wab, Warszawa 2022 Rekomendacja: 4\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Gnieciuch metaforyczny… Pr\u00f3ba postawienia sobie pytania \u2013 o co w\u0142a\u015bciwie w tym \u201eUnicestwianiu\u201d chodzi? – ko\u0144czy si\u0119 \u017ale. Odpowied\u017a bowiem, je\u015bli trzyma\u0107 si\u0119 postulatu szczero\u015bci i prawdom\u00f3wno\u015bci, mo\u017ce by\u0107 tylko jedna: o nic. Nie chodzi o nic. Skonstatowawszy ten fakt bolesny, czytelnik mo\u017ce si\u0119 poczu\u0107 przez Houellebecqa nabrany (nie pierwszy raz zreszt\u0105, aczkolwiek tym razem nabrany wyj\u0105tkowo szpetnie, brutalnie i bezczelnie…). Nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wok\u00f3\u0142 \u201eUnicestwiania\u201d, zanim jeszcze czytelnicy tekstu francuskiego i zaraz potem licznych przek\u0142ad\u00f3w na wa\u017cne j\u0119zyki mogli zapozna\u0107 si\u0119 z tekstem i jego jestestwem (w sensie: przekazem…), tworzono i nadmuchiwano (nie bez udzia\u0142u samego autora) aur\u0119 arcydzielno\u015bci i mniemanego profetyzmu (na osi czasu mamy bowiem nieodleg\u0142\u0105, ale jednak przysz\u0142o\u015b\u0107; jest rok 2027, a we Francji wybory prezydenckie \u2013 z republikaninem oraz populist\u0105-nacjonalist\u0105 o telewizyjnej proweniencji w g\u0142\u00f3wnej, licz\u0105cej si\u0119 parze konkurent\u00f3w). Co do zasady \u2013 osi\u0105 fabularn\u0105 tej powie\u015bci jest kryzys. Kryzys egzystencjalny francuskiej klasy \u015bredniej, k\u0142ad\u0105cy si\u0119 niewyzbywalnym ci\u0119\u017carem na \u017cyciu i dokonaniach wszystkich wok\u00f3\u0142 \u2013 razem i osobno… Ale opr\u00f3cz wielotwarzowego kryzysu jest co\u015b jeszcze: Houellebecq, jak to ma w zwyczaju, puszcza w \u015bwiat…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4177,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[13,357,17],"tags":[55],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4175"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4175"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4237,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4175\/revisions\/4237"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}