{"id":4170,"date":"2023-06-29T02:14:13","date_gmt":"2023-06-29T00:14:13","guid":{"rendered":"http:\/\/100zastu.pl\/?p=4170"},"modified":"2025-02-23T01:47:33","modified_gmt":"2025-02-23T00:47:33","slug":"niepodleglosc-terra-alta-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/2023\/06\/29\/niepodleglosc-terra-alta-ii\/","title":{"rendered":"Niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Terra Alta II"},"content":{"rendered":"\n

Javier Cercas<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n


Niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Terra Alta II <\/strong>
Prze\u0142o\u017cy\u0142 Adam Elbanowski <\/strong>
Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023<\/strong><\/h3>\n

Rekomendacja: 3\/7 <\/strong><\/span>
Ocena ok\u0142adki: 2\/5<\/strong><\/span><\/p>\n

Autonomia, autopromocja i policyjne
auto-da-f\u00e9<\/span>…<\/u><\/strong><\/span><\/h2>\n

Ci\u0105gi dalsze (moje ulubione) bywaj\u0105 udane, bywaj\u0105 takie sobie, ale zdarzaj\u0105 si\u0119 m\u0119cz\u0105ce. Po prostu. \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d do tych ostatnich niestety nale\u017cy. Co konstatuj\u0119 z niema\u0142ym zawodem, albowiem uwa\u017ca\u0142em Cercasa za artyst\u0119 tyle\u017c natchnionego, co i za rzemiech\u0119, kt\u00f3ry poni\u017cej pewnego (sk\u0105din\u0105d wysokiego) poziomu nie schodzi. Mniema\u0142em, \u017ce jest wolny od minoderii, sk\u0142onno\u015bci autopromocyjnych i swoistego (ale jednak…) narcyzmu. Ale myli\u0142em si\u0119 i srogi za to spotka\u0142 mnie zaw\u00f3d. \u017beby wszelako nie by\u0142o, \u017ce co\u015b mam do \u201eNiepodleg\u0142o\u015bci\u201d – bo nie mam. Opowie\u015b\u0107 jest zgrabna, sensowna i fabularnie akceptowalna \u2013 aczkolwiek balansuje niebezpiecznie blisko granicy dopuszczalno\u015bci (ale ci\u0105gle ponad ni\u0105). Mam tu na my\u015bli dopuszczalno\u015b\u0107 logiczn\u0105, zgodno\u015b\u0107 z regu\u0142ami sztuki pisania literatury sensacyjnej. A s\u0105 one proste: \u017cadnych bohater\u00f3w o nadnaturalnej strukturze, \u017cadnych zdarze\u0144 niewyt\u0142umaczalnych przy pomocy zwyk\u0142ych narz\u0119dzi, \u017cadnego deus ex machina<\/i>, nikogo z gatunku zab\u00f3jczego supermana, \u017cadnych genialnych zbrodniarzy ani r\u00f3wnie genialnych, perfekcyjnie wyszkolonych \u0142owc\u00f3w z\u0142a. Cercas si\u0119 trzyma zakre\u015blonego w ten spos\u00f3b okr\u0119gu narracyjnego. Jego g\u0142\u00f3wny bohater jest zwyklakiem \u2013 mo\u017ce tylko bardziej ni\u017c inni prawym i prostolinijnym. Mo\u017ce odrobin\u0119 za bardzo inteligentnym i nieprzeci\u0119tnie przenikliwym. Ale to akurat niewielki problem. Wolno przecie\u017c przypu\u015bci\u0107, \u017ce w drodze pewnych zak\u0142\u00f3ce\u0144 mechanizm\u00f3w doboru naturalnego i do katalo\u0144skiej policji trafiaj\u0105 osobniki wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce si\u0119 ponadprzeci\u0119tnym poziomem zdatno\u015bci do s\u0142u\u017cby. Dlatego \u0142askawie jako czytelnicy zezwalamy, by Cercas wykreowa\u0142 sobie bohatera lepszego ni\u017c \u015brednia norma regulaminowa.<\/p>\n

Po co jednak wkr\u0119ca w proceder kreacyjny samego siebie? Zupe\u0142nie sk\u0105din\u0105d zb\u0119dnie, bo i bez tego \u201eozdobnika\u201d intryga trzyma si\u0119 nie\u017ale, a \u201eCercas w Cercasie\u201d niczemu nie s\u0142u\u017cy, a ju\u017c koniecznemu podtrzymaniu narracji nie s\u0142u\u017cy na pewno. Bo c\u00f3\u017c takiego autor wymy\u015bli\u0142? Oto g\u0142\u00f3wna posta\u0107 \u201eTerra Alta\u201d numer 1, czyli policjant Melchior Marin, teraz w \u201eNiepodleg\u0142o\u015bci\u201d, czyli \u201eTera Alta\u201d numer 2, gdzie zn\u00f3w g\u0142\u00f3wn\u0105 jest postaci\u0105, dowiaduje si\u0119 od kilkorga \u017cyczliwych znajomych, \u017ce niejaki Cercas, jaki\u015b pok\u0105tny pisarzyna, wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 o jego, Melchiora, policyjnych przygodach. Jedni twierdz\u0105, \u017ce to czysta prawda jest, inni \u2013 \u017ce wierutne k\u0142amstwa. A Melchior powiada, \u017ce czyta\u0107 tego czego\u015b nie zamierza; on nadal tkwi w \u015bwiecie powie\u015bci klasycznej, sprawdzonej i ciesz\u0105cej si\u0119 powszechnym uznaniem od kilku dziesi\u0119cioleci co najmniej… Ale nic z tego dla biegu fabu\u0142y nie wynika \u2013 wi\u0119c po co to? By Cercas dowi\u00f3d\u0142, jak blisko jego \u201eNiepodleg\u0142o\u015bci\u201d do rzeczywisto\u015bci? Mo\u017ce, ale to zb\u0119dny zabieg autopromocyjny. Zupe\u0142nie zb\u0119dny…<\/p>\n

Tym bardziej, \u017ce fabu\u0142a ca\u0142ej intrygi jest wartka i samowystarczalna. Oto Melchior, po rozwi\u0105zaniu sprawy zab\u00f3jstwa ma\u0142\u017ce\u0144stwa przemys\u0142owc\u00f3w z Terra Alta (i ich rumu\u0144skiej gosposi) przenosi si\u0119 do s\u0142u\u017cby w Barcelonie. W trakcie tamtej akcji zgin\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c jego \u017cona, a on nie radzi sobie z emocjami. Ale po dw\u00f3ch latach jednak wraca do Terra Alta i nosi si\u0119 z zamiarem odej\u015bcia z policji \u2013 podejmuje nawet studia bibliotekarskie, bo chce i\u015b\u0107 w \u015blady \u017cony. Wszelako dawny szef namawia Melchiora do powrotu \u2013 na kr\u00f3tko, kr\u00f3ciutko \u2013 do Barcelony, bo tylko m\u0142ody policjant mo\u017ce mu pom\u00f3c w nietypowej sprawie. Oto burmistrzyni Barcelony jest szanta\u017cowana: sprawca grozi, \u017ce ujawni seksta\u015bm\u0119 wideo z jej udzia\u0142em; domaga si\u0119 okupu, a mo\u017ce nawet jej ust\u0105pienia z ratusza. Wobec niepodleg\u0142o\u015bciowych ambicji Katalonii taka seksafera mo\u017ce mie\u0107 charakter niebezpiecznej miny-pu\u0142apki politycznej \u2013 bez \u017cadnych dwuznaczno\u015bci…<\/p>\n

No to mamy zawi\u0105zek intrygi \u2013 jak si\u0119 patrzy… Z czysto kryminologicznego punktu widzenia seksszanta\u017ce tworz\u0105 grup\u0119 najbardziej wydajnych i stosunkowo bezpiecznych wyst\u0119pk\u00f3w przeciw prawu i porz\u0105dkowi spo\u0142ecznemu. Po pierwsze: stawki s\u0105 wysokie (mo\u017ce nie takie jak za kidnaping, ale zawsze warto si\u0119 schyli\u0107 po t\u0119 fors\u0119). Po drugie: sk\u0142onno\u015b\u0107 do zawiadamiania policji, a wi\u0119c niemal pewnego ujawnienia przedmiotu sprawy opinii publicznej, jest bardzo niska. Ofiary po prostu p\u0142ac\u0105 i milcz\u0105. Nie wiadomo zatem nawet, jak wielkie s\u0105 rozmiary zjawiska szanta\u017cy seksualnych \u2013 statystyki nie oddaj\u0105 skali, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 akt\u00f3w \u201eobrotu\u201d kompromituj\u0105cymi materia\u0142ami o tre\u015bci erotycznej znika w szarej strefie \u2013 ku zadowoleniu przest\u0119pc\u00f3w i uldze ich ofiar; cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce ulga to chwilowa, jako \u017ce nie mo\u017cna mie\u0107 pewno\u015bci, i\u017c do recydywy nie dojdzie. Przy dzisiejszym stanie techniki i w zasadzie wobec nieograniczonych mo\u017cliwo\u015bci powielania, monta\u017cu, deformacji i wszelkich innych technicznych manipulacji obrazem (z u\u017cyciem tzw. sztucznej inteligencji w\u0142\u0105cznie…) mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 wszystko…<\/p>\n

W przypadku pani burmistrz Barcelony (swoj\u0105 drog\u0105 wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce stolica Katalonii, aczkolwiek tradycyjnie antyklerykalna, jest – mimo troch\u0119 frywolnej reputacji – miastem nieco konserwatywnym, ho\u0142duj\u0105cym obyczajom mo\u017ce nie tak surowym jak w Kastylii czy Estremadurze, ale zawsze sporo powy\u017cej normy liberalnej \u2013 a tu prosz\u0119…) sprawa dotyczy\u0142a jej studenckiej przesz\u0142o\u015bci, gdy o erotyczn\u0105 wpadk\u0119 \u2013 zw\u0142aszcza z t\u0142em \u201eu\u017cywkowym\u201d – by\u0142o \u0142atwo. Sfery spo\u0142eczne, kt\u00f3re w spos\u00f3b nieformalny (poza strukturami demokracji przedstawicielskiej) rz\u0105dzi\u0142y i rz\u0105dz\u0105 Barcelon\u0105, aczkolwiek zepsute, przegni\u0142e moralnie i cyniczne do szpiku ko\u015bci, na u\u017cytek publiczny demonstruj\u0105 nieskaziteln\u0105 pow\u0142ok\u0119 zasad mieszcza\u0144skiej przyzwoito\u015bci tudzie\u017c i\u015bcie chrze\u015bcija\u0144skiego etosu. Jakikolwiek zatem eksces nawet z dawnej przesz\u0142o\u015bci pani burmistrz (kt\u00f3ra przecie\u017c jest funkcjonariuszk\u0105 polityczn\u0105 ca\u0142kowicie zale\u017cn\u0105 nie tylko od swej partii, ale przede wszystkim od opinii publicznej) spowodowa\u0142by nag\u0142y kolaps jej kariery i nieodwo\u0142alnie \u2013 awantur\u0119 polityczn\u0105 o konsekwencjach dla stabilno\u015bci uk\u0142adu, z kt\u00f3rego przecie\u017c wszyscy s\u0105 zadowoleni. Zagro\u017cenie zatem nale\u017ca\u0142o zdusi\u0107 w zarodku wszelkimi sposobami i za wszelk\u0105 cen\u0119…<\/p>\n

Ale czy policja si\u0119 nadaje do tego zadania? To zale\u017cy \u2013 nasza jest czy tamtych – \u201eonych\u201d. Bo tego, \u017ce mo\u017ce by\u0107 niczyja, nikt rozs\u0105dny w Ratuszu nie bierze pod uwag\u0119. Podeszli zatem do sprawy rutynowo, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce z policj\u0105 wszystko za\u0142atwi\u0105 bez problemu. Trafili jednak na Melchiora i jego najbli\u017cszych przyjaci\u00f3\u0142… Oczywi\u015bcie nie mam zamiaru zdradza\u0107, jak si\u0119 \u015bledztwo potoczy i jakimi tropami zainteresuj\u0105 si\u0119 \u015bledczy z Mossos d’Esquadra, bo tak si\u0119 nazywa autonomiczna policja w Katalonii, w zasadzie pe\u0142ni\u0105ca te same obowi\u0105zki merytoryczne, co policja narodowa Kr\u00f3lestwa Hiszpanii oraz formacja Guardia Civil (to ci w fiku\u015bnych kapelusikach), bowiem te dwie ostatnie nie maj\u0105 wst\u0119pu na terytorium autonomii.<\/p>\n

Rozpl\u0105tanie samej intrygi kryminalnej, aczkolwiek dynamiczne, pe\u0142ne niewyt\u0142umaczalnych i nieoczekiwanych zdarze\u0144, doprawdy nie jest najwa\u017cniejsze w ca\u0142ej tej historii, co sam autor zdaje si\u0119 przyznawa\u0107, skoro poniek\u0105d sam\u0105 fabu\u0142\u0119 wyzwala z okow\u00f3w przyzwoitej narracji i puszcza luzem. Musz\u0119 jednak odnotowa\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wny bohater, czyli Melchior, otrzyma sw\u0105 od dawna poszukiwan\u0105 nagrod\u0119, wobec czego nie jestem pewien, czy po powrocie do Terra Alta nadal b\u0119dzie tkwi\u0142 przy swym zamiarze porzucenia s\u0142u\u017cby na rzecz o ile\u017c spokojniejszego bibliotekarstwa. Niepewno\u015b\u0107 ta wszak\u017ce stwarza pewne podstawy do mniemania, \u017ce mo\u017ce nast\u0105pi nasz ulubiony ci\u0105g dalszy. Czego oczekuj\u0119 niecierpliwie, albowiem polubi\u0142em Melchiora Marina i jego kreatora Javiera Cercasa.<\/p>\n

Nie potrafi\u0119 tylko rozgry\u017a\u0107 stosunku pisarza do delikatnej, pogmatwanej i sk\u0105din\u0105d bolesnej kwestii niepodleg\u0142o\u015bci Katalonii, aczkolwiek wydaje si\u0119, \u017ce on takowej nie popiera. Chyba jego ide\u0105 jest zar\u00f3wno Hiszpania ca\u0142a, jak i Autonomia nasza \u2013 ale mo\u017ce si\u0119 myl\u0119…<\/p>\n

Tomasz Sas <\/strong>
(29 06 2023)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Javier Cercas Niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Terra Alta II Prze\u0142o\u017cy\u0142 Adam Elbanowski Wydawnictwo Noir sur Blanc, Warszawa 2023 Rekomendacja: 3\/7 Ocena ok\u0142adki: 2\/5 Autonomia, autopromocja i policyjne auto-da-f\u00e9… Ci\u0105gi dalsze (moje ulubione) bywaj\u0105 udane, bywaj\u0105 takie sobie, ale zdarzaj\u0105 si\u0119 m\u0119cz\u0105ce. Po prostu. \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d do tych ostatnich niestety nale\u017cy. Co konstatuj\u0119 z niema\u0142ym zawodem, albowiem uwa\u017ca\u0142em Cercasa za artyst\u0119 tyle\u017c natchnionego, co i za rzemiech\u0119, kt\u00f3ry poni\u017cej pewnego (sk\u0105din\u0105d wysokiego) poziomu nie schodzi. Mniema\u0142em, \u017ce jest wolny od minoderii, sk\u0142onno\u015bci autopromocyjnych i swoistego (ale jednak…) narcyzmu. Ale myli\u0142em si\u0119 i srogi za to spotka\u0142 mnie zaw\u00f3d. \u017beby wszelako nie by\u0142o, \u017ce co\u015b mam do \u201eNiepodleg\u0142o\u015bci\u201d – bo nie mam. Opowie\u015b\u0107 jest zgrabna, sensowna i fabularnie akceptowalna \u2013 aczkolwiek balansuje niebezpiecznie blisko granicy dopuszczalno\u015bci (ale ci\u0105gle ponad ni\u0105). Mam tu na my\u015bli dopuszczalno\u015b\u0107 logiczn\u0105, zgodno\u015b\u0107 z regu\u0142ami sztuki pisania literatury sensacyjnej. A s\u0105 one proste: \u017cadnych bohater\u00f3w o nadnaturalnej strukturze, \u017cadnych zdarze\u0144 niewyt\u0142umaczalnych przy pomocy zwyk\u0142ych narz\u0119dzi, \u017cadnego deus ex machina, nikogo z gatunku zab\u00f3jczego supermana, \u017cadnych genialnych zbrodniarzy ani r\u00f3wnie genialnych, perfekcyjnie wyszkolonych \u0142owc\u00f3w z\u0142a. Cercas si\u0119 trzyma zakre\u015blonego w ten spos\u00f3b okr\u0119gu narracyjnego. Jego g\u0142\u00f3wny bohater jest zwyklakiem \u2013 mo\u017ce tylko bardziej ni\u017c inni prawym i prostolinijnym. Mo\u017ce odrobin\u0119 za bardzo inteligentnym…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4172,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"book_review_cover_url":"","book_review_title":"","book_review_series":"","book_review_author":"","book_review_genre":"","book_review_isbn":"","book_review_publisher":"","book_review_release_date":"","book_review_format":"","book_review_pages":"","book_review_source":"","book_review_rating":"-1","book_review_summary":""},"categories":[10,17],"tags":[268],"wppr_data":{"cwp_meta_box_check":"No"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4170"}],"collection":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4170"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5149,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4170\/revisions\/5149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/100zastu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}